روزنامه صمت شماره 302 - مگ لند

روزنامه صمت شماره 302

روزنامه صمت شماره 302

روزنامه صمت شماره 302

‫همهچیزدربارهانتخاباتهفتماسفند‬ ‫هفتهنامهخبری‪،‬تحلیلی‪ /‬سال ششم‪ /‬شماره سیصد و دو‪22/‬اسفند ‪ 308 /1394‬صفحه‪10000/‬تومان‬ ‫اصالحطلبان تندروی میکنند؟‬ ‫اکثریت و اقلیت‪ ،‬نزدیک به هم‬ ‫تهران‪ ،‬کوفه نیست‬ ‫فصل جدید سیاست‬ ‫رقابت بزرگان برای ریاست‬ ‫پیروزی مدرسین‬ ‫عبور از محمود‬ ‫سال‪ 94‬چگونه بر ایرانگذشت؟‬ ‫گفتوگوهای ویژه مثلث با‪ :‬محمدجواد ظریف‪ ،‬سیدعباس عراقچی‪ ،‬احمد توکلی‪ ،‬محمدرضا باهنر‪ ،‬عباس عبدی‪ ،‬نجاتاهلل ابراهیمیان‬ ‫کاظم جاللی‪ ،‬سیدامیرحسین قاضیزاده هاشمی‪ ،‬علیرضا محجوب‪ ،‬مسعود فراستی‪ ،‬بهروز افخمی و علیکفاشیان‬ ‫سالنامه‬ ‫سالنامه‪95‬‬ ‫برجام‪،‬میانهروهارا‬ ‫تقویتمیکند؟‬ ‫برجام از منظر روابط‬ ‫بینالملل‪،‬جامعهشناسی‬ ‫و سیاست داخلی در‬ ‫گفتوگوهاومناظرهمثلث‬ ‫بررسیشدهاست‬ ‫همراه با نوشتهها و گفتههایی از‪:‬‬ ‫بهشتوجهنم‬ ‫منتقدان‬ ‫مناظرهعباسسلیمینمین‬ ‫و محمد قوچانی درباره‬ ‫روحانیومخالفانش‬ ‫عباس ملکی – تقیازاد ارمکی – گلعلی بابایی – بهروز نعمتی – محمدرضا وکیلی – مهدی فضائلی – حسن بهشتیپور – صادق زیباکالم – ابراهیم متقی – سعداهلل زارعی – ناصر ایمانی‬ ‫حمیدرضا ترقی – عبداهلل ناصری – موسی قربانی – محمدسعید احدیان – حسین شیخاالسالم – سیدعلی خرم – داور شیخاوندی – نادر صادقیان – نصرتالله تاجیک – علیرضا میریوسفی‬ ‫احمد دستمالچیان – رضا مجیدزاده – پیرمحمد مالزهی – البرت بغازیان – محمدقلی یوسفی – مهدی تقوی – غالمحسین حسنتاش – محمدحسین مهدویان – سعید روستایی‬ ‫محمدمهدی خبیری – بهمن فروتن – محمد مهدی اسالمی – مهدی جلیلی – علیرضا فرزین – علیرضا مجمع – خدایار قاقانی – سیدحمید حسینی‬ ‫لگرا‬ ‫نهاصالح طلبم‪ ،‬نهاصو ‬ ‫محمدجواد ظریف‬ ‫باهمگفتیممذاکره‬ ‫یکنیم‪،‬ولوقربانیشویم‬ ‫م ‬ ‫سید عباس عراقچی‬ ‫گذشتحاکمیت‬ ‫زیاد است‬ ‫احمد توکلی‬ ‫الریجانیراخردکنیدودوبارهبرگردانید‬ ‫سرجایش‪،‬بازهماصول گراست‬ ‫محمدرضاباهنر‬ ‫سر ریاستمجلسدرگیرنمی شویم‬ ‫کاظم جاللی‬ ‫پروژهاصلیمملکت‬ ‫بازتعریفاصول گراییاست‬ ‫عباس عبدی‬ ‫روحانیریاست جمهوریاینده اشرا‬ ‫یکند‬ ‫قربانی ریاستالریجانینم ‬ ‫سیدامیر حسین قاضی زاده هاشمی‬ ‫مجلسدهم‬ ‫شبیهخودش است‬ ‫علیرضامحجوب‬ ‫نمک نشناسنیستم‬ ‫نجات اهلل ابراهیمیان‬ ‫بدونهزینهنمی توانند‬ ‫تغییرمدهند‬ ‫علیکفاشیان‬ ‫اصالح طلبان‬ ‫دیگرنمی توانندتند رویکنند‬ ‫بهروز افخمی‬ ‫نقدنکنم‪،‬پیرمی شوم‬ ‫مسعودفراستی‬ ‫جلوه‏هاییازاستقامتملت‬ ‫هفته نامه سیاسی‪ ،‬فرهنگی با رویکرد خبری‪ ،‬تحلیلی‬ ‫صاحب امتیاز و مدیر مسئول‪ :‬مصطفی اجورلو‬ ‫سردبیر‪ :‬سعید اجورلو‬ ‫سال‪ 1395‬مبارکباد‬ ‫حلول ســال جدید را به همۀ مســلمین‬ ‫جهان خصوص ًا ملت قهرمان ایران و قشرهای‬ ‫مختلف ملتمان‪ ،‬و ان کسانی که در جبهه‏ها‬ ‫دارند برای اسالم خدمت می‏کنند‪ ،‬کسانی که‬ ‫در پشــت جبهه‏ها خدمت می‏کنند و خانوادۀ‬ ‫شــهدا وخود معلولین و وابستگانشــان و به‬ ‫همه تبریک عرض می‏کنم‪ .‬ان‏شــاءال ّل ‏ه این‬ ‫سال‪ ،‬سال مبارکی باشد برای مسلمین جهان‬ ‫و خدای تبارک و تعالی مقدر بفرماید که دست‬ ‫ایــن ابرقدرتها و کســانی که به انهــا مرتبط‬ ‫هستند قطع بشود و مردم دنیا با ارامش زندگی‬ ‫کنند‪.‬‬ ‫همۀ گرفتاریهــای جهان مال ایــن قدرتهای بزرگی‬ ‫است که ادعا می‏کنند که ما برای صلح این کارها را میکنیم‪.‬‬ ‫اینهمه جنایت می‏کنند‪ ،‬اینهمه کشورها را به خون می‏کشند‬ ‫و ادعا می‏کنند که مــا نمی‏توانیم ببینیم که حقوق بشــر از‬ ‫بین می‏رود‪ .‬اینها ادعایی اســت که انهــا می‏کنند که هیچ‬ ‫واقعیت نــدارد‪ ،‬بلکه خالفــش واقعیت دارد و مســلمین‬ ‫در غفلت هســتند‪ ،‬مســتضعفین جهان غفلت دارند‪ .‬این‬ ‫بارقه‏ای که در ایران پیدا شــد اگر چنانچه ملت‏های سایر‬ ‫کشورهای مســلمین به اینجا ملحق بشــوند و همه با هم‬ ‫دســت به هم بدهند ودر مقابل اینهمه جنایاتی که به بشــر‬ ‫و بشریت می‏شــود‪ ،‬بایســتند کارها اصالح می‏شود‪ ،‬لکن‬ ‫مع‏االسف نشــده اســت این کار و نمی‏دانم که چه خواهد‬ ‫شــد‪ .‬و من امیدوارم که خدای تبارک و تعالــی به ما قدرت‬ ‫‪40- 47‬‬ ‫گفتارها‬ ‫زمانراهنوزدرنیافته ایم‬ ‫روزمحشر‪،‬بامداد‍!‬ ‫تقویتمحورمقاومت‬ ‫ماچرانمی رسیم!‬ ‫‪92- 161‬‬ ‫گفت وگوها‬ ‫نهاصالح طلبمنهاصول گرا‬ ‫باهمگفتیممذاکرهمی کنیمولوقربانیشویم‬ ‫گذشتحاکمیت زیاداست‬ ‫سرریاستمجلسدرگیرنمی شویم‬ ‫‪162- 245‬‬ ‫سیاست‬ ‫مجلس‪،‬جدیدشد‬ ‫پیروزیجامعهمدرسیندرکشور‬ ‫ازاقتصادتاسیاست‬ ‫شکافبرجام‬ ‫تحریریه‪:‬‬ ‫مثلث؛هفتهنامه ایخبری‪،‬تحلیلیاستکهسعیداردروایتیمنصفانهوعادالنه‬ ‫از واقعیت ها ارائه دهد‪ .‬نامش تمثیل و اشــاره ای است به سه ضلع استقالل‪،‬‬ ‫ازادی و جمهوری اسالمی‪ .‬مرامش تقویت گفتمان انقالب اسالمی‪ ،‬چارچوبش‬ ‫اسالم‪ ،‬انقالب‪ ،‬امام و رهبری‪ ،‬ارمانش گســترش و سیادت اسالم خواهی در‬ ‫سراسر جهان و عزت مسلمانان‪ ،‬توسعه و پیشرفت ایران اسالمی و رفاه مردم‬ ‫شریف ایران و رونق گرفتن عدالت‪ .‬مرزش رواداری و تالیف قلوب اهالی انقالب‬ ‫و ایستادگی در برابر مقابالن گفتمانی و عملی نظام و سیاق و مشرب مان نجابت‬ ‫قلم و روزنامه نگاری مومنانه و تالش در جهت رونق گرفتن سنت گفت وگو میان‬ ‫فرهیختگانونخبگانکشوراست‪.‬امیدواریمکهدرروایت مانصادق‪،‬برمرام مان‬ ‫مستمر و دائم‪ ،‬بر چارچوب مان مستقر‪ ،‬بر ارمان مان مومن‪ ،‬بر مرزهایمان مراقب‬ ‫و هوشیار و بر سیاق مان استوار بمانیم‪.‬‬ ‫دبیرتحریریه‪ :‬مصطفیصادقی‬ ‫سیاست‪ :‬مصطفی صادقی(دبیر)‪ -‬علی حاجی ناصری‪ -‬امیدکرمانی ها‬ ‫حنیف غفاری‪ -‬داوود حشمتی‬ ‫تاریخ‪ :‬مصطفی شوقی(دبیر)‬ ‫بین الملل ‪ :‬سعیده سادات فهری (دبیر)‬ ‫دیدار‪ :‬افشین خماند(دبیر)‬ ‫ورزش‪ :‬مهدی ربوشه (دبیر)‬ ‫جامعه شناسی و فکرنو‪ :‬علی حاجی ناصری (دبیر)‬ ‫فرهنگ‪ :‬شایان ربیعی (دبیر)‬ ‫بازار‪ :‬محمد شکراللهی (دبیر)‬ ‫مشاور هنری ‪ :‬نیما ملک نیازی ‬ ‫استقامت بدهد‪ ،‬امروز اســتقامت الزم است‪ .‬پیغمبر اکرم‬ ‫ـ صلی‏ال ّله‏ علیه و اله و ســلم ـ نگران بود راجع به این که ایا‬ ‫ملتش استقامت می‏کنند یا نه؟ تا ان حد که در روایت است‬ ‫ور ُه ُهود[‪]1‬برای این ایه‏ای که امده‬ ‫که فرموده‬ ‫کهشی َب ْتنی ُس َ‬ ‫َّ‬ ‫تاب َم َع َ‬ ‫ک[‪]2‬در عین حال‬ ‫َاس َت ِق ْم َکما ُا ِم ْر َت َو َم ْن َ‬ ‫است کهف ْ‬ ‫که این ایه در سورۀ دیگری هم ـ سورۀ شوری هم ـ امده لکن‬ ‫ان ذیل را ندارد‪ ،‬سورۀ هود که این ذیل را دارد فرموده است‪.‬‬ ‫این به نظر می‏رســد که نگران بوده است از این که ملتش‬ ‫و امتش مبادا خدای نخواسته اســتقامت نکند‪ .‬باید ملت‬ ‫ایران‪ ،‬دولت ایران‪ ،‬ارتش ایران‪ ،‬ســپاه پاسداران ایران‪،‬‬ ‫همه قشرهای ایران توجه کنند که استقامت در مقابل ظلم‪،‬‬ ‫در مقابل این قدرتهای بزرگ از اموری اســت که امر شده‬ ‫است‪ ،‬استقامت در مقابل دشمن است‪ ،‬امر شده‬ ‫‪246- 267‬‬ ‫اقتصاد‬ ‫امانازنفت‬ ‫دردسرنفتی‬ ‫رکود و ما ادراک رکود‬ ‫چهکسی گفتهرکودداریم؟!‬ ‫‪268-277‬‬ ‫بین الملل‬ ‫قمارسلمان‬ ‫خطایاستراتژیکالسعود‬ ‫توطئهسعود‬ ‫تئوریخطرناک‬ ‫‪278-293‬‬ ‫فرهنگ‬ ‫یکمرد‬ ‫مردی کهدشمن رادورمی زد‬ ‫وقتیهمهدروغمی گویند‬ ‫اینهمسیمرغ‬ ‫با تشکر از‪ :‬دکتراسماعیل تبار ‪-‬دکترایت الهابراهیمی‪-‬دکترغالمحسننتاج‬ ‫حسین زندی ‪ -‬احمد طالیی ‪ -‬مهندس صدوقی ‪ -‬حسین مجاهدی ‪ -‬حاج اقاتوکلی‬ ‫هادیانباردار‪ -‬منصور شیخ االسالمی‪ -‬دکتر زارعیان ‪ -‬علیرضا حسن زاده‬ ‫سیدحمیدخالقی‬ ‫همهچیزدربارهانتخاباتهفتماسفند‬ ‫هفتهنامهخبری‪،‬تحلیلی‪ /‬سال ششم‪ /‬شماره سیصد و دو‪22/‬اسفند ‪ 308/1394‬صفحه‪10000/‬تومان‬ ‫اصالحطلبانتندرویمیکنند؟‬ ‫اکثریت و اقلیت‪ ،‬نزدیک به هم‬ ‫تهران‪ ،‬کوفه نیست‬ ‫فصل جدید سیاست‬ ‫رقابت بزرگان برای ریاست‬ ‫پیروزیمدرسین‬ ‫عبور از محمود‬ ‫سال‪ 94‬چگونه بر ایرانگذشت؟‬ ‫گفتوگوهای ویژه مثلث با‪ :‬محمدجواد ظریف‪ ،‬سیدعباس عراقچی‪ ،‬احمد توکلی‪ ،‬محمدرضا باهنر‪ ،‬عباس عبدی‪ ،‬نجاتاهلل ابراهیمیان‬ ‫کاظم جاللی‪ ،‬سیدامیرحسین قاضیزاده هاشمی‪ ،‬علیرضا محجوب‪ ،‬مسعود فراستی‪ ،‬بهروز افخمی و علیکفاشیان‬ ‫سالنامه‬ ‫سازمان اگهی ها‪ :‬تلفن‪0919 - 2341774 :‬‬ ‫چاپ‪ :‬هنر سرزمین سبز ‪ -‬پردازش تصویر رایان‬ ‫توزیع‪ :‬نشر گستر امروز‬ ‫نشانی ‪ :‬تهران‪ ،‬خیابان شهید عباسپور(توانیر)‪ ،‬خیابان نظامی گنجوی‪ ،‬کوچه پناه‪،‬‬ ‫پالک ‪19‬‬ ‫تلفن ‪88198280 :‬‬ ‫سالنامه‪95‬‬ ‫گرافیک و صفحه ارایی‪ :‬فاطمه قنائی ‪ -‬علی اجورلو‬ ‫و افشین جم‬ ‫پردازش تصاویر‪ :‬هومن سلیمیان‬ ‫عکس‪ :‬امیر طالیی کیوان‪ -‬عدنان جعفری و محمد برنو‬ ‫ویرایش‪ :‬ژیال شاکری ‪ -‬امیر عزیزی و نرگس حاجیلو‬ ‫حروفچینی‪ :‬داود حشمتی‬ ‫مدیر مالی‪ :‬محمدرضا پالیزدار‬ ‫سازمان اگهی ها‪ :‬محمد شکراللهی‬ ‫بازرگانی و بازاریابی‪ :‬محمدعلیاجورلو‬ ‫امور اداری‪ :‬علیرضا اسدالهی‪ -‬علی اکبر پیمانی‬ ‫انفورماتیک‪ :‬شهرام زحمتی‬ ‫ناظر چاپ‪ :‬بابک اسکندرنیا‬ ‫طراح جلد‪ :‬مصطفی مرادی‬ ‫عکس ها‪ :‬امیر طالیی‬ ‫برجام‪،‬میانهروهارا‬ ‫تقویتمیکند؟‬ ‫برجام از منظر روابط‬ ‫بینالملل‪،‬جامعهشناسی‬ ‫و سیاست داخلی در‬ ‫گفتوگوهاومناظرهمثلث‬ ‫بررسیشدهاست‬ ‫بهشتوجهنم‬ ‫منتقدان‬ ‫مناظرهعباسسلیمینمین‬ ‫و محمد قوچانی درباره‬ ‫روحانیومخالفانش‬ ‫همراه با نوشتهها و گفتههایی از‪:‬‬ ‫عباس ملکی – تقیازاد ارمکی – گلعلی بابایی – بهروز نعمتی – محمدرضا وکیلی – مهدی فضائلی – حسن بهشتیپور – صادق زیباکالم – ابراهیم متقی – سعداهلل زارعی – ناصر ایمانی‬ ‫حمیدرضا ترقی – عبداهلل ناصری – موسی قربانی – محمدسعید احدیان – حسین شیخاالسالم – سیدعلی خرم – داور شیخاوندی – نادر صادقیان – نصرتالله تاجیک – علیرضا میریوسفی‬ ‫احمد دستمالچیان – رضا مجیدزاده – پیرمحمد مالزهی – البرت بغازیان – محمدقلی یوسفی – مهدی تقوی – غالمحسین حسنتاش – محمدحسین مهدویان – سعید روستایی‬ ‫محمدمهدی خبیری – بهمن فروتن – محمد مهدی اسالمی – مهدی جلیلی – علیرضا فرزین – علیرضا مجمع – خدایار قاقانی – سیدحمید حسینی‬ ‫شماره پیامک‪3000411711 :‬‬ ‫سرمقاله‬ ‫‪26‬‬ ‫مثلث | شماره ‪301‬‬ ‫اسفندماه ایام شهادت‬ ‫محمــد ابراهیــم همــت‬ ‫اســت‪ .‬به همین مناسبت‬ ‫ایــن ســالنامه را تقدیم به‬ ‫روح ایــن شــهید بزرگوار‬ ‫می نماییم‪.‬‬ ‫فصل جدید سیاست‬ ‫سرمقاله‬ ‫در انتخابات هفتم اسفند چه اتفاقاتی افتاد؟‬ ‫سردبیر‬ ‫تکیه انها بر نوعی نمادگرایی‪ ،‬پیغامی است به جامعه که اگر‬ ‫شــرایط رای به رهبران ما مهیا نیست‪ ،‬فعال به نمادهای ما‬ ‫رای بدهید‪ .‬این بازی سر دراز دارد‪.‬‬ ‫ســوم‪ :‬چرا اصولگرایان انتخابات تهران را باختند؟‬ ‫به نظرم یک پاسخ ســاده به این ســوال این است که این‬ ‫فهرســت بیش از حد بوی احمدی نژاد می داد‪ .‬هرچند در‬ ‫پاســخ بگویند که این افراد مدیران اجرایــی احمدی نژاد‬ ‫هســتند نه رفقــای سیاســی او اما ایــن پاســخ در جامعه‬ ‫ی و ســلیمانی و امثال اینها‬ ‫نمی گیــرد‪ .‬داودی و میرکاظم ‬ ‫در جامعه نماد احمدی نژاد هستند و بخش زیادی از مردم‬ ‫تهران فعال تا اطالع ثانوی احمدی نژاد را نمی خواهند‪.‬‬ ‫جامعه شناســان اصولگرا بایــد ایــن را در می یافتند‬ ‫و بــه اطــاع سیاســت مداران جنــاح می رســاندند‪ .‬گویا‬ ‫چنین نکرده اند‪ .‬اینکه اشــکال از جامعه شناســان است یا‬ ‫سیاست مداران‪ ،‬معلوم نیست‪ .‬به هرحال هزینه اش را کل‬ ‫جناح داده است‪ .‬پاسخ دوم به برجام باز می گردد‪ .‬فهرست‬ ‫بوی مخالفت با برجام هم می داد‪ .‬در صورت نبویان و زاکانی‬ ‫و نادران این مخالفت مشــهود بود‪ .‬جامعه پیام مخالفت با‬ ‫برنامه های پسابرجام دولت از فهرست می گرفت‪ .‬هرچند‬ ‫امثال اقــای ابوترابــی هم در فهرســت به عنــوان مدافع‬ ‫برجام دیده می شــد اما پیام فهرست به جامعه طور دیگری‬ ‫مخابره شد‪ .‬دلیل ســوم به ناکارامدی افشاگری روزهای‬ ‫اخر برخی اصولگرایان بر می گردد‪ .‬این افشــاگری کامال‬ ‫احمدی نژادی و براســاس مدل مناظره با موسوی طراحی‬ ‫شده بود و بیش از هرکس روحانی و برادرش را هدف گرفته‬ ‫شکاف ‪ 84‬و ‪ 88‬جای خود را به معادالت عصر ‪ 90‬می دهد‬ ‫که در ان خبری از صورت قدیمی شــکاف طبقه متوســط‬ ‫‪ /‬طبقه پایین نیســت‪ .‬انگار بخشی از طبقه پایین برعکس‬ ‫طبقه متوســط که حــاال رای می دهد اهل تحریم شــده و‬ ‫بخشی هم که رای می دهد بی میل به اصالح طلبان نیست‪.‬‬ ‫انگار طبقه پایین را طبقه متوسط الوده خود کرده باشد‪ .‬جنبه‬ ‫دوم اما پنهان شدن شکاف اقتصادی ذیل شکاف گفتمانی‬ ‫اســت‪ .‬رقابت در تهران به گمانم بیشــتر رقابت گفتمانی‬ ‫اســت‪ .‬گفتمان اصالح طلبی که دو جنبه سلبی و ایجابی‬ ‫داد اکنون و جه سلبی اش به شدت کار کرد پیدا کرده‪ .‬چنین‬ ‫است که «نه ها» تبدیل به رای به اصالح طلبان می شود‪.‬‬ ‫در تهران طبقه متوسط شهری در غیاب اتحاد طبقه پایین‬ ‫شــهری کار خود را پیش می برد‪ .‬تا زمانی کــه طبقه پایین‬ ‫شهری سر پیدا کند‪ ،‬در روی همین پاشنه می چرخد‪.‬‬ ‫سیاســت در ایران لبــاس تازه ای پوشــیده‪ .‬مجلس‬ ‫جدید مجلس متفاوتی خواهد بود‪ .‬ژنرال های اصولگرا مثل‬ ‫ژنرال های اصالح طلب خانه نشــین شــده اند‪ .‬فصل جدید‬ ‫سیاست‪ ،‬فصل خانه نشینی ژنرال ها و هدایت از پشت پرده‬ ‫اســت‪ .‬دوگانه سیاســت ایران فعال به کام اصالح طلبان‬ ‫است‪ .‬شاید پایان ســال ‪ 95‬این وضعیت تغییر کند‪ .‬همه‬ ‫چیز بســتگی به اقتصــاد دارد‪ .‬کســی چه می داند‪ .‬شــاید‬ ‫‪ 96‬سال شــگفتی باشــد اگر اصولگرایان از ‪ 92‬و ‪ 94‬عبرت‬ ‫بگیرند و اثرات احمدی نژاد را از خود دور کنند‪ .‬ان چنان که‬ ‫اصالح طلبــان از ‪ 84‬و ‪ 88‬عبرت گرفتند‪ .‬سیاســت لباس‬ ‫تازه ای پوشیده‪ .‬فصل جدید سیاست فرا رسیده است‪.‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫درباره انتخابات چند نکته اساسی به نظرم می رسد‪.‬‬ ‫اول‪ :‬ترکیب ارای تهران‪ ،‬مشــهد و اصفهان به ویژه‬ ‫تهران نشــان می دهد که نظام سیاســی ایران در ســطح‬ ‫انتخابات به ســمت نوعی دو قطبی شــدن در حال حرکت‬ ‫اســت‪ .‬اینکه فهرســت علی مطهری در میان دو فهرست‬ ‫اصلی گم می شــود‪ ،‬اینکه فهرســت ‪ 30+5‬اصولگرایان‬ ‫ابدا دیده نمی شــود و اینکه ‪ 30‬نفــر اول ارا اصالح طلب و‬ ‫‪ 30‬نفر دوم از فهرســت اصولگرایان هستند همگی نشان‬ ‫می دهد که اول از همه تهران به ســمت نوعی نظام حزبی‬ ‫در حرکت است‪ .‬چیزی که شــبیه اش را در انتخابات سال‬ ‫‪ 76‬و ‪ 88‬دیده بودیــم‪ .‬در ان دو انتخابات هم جدال میان‬ ‫جناح چپ و جناح راست سیاســت ایران بود‪ .‬نظمی که در‬ ‫سال های ‪ 84‬و ‪ 92‬کمی برهم ریخت‪ .‬برقراری این نظم در‬ ‫انتخابات ریاست جمهوری اما راحت تر از انتخابات مجلس‬ ‫است‪ .‬پس این گونه اســت که ‪ 7‬اسفند تهران را باید محل‬ ‫تولد معنای جدید در سیاســت ایران بدانیم؛ تولد نظام دو‬ ‫حزبی یا دو قطبی‪.‬‬ ‫درون این نظام دو قطبی اما نوعی جبهه گرایی دیده‬ ‫می شود‪ .‬در طیف راســت کمتر و در طیف چپ بیشتر‪ .‬در‬ ‫طیف راســت‪ ،‬تحول خواهان و ناب گرایان و سنت گرایان‬ ‫درکنار هــم دیده می شــود در غیاب محافظــه کاران جناح‬ ‫راست به نمایندگی علی الریجانی‪.‬‬ ‫در جبهه چپ‪ ،‬اما طیف راســت و چپ اصالح طلبان‬ ‫در کنار اعتدالیون و محافظه کاران راست قرار داشتند‪ .‬این‬ ‫شرایط استثنایی سیاست ایران است‪ .‬در جبهه راست‬ ‫غیر منطقی نیســت که ناب گرایان در بلند مدت راه خود از‬ ‫دو طیف دیگر جــدا کنند‪ .‬گرچه کــه در جبهه چپ جدایی‬ ‫طیف های مختلف محتمل تر اســت و احتمال بازگشت به‬ ‫شــرایط ‪ 84‬و ‪ 92‬ممکن‪ .‬هرچند نــه در کوتاه مدت که در‬ ‫بلند مدت که می تواند در سال ‪ 1400‬باشد‪.‬‬ ‫فعال شرایط اســتثنایی در سیاست ایران برقرار‬ ‫اســت که امیدوارم تبدیل به قاعده شــود‪ .‬سیاســت‬ ‫ایران در سطح احزاب به نظام دو حزبی برسد و جبهه ها‬ ‫کارکرد حزبی خود را ادامه دهند‪ .‬چنین شرایطی احتمال‬ ‫ظهور امثال احمدی نژاد را کم می کند و فرد منتخب یا گروه‬ ‫منتخب به حزب یا جبهه خود پاســخگو هستند و ان جبهه‬ ‫یا حزب هم به جامعه و مردمی که به انهــا اعتماد کرده اند‬ ‫پاسخگوست‪.‬‬ ‫شکل گیری این دایره سیاست ایران را پیش بینی پذیر‬ ‫می کند‪ .‬رقابت را قاعده مند می نمایــد و به جامعه ارامش و‬ ‫امنیت می دهد‪ .‬باید به سمت نظام دو حزبی رفت‪ ،‬هرچند‬ ‫صورتش جبهه باشد‪.‬‬ ‫دوم‪ :‬شیوه پیروزی اصالح طلبان در تهران می تواند‬ ‫به صورت جدی مورد مطالعه قرار گیرد‪ .‬انها در این انتخابات‬ ‫به صورت کامل تر و پیچیده تری نسبت به انتخابات سال‪92‬‬ ‫ذیل جامعه شبکه ای خود را بیان کردند‪.‬‬ ‫انهــا با ســاختن دوگانــه افــراط ‪ /‬اعتدال‪ ،‬بــازی را‬ ‫از ســطح چهره ها به ســطح نمادها کشــاندند و فهرســت‬ ‫خود را ما به ازای خواســت رهبران شــان تعریــف کردند‪.‬‬ ‫نمادهــا را در جامعه شــبکه ای در معرض هــواداران خود‬ ‫اغاز‬ ‫سعید اجورلو‬ ‫قرار دادنــد و با اتــکا به شــبکه های اجتماعی پیــام خود‬ ‫را بــه جامعه رســاندند‪ .‬اساســا محتوای سخن شــان که‬ ‫تاحدودی ســلبی و براســاس «نــه» به طــرف مقابل بود‬ ‫در میان طبقه متوســط شــهری قابل باور جلــوه می کرد‪.‬‬ ‫این مهمترین نکتــه بود‪ .‬حرف شــان در تهــران خریدار‬ ‫داشت‪ .‬مکانیســم اما در وهله دوم پس از محتوا توانست‬ ‫ارا را جمع کند‪ .‬ذیل مثلثی با ســه ضلع؛ رهبران اصالحات‬ ‫– شــبکه های اجتماعــی – طبقــه متوســط شــهری‪.‬‬ ‫اصالح طلبــان با چنین شــیوه ای دو انتخابــات را برده اند‬ ‫و طــرف مقابل هنــوز راه مقابله بــا این شــیوه را نیافته‪ .‬تا‬ ‫اطالع ثانوی انتخابــات در ایران ذیل دو قطبــی و جامعه‬ ‫شبکه ای پیش می رود‪.‬‬ ‫اصالح طلبــان حداقــل در تهــران به انــدازه کافی‬ ‫خواهان دارند و جامعه شبکه ای به سود انها عمل می کند‪.‬‬ ‫بود‪ .‬جامعه اما مشــتاق چنین دوگانه ای نبود‪ .‬جامعه فعال‬ ‫حوصله افشاگری ندارد‪ .‬اصول گرایان تست کردند و‬ ‫پاسخ نداد‪ .‬جناح راست ایران ایام سختی را سپری می کند‪.‬‬ ‫درباره اش بعدها بیشتر خواهم نوشت‪.‬‬ ‫چهارم‪ :‬در تهــران چه روی داد؟ کــه گروهی کوفه‬ ‫نامیدندش و گروهی دیگر مالمــت کردند که تهران کوفه‬ ‫نیست‪ .‬در تهران چه شد؟‬ ‫مــن فکــر می کنــم ارای تهــران نشــان از نوعــی‬ ‫غیرطبقاتی شدن ارا دارد‪ .‬در تهران که روزگاری در ‪ 84‬و ‪88‬‬ ‫رای طبقاتی داده می شد اکنون بساط برچیده شده و شکاف‬ ‫اقتصادی از دوجنبه تغییر شکل داده است‪ .‬جنبه اول این‬ ‫است که جامعه‪ ،‬اصولگرایان را حامی فقرا و اصالح طلبان را‬ ‫حامی طبقه متوسط به صورت مطلق نمی داند و کردیت حل‬ ‫مشکل فقرا را به اصالح طلبان هم می دهد‪ .‬چنین است که‬ ‫‪27‬‬ ‫اغاز‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫‪28‬‬ ‫‪ | ۱۳۹۴/۰۱/۲۰‬بیانات در دیدار مداحان اهل بیت(ع)‬ ‫چندجوانبی تجربه‪،‬امورانکشور[عربستانسعودی]رادردستگرفتندودارندانجنبهتوحش‬ ‫راغلبهمی دهندبرجنبهمتانتوظاهرسازی؛اینبهضررشانتمامخواهدشد‪.‬‬ ‫اردیبهشت‪94‬‬ ‫‪ | ۱۳۹۴/۰۲/۰۹‬بیانات در دیدار جمعى ازکارگران سراسر کشور‬ ‫کلیدحلمشکالتاقتصادیدرلوزانوژنوونیویورکنیست؛درداخلکشوراست‪.‬‬ ‫‪| ۱۳۹۴/۰۲/۱۶‬بیاناتدردیدارجمعىازمعلمانوفرهنگیانسراسرکشور‬ ‫می گوید اگر چنین نشود‪ ،‬چنان نشود‪ ،‬ممکن است ما حمله نظامی به ایران بکنیم؛ اوال که غلط‬ ‫می کنید؛ثانیامندرزمانرئیس جمهورقبلیامریکا‪-‬ان وقتهمتهدیدمی کردند‪-‬گفتمدورانبزن ودررو‬ ‫تمامشده؛این جورنیستکهشمابگوییدمی زنیمودرمی رویم؛نخیر‪،‬پاهایتانگیرخواهدافتادومادنبال‬ ‫می کنیم‪.‬‬ ‫‪| ۱۳۹۴/۰۲/۳۰‬بیاناتدردانشگاهافسرىوتربیتپاسداریامامحسینعلیه السالم‬ ‫گفتیم که اجازه نمی دهیم از هیچ یک از مراکز نظامی هیچ بازرسی ای از سوی بیگانگان صورت‬ ‫بگیرد‪ .‬می گویند بایستی ما بیاییم با دانشمندان شما مصاحبه کنیم یعنی در واقع بازجویی کنیم‪ .‬ما اجازه‬ ‫نمی دهیمبهحریمدانشمندانهسته ایماودانشمنداندرهررشتهحساسومهمی‪،‬اندکاهانتیبشود‪.‬‬ ‫خرداد‪94‬‬ ‫‪| ۱۳۹۴/۰۶/۱۸‬بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم‬ ‫مسئولین کشور جوان های انقالبی را گرامی بدارند؛ این همه جوان های حزب اللهی و انقالبی را‬ ‫برخیازگویندگانونویسندگاننکوبندبهاسمافراطیوامثالاین ها‪.‬جوانانقالبیرابایدگرامیداشت‪.‬‬ ‫مهر‪94‬‬ ‫‪| ۱۳۹۴/۰۷/۰۸‬بیاناتدردانشگاهعلومدریاییامام خمینینوشهر‬ ‫امروزده هاهزارنفرازعزیزانماهنوزدرمکهومدینه‪،‬درمناسکحجند؛اندکبی احترامیبهاین ها‪،‬‬ ‫عکس العملایجادخواهدکرد‪.‬‬ ‫ابان‪94‬‬ ‫‪| ۱۳۹۴/۰۸/۲۰‬بیاناتدردیدارروسایدانشگاه ها‪،‬پژوهشگاه ها‪،‬مراکزرشدوپارک های‬ ‫علموفناوری‬ ‫بعضی ها کار فرهنگی را در داخل دانشگاه با کنســرت و اردوهای مختلط اشتباه گرفته اند؛ خیال‬ ‫می کنندکار[فرهنگی ]ایناست؛می گویندبایددانشجوشادباشد!‬ ‫اذر‪94‬‬ ‫‪| ۱۳۹۴/۰۹/۰۴‬بیانات در دیدار فرماندهانگردان هایبسیج‬ ‫این هایی که در بخش های مختلف‪ ،‬با زبان های مختلف‪ ،‬بسیج را متهم می کنند به تندروی‪ ،‬به‬ ‫افراطی گریوچهوچهوچه‪،‬دارنددرواقعنفوذراتکمیلمی کنند‪.‬‬ ‫‪ | ۱۳۹۴/۰۹/۰۹‬بیانات در ابتداى درس خارج فق ه درباره پیاده روی اربعین‬ ‫[پیاده رویتاکربال]اینحرکت‪،‬حرکتعشقوایماناست؛ماهمازدورنگاهمی کنیمبهاینحرکت‪،‬‬ ‫وغبطهمی خوریمبهحالانکسانی کهاینتوفیقراپیداکردندواینحرکتراانجامدادند‪.‬‬ ‫دی‪94‬‬ ‫‪| ۱۳۹۴/۰۳/۱۴‬بیاناتدرمراسمبیستوششمینسالروزرحلتحضرتامام خمینیرحمه الله‬ ‫مساله فلسطین از دستورکار نظام جمهوری اسالمی خارج نخواهد شد‪ .‬اگر ملت ایران بخواهد به‬ ‫ان هدف ها برسد‪ ،‬بخواهد این راه را ادامه بدهد‪ ،‬باید راه امام بزرگوار را درست بشناسد‪ ،‬اصول او را درست‬ ‫بشناسد‪ ،‬نگذارد شخصیت امام را تحریف کنند‪ ،‬که تحریف شخصیت امام‪ ،‬تحریف راه امام و منحرف‬ ‫کردنمسیرصراطمستقیمملتایراناست‪.‬‬ ‫‪ | ۱۳۹۴/۱۰/۱۹‬بیانات در دیدار مردم قم‬ ‫حتیانکسانی کهنظامراقبولندارند‪،‬برایحفظکشور‪،‬برایاعتبارکشوربیاینددرانتخاباتشرکت‬ ‫کنند‪.‬ممکناستکسیبندهراقبولنداشتهباشد‪،‬عیبیندارداماانتخاباتمالرهبرینیست‪،‬مالایران‬ ‫اسالمیاست‪،‬مالنظامجمهوریاسالمیاست‪.‬‬ ‫‪| ۱۳۹۴/۰۴/۱۳‬بیانات در دیدار اساتید دانشگاه ها‬ ‫طبقامارهایجهانی‪،‬شتابپیشرفتعلمیدرکشور‪،‬سیزدهبرابرمتوسطجهانبود؛اینرامراکز‬ ‫اماریعلمیدنیااعالمکردندکهماهممکررقبالاعالمکردیم‪.‬اینشتاب‪،‬امروزکمشده‪...‬کاریکنید‬ ‫کهشتابرشدعلمیفروکشنکند‪.‬‬ ‫‪ | ۱۳۹۴/۱۰/۳۰‬بیانات در دیدار دست اندرکاران برگزاری انتخابات‬ ‫من می فهمم که بعضی وقتی می گویند تندروی‪ ،‬جریان حزب اللهی و مومن موردنظرشان است؛‬ ‫نه‪ ،‬جریان مومن را‪ ،‬جریان انقالبی را‪ ،‬جوانان حزب اللهی را متهم نکنید به تندروی؛ اینها همان کسانی‬ ‫هستندکه باهمه وجود‪ ،‬باهمه اخالص در میدانحاضرند‪ ،‬انجاییهمکه دفاع از مرزها الزم باشد‪ ،‬دفاع‬ ‫ازهویت ملیالزمباشد‪،‬مسالهجان دادنوخون دادنمطرحباشد‪،‬همین هاهستندکهبهمیدانمی ایند‪.‬‬ ‫تیر‪94‬‬ ‫‪| ۱۳۹۴/۰۴/۱۳‬بیانات در دیدار اساتید دانشگاه ها‬ ‫محیطعلمیکشورراازحاشیه سازی هابرکنارنگهدارید‪.‬‬ ‫‪ | ۱۳۹۴/۰۴/۲۰‬بیانات در دیدار جمعى از دانشجویان‬ ‫اگر مبارزه با استکبار نباشد‪ ،‬ما اصال تابع قران نیستیم‪ .‬مبارزه با استکبار که تمام نمی شود‪ .‬در مورد‬ ‫مصادیقاستکبار‪،‬امریکااتممصادیقاستکباراست‪...‬مبارزهبااستکبارتعطیل پذیرنیست‪.‬‬ ‫‪| ۱۳۹۴/۰۴/۲۷‬خطبه هاینمازعیدفطر‬ ‫این اقا گفته است که می تواند ارتش ایران را نابود کند‪ .‬قدیمى هاى ما این جور حرف ها را «الف‬ ‫درغریبى»می گفتند‪.‬‬ ‫مرداد‪94‬‬ ‫‪| ۱۳۹۴/۰۵/۲۶‬بیاناتدردیداراعضایمجمعجهانیاهل بیتعلیهم السالمواتحادیه‬ ‫رادیووتلویزیون هایاسالمی‬ ‫هر کسی با اسرائیل مبارزه کند و رژیم صهیونیستی را بکوبد و مقاومت را تایید کند‪ ،‬ما از او حمایت‬ ‫می کنیم؛ انواع حمایت هایی که برای ما ممکن باشــد؛ همه جور حمایتی که برای ما ممکن اســت‪ ،‬از‬ ‫هرکسی کهبارژیم صهیونیستیمقابلهکند‪،‬خواهیمکرد‪.‬‬ ‫بهمن‪94‬‬ ‫‪ | ۱۳۹۴/۱۱/۲۸‬بیانات در دیدار مردم اذربایجان شرق ‬ ‫ی‬ ‫رادیویانگلیسیداردبهمردمتهراندستورالعملمی دهدبهفالنیرایبدهید‪،‬بهفالنیرایندهید!‬ ‫معنایاینچیست؟انگلیسی هادل شانتنگشدهبرایدخالتکردندرایران‪.‬‬ ‫‪ | ۱۳۹۴/۱۱/۲۸‬بیانات در دیدار مردم اذربایجان شرقی ‬ ‫اگر مجلس مرعوب غرب باشد‪ ،‬مرعوب امریکا باشد‪ ،‬دنبال حاکمیت جریان اشرافی گری باشد‪،‬‬ ‫ریل گذاریاودراینجهت هاخواهدبود؛کشوررابدبختخواهندکرد‪.‬‬ ‫اسفند‪94‬‬ ‫‪ | ۱۳۹۴/۱۲/۰۵‬بیانات در دیدار مردم نجف اباد‬ ‫از ادبیات دشمن استفاده نکنید‪ .‬دشمنان انقالب از روز اول امدند تعبیر ادبیات تندرو و میانه رو را‬ ‫مطرح کردند؛ فالنی تندرو است‪ ،‬فالن جریان تندرو است‪ ،‬فالن جریان میانه رو است‪ .‬ان روز‪ ،‬از همه‬ ‫تندروترهمازنظرانهاامامبزرگواربود؛امروزهمازهمهتندروتر‪،‬به نظرانهااینبندهحقیرهستم‪.‬‬ ‫‪ | ۱۳۹۴/۱۲/۰۵‬بیانات در دیدار مردم نجف اباد‬ ‫درمقابلمیانه رو‪،‬تندرونیست؛درمقابلمیانه رو‪،‬منحرفاست‪.‬انکسیکهمنحرفازراهومنحرف‬ ‫از جاده است میانه رو نیست؛ اما در جاده‪ ،‬بعضی ها تندتر می روند و بعضی ها کندتر می روند‪ .‬تند رفتن در‬ ‫صراطمستقیمچیزبدینیست‪.‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫شهریور‪94‬‬ ‫‪| ۱۳۹۴/۰۶/۱۸‬بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم‬ ‫بعد از اتمام این مذاکرات هسته ای‪ ،‬شنیدم صهیونیست ها در فلسطین اشغالی گفتند فعال با این‬ ‫مذاکراتی که شد‪ ،‬تا‪ ۲۵‬سال از دغدغه ایران اسوده ایم؛ بعد از‪ ۲۵‬سال فکرش را می کنیم‪ .‬بنده در جواب‬ ‫عرضمی کنماوالشما‪ ۲۵‬سالایندهرانخواهیددید‪.‬ان شاءاللهتا‪ ۲۵‬سالدیگر‪،‬بهتوفیقالهیوبهفضل‬ ‫‪ | ۱۳۹۴/۱۰/۳۰‬بیانات در دیدار دست اندرکاران برگزاری انتخابات‬ ‫اینحرکتی کهجوان هایعزیزسپاهپاسدارانمادردریاکردندودرمقابلتجاوزدشمنازخودشان‬ ‫هویت و قدرت نشان دادند ‪ -‬که تا حاال فرصت نشده که از اینها تشکر بکنم؛ و واقعا هم تشکر می کنم از‬ ‫این ها‪-‬کاربسیاردرستیکردند‪.‬‬ ‫اغاز‬ ‫فروردین‪94‬‬ ‫‪ | ۱۳۹۴/۰۱/۰۱‬سخنرانی در حرم مطهررضوی‬ ‫منازهمهدولت هادردورانمسئولیتخودمحمایتکردم؛ازایندولتهمحمایتمی کنم‪.‬هرجا‬ ‫هم الزم باشد تذکر می دهم؛ البته چک سفید امضا هم به کسی نمی دهم‪ .‬نگاه می کنم به عملکردها و‬ ‫برحسبعملکردهاقضاوتمی کنم‪.‬‬ ‫الهیچیزیبه نامرژیم صهیونیستیدرمنطقهوجودنخواهدداشت‪.‬‬ ‫‪29‬‬ ‫مدافعانحرم‬ ‫ســال ‪ ،94‬بهار مدافعان حرم ال الله بود؛ ســالی که در ان‬ ‫تعداد قابل توجهی از رزمندگان دلباخته حسینی و زینبی بال در‬ ‫بال مالئک گشودند و اسمانی شــدند‪ .‬از اغاز تا پایان سال‪ ،‬هر‬ ‫روز خبرهای تازه ای از شــهادت مدافعان حرم اهل بیت(ع) در‬ ‫ســوریه و عراق در رسانه ها منتشر شد که حســی غریب را القا‬ ‫می کرد؛ حسی مرکب از شادی و غم‪ ،‬اشــک و لبخند و تلخی و‬ ‫شیرینی‪ .‬این خاصیت شهادت است که همچون مرگ ماالمال‬ ‫از غم و اندوه نباشد و حسی از شــادی در دل بازماندگان شهید‬ ‫نیز وجود دارد‪...‬‬ ‫فروردین ‪94‬‬ ‫ شانزدهم فروردین‪ ،‬خبر شــهادت جواد علی حسناوی با نام‬ ‫نظامی جواد جهانــی‪ ،‬فرزند مادری ایرانی اهــل خرم اباد و پدری‬ ‫عراقی منتشر شد‪ .‬او در زمســتان ‪ 93‬نقش موثری در ازادسازی‬ ‫شهر بلد که بخشی از استان صالح الدین به شمار می رود داشت‪.‬‬ ‫بیست وهشتم فروردین محســن کمالی از اعضای پایگاه‬ ‫مقاومت بسیج شهیدان جهازی ها مسجد جامع رجایی شهر کرج‬ ‫از مدافعان حرم توسط تکفیری ها به شهادت رسید‪.‬‬ ‫اردیبهشت ‪۹۴‬‬ ‫در نخستین روز اردیبهشت ماه‪ ،‬حاج هادی کجباف‬ ‫در مبارزه با تروریســت های تکفیری طــی عملیاتی که‬ ‫در منطقه بصری الحریر اســتان درعا در سوریه صورت‬ ‫گرفت به فیض شــهادت نائل امد و یــک روز پس از ان‬ ‫نیز ســید جالل حبیب الله پور از رزمندگان سپاه کربال در‬ ‫نبرد با تکفیری ها در سوریه‪ ،‬بال در بال مالئک گشود‪.‬‬ ‫اغاز‬ ‫‪30‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫خرداد ‪94‬‬ ‫چهارم خرداد ماه‪ ،‬در سالگرد ازادی جنوب لبنان‪ ،‬حزب الله شهادت ‪ 9‬نفر‬ ‫از رزمندگان خود از جمله یک فرمانده را در درگیری های منطقه قلمون سوریه‬ ‫اعالم کرد‪ .‬این شهدا در عملیات ازادسازی ارتفاعات استراتژیک تله الثالجه‬ ‫در منطقه جرود الفلیطه قلمون سوریه شهید شدند‪ .‬در میان این شهدا‪ ،‬شهید‬ ‫غسان فقیه (ساجد) از فرماندهان میدانی ارشد حزب الله لبنان قرار داشت‪.‬‬ ‫ نهم خرداد ماه‪ ،‬دو مدافع دیگر اســمانی شدند ؛ ســعید قارلقی از کرج و‬ ‫سید جاسم نوری از خوزستان در دفاع از حرم اهل بیت(ع) و مقابله با نیروهای‬ ‫تکفیری به کاروان شهدای مدافع حرم پیوستند‪.‬‬ ‫‪ 25‬خردادماه‪ ،‬مرتضی ســواری از مدافعان حــرم اهل بیت(ع) از خطه‬ ‫سوسنگرد در عراق به شهادت رسید و به خیل شهدای مدافع حرم پیوست‪.‬‬ ‫‪ 28‬خردادماه‪ ،‬شــهید محمد عبدالرحمــن االطرش از اهالی روســتای‬ ‫دیرانطار در جنوب لبنان بود که حین وظیفه جهادی در سوریه به شهادت رسید‪.‬‬ ‫تیر ‪94‬‬ ‫پنجم تیرماه شهید امین شوکی از جوانان خوزستانی حین مبارزه با گروه تروریستی داعش در عراق‬ ‫به شهادت رسید‪.‬‬ ‫شانزدهم تیرماه و در استانه شب قدر‪ ،‬شهید علی محمود عوده از رزمندگان جوان حزب الله در نبرد‬ ‫با تروریست ها در شهر الزبدانی در منطقه قلمون سوریه به شهادت رسید‪.‬‬ ‫جواد کوهساری بسیجی ‪ 29‬ساله مشهدی در ‪ 26‬تیرماه‪ ،‬در منطقه عملیاتی فلوجه محور صقالویه‬ ‫بال در بال مالئک گشود‪.‬‬ ‫‪ 29‬تیرماه‪ ،‬کریم صاحب السعیدی ملقب به ابویاســر که فرماندهی نیروهای نظامی سپاه بدر در‬ ‫کربال را برعهده داشت‪ ،‬در نبرد با تروریست های داعش در منطقه الفتحه در استان صالح الدین عراق‬ ‫شهید شد‪.‬‬ ‫شهریور ‪94‬‬ ‫مرداد ‪94‬‬ ‫شانزدهم مردادماه‪ ،‬محمد عادل‬ ‫ابوالحسن ملقب به «کمیل» در نبرد با‬ ‫تروریست ها در شهر الزبدانی سوریه به‬ ‫شهادت رسید‪.‬‬ ‫سی ام مردادماه‪ ،‬علی خضر الوز‪،‬‬ ‫محمد جودات جمعه‪ ،‬سلیمان حسن‬ ‫جعفر و میثم محمد العایق چهار رزمنده‬ ‫جــوان حزب الله در نبرد بــا گروه های‬ ‫تروریســتی در ســوریه بــه شــهادت‬ ‫رسیدند‪.‬‬ ‫مهر ‪94‬‬ ‫چهارم شــهریورماه‪ ،‬احمد حیاری‬ ‫فرمانده گردان امام حسین(ع) شوش در‬ ‫درگیری با تروریست ها در شهر الذقیه به‬ ‫خیل شهدای مدافع حرم پیوست‪.‬‬ ‫هفتم شهریورماه‪ ،‬علی مازح یکی‬ ‫دیگــر از رزمنــدگان حزب الله در شــهر‬ ‫الزبدانی سوریه به قافله شهدای حزب الله‬ ‫پیوست‪.‬‬ ‫بیســت وپنجم شــهریورماه نیز پنج‬ ‫نفر دیگر از رزمنــدگان حزب الله در نبرد با‬ ‫تروریست های تکفیری در شهر الزبدانی‬ ‫سوریه به شهادت رسیدند‪.‬‬ ‫هفتم مهرمــاه‪ ،‬غالب کمال نعیــم از رزمنــدگان حزب اللــه در نبرد با‬ ‫تروریست ها در سوریه به شهادت رسید‪.‬‬ ‫شانزدهم مهرماه‪ ،‬سردار سرتیپ پاسدار حسین همدانی در سوریه به‬ ‫شهادت رسید‪ .‬او از فرماندهان سپاه پاسداران و از مستشاران ارشد نظامی‬ ‫ایران در دفاع از حرم عقیله بنی هاشم حضرت زینب(س) بود‪ .‬شهید همدانی‬ ‫از فرماندهان دوران دفاع مقدس و فرمانده سپاه محمد رسول الله تهران بزرگ‬ ‫بود که در حومه شهر حلب به دست تروریست ها به شهادت رسید‪.‬‬ ‫بیســت ویکم مهرماه‪ ،‬چهار نفر از رزمندگان حزب الله در استان حماه‬ ‫سوریه به شهادت رسیدند‪.‬‬ ‫بیست ودوم مهرماه‪ ،‬سرهنگ پاسدار فرشــاد حسونی زاده و سرهنگ‬ ‫پاســدار حمید مختاربند از مدافعــان حرم حضرت زینــب(س) حین انجام‬ ‫ماموریت مستشاری در سوریه به شهادت رسیدند‪.‬‬ ‫بیست وششــم مهرماه‪ ،‬سرهنگ پاسدار شهید مســلم خیزاب یکی از‬ ‫افسران سپاه پاسداران که سال ها مسئولیت فرماندهی گردان یا زهرا(س)‬ ‫لشکر ‪ 14‬امام حسین(ع) را بر عهده داشت ‪ ،‬حین انجام ماموریت مستشاری‬ ‫در سوریه به شهادت رسید‪.‬‬ ‫بیست وهفتم مهرماه‪ ،‬شهید محمد حسن صفا یکی دیگر از رزمندگان‬ ‫حزب الله در سوریه به شهادت رسید‪.‬‬ ‫بیست وهشتم مهرماه مهدی علیدوست از لشکر عملیاتی ‪ 17‬علی بن‬ ‫ابیطالب(ع) قــم و مجتبی کرمی و مجید صانعی از بســیجیان گردان های‬ ‫‪ 161‬امام حسین(ع) و ‪ 154‬تکاور حضرت علی اکبر(ع) همدان در سوریه به‬ ‫شهادت رسیدند‪ .‬در این روز همچنین خبر شهادت رضا دامرودی مدافع حرم‬ ‫حضرت زینب(س) از اهالی شهرستان ســبزوار در حسکه سوریه و مجتبی‬ ‫کرمی و مجید صانعی دو بسیجی همدانی نیز منتشر شد‪.‬‬ ‫نخســتین روز ابان ماه‪ ،‬خبری منتشــر شــد که حکایت از شــهادت محافظ محمود‬ ‫احمدی نژاد در سوریه داشت‪ .‬عبدالله باقری نیارکی در حلب سوریه و در دفاع از حرم عقیله‬ ‫بنی هاشم حضرت زینب(س) به شهادت رسید‪.‬‬ ‫ی مدافع حرم حضرت زینب(س) در سوریه به‬ ‫سوم ابان ماه‪ ،‬محمد استحکامی جهرم ‬ ‫درجه رفیع شهادت نائل امد‪ .‬در این روز همچنین ســجاد طاهرنیا و سید روح الله عمادی به‬ ‫شهادت رسیدند‪.‬‬ ‫پنجم ابان ماه‪ ،‬ابوذر امجدیان چهارمین شــهید کرمانشــاهی مدافع حرم همزمان با‬ ‫عاشورای حسینی(ع) در سوریه به شهادت رسید‪ .‬محمدرضا عسگری فرد از اهالی خرمشهر‬ ‫سرباز دیگری بود که در این روز جان خود را در راه دفاع از حرم حضرت زینب(س) فدا کرد‪.‬‬ ‫ ششم ابان ماه‪ ،‬مهدی کائینی در عملیات محرم در سوریه به خیل شهدای مدافع حرم‬ ‫پیوست‪ .‬ستوان دوم پاسدار مسلم نصر از اعضای تیپ هوابرد ‪ 33‬المهدی‪ ،‬خانعلی یوسفی‬ ‫از اهالی افغانستان و ساکن جهرم‪ ،‬سید سجاد حسینی‪ ،‬عزت الله سلیمانی‪ ،‬حجت اصغری‬ ‫شربیانی از پاسداران سپاه استان تهران‪ ،‬محسن فانوسی از همدان‪ ،‬اسماعیل زاهدپور از‬ ‫گلستان‪ ،‬محمدحسین خانی از یزد‪ ،‬موسی جمشیدیان از نجف اباد‪ ،‬محمدجواد قربانی از‬ ‫اهالی حاجی ِ‬ ‫ اباد «شاهین شهر»‪ ،‬محمدرضا دهقان‪ ،‬سیدمصطفی موسوی‪ ،‬احمد اعطایی‬ ‫و مسعود عسگری از بسیجیان تهران‪ ،‬از دیگر شهدای این عملیات بودند که تا پایان ابان‬ ‫ماه‪ ،‬خبر شهادت انها در رسانه ها منتشر شد‪.‬‬ ‫چهاردهم ابان ماه‪ ،‬روح الله قربانی و قدیر ســرلک در دفاع از حرم حضرت زینب(س)‬ ‫به شهادت رسیدند‪ .‬خودروی این دو مدافع حرم در نزدیکی حلب مورد اصابت موشک قرار‬ ‫گرفت‪.‬‬ ‫هفدهم ابان ماه‪ ،‬سید اسماعیل سیرت نیا از فعاالن فرهنگی مذهبی شهرستان رشت به‬ ‫شهدایمدافعانحرمپیوست‪.‬میثممدواریوعلیتمام زادهنیزدرهمینروزبهشهادترسیدند‪.‬‬ ‫بیســت ونهم ابان ماه‪ ،‬ســومین روحانــی مبارز بــه شــهدای مدافع حرم پیوســت‪.‬‬ ‫حجت االسالم صالح حسن زاده از خرمشهر که چند سالی در نجف مشغول تحصیل در حوزه‬ ‫بود‪ ،‬در مبارزه با تروریست ها به شهادت رسید‪.‬‬ ‫اذر ‪94‬‬ ‫بهمن ‪94‬‬ ‫علی عبداللهی از بسیجیان شهر تهران در نخستین روز بهمن ماه به شهادت رسید‪.‬‬ ‫سوم بهمن ماه‪ ،‬خبر شهادت عباس اسمیه منتشر شد‪ .‬او بیست ویکم دی ماه در استان حلب در‬ ‫شمال سوریه به فیض شهادت نائل امد‪.‬‬ ‫ششم بهمن ماه‪ ،‬شهید رضا عباسی از کرمانشاه در دفاع از حرم حضرت زینب(س) در سوریه‬ ‫به شهادت رسید‪.‬‬ ‫شهید سعید علیزاده از پاسداران تیپ ‪ 12‬قائم (عج) سپاه استان سمنان بود که سیزدهم بهمن‬ ‫ماه‪ ،‬حین عملیات مستشــاری در سوریه به شهادت رســید‪ .‬در این روز مهدی (حامد) کوچک زاده‬ ‫از سپاه رشت‪ ،‬حســن رزاقی‪ ،‬حجت االسالم شــیخ مصطفی خلیلی‪ ،‬حبیب رحیمی منش و محمود‬ ‫اسکندری نیز که برای مبارزه با تروریست های تکفیری به سوریه رفته بودند به شهادت رسیدند‪.‬‬ ‫چهاردهم بهمن ماه‪ ،‬سردار محســن قاجاریان فرمانده تیپ یک امام رضای نیشابور‪ ،‬رحمان‬ ‫پایی‪ ،‬ایمان اذربویه‪ ،‬رضا عادلی‪ ،‬محسن کوالبادی‪ ،‬احمد الیاسی و احمد امجدی در سوریه حین‬ ‫مبارزه با تروریست های تکفیری شهید شدند‪.‬‬ ‫هجدهم بهمن ماه‪ ،‬سه نفر از پاســداران ایرانی در نبرد با تروریســت های تکفیری در استان‬ ‫حلب سوریه شهید شدند‪ .‬ابوذر داودی‪ ،‬ستار اورنگ و حسین رضایی در عملیات شکست محاصره‬ ‫شهرهای نبل و الزهرا به شهادت رسیدند‪.‬‬ ‫عبدالصالح زارع بهنمیری ســومین شهید مدافع حرم اهل روســتای کریم کالی شهر بهنمیر‬ ‫شهرستان بابلسر‪ ،‬نوزدهم بهمن ماه در سوریه به شهادت رسید‪ .‬در این روز همچنین کرمانشاه سجاد‬ ‫ی را به عنوان هشتمین شهید مدافع حرم‪ ،‬تقدیم حراست از حرم اهل بیت(ع) کرد‪.‬‬ ‫حبیب ‬ ‫بیست ویکم بهمن ماه‪ ،‬شهید عباس کردونی از اهالی شهر کوت عبدالله مرکز شهرستان کارون‬ ‫خوزستان در سوریه به شهادت رسید‪.‬‬ ‫بیست وچهارم بهمن ماه‪ ،‬تقی ارغوانی از استان تهران در ســوریه به فیض شهادت نائل امد‬ ‫در این روز علی قربانی نام خود را به عنوان چهارمین شهید مدافع حرم از اندیمشک به ثبت رساند‪.‬‬ ‫بیست وپنجم بهمن ماه شــهید صالح صالحی از شهرستان رامشیر خوزستان به جمع شهدای‬ ‫مدافع حرم پیوست‪.‬‬ ‫بیست وششم بهمن ماه‪ ،‬فخرالدین تقوی یکی دیگر از رزمندگان اسالم که برای جهاد در راه‬ ‫خدا به سوریه رفته بود‪ ،‬به شهادت رسید‪.‬‬ ‫بهمن ماه با خبر شهادت حمیدرضا انصاری از اراک به پایان رسید‪.‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫چهارم اذرماه‪ ،‬سید حســین هاشــمی از تیپ فاطمیون در دفــاع از حرم حضرت‬ ‫زینب(س) به دست تروریست ها به درجه رفیع شهادت نائل امد‪.‬‬ ‫ هشتم اذرماه‪ ،‬خبر شهادت سه مدافع اهل ســنت حرم ال الله منتشر شد‪ .‬سلمان‬ ‫بامری‪ ،‬عمــر مالزهی و مراد عبداللهی ســه شــهی د ســرافرازی بودند کــه در مبارزه با‬ ‫تروریست های تکفیری به فیض شهادت رســیدند‪ .‬در این روز عبدالرشید رشوند نیز به‬ ‫لشکر شهدای مدافع حرم پیوست‪.‬‬ ‫چهاردهم اذرماه‪ ،‬حاج رضا موالیی مدافع حرم و از یادگاران دفاع مقدس‪ ،‬در سوریه‬ ‫به درجه رفیع شهادت نائل شد‪ .‬در این روز میثم نجفی نیز که در شهر حلب سوریه مجروح‬ ‫شده بود‪ ،‬پس از چند روز کما به شهادت رسید‪.‬‬ ‫هفدهم اذرمــاه‪ ،‬محرم علی مرادخانــی از تنکابن‪ ،‬مصطفی شیخ االســامی از‬ ‫چالوس‪ ،‬روح الله صحرایــی از امل و عبدالرحیم فیروزابادی از نکا به کاروان شــهدای‬ ‫حریــم اهل بیت(ع) در ســوریه پیوســتند‪ .‬در این روز ســتار محمودی نیــز در دفاع از‬ ‫حریم ال الله طی عملیات مستشاری در ســوریه به شهادت رسید‪ .‬او برادر شهید رسول‬ ‫محمودی شهید دوران دفاع مقدس و محمد محمودی نورابادی نویسنده مطرح ادبیات‬ ‫دفاع مقدس است‪.‬‬ ‫هجدهم اذرمــاه‪ ،‬ســید مجتبی ابوالقاســمی از نیروهای فعال بســیجی دزفول‬ ‫و مداح اهل بیــت(ع) در درگیری بــا نیروهای تکفیری در ســوریه به یاران شــهیدش‬ ‫پیوست‪ .‬خبر شهادت احســان فتحی اهل بهبهان‪ ،‬حبیب روحی چوکامی اهل خمام‪،‬‬ ‫حجت االسالم ســید اصغر فاطمی تبار (چرغندی) از شــهر جایزان شهرستان امیدیه و‬ ‫احسان فتحی نژاد از بهبهان نیز در این روز منتشر شد‪.‬‬ ‫بیست ودوماذرماه‪،‬سردارشهیدحسینفرداییازفرماندهانارشدلشکرافغانستانی‬ ‫فاطمیوندرحلبسوریهودرمبارزهباتروریست هایتکفیریبهشهادترسید‪.‬دراینروزخبر‬ ‫شهادتاکبرشیرعلیوشهیدمحم دهادی نژادازشهرستاناغاجاریخوزستانوهمچنین‬ ‫ایوبرحیم پورازشهرستانامیدیهنیزدررسانه هامنتشرشد‪.‬‬ ‫ذوالفقار محمدی مدافع حرم حضرت زینب(س) از لشکر فاطمیون در بیست وسوم‬ ‫اذرماه در درگیری با نیروهای تکفیری در سوریه به شهادت رسید‪ .‬یک روز پس از ان نیز‬ ‫محمد شالیکار جانباز مدافع حرم فریدونکناری‪ ،‬به شهادت رسید‪.‬‬ ‫اسفند ‪94‬‬ ‫هشتم اسفندماه‪ ،‬حاج مهدی قاسمی از فرماندهان بسیج و‬ ‫رزمندگان دفاع مقدس برای دفاع از حــرم اهل بیت(ع) و مبارزه با‬ ‫نیروهای تکفیری در سوریه به شهادت رسید‪.‬‬ ‫سیزدهم اســفندماه مهدی ثامنی راد از پاسداران شهرستان‬ ‫ورامین در نبردهای استان حلب سوریه به فیض شهادت نائل امد‪.‬‬ ‫احمد رضایی اوندری از نیشابور نیز در پانزدهم اسفندماه در‬ ‫سوریه به شهادت رسید‪.‬‬ ‫اغاز‬ ‫ابان ‪94‬‬ ‫دی ‪94‬‬ ‫سجاد عفتی‪ ،‬اسماعیل خانزاده و امیر لطفی که برای دفاع از حرم حضرت زینب(س)‬ ‫عازم سوریه شده بودند در نخســتین روز زمســتان حین مبارزه با تروریست های تکفیری به‬ ‫شهادت رسیدند‪.‬‬ ‫سوم دی ماه‪ ،‬سردار شهید عباسعلی علیزاده به عنوان ســیزدهمین شهید مدافع حرم‬ ‫مازندران و نخستین شهید مدافع حرم شهرستان جویبار در نبرد با داعش در سوریه به شهادت‬ ‫رسید‪ .‬یک روز بعد نیز حمیدرضا اسداللهی از فعاالن فرهنگی به درجه رفیع شهادت نائل امد‪.‬‬ ‫چهاردهم دی ماه‪ ،‬عبدالله قربانی از ناوساالران سوم سپاه پاسداران استان فارس و میثم‬ ‫فوالدی از پاسداران کرمانشاهی در دفاع از حرم عقیله بنی هاشم به دست نیروهای تکفیری در‬ ‫ن نیز به شهادت رسید‪.‬‬ ‫سوریه به شهادت رسیدند‪ .‬در این روز خداکرم رضایی مدافع حرم افغا ‬ ‫بیست ویکم دی ماه‪ ،‬بسیجی شهید مهرداد قاجاری از ایل قشقایی‪ ،‬طایفه دره شوری‬ ‫و اهل شهر خومه زار از توابع شهرستان نوراباد ممسنی از اســتان فارس نام خود را به عنوان‬ ‫نخستین شهید مدافع حرم از ایل قشقایی ثبت کرد‪.‬‬ ‫بیست ودوم دی ماه نیز خبر شهادت مدافع حرم مرتضی کریمی ‪ ،‬جانشین گردان امام‬ ‫حسن(ع) ناحیه مســلم بن عقیل منطقه ‪ 18‬تایید شــد‪ .‬در این روز علیرضا مرادی و حسین‬ ‫امیدواری از بسیجیان تهران نیز در دفاع از حرم به شهادت رسیدند‪.‬‬ ‫بیست وچهارم دی ماه‪ ،‬سردار سعید ســیاح طاهری از فرماندهان جنگ هشت ساله و‬ ‫مدافع حرم حضرت زینب(س) به شــهادت رســید‪ .‬مجید قربانخانی و محمد کامران نیز از‬ ‫شهدای این روز بودند‪.‬‬ ‫‪31‬‬ ‫هفتم اسفند‬ ‫سیاست‬ ‫سال ‪ 94‬انچنان تمام شده که اهل سیاست می گویند بخشی از نسخه سال ‪ 96‬نیز در‬ ‫همین روزهای اخر زمستان پیچیده شده است‪ .‬براین مبنا که انها نتایج انتخابات مجلس را در‬ ‫تهرانوسراسرکشورنشانهومدلیمی گیرندبرایتحلیلانچهدرنیمهاولسال‪ 96‬رخخواهد‬ ‫داد‪ .‬کنش های سیاسی ‪ ،‬نزدیک شدن ها و دور شــدن های طیف ها و تصمیمات کنشگران‬ ‫سیاسی درهمینکانتکسدیدهمی شود‪.‬انتخاباتهفتماسفندحرف هایزیادیداشت‪.‬‬ ‫پرون‬ ‫د‬ ‫ه‬ ‫اول‬ ‫مجلس‪ ،‬جدید شد‬ ‫سیاست‬ ‫‪162‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫انتخاباتهفتماسفند‪،‬ارایشسیاسیپارلمانراتغییردادهاست‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاست‬ ‫اقلیت و اکثریت نزدیک به هم‬ ‫مجلس دهم چه ارایشی‬ ‫خواهد داشت؟‬ ‫ممکن است عارف و الریجانی‬ ‫با هم رقابت کنند‬ ‫عبدالله ناصری از اینده ائتالف اصالح طلبان‬ ‫با اعتدالیون در مجلس می گوید‬ ‫عبور از محمود‬ ‫چقدر از نتایج تهران حاصل‬ ‫عملکرد احمدی نژاد بوده است؟‬ ‫‪163‬‬ ‫‪1‬‬ ‫پارلمان‬ ‫اخرین ماه از سال ‪ 94‬همراه شد با دو انتخابات بسیار‬ ‫م مجلس دهم و خبرگان پنجم‪ .‬یک رقابت تنگاتنگ در‬ ‫مه ‬ ‫سراسر کشور که البته نتایج متفاوتی هم داشت‪.‬‬ ‫ان گونه کــه اخبار و امــار روایت می کنــد نزدیک به‬ ‫‪ 80‬درصد ترکیب مجلس تغییر کــرده و اکنون نمایندگانی‬ ‫جدید با گرایش های مختلف راهی بهارستان شده اند‪.‬‬ ‫نگاهی به میزان مشارکت مردم‬ ‫مشارکت مردم در انتخابات در طول ‪ 37‬سال گذشته‬ ‫در جمهوری اســامی از جهات مختلف در داخل و خارج‬ ‫از کشــور حائز اهمیت بوده؛ در این میان مشارکت مردم‬ ‫در انتخابــات ادوار مختلــف مجلس شــورای اســامی‬ ‫نیــز تعیین کننــده بــوده اســت‪ .‬وزیــر کشــور به عنوان‬ ‫مجــری برگــزاری انتخابات امار مشــارکت مــردم در این‬ ‫دور از انتخابــات را در کل کشــور ‪62‬درصــد و در تهران‬ ‫‪50‬درصد اعالم کرد که نشــانگر افزایش میزان مشارکت‬ ‫پایتخت نشــین ها در انتخابات‪ ،‬مجلــس از دوره پنجم به‬ ‫بعد است‪ .‬مقایسه میزان مشارکت مردم در انتخابات ادوار‬ ‫مختلف مجلس شورای اســامی نشان می دهد مجالس‬ ‫هفتم و هشتم کمترین میزان مشــارکت و مجالس پنجم‬ ‫و ششم بیشــترین میزان مشــارکت مردمی را داشته اند‪.‬‬ ‫نکته قابل توجه در مقایسه میزان مشــارکت مردم در کل‬ ‫کشور با میزان مشــارکت مردم تهران این است که درصد‬ ‫مشــارکت تهرانی ها همــواره از درصد مشــارکت مردم در‬ ‫کل کشــور کمتر بوده و تنها در دوره اول مجلس شورای‬ ‫اسالمی درصد مشــارکت مردم تهران نسبت به کل کشور‬ ‫بیشتر بوده است‪.‬‬ ‫هویت شناسی منتخبان‬ ‫سیاست‬ ‫‪164‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫حاال که انتخابات مجلس تمام شده مهمترین مساله‬ ‫این اســت که ترکیب راه یافتــگان چه ارایشــی را در این‬ ‫پارلمان جدید ایجاد خواهد کرد‪ .‬واقعیت این است که برای‬ ‫دســته بندی منتخبان ابتدا باید نوع حضــور گرایش های‬ ‫مختلف را بررسی کرد‪.‬‬ ‫از همین زاویه می توان گفت یک طیف از حاضران‬ ‫در انتخابات اصولگرایانی بودند که تحت عنوان ائتالف‬ ‫فراگیر اصولگرایان در سراسر کشور در یک لیست حضور‬ ‫داشتند‪ .‬طیف دیگر‪ ،‬اصالح طلبان بودند که تحت عنوان‬ ‫لیست امید در سراسر کشور و اکثر حوزه ها فهرست منتشر‬ ‫کردند‪ .‬یک لیســت دیگر هم وجود داشــت کــه از ان به‬ ‫صدای ملت یاد می کردند‪ .‬این لیســت تحــت هدایت و‬ ‫نظارت علی مطهری در سراسر کشور منتشر شده بود‪ .‬این‬ ‫نکته قابل ذکر اســت که برخی از اسامی میان فهرست ها‬ ‫مشــترک بود ‪ .‬طیف دیگر نیز مســقل ها بودنــد که بدون‬ ‫حضور در لیست خاصی در این رقابت شرکت کردند‪ .‬انچه‬ ‫اما در نهایت از نتیجه انتخابات می شد فهمید این بود که‬ ‫ا ز ‪ 221‬نامزدی که موفق شدند در دور اول راهی مجلس‬ ‫شوند‪ 87 ،‬نفر نامشان فقط در فهرست امید بوده است‪.‬‬ ‫‪ 64‬نفر هم نامزد اختصاصی فهرســت اصولگرایان‬ ‫و ‪ 53‬نفر هم نام شــان در هیچ فهرستی نبوده که می توان‬ ‫انها را مستقل خواند که خود‪ ،‬به دو گروه تقسیم می شوند‪،‬‬ ‫نخســت نامزدهایی که گرایش جناحی دارند اما به دلیل‬ ‫خارج از لیست اصلی جناح خود ماندن به صورت انفرادی و‬ ‫خارج از لیست وارد انتخابات شد و به بهارستان راه یافته اند‬ ‫و دوم گروهــی که تعلق جناحــی ندارند‪ .‬عــاوه بر این‪،‬‬ ‫فهرست صدای ملت با ریاســت علی مطهری ‪ 12‬کرسی‬ ‫به دست اورده است‪ .‬البته از انجایی که رقابت اصلی بین‬ ‫دو فهرســت اصولگرایان و امید بود‪ ،‬نامزدهای مشترک‬ ‫بین صدای ملت و اصولگرا به نام اصولگرا یاد می شــوند‬ ‫و نامزدهای مشترک بین صدای ملت و فهرست امید هم‬ ‫به نام فهرست اصالح طلبان قید می شوند‪ .‬مضاف بر این‬ ‫اگر نامزدهای فهرســت صدای ملت و فهرست امید را با‬ ‫عنوان کرســی اعتدالگرایان فرض کنیم‪ ،‬ســهم انها ‪99‬‬ ‫کرسی و حدود ‪ 45‬درصد می شود‪ .‬در همین حال به گفته‬ ‫علی پورعلی مطلق‪ ،‬دبیر ستاد انتخابات کشور ‪ 138‬نامزد‬ ‫هم به مرحله دوم راه یافتند که در نیمه دوم فروردین سال‬ ‫اینده برای کسب ‪ 69‬کرسی باقی مانده رقابت خواهند کرد‪.‬‬ ‫از میان راه یافتــگان به مرحلــه دوم ‪ 34‬نامزد از ان‬ ‫فهرست امید است و سهم ائتالف اصولگرایان ‪ 35‬نامزد‬ ‫اســت‪ 60 .‬نامزد اساسا نام شــان در فهرست های اصلی‬ ‫نیامده و نام ‪ 9‬نفر در فهرست صدای ملت امده است‪.‬‬ ‫ناکامان انتخابات‬ ‫و اما تغییرات جــدی در ترکیب نمایندگان هر دوره از‬ ‫مجلس نیز ان قدرها برای برخی مسئوالن طبیعی است که‬ ‫علی الریجانی رئیس مجلس شــورای اسالمی می گوید‪:‬‬ ‫«وقتی بررسی می کنیم می بینیم در هر دوره حدود دوسوم‬ ‫نمایندگان در مجلس تغییر کردند‪ ،‬بنابراین حادثه عجیبی‬ ‫نیست که در این دوره هم شاهد تغییراتی بوده ایم‪».‬‬ ‫در این دوره از انتخابات نیز شاهد تغییرات جدی در‬ ‫ترکیب مجلس نهم بودیم تا بخش عمده ای از نمایندگان‬ ‫دور قبل به مجلس دهم راه پیدا نکنند که این امار نزدیک‬ ‫به ‪ ۶۶‬درصد براورد شده است‪.‬‬ ‫بــا نهایی شــدن نتایج حــوزه انتخابیه تهران شــاید‬ ‫بزرگ تریــن ناکام هــای ایــن دوره از انتخابــات را بایــد‬ ‫نمایندگان پایتخت در مجلس نهم شورای اسالمی نامید تا‬ ‫چهره هایی مانند غالمعلی حدادعادل‪ ،‬مرتضی اقا تهرانی‪،‬‬ ‫علیرضــا زاکانی‪ ،‬سید محمدحســن ابو ترابی فــرد‪ ،‬احمد‬ ‫توکلی‪ ،‬اسماعیل کوثری‪ ،‬فاطمه رهبر‪ ،‬مهرداد بذرپاش‪،‬‬ ‫الیاس نادران و‪ ...‬از راهیابی به مجلس دهم بازبمانند‪.‬‬ ‫اوضاع در اســتان ها و حوزه های انتخابیه دیگر نیز‬ ‫همین طور اســت‪ ،‬در اســتان فارس نیز تنهــا یک چهارم‬ ‫نمایندگان فعلــی دوباره راهی مجلس شــدند تا شــاهین‬ ‫محمدصادقــی در شهرســتان کازرون‪ ،‬الیاس طاهری از‬ ‫اقلید‪ ،‬محمدحسین دوگانی نماینده شهرستان فسا‪ ،‬موسی‬ ‫موســوی از المرد و مهر‪ ،‬نادر فریدونی نماینده فیروزاباد‪،‬‬ ‫فراشبند و قیر و کارزین و نیز عنایت الله هاشمی سپیدان در‬ ‫مسیر دستیابی مجدد به کرسی سبز مجلس ناکام باشند‪.‬‬ ‫حســن کامران و نیره اخــوان نیز کــه در چهار دوره‬ ‫گذشته همواره جزو نخستین منتخبان مردم اصفهان برای‬ ‫حضور در مجلس شورای اسالمی بودند امسال نتوانستند‬ ‫به مجلس راه پیدا کننــد و عباس مقتدایی نیــز که در دور‬ ‫قبلی در مجلس نهم حضور داشــت امســال از راهیابی به‬ ‫بهارستان بازماند‪ .‬حجت االســام غضنفر ابادی در حوزه‬ ‫بم و شهرستان های شرقی کرمان‪ ،‬حجت االسالم امیری‬ ‫در حوزه کهنوج و شهرستان های جنوبی از نمایندگان ناکام‬ ‫کرمان در مسیر حضور در مجلس بودند‪.‬‬ ‫مقــداد نجف نــژاد از حــوزه انتخابیــه بابلســر و‬ ‫فریدون کنــار‪ ،‬منصور حقیقت پــور و مصطفی افضلی فرد‬ ‫دو نماینده مــردم اردبیل‪ ،‬نمیــن‪ ،‬نیر و ســرعین‪ ،‬یونس‬ ‫اسدی از حوزه انتخابیه مشگین شــهر‪ ،‬جلیل جعفری بنه‬ ‫از حوزه انتخابیــه خلخال و کوثر‪ ،‬فرهاد بشــیری نماینده‬ ‫فعلی پاکدشــت‪ ،‬عبدالوحید فیاضی از حوزه انتخابیه نور‬ ‫و محموداباد‪ ،‬حمیدرضا مشــهدی عباســی نماینده فعلی‬ ‫دماوند و فیروزکــوه‪ ،‬جواد جهانگیر زاده نماینده ســه دوره‬ ‫مجلس از ارومیــه‪ ،‬عابد فتاحی نماینــده دو دوره مجلس‬ ‫شورای اسالمی از ارومیه و موید حســینی صدر نیز دیگر‬ ‫نمایندگان بازمانده از راهیابی به مجلس بودند‪.‬‬ ‫ایرج عبدی نماینده خرم ابــاد‪ ،‬بهرام بیرانوند نماینده‬ ‫بروجرد‪ ،‬علی کائیدی نماینده پلدختر‪ ،‬عباس قائد رحمت‬ ‫نماینده دورود و ازنا و محمدتقی توکلــی نماینده الیگودرز‬ ‫ازجمله نمایندگان اســتان لرســتان در مجلس نهم بودند‬ ‫که به مجلس دهــم راه پیدا نکردنــد‪ .‬محمد صالح جوکار‬ ‫نماینده یزد‪ ،‬حجت االسالم دخیل عباس زارع زاده نماینده‬ ‫مهریز و بوشهر‪ ،‬عبدالکریم جمیری نماینده گناوه و دیلم‪،‬‬ ‫حجت االسالم موسی احمدی نماینده کنگان و دیر و جم و‬ ‫سلیمان عباسی نماینده گنبدکاووس از دیگر ناکامان این‬ ‫دوره از انتخابات لقب گرفتند‪.‬‬ ‫ابوالقاســم جراره جوانترین نماینــده مجلس نهم از‬ ‫حوزه انتخابیه بندرعباس‪ ،‬سید عبدالکریم هاشمی از حوزه‬ ‫انتخابیه میناب‪ ،‬رودان‪ ،‬ســیریک‪ ،‬جاســک و بشاگرد و‬ ‫پارلمان‬ ‫منصور ارامی از حوزه انتخابیه بندرعباس نیز نتوانستند بار‬ ‫دیگر اعتماد مردم را جلب کنند‪.‬‬ ‫ناصر عاشوری در فومن‪ ،‬ایرج ندیمی در الهیجان و‬ ‫ســیاهکل‪ ،‬محمد مهدی رهبری املشی در حوزه انتخابیه‬ ‫رودســر و املش‪ ،‬حمید رضا خصوصی در صومعه ســرا از‬ ‫جمله نمایندگانی بودند که هرچند در برخی موارد اختالف‬ ‫رایشــان با کاندیدای منتخب کم بود اما دوباره نشــینی بر‬ ‫کرسی بهارستان نصیبشان نشــد‪ .‬اما عالوه بر نمایندگان‬ ‫دوره نهم‪ ،‬برخی از کاندیداهایی که سابقه نمایندگی ادوار‬ ‫مجلس را داشتند این دوره نتوانستند اعتماد مردم را برای‬ ‫حضور مجدد در مجلس کسب کنند که در این فهرست نیز‬ ‫ی از گرگان‬ ‫می تون نام کاظم فرهمند از مهریز‪ ،‬عیسی امام ‬ ‫و اق قال‪ ،‬رحمت الله نوروزی از علی ابا د و سید سلماس ذاکر‬ ‫از ارومیه را جای داد‪.‬‬ ‫از اعضای هیات رئیسه مجلس نهم چند نفر راهی‬ ‫مجلس دهم شدند؟‬ ‫نگاهی به امار نشــان می دهد کــه از میان ‪ 12‬عضو‬ ‫هیات رئیسه سال چهارم مجلس نهم‪ ،‬تنها ‪ 5‬نفر رای الزم‬ ‫را برای حضور در مجلس دهم کسب کردند‪ .‬از میان انها‬ ‫البته وضعیــت نهایی دو نفر هم در مرحلــه دوم انتخابات‬ ‫مشخص خواهد شد‪ .‬همچنین محمدرضا باهنر هم از ابتدا‬ ‫در انتخابات مجلس دهم کاندیدا نشده بود‪ .‬در جدول زیر‬ ‫اسامی هیات رئیسه سال چهارم مجلس نهم و وضعیت انها‬ ‫در انتخابات مجلس دهم را می بینید ‪( .‬جدول‪)1‬‬ ‫تکلیف ‪69‬کرسی مجلس مشخص نشد و انتخابات‬ ‫در ‪ 54‬حــوزه انتخابیــه به دور دوم کشــیده شــد‪ .‬در بین‬ ‫کاندیداهای دور دومی‪ ،‬تعداد مســتقل نسبت به سایرین‬ ‫بیشتر اســت‪ .‬برای انتخابات مجلس شــورای اسالمی‬ ‫در هفتم اســفند‪ ،‬ســه لیســت اصلی منتشر شــد‪ ،‬لیست‬ ‫ائتالف اصولگرایان‪ ،‬لیســت امید و لیست صدای ملت‪.‬‬ ‫‪ 57‬نفــر از کاندیداهــای دور دومی به صورت مســتقل پا‬ ‫به عرصه گذاشــته بودند‪ 31 .‬نفر نامشــان تنها در لیست‬ ‫اصولگرایان امده بود و ‪ 27‬نفر نامشان تنها در لیست امید‬ ‫(اصالح طلبــان و حامیــان دولت)‪ .‬لیســت صدای ملت‬ ‫تنها هفــت کاندیدای اختصاصی در دوردوم دارد اما ســه‬ ‫کاندیدای این لیســت با اصولگرایان و هفــت کاندیدای‬ ‫این لیســت با اصالح طلبان مشترک هســتند‪ .‬دو لیست‬ ‫اصالح طلبان و اصولگرایــان هیچ کاندیدای مشــترکی‬ ‫ندارند و بالطبع نام هیچ کاندیدایی در هر سه لیست نیست‪.‬‬ ‫جدول زیر وضعیــت کاندیداهایی که بــرای رقابت‬ ‫به دور دوم رفته اند را مشــخص می کند و نام لیست هایی‬ ‫که از کاندیداها حمایت کرده اند‪ ،‬در برابــر نام کاندیداها‬ ‫نوشته شده است‪ .‬کاندیداهایی که نامشان در هیچ لیستی‬ ‫نیست‪ ،‬مستقل در نظر گرفته شده اند‪( .‬جدول‪)2‬‬ ‫نتایج انتخابات در شیراز‪ ،‬اصفهان و مشهد‬ ‫امــا نتیجــه انتخابات در چند شــهر مهــم نیز قابل‬ ‫دو نفر از محصوران رای دادند‬ ‫اما یکی از اتفاقات این دوره از انتخابات این بود که‬ ‫بر اســاس برخی گزارش ها برخی محصوران در انتخابات‬ ‫شرکت کرده بودند‪.‬‬ ‫وزیر کشــور در این مورد به خبرنگاران گفته اســت‪:‬‬ ‫«دو نفر از کسانی که در حصر بودند توانستند رای خود را به‬ ‫صندوق بیندازند‪ ،‬یکی از انها نیز چون اخر وقت بود موفق‬ ‫به این کار نشد‪ ».‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫‪ 57‬نفــر از کاندیداهــای دور دومــی به‬ ‫صورت مســتقل پا بــه عرصه گذاشــته‬ ‫بودند‪ 31 .‬نفر نامشــان تنها در لیســت‬ ‫اصولگرایان امده بود و ‪ 27‬نفر نامشــان‬ ‫تنها در لیست امید‪ .‬لیست صدای ملت‬ ‫تنهــا هفــت کاندیــدای اختصاصی در‬ ‫دوردوم دارد اما سه کاندیدای این لیست‬ ‫بــا اصولگرایــان و هفت کاندیــدای این‬ ‫لیست با اصالح طلبان مشترک هستند‬ ‫اما بعد از اعالم نتایج انتخابات تحلیل های متفاوتی‬ ‫از ارایــش این مجلس مطرح شــده اســت‪ .‬به ایــن معنا‬ ‫که اصولگرایــان می گویند اکثریت مجلس با انهاســت و‬ ‫طرفداران دولت هم می گویند که بیشــتر کرسی ها به انها‬ ‫رسیده است‪.‬‬ ‫چنان که غالمحسین کرباسچی در خصوص گرایش‬ ‫سیاســی مجلس اینده اظهار داشت اســت‪« :‬حدود ‪80‬‬ ‫درصد مجلــس فعلی تغییر پیــدا کرده و تعــداد زیادی از‬ ‫نماینــدگان مجلس نهم در مجلس اتی حضــور ندارند‪» .‬‬ ‫وی افزود‪« :‬نیروهایی که به مجلس دهم اضافه خواهند‬ ‫شد با برنامه ها و طرح های دولت برخالف نمایندگان این‬ ‫دوره موافق هســتند‪ ».‬دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی‬ ‫در پاســخ به ســوالی مبنی بر اینکه مجلس دهــم با دولت‬ ‫همراهی خواهد داشــت؟ گفت‪« :‬دولت با مجلس دهم‬ ‫مشکالت کمتری خواهد داشــت و همراهی میان دولت‬ ‫و مجلس ایجاد خواهد شد‪ ».‬کرباسچی با اشاره به اینکه‬ ‫همراهی دولت و مجلس پس از توافقات بین المللی مفید‬ ‫اســت‪ ،‬تاکید کرده اســت‪« :‬طرفداران دولت در مجلس‬ ‫اینده اکثریت هســتند‪ ».‬وی در پاسخ به ســوال دیگری‬ ‫مبنی بر اینکه تصمیمات اصولگرایان یا اصالح طلبان در‬ ‫مجلس اینده موثر تر خواهد بود؟ بیان کرد‪« :‬بســتگی به‬ ‫تعریف اصالح طلبی و اصولگرایی دارد‪ ،‬اما در تصمیمات و‬ ‫موضوعات مختلف تفاوت دارد‪ ».‬دبیرکل حزب کارگزاران‬ ‫سازندگی در پایان خاطر نشــان کرد‪« :‬در بخش سیاسی‪،‬‬ ‫اقتصادی و توسعه ای اصالح طلبان اکثریت قابل توجهی‬ ‫که با تدبیر در جهت توسعه حرکت کند‪ ،‬دارند‪».‬‬ ‫اما در اظهارنظری متفاوات اسماعیل کوثری گفته‬ ‫است‪« :‬باتوجه به امار اعالم شــده از سوی وزارت کشور‬ ‫اکثریت مجلس بــا اصولگراها خواهد بــود‪ ».‬وی ادامه‬ ‫داد‪« :‬باتوجه به اینکه در تهران لیســت مقابل رای اورده‬ ‫است اما اکثریت مجلس دهم با اصولگرایان خواهد بود و‬ ‫مجلس هم بر همان اساس تشکیل خواهد شد‪».‬‬ ‫عضو کمیســیون امنیت ملی در مورد رای نداشــتن‬ ‫اصولگرایان در تهران افزود‪« :‬در حال پیگیری این مساله‬ ‫سیاست‬ ‫دور دومی ها‬ ‫توجه اســت‪ .‬از جملــه اینکه در شــیراز مســعود رضا یی‬ ‫(اصالح طلــب)‪ ،‬علــی اکبــری (اصالح طلــب)‪ ،‬جعفر‬ ‫قادری (اصولگرا) و ســید احمدرضا دستغیب (اصولگرا)‬ ‫در مرحلــه دوم انتخابات مجلس شــورای اســامی در‬ ‫حوزه انتخابیه شــیراز بر سر دو کرســی با یکدیگر رقابت‬ ‫خواهند کرد‪ .‬اما در مشهد اتفاق دیگری رخ داده است‪.‬‬ ‫براساس ارا امیرحسین قاضی زاده با ‪ 384‬هزار و ‪ 77‬رای‪،‬‬ ‫حجت االسالم نصرالله پژمانفر با ‪ 337‬هزار و ‪ 734‬رای‪،‬‬ ‫حجت االسالم حسین حسین زاده بحرینی با ‪ 353‬هزار و‬ ‫‪ 118‬رای‪ ،‬رضا شیران خراسانی با ‪ 343‬هزار و ‪ 722‬رای‬ ‫و جواد کریمی قدوسی با ‪ 324‬هزار و ‪ 450‬رای به عنوان‬ ‫منتخبین مردم مشــهد و کالت بــه دهمین دوره مجلس‬ ‫شورای اسالمی راه یافتند‪.‬‬ ‫هر پنج نفر از اصولگرایان هستند که اکثریت ارای‬ ‫مردم مشهد را کسب کرده و به مجلس دهم راه یافتند‪ .‬اما‬ ‫پس از شمارش و جمع بندی ارا ‪ 849‬صندوق شهرستان‬ ‫اصفهــان افراد زیر حائــز اکثریت ارا شــدند و به مجلس‬ ‫دهم راه یافتند‪:‬‬ ‫‪ -1‬حمیدرضا فوالدگر (اصولگرا)‬ ‫‪ -2‬ناهید تاج الدین (اصالح طلب)‬ ‫‪ -3‬مینو خالقی (اصالح طلب)‬ ‫‪ -4‬حیدر علی عابدی (اصالح طلب)‬ ‫‪ -5‬احمد سالک کاشانی (اصولگرا)‬ ‫بدیــن ترتیب از ‪ 19‬کرســی اصفهان ‪ 15‬کرســی به‬ ‫اصولگرایان رسید و در شهرستان اصفهان نیز دو اصولگرا‬ ‫به همراه ‪ 3‬اصالح طلب راهی بهارستان شدند‪.‬‬ ‫کدام جناح پیروز شد؟‬ ‫‪165‬‬ ‫پارلمان‬ ‫هستیم و این طور نیست که از ســی نفر حتی یک نفر هم‬ ‫مثل اقــای حدادعادل رای نیــاورد و اینکه ایشــان از نفر‬ ‫سوم به سی و یکمین نفر بیاید‪ ،‬باید از راه قانونی پیگیری‬ ‫شود‪».‬‬ ‫افرادی که دوباره به انها اعتماد شد‬ ‫سیاست‬ ‫‪166‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫همان قدر که لیســت ناکامــان انتخابات پــر تعدا د‬ ‫بود در طرف مقابــل بودند نمایندگانی که بــار دیگر مردم‬ ‫برای حضور در مجلــس به انهــا اعتماد کردنــد از جمله‬ ‫علی مطهری در حــوزه انتخابیه تهران‪ .‬در اســتان های‬ ‫دیگر نیز الهیار ملکشــاهی از حوزه انتخابیه کوهدشــت‪،‬‬ ‫عبدالرضا مصری از کرمانشاه‪ ،‬شمس الله شریعت نژاد از‬ ‫حوزه انتخابیه تنکابن‪ ،‬رامســر و عباس اباد‪ ،‬امیر خجسته‬ ‫ن و غالمرضا کاتب از‬ ‫از همدان‪ ،‬محمدرضا تابش از اردکا ‬ ‫گرمسار و ارادان ازجمله افرادی بودند که توانستند دوباره‬ ‫رای مردم را بگیرند‪ .‬در میان نامزدهای منتخب اذربایجان‬ ‫شرقی‪ ،‬محمد حســن نژاد‪ ،‬مهدی دواتگری‪ ،‬علی علیلو‪،‬‬ ‫محمد اسماعیل سعیدی‪ ،‬علیرضا منادی‪ ،‬محمدحسین‬ ‫فرهنگی و مســعود پزشــکیان در مجلس نهم نیز حضور‬ ‫داشــتند و به عبارتی ‪ ۲۵‬درصد نامزدهای منتخب نماینده‬ ‫مردم استان در مجلس نهم بودند‪.‬‬ ‫احمــد امیرابادی فراهانــی از قم نیز بــرای دومین‬ ‫بار‪ ،‬علی الریجانی از قم برای ســومین بار و سید حســین‬ ‫نقوی حسینی که سابقه نمایندگی دوره هشتم و نهم مجلس‬ ‫از حوزه انتخابیه ورامین‪ ،‬پیشــوا و قرچک را دارد از دیگر‬ ‫افرادی هستند که در این لیست قرار می گیرند‪.‬‬ ‫نادر قاضی پور نماینده دو دوره مردم ارومیه‪ ،‬قاســم‬ ‫احمدی از نوشــهر‪ ،‬چالوس و کالردشت‪ ،‬حسین امیری‬ ‫در حوزه زرند و کوهبنان‪ ،‬شــهناز حســن پور از سیرجان‪،‬‬ ‫محمدرضــا پور ابراهیمــی و محمدمهــدی زاهــدی از‬ ‫کرمــان و راور‪ ،‬حمیدرضــا فوالدگــر از اصفهــان ‪،‬احمد‬ ‫ســالک کاندیدای دور نهم مجلس شــورای اســامی از‬ ‫اصفهــان‪ ،‬حســینعلی حاجی دلیگانی از شاهین شــهر‪،‬‬ ‫حجت االسالم موسوی الرگانی از فالورجان و ابوالفضل‬ ‫ابوترابی از نجف اباد از دیگــر نمایندگانی بودند که مجددا‬ ‫راهی مجلس دهم شــدند‪ .‬داریوش اســماعیلی نماینده‬ ‫خرامه‪ ،‬کوار و سروستان‪ ،‬محمدمهدی برومندی نماینده‬ ‫مرودشت‪ ،‬ارسنجان و خرامه‪ ،‬سید راضی نوری از شوش‪،‬‬ ‫عبدالله ســامری از خرمشــهر و عبــاس پاپــی از دزفول‪،‬‬ ‫جمشــید جعفر پــور نماینــده الرســتان‪ ،‬خنــج و گراش‪،‬‬ ‫محمدرضا رضایی کوچی نماینده شهرستان جهرم و رحیم‬ ‫زارع نماینده مردم اباده‪ ،‬بوانــات و خرم بید بار دیگر راهی‬ ‫بهارستان شدند‪ .‬حجت االسالم ســید محمدباقر عبادی‬ ‫نماینده کنونــی بیرجنــد‪ ،‬درمیان و خوســف‪ ،‬علی اصغر‬ ‫یوسف نژاد در حوزه انتخابیه ســاری‪ ،‬عزت الله یوسفیان‬ ‫از امل‪ ،‬حشمت الله فالحت پیشــه و فرهاد تجری از حوزه‬ ‫انتخابیه قصر شیرین‪ ،‬ســرپل ذهاب و گیالنغرب‪ ،‬حسن‬ ‫ارایش سیاسی مجلس جدید‬ ‫بستگی به نوع ائتالف هایی دارد‬ ‫که پس از این حاصل خواهد شد‬ ‫ســلیمانی از حوزه انتخابیــه صحنه‪ ،‬هرســین و کنگاور‪،‬‬ ‫محمــد اشــوری تازیانی از حــوزه انتخابیــه بندرعباس و‬ ‫ســید کمال الدین شــهریاری از حوزه دشــتی و تنگستان‬ ‫از دیگر افرادی بودنــد که با ســابقه نمایندگی مجلس در‬ ‫دوره های قبلی به مجلس دهم پای می گذارند‪.‬‬ ‫البته برخی نمایندگان دوره های قبل نیز با کسب ارای‬ ‫مردم توانستند به دور دوم راه پیدا کنند که در میان انها نام‬ ‫عالءالدین بروجردی چهره شاخص جریان اصولگرایی و‬ ‫نماینده چهار دوره مردم بروجرد به چشم می خورد‪.‬‬ ‫حسین نیاز اذری نماینده فعلی مردم بابل‪ ،‬سید شریف‬ ‫حسینی و سید شکرخدا موسوی در اهواز و حبیب اقاجری‬ ‫در ماهشــهر‪ ،‬علی محمد احمدی نماینده مردم دهلران‪،‬‬ ‫ابدانــان‪ ،‬دره شــهر و بــدره در مجلس نهــم‪ ،‬محمدرضا‬ ‫ملکشــاهی راد نماینده خرم اباد در مجلس هشتم‪ ،‬هادی‬ ‫مقدسی نماینده بروجرد در دوره هشتم‪ ،‬سید علی طاهری‬ ‫از گرگان و اق قال و ابراهیم نکو نماینده کنونی رباط کریم و‬ ‫بهارستان از افرادی هستند که در این لیست قرار می گیرند‬ ‫و باید چشم به مرحله دوم انتخابات داشته باشند‪.‬‬ ‫زنانی که به مجلس راه یافتند‬ ‫در فهرســت خانم هایی که به مجلس راه پیدا کردند‬ ‫سهم تهرانی ها بیشتر بوده است به طوری که در این حوزه‬ ‫انتخابیه سهیال جلودارزاده‪ ،‬فریده اوالدقباد‪ ،‬سیده فاطمه‬ ‫حسینی‪ ،‬پروانه سلحشوری‪ ،‬فاطمه سعیدی‪ ،‬پروانه مافی‪،‬‬ ‫فاطمه ذوالقدر و طیبه سیاوشی شاه عنایتی در فهرست ‪۳۰‬‬ ‫کاندیدای منتخب در این حوزه انتخابیه قرار دارند‪.‬‬ ‫در حوزه انتخابیه بوشهر نیز سکینه الماسی به مجلس‬ ‫راه پیدا کرد تا اولین خانمی باش د که به عنوان نماینده مردم‬ ‫این حوزه انتخابیه راهی مجلس می شــود‪ .‬هاجر چنارانی‬ ‫نیز از حوزه انتخابیه نیشابور و سید حمیده زرابادی از حوزه‬ ‫انتخابیه قزوین راهی مجلس دهم شدند‪ .‬ناهید تاج الدین‬ ‫و مینو خالقی از اصفهان و زهرا سعیدی مبارکه از شهرستان‬ ‫مبارکــه نمایندگان منتخب اســتان اصفهــان در مجلس‬ ‫دهم هســتند‪ .‬عالوه بر ‪ ۱۴‬خانمی که به طور مستقیم در‬ ‫انتخابات هفتم اســفندماه راهی مجلس شدند تعدادی از‬ ‫بانوان نیز راهی مرحله دوم شدند تا شانس افزایش سهم‬ ‫خانم ها در کسب تعداد کرسی های مجلس دهم همچنان‬ ‫وجود داشــته باشــد‪ .‬اعظم محمدی نیا از حوزه انتخابیه‬ ‫خرم ابــاد‪ ،‬فاطمه مقصــودی از حوزه بروجــرد‪ ،‬معصومه‬ ‫اقاپور از حوزه انتخابیه شبستر‪ ،‬شهال میرگلو بیات از حوزه‬ ‫انتخابیه ساوه و زرندیه‪ ،‬سارا فالحی از ایالم‪ ،‬زهرا ساعی از‬ ‫حوزه انتخابیه تبریز‪ ،‬خدیجه رفیعی از حوزه انتخابیه بروجن‬ ‫و سمیه محمودی از شهرستان شهرضا‪ ،‬دهاقان و دره شور‬ ‫بانوانی هستند که به دور دوم انتخابات راه پیداکرده اند که‬ ‫اگر توسط مردم انتخاب شوند شــانس افزایش بانوان در‬ ‫مجلس دهم به ‪ ۲۲‬نماینده وجود دارد‪.‬‬ ‫اقلیت ها‬ ‫در مــورد نماینــدگان اقلیت های مذهبی در کشــور‬ ‫نیز‪ ،‬در حــوزه انتخابیه کلیمیان؛ ســیامک مره صدق با ‪2‬‬ ‫هزار و ‪ 449‬رای‪ ،‬در حوزه انتخابیه زرتشــتیان اســفندیار‬ ‫اختیاری کسنویه یزد با ‪ 3‬هزار و ‪ 966‬رای‪ ،‬در حوزه انتخابیه‬ ‫مسحیان اشوری و کلدانی؛ یوناتن بت کلیا با ‪ 2‬هزار و ‪212‬‬ ‫رای‪ ،‬در حوزه انتخابیه مسیحیان ارمنی شمال ایران؛ کارن‬ ‫خانلری با ‪8‬هزار و ‪ 631‬رای و در حوزه انتخابیه مسیحیان‬ ‫ارمنی جنوب ایران ژرژیک ابرامیان با کسب ‪2‬هزار و ‪290‬‬ ‫رای از مجموع ‪2‬هزار و ‪ 290‬رای توانستند وارد بهارستان‬ ‫شوند‪ .‬از نکات جالب توجه در این دوره از انتخابات‪ ،‬کسب‬ ‫ارای صددرصدی تو سط نماینده منتخب مسیحیان ارمنی‬ ‫جنوب ایران است‪.‬‬ ‫اقلیتواکثریت‬ ‫نزدیکبه هم‬ ‫مجلس دهم چه ارایشی خواهد داشت؟‬ ‫‪2‬‬ ‫ارایش سیاسی کشور تغییر کرده است؛ این را می توان‬ ‫از نتیجه انتخابات کشور فهمید‪ .‬این انتخاباتی که پشت سر‬ ‫گذاشتیم اگر چه بررسی شــکلی این نکته را بیشتر نمایان‬ ‫می کند کــه اصولگرایان همچنــان در اکثریت هســتند و‬ ‫بنابر پیش بینی ها اقلیتی قابل شــمار از اصالح طلبان هم‬ ‫به مجلس راه یافته اند اما در ســطح دیگــری از تحلیل به‬ ‫این نتیجه می رسیم که اتفاقاتی رخ داده و باید از این پس‬ ‫ارایش نیروهای سیاسی را به گونه ای دیگر منظور کرد‪.‬‬ ‫اصولگرایان‬ ‫ن گفتنی است اینکه انها در‬ ‫انچه در سطح اصولگرایا ‬ ‫ماجرای برجام و برخی مسائل مربوط به دولت به دو شکل‬ ‫متفاوت فکــر می کردند‪ .‬یک بخش نظرشــان این بود که‬ ‫این برجام با مصالح کشور همسان نیست و البته ضمن ان‬ ‫برخی از مواضع دولت باید با نقد و اعتراض مواجه شــود‪.‬‬ ‫این وســط برخی از همین طیف نظرشــان این بــود که از‬ ‫همین برجستگی اختالف نظرها می توان یک قطب ایجاد‬ ‫کرد و در مواجهه با دولت مســتقر‪ ،‬شکلی از سیاست ورزی‬ ‫پدید اورد که در یک دو قطبی تعیین کننده شانس بازگشت‬ ‫به قوه مجریه یا حفظ پارلمان را بــرای انها ایجاد کند‪ .‬این‬ ‫اما همه ماجرا نبود‪ .‬یک طیف دیگر اصولگرایان باورشان‬ ‫این بود که باید با دولت مستقر همراه شد و ان را دو دستی‬ ‫تقدیم رقیب یعنــی اصالح طلبان نکرد‪ .‬به یــک معنا این‬ ‫طیف معتقد بود بــا همراهی گرایش هایــی از دولت که به‬ ‫پارلمان‬ ‫اصالح طلبان‬ ‫یکی از وزرای عضو حزب اعتدال و توسعه‪ ،‬تلفنی به‬ ‫یکی از اعضای خارج از دولت این حزب گفته بود بر مبنای‬ ‫اخرین تصمیم گیری انجام شده‪ ،‬از طرف حزب در جلسه‬ ‫شورای عالی سیاســتگذاری اصالح طلبان شرکت نکنید‪.‬‬ ‫این عدم شــرکت موجب شــد خیلی ها فکر کننــد روحانی‬ ‫نخواســته خودش را بــه اصالح طلبــان در انتخابات گره‬ ‫بزنند‪ .‬از یک شکاف بزرگ روایت شد و تحلیل هایی از گذار‬ ‫اصالح طلبان از روحانی و بالعکس هم جان گرفت‪ .‬اما گذر‬ ‫زمان شکل سیاست ورزی در این طیف را هم تغییر داد‪.‬‬ ‫نسخه مطهری‬ ‫این وســط علی مطهری هم ســاز خود را مــی زد‪ .‬او‬ ‫در حالی که در همــان ابتدای فهرســت اصالح طلبان جا‬ ‫خوش کرده بود اما برای خودش نظرات دیگری داشــت‪.‬‬ ‫او می خواست خط سوم باشــد‪ .‬صبر کرد تا اصالح طلبان‬ ‫لیست شــان را بدهنــد ان وقت ادم هــای متفاوتــی را در‬ ‫لیست خودش جا بدهد‪ .‬این چنین بود که حتی حاضر نشد‬ ‫انچه اما در نهایت در روزهای اخر رخ داد این بود که‬ ‫این سه ضلعی به هم رســیدند؛ «اصالح طلبان ‪ /‬حامیان‬ ‫دولــت‪ /‬حامیان الریجانــی» با این ائتالف شــکل رقابت‬ ‫تغییر یافت‪ ،‬نتیجــه هم البته تغییرکرد به نســبت انچه در‬ ‫ابتدا تصور می شد‪.‬‬ ‫مجلس جدید‬ ‫اما از ترکیــب منتخبان چه تصویری از شــکل جدید‬ ‫سیاست در پارلمان حاصل می شود؟ واقعیت این است که‬ ‫اگر مبنای تقســیم بندی همان اصالح طلب ‪ /‬اصولگرای‬ ‫قبلی باشد می توانیم بگوییم به طور قطع از تعداد منتخبان‬ ‫می توان به این نتیجه رســید که اصولگرایــان انتخابات‬ ‫مجلس را برده و اکثریت پارلمان را به دســت اورده اند‪ .‬اما‬ ‫اگر بر منظر این محاسبه کنیم که در دو قطبی شکل گرفته‬ ‫چند ماه اخیر چگونه می توان ارای تازه را ترســیم کرد باید‬ ‫بگوییم شرایط فرق کرده اســت‪ .‬از حاال به بعد باید منتظر‬ ‫تصمیم گرایش های مختلف راه یافته به مجلس باشیم و‬ ‫ببینیم که ایا ان ائتالف قبل از انتخابات همچنان پابرجاست‬ ‫یا مثل ائتالف مجلس نهم خواهد شــد کــه اصولگرایان‬ ‫وقتی پای انتخابات هیات رئیسه رسیدند قطب های تازه را‬ ‫ایجاد کرده و فراکسیون های مجزا تشکیل دادند‪.‬‬ ‫به نظر می رســد که انتخابات همان جلســه روز اول‬ ‫خیلی چیزها را مشخص خواهد کرد‪ .‬تا ان زمان البی های‬ ‫سنگین وجود خواهد داشت‪.‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫«همه حرف بر ســر این بــود که باید لیســت کامال‬ ‫اصالح طلبانــه بدهیــم‪ ».‬ایــن را عــارف و طرفدارانش‬ ‫می گفتند‪ .‬این صدا از بنیاد باران بلند می شد‪ .‬ان سوتر اما‬ ‫حرف های دیگری زده می شد‪ .‬کارگزارانی ها و برخی عقالی‬ ‫تصمیم ساز ان جناح بر این اصرار داشتند که باید با بخشی از‬ ‫جناح اصولگرا ائتالف تاکتیکی داشت‪ .‬انها این را می گفتند‬ ‫چون معتقد بودند ساخت قدرت و تحوالت چند سال اخیر‬ ‫فعال برای انهــا عرصــه بلند پروازی ها را فراهــم نکردند‪.‬‬ ‫می گفتند بایــد به این پارلمان فقط به عنــوان معبری برای‬ ‫حامیان دولت‬ ‫تصمیم اخر‬ ‫سیاست‬ ‫دیدگاه های اصولگرایان نزدیک اســت می توان در نیمه‬ ‫دهه ‪ 94‬به سیاست ورزی مشغول بود و از گود رقابت ها هم‬ ‫بیرون نرفت‪.‬‬ ‫ایــن تفــاوت در دیدگاه ها موجب شــد کــه امکان‬ ‫همنشــینی فهرســتی در هفت اســفندماه فراهم نشــود‪.‬‬ ‫دعوت ها نتیجه نداد و ان طیف دوم خــود را از طیف اول‬ ‫جدا کرد‪ .‬فهرست طیف دوم در سراسر کشور منتشر شد‪.‬‬ ‫انها تقریبا در همه حوزه ها دارای نماینده بودند‪ .‬برای طیف‬ ‫دوم یــک اتفاق دیگر هم افتــاد‪ .‬انها اوال در همه کشــور‬ ‫دارای نامزد نبودند و از همه مهمتر اینکه بخشــی از دامنه‬ ‫نامزدهای انها نیز با مســاله عدم تاییــد صالحیت مواجه‬ ‫شــدند‪ .‬انها به همین دلیل و البته بر اســاس یک تصمیم‬ ‫که علــی الریجانــی و دیگرانــی همچون کاظــم جاللی‬ ‫گرفتند‪ ،‬به این نتیجه رسیدند که نباید فهرست مجزایی از‬ ‫اصولگرایان بدهند‪ .‬حاال دو راه مانده بود یا مستقل بیایند یا‬ ‫اینکه جذب فهرست های دیگر شوند‪ .‬به قول کاظم جاللی‬ ‫قرار بر این شد که همان ائتالف رهروان در پارلمان اینجا در‬ ‫انتخابات هم تکرار شود‪ .‬با این تفاوت که این بار کار دست‬ ‫اصالح طلبان بود و انها در اکثریت بودند‪.‬‬ ‫عبور از این وضعیت که چند سال است در ان گرفتار شده اند‬ ‫نگاه کرد‪ .‬این جدال نظری تا همیــن اواخر هم میان انها‬ ‫ادامه داشت‪ .‬حتی محمد رضا عارف به عنوان رئیس شورای‬ ‫عالی سیاســتگذاری اصالح طلبان گفته بود که رایزنی ها‬ ‫فایده نداشــته و منتظر یک لیســت کامــا اصالح طلبانه‬ ‫باشید‪ .‬این تفاوت نظر اما یکباره رنگ باخت‪ .‬البته نه در پی‬ ‫تفاهم اصالح طلبان بلکه پس از اعالم لیســت افراد تایید‬ ‫صالحیت شده‪ .‬اصالح طلبان اگر می خواستند هم دیگر‬ ‫نمی توانستند لیست مستقل بدهند‪ .‬یک راه باقی مانده بود؛‬ ‫ائتالف‪ .‬همان راهی که طیف راست اصالح طلبان از ابتدا‬ ‫روی ان نظر داشتند‪.‬‬ ‫محمد رضا عارف را هم در لیســت خودش قرار دهد‪ .‬انجا‬ ‫می شــد هم خوش چهره را دید و هم حسن سبحانی را‪ .‬اما‬ ‫باز تاریخ برای علی مطهری تکرار شد‪ .‬فقط خودش از این‬ ‫لیست به مجلس رفت‪.‬‬ ‫‪167‬‬ ‫ممکن است عارف و الریجانی‬ ‫با هم رقابت کنند‬ ‫سیاست‬ ‫‪168‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫عبدالله ناصری از اینده ائتالف اصالح طلبان با اعتدالیون در مجلس می گوید‬ ‫امید کرمانی ها‬ ‫خبرنگار‬ ‫به نظر شــما در دهمین دوره انتخابات مجلس‬ ‫شورای اسالمی چه اتفاقی افتاد که در حوزه انتخابیه‬ ‫تهران لیست ائتالف امید رای اورد؟‬ ‫هیچ کس بدون تردید پیش بینی چنین نتیجه ای‬ ‫را چه در انتخابــات خبــرگان و چه در انتخابــات مجلس‬ ‫شــورای اســامی در تهران نمی کــرد‪ .‬معتقــدم عوامل‬ ‫مختلفی را باید تحلیل کرد اما یــک واکاوی جدی باید در‬ ‫مورد این مساله شود که بخشی از ان منوط به این است که‬ ‫میزان ارای مناطق مختلف کشور و از جمله مناطق مختلف‬ ‫تهران‪ ،‬ری‪ ،‬شمیرانات و اسالمشهر به تفکیک در اختیار‬ ‫پژوهشگر قرار بگیرد تا بتواند یک تحلیل جامعه شناختی‬ ‫انجام دهد‪ .‬طبق گزارش غیررســمی فرمانداری تهران و‬ ‫شهر ری بخشــی از مناطق جنوبی شــهر تهران که تقریبا‬ ‫حاشیه نشــین هســتند و مردم محروم و مستضعف جامعه‬ ‫محسوب می شــوند نســبت به ادوار قبلی انتخابات تعداد‬ ‫قابل توجهی پــای صندوق های رای امدنــد‪ ،‬به طوریکه‬ ‫میانگین مشارکت صندوق ها ‪ 50‬درصد بود‪ .‬ضمن اینکه‬ ‫باالخره نســبت به مباحث اقتصادی و معیشــتی مردم در‬ ‫وهله اول یا اساســا نســبت به میزان اعتمــاد و باور مردم‬ ‫نســبت به کارایی مجالس و حتی دولت ها می توان بحث‬ ‫و ارزیابی داشت‪ .‬به عنوان یک شهروند بیرونی و کسی که‬ ‫خودم در انتخابات مجالس ادوار هفتم به بعد ردصالحیت‬ ‫شــدم اگر بخواهــم ارزیابی کنــم فــارغ از تعصب حزبی‬ ‫و سیاســی اعالم می کنم مجلــس نهم پر مســاله ترین و‬ ‫پرهزینه ترین مجلس برای کشــور بود‪ ،‬عــاوه بر اینکه‬ ‫کارکرد مشــخصی در حوزه های مورد نیاز مردم نداشــت‪.‬‬ ‫مخصوصا در دو ســال اخیر مجلــس در مواجهه با پرونده‬ ‫برجام که پرونده کالن نظام و تحت اراده و حاکمیت کالن‬ ‫کشور بود عملکرد نسبتا مساله دار و جنجال امیزی داشت‬ ‫که نهایتا با مدیریت صورت گرفته این مســاله حل شــد‪.‬‬ ‫برگردم به اینکه انچه روز جمعه هفتم اســفند اتفاق افتاد‬ ‫‪3‬‬ ‫عبدالله ناصــری تاکید می کنــد‪« :‬جریان اقای‬ ‫الریجانــی بــا اصالح طلبــان ائتــاف نکــرد‪ .‬اقــای‬ ‫الریجانی در تهران لیســت مســتقلی نمی خواســت‬ ‫بدهد‪ .‬طبیعتا نیروهای حامــی دولت پذیرفتند دو نفر‬ ‫از نیروهای همســو با اقای الریجانی در لیســت قرار‬ ‫بگیرند تا انها لیســت جدیدی ندهند و اصالح طلبان‬ ‫هم این قاعده را پذیرفتند‪ ».‬عضو شــورای مشورتی‬ ‫جبهه اصالحات یاداور شــد‪« :‬با رای نیــاوردن اقای‬ ‫حدادعــادل‪ ،‬باید به طــور جــدی رقابت ســنتی بین‬ ‫اصولگرایــان و اصالح طلبان برای ریاســت مجلس‬ ‫شــکل گیرد و طبیعتا اصالح طلبان از نامــزد اصلی و‬ ‫رئیــس فراکســیون اصالح طلبی یعنی اقــای عارف‬ ‫حمایت خواهند کرد‪».‬‬ ‫در یک فضای کامال نابرابر مثل دوره های قبل انتخابات‬ ‫مجلــس شــورای اســامی اصالح طلبــان بــا نیروهای‬ ‫دســته چندم وارد عرصه رقابت در حــوزه انتخابیه تهران‪،‬‬ ‫ری‪ ،‬شمیرانات و اسالمشهر شدند و ان طرف اصولگرایان‬ ‫با ان همه هزینه تبلیغاتی سنگین که اصال قابل مقایسه با‬ ‫وضعیت تبلیغاتی اصالح طلبان نیســت‪ ،‬شهر تهران را پر‬ ‫کرده بودند و با همه نیروهای اصلی وارد میدان شدند‪ .‬این‬ ‫نشان می دهد در جامعه هنوز اقبال به رویکرد اصالح طلبی‬ ‫برای ایجاد مدیریت کشور و رونق اقتصادی بیشتر است‪.‬‬ ‫خیلــی از تصمیمــات جامعه ایــران غیرقابــل پیش بینی‬ ‫است اما میزان مشــارکتی که در بعد از ظهر روز انتخابات‬ ‫به بعد داریم بســیار بســیار متفاوت از صبح تــا بعد از ظهر‬ ‫است‪ ،‬این نشان می دهد که یک تحرک اجتماعی جدی‬ ‫صورت گرفت و بسیاری از کسانی که ما الاقل پیش بینی‬ ‫نمی کردیم که در عرصه انتخابات وارد شوند و رای بدهند‬ ‫وارد انتخابات شــدند‪ .‬یک نمونه را بدون انکه نام ببرم از‬ ‫شخصیت ها و مشاهیر دانشــگاهی و جامعه علمی کشور‬ ‫که در هیچ انتخاباتی شرکت نکرده بود و شناسنامه اش هم‬ ‫نمی دانست داخل منزل کجاســت اما ان قدر جست وجو‬ ‫کرد تا شناســنامه را پیدا کرد و رای داد‪ .‬این اتفاق نشــان‬ ‫می دهد در ایــن دوره مردم تصمیم گرفتــه بودند که یک‬ ‫رفتار دیگری را نشان دهند و رویکرد دیگری را برگزینند‪ .‬این‬ ‫دقیقا همان طور که اصالح طلبان نامگذاری کردند یعنی‬ ‫گام دوم واقعا به معنای واقعی کلمه محقق شد‪ .‬گام اول‬ ‫انتخابات ریاست جمهوری سال ‪ 92‬و گام دوم در انتخابات‬ ‫مجلس شورای اسالمی و انتخابات مجلس خبرگان رهبری‬ ‫سال ‪ 94‬برداشته شد اما اینکه یک لیست کامل از صندوق‬ ‫بیرون اید و یک لیست با ان همه هزینه تبلیغاتی رای نیاورد‬ ‫این دور از تحلیل های هر سیاستمدار و جامعه شناسی بود‬ ‫و صادقانه باید به ان اعتراف کرد‪ .‬الاقل من خودم چنین‬ ‫تصوری نداشــتم و اتفاق بســیار بزرگ و عبرت اموز برای‬ ‫اینده برنامه ریزی کشور است‪.‬‬ ‫شــاهد بودیــم شــبکه های خارجــی همچــون‬ ‫ بی بی ســی و صدای امریکا و ســایر شبکه های‬ ‫فارســی زبان ماهواره ای کــه در ادوار گذشــته‬ ‫انتخابات خیلی تاکید بر تحریــم می کردند این‬ ‫دوره رویکردشــان برعکس بود حتی تشویق به‬ ‫شــرکت می کردند‪ .‬این مســاله در نتیجه گیری‬ ‫لیست ائتالف امید چقدر موثر بود؟‬ ‫خیر‪ ،‬به هیچ وجــه نباید پدیده هــای غیرمترقبه‬ ‫و غیرمنتظــره و غیرقابل پیش بینی مثل روز هفتم اســفند‬ ‫را به این نوع مباحث ربــط داد و ان را با تک عامل خارجی‬ ‫نگاه کرد‪ .‬همان طور که گفته شد در انتخابات گذشته هم‬ ‫رسانه های خارجی فارســی زبان تحریم انتخابات را تبلیغ‬ ‫کردند اما اساســا تحریم جواب نــداد‪ .‬ان اقلیتی هم که‬ ‫در بخش هایی از الیه های جامعه قبل از ســال ‪ 88‬دنبال‬ ‫تحریم بودند امروز بعد از انتخابات ســال های ‪ 92 ،88‬و‬ ‫‪ 94‬به این نتیجه رســیدند که باید پای صندوق رای بیایند‬ ‫و من نمونه هــای زیادی را ســراغ دارم از کســانی که در‬ ‫خیلی از انتخابات دو ســه دهه اخیر حتی انتخابات سال‬ ‫‪ 92‬به هیچ وجه شــرکت نکرده بودند اما در این انتخابات‬ ‫شرکت کردند‪ .‬به نظر می رســد جامعه ما در تهران و سایر‬ ‫شهرســتان ها خیلی نگاهش به تبلیغات خارجی نیســت‪.‬‬ ‫امروز فضــای مجازی فضــای موثری در روشن ســازی و‬ ‫تحریک افکار عمومی برای مشارکت در انتخابات است‪.‬‬ ‫ما هنوز در بین تعداد زیادی از همکاران دانشگاهی داریم‬ ‫خانواده هایی که روشــنفکر هستند از نســل اول انقالب‬ ‫هم هســتند بچه هایشان هم بزرگ شــدند و قدرت تجزیه‬ ‫و تحلیــل دارند اما ماهــواره در خانه ندارند و شــبکه های‬ ‫خارجی را نگاه نمی کنند‪ .‬اتفاقا بایــد این طور تحلیل کرد‬ ‫که هنوز نظرسنجی ها می گوید قریب به ‪ 80‬درصد جامعه‬ ‫ما اگاهی های خود را از طریق شــبکه های مختلف رادیو‬ ‫و تلویزیــون داخلی دریافــت می کنند‪ .‬باتوجــه به انفعال‬ ‫خیلی چشــمگیری که رادیو و تلویزیون خودمان داشــت‬ ‫بنابراین باید نتیجه عکس می گرفتیم و مشــارکت بســیار‬ ‫پایینی رقم می خورد اما مشارکت بسیار نسبت به دوره قبل‬ ‫گســترده تر بود‪ .‬این اتفاق را نباید پدیده ای ســاده تلقی‬ ‫کرد چون انتخابات مجلس شــورای اسالمی و انتخابات‬ ‫مجلس خبرگان روی یکدیگر سایه انداخته بود‪ .‬در برخی‬ ‫مناطق کشــور شــاهد اتفاقا معنی دار مختلفی بودیم که‬ ‫هرکدام مســتعد تحلیل اســت اما درباره تهران می گویم‬ ‫عوامل اصلی که تاثیرگــذار بودند دوباره مثــل انتخابات‬ ‫ریاست جمهوری ســال ‪ 92‬نقش خود را نشان دادند و این‬ ‫مهم اســت که باید حاکمیت بپذیرد‪ ،‬چه کســانی به رغم‬ ‫محدودیت ها و تنگناهایی که برای شــان ایجاد می شــود‬ ‫حضور دارند و می توانند به رغم محدودیت ها یک بســیج‬ ‫عمومی را شکل دهند‪ .‬اگر بخواهم در یک کالم جمله ام‬ ‫را خالصه کنم در این اتفاق بی نظیری که در تهران رخ داد‬ ‫و بر دیگر حوزه های انتخابیه کشور هم تاثیرگذار بود‪ ،‬پیام‬ ‫و درخواست شخص سیدمحمد خاتمی را بی شک و تردید‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫نقش اول برایش قائلم و بعد هم چون اتفاق خبرگان امسال‬ ‫اتفاق معنی داری بود باید حتما تاثیر ان را در تحلیل ها مدنظر‬ ‫قرار داد‪ .‬نفس رد صالحیت یادگار امام و شــخصیت هایی‬ ‫مثل ایت الله بجنوردی و دیگرانی که حق شان نبود‪ ،‬دوگانه‬ ‫رفتار کردن‪ ،‬اینها همــه عواملی بود که تاثیرگــذار بود اما‬ ‫ بی شک نقش سید محمد خاتمی در بســیج افکار عمومی‬ ‫برای شرکت در انتخابات نقش اول بود‪.‬‬ ‫تلگرام و فضای مجازی؛ خیلی از اصالح طلبان‬ ‫از این روش برای تبلیغات خودشــان اســتفاده‬ ‫کردند‪.‬‬ ‫بله چون منبع مالی نداشــتند و طبیعتا منابع مالی‬ ‫بســیار بســیار محدود بود‪ .‬در کنار امکانات ایجابی که در‬ ‫جبهه اصالحات برای بســیج جامعه و رای اوری لیســت‬ ‫اصالحات دســت به کار شــد عوامل ســلبی هم در جبهه‬ ‫اصولگرا بسیار بسیار زیاد بود که خودش جای بحث دارد‪.‬‬ ‫از جمله عوامل ســلبی جبهه اصولگرایان هزینه تبلیغاتی‬ ‫بسیار بسیار گسترده انها در سطح شهر تهران بود‪.‬‬ ‫عنوان «گام دوم» در لگوی لیســت امید وجود‬ ‫داشت‪ ،‬گام سوم چیست؟‬ ‫گام ســوم فکر می کنم از االن همــان انتخابات‬ ‫ریاست جمهوری ‪ 96‬باشــد که دولت اقای روحانی تثبیت‬ ‫شود‪ .‬معتقدم در بخشــی از جریان اصولگرایی که نشان‬ ‫دادنــد در برخورد با برجــام چه در مجلس و چــه در بیرون‬ ‫مجلس چه کسانی هســتند‪ ،‬خواهان یک دوره ای شدن‬ ‫دوره ریاست جمهوری اقای روحانی هستند‪ .‬اصالح طلبان‬ ‫مصرانه‬ ‫در انتخابات ریاست جمهوری ســال ‪ 96‬مصمم و ّ‬ ‫در پی ان هســتند کــه مانع پیشــگیری چنیــن رخدادی‬ ‫شــوند‪ .‬اقای روحانی به عنوان رئیس جمهوری با گفتمان‬ ‫اصالح طلبی پیروز شــد‪ ،‬مهمتر انکه او تا ســال ‪ 96‬باید‬ ‫بتواند بخشــی از وعده های انتخاباتی سال ‪ 92‬خودش را‬ ‫که معتقد بود مجلس مانع پیش برد انها بوده محقق کند‪.‬‬ ‫یک سال پایانی ریاست جمهوری اقای روحانی با مجلس‬ ‫دهم تالقی دارد‪ ،‬انشاءالله او با امید و رای بیشتری در سال‬ ‫‪ 96‬بتواند مرحله دوم ریاست جمهوری خودش را اغاز کند‬ ‫اما قطعا می گویم این متضمن این است که دولت بتواند‬ ‫باتوجه به اینکه ماهیت مجلس تغییر کرده از این فرصت‬ ‫استفاده کند‪ .‬به نظر می رســد مجلس اینده بسیار همسو‬ ‫و همراه تر با دولت خواهد بــود در عین حال که جنبه های‬ ‫قانونــی و نظارتی خود را دنبــال خواهد کــرد‪ .‬امیدواریم‬ ‫دولت بتواند فارغ از بهانه گذشته دست به کارهای مهمی‬ ‫ در راســتای رونق اقتصادی و امید افرینی برای جامعه به‬ ‫ویژه نســل جدید و جوان بزند چون معتقــدم جامعه امروز‬ ‫به ویژه در شــهرهای بزرگ بخش قابل توجهــی از پایگاه‬ ‫رای اصالح طلبان و طرفداران دولت نسل جوان بوده که‬ ‫مطالبات و خواسته هایی دارند‪.‬‬ ‫اگــر اصولگراها ترکیــب لیست شــان را عوض‬ ‫می کردند و از همین ظرفیت رایی که طیف اقای‬ ‫الریجانی امد در ائتالف اصالح طلبان و حامیان‬ ‫دولت‪ ،‬انها هم اســتفاده می کردند مثال در مقام‬ ‫تقویت لیســت صدای ملت بر می امدنــد و ان را‬ ‫به عنوان لیست خودشان قرار می دادند ان زمان‬ ‫چه نتیجه ای رقم می خورد؟ یعنی دیگر مطهری‬ ‫و کاظم جاللی و بهروز نعمتی در لیســت ائتالف‬ ‫امید قرار نمی گرفتند‪ ،‬در این صورت چه اتفاقی‬ ‫می افتاد؟‬ ‫فارغ از گرایش سیاسی خودم‪ ،‬اساسا بر این تاکید‬ ‫می کنم که بدترین لیستی را که اصولگرایان می توانستند‬ ‫ببندند‪ ،‬بســتند‪ .‬برجام یک نقطه عطــف در ذهن تاریخی‬ ‫جامعه است و خیلی دور نیست که بگوییم حافظه تاریخی‬ ‫کوتاه مدت مردم ان را فراموش کرده باشد‪ .‬می بینیم که در‬ ‫لیست تهران اصولگرایان قریب ‪ 10‬نفر از کسانی که رسما‬ ‫با برجام مخالفت کردند و مقابل خواســت مردم ایستادند‬ ‫حضور داشتند حال انکه برجام مســاله بسیار مهمی بود و‬ ‫جامعه علمی برای این مصوبه جشن گرفت و دنیا نسبت به‬ ‫این مصوبه عکس العمل جدی نشان داد اما در لیستی که‬ ‫دوستان اصولگرا بستند‪ ،‬قریب به ‪ 10‬نفر افراد چهره های‬ ‫مخالف جشــن ملی بودند که طبیعی اســت این مســاله‬ ‫تاثیرگذار اســت اما به هر صورت اتفاق روز جمعه ‪ 7‬اسفند‬ ‫و انتخابات مجلس مهم و فراتر از این اســت‪ .‬انتخابات‬ ‫مجلس و انتخابات خبرگان به هــم گره خورد و پیام کلی و‬ ‫پیام اصلی در این گره خوردگی اســت‪ .‬شاید اگر تعدادی‬ ‫از چهره های رادیکال را در لیست شــان نمی گذاشتند باز‬ ‫هم این امکان وجود داشت که دوباره این اتفاق بیفتد که‬ ‫اعضای لیســت اصولگرایان در رتبه هــای ‪ 31‬به بعد قرار‬ ‫بگیرند‪ .‬فارغ از همه اینها به عنوان یک کارشناس کوچک‬ ‫عرض می کنم لیســت اصولگرایان و نحوه تبلیغات شان‬ ‫بســیار بســیار بد و تحریک برانگیز برای افــکار عمومی‬ ‫جامعه بود‪.‬‬ ‫فکــر می کنیــد ائتالفــی که بیــن طیــف اقای‬ ‫الریجانی‪ ،‬حامیان دولت و اصالح طلبان شــکل‬ ‫گرفت در مجلس بتواند یک فراکسیون تشکیل‬ ‫دهد یــا خیر هر ســلیقه به دنبال رویــه و رویکرد‬ ‫سیاسی خود می رود؟‬ ‫تاکید کنم جریان اقای الریجانی با اصالح طلبان‬ ‫ائتالف نکرد‪ .‬اقای الریجانی در تهران لیســت مستقلی‬ ‫نمی خواست بدهد‪ .‬طبیعتا نیروهای حامی دولت پذیرفتند‬ ‫دو نفر از نیروهای همسو با اقای الریجانی در لیست قرار‬ ‫بگیرند تا انها لیست جدیدی ندهند و اصالح طلبان هم این‬ ‫قاعده را پذیرفتند اما در سراسر کشــور این اساسا صورت‬ ‫نگرفت و اگر در شهر قم سه نامزد اصالح طلب می داشتیم‬ ‫که رای اوری شــان از نظر مــا قطعی بــود و رد صالحیت‬ ‫نمی شدند حتما لیست مستقل می دادیم ولی طبیعتا چون‬ ‫عمده نیروهای شــاخص ما در سراســر کشور حذف شده‬ ‫بودند بنا را بر این گذاشته بودیم که در بعضی جاها به طور‬ ‫جدی در رقابت بیــن عناصــر رادیکال و عناصــر معتدل‬ ‫جبهه اصولگرایی که نمودش را در امثال اقای مطهری و‬ ‫الریجانی می بینیم از انها حمایت کنیم و از طرفداران مان‬ ‫بخواهیم که به انها رای دهند‪ ،‬این اتفاق هم افتاد‪ .‬االن‬ ‫جز کسانی که به مرحله دوم رفتند‪ ،‬مرحله اول حکایت از‬ ‫این می کند که بین اصولگرایان و اصالح طلبان و حامیان‬ ‫دولت یک نســبت و یک موازنه مثبتی برقرار اســت‪ .‬یک‬ ‫تعداد محدودی هم نماینده به عنوان مستقل انتخاب شده‬ ‫است که مستقلین را هم من بیشتر به جبهه اصالح طلبان‬ ‫و حامیان دولت متعلق می دانم‪ .‬ضمن انکه باالخره قریب‬ ‫‪ 130‬نفر نیز برای ‪ 65‬کرســی برای مرحله دوم رقابت کنند‬ ‫که این هم تعیین کننده است‪ .‬البته در بعضی جاها رقابت‬ ‫بین دو نامزد اصالح طلب است بعضی جاها رقابت بین دو‬ ‫نامزد اصولگرا است و بعضی جاها رقابت بین اصالح طلب‬ ‫و اصولگرا ‪ ،‬یعنی ملغمه چندوجهی را در مرحله دوم داریم‬ ‫ان باید نتیجه اش بیاید تا بتوانیم با قاطعیت بگوییم کدام‬ ‫جبهه اکثریت را دارد اما من هیچ گونــه ائتالفی را انکار یا‬ ‫نفی نمی کنم‪ .‬برای اینکه معتقدم اصالح طلبان در سال ‪92‬‬ ‫با انتخاب اقای روحانی نشان دادند که برای مصالح کشور‬ ‫حاضرند از نامزد اصلی خود عبور و از عضو جامعه روحانیت‬ ‫مبارز کــه نزدیکترین گفتمان را به اصالح طلبان داشــت‬ ‫حمایت کنند‪ .‬اصولگرایان معتدل هم امروز در انتخابات‬ ‫مجلس نشــان دادند که به طور جدی باید خرج شان را از‬ ‫جریان تندرو جدا کنند‪.‬‬ ‫به نظر شما در مجلس شورای اسالمی اینده یک‬ ‫فراکسیون مشترک شــکل می گیرد به طوریکه‬ ‫اقای عارف و الریجانی در یک فراکسیون باشند؟‬ ‫ایــن را نمی تــوان پیش بینــی کــرد‪ .‬انچــه خیلی‬ ‫نگران کننده بود که برطرف شــد‪ ،‬خبرهای موثقی بود که‬ ‫جریان رادیکال به طور جــدی از اقای الریجانی عصبانی‬ ‫است و می خواست ریاست اقای حدادعادل را در مجلس‬ ‫اینده تثبیت کند‪ ،‬اما امروز با رای نیاوردن اقای حدادعادل‬ ‫از این بابت نگرانی وجود نــدارد بنابراین باید به طور جدی‬ ‫رقابت سنتی بین اصولگرایان و اصالح طلبان شکل گیرد‪.‬‬ ‫البته طبیعتا اصالح طلبان نامزد اصلی خودشان و ریاست‬ ‫فراکسیون اصالح طلبی خودشان را حمایت خواهند کرد‪.‬‬ ‫حاال چه تعداد کرســی را با تمام شــدن مرحله دوم داشته‬ ‫باشــند جای بحث اســت یعنی ما از ریاســت اقای عارف‬ ‫حمایت خواهیم کرد‪ .‬اما گفتم این عملکرد اصالح طلبان‬ ‫نشان داده که در بزنگاه های حساس اگر شرایط عمومی‬ ‫و مصالح عمومی اقتضا کند‪ ،‬شــاید تصمیمات جدیدتری‬ ‫گرفته شود‪.‬‬ ‫یعنی اگر شرایط عادی باشــد یک رقابت را بین‬ ‫اقای الریجانی و عارف در صحن خواهیم دید؟‬ ‫فکر می کنم باتوجه به اینکه دیگر نگرانی وجود‬ ‫ندارد می تواند یک رقابت خوبی بیــن اقای عارف و اقای‬ ‫الریجانی شــکل بگیرد اما این را انکار نمی کنم که رقابت‬ ‫می تواند تبدیل به یک ائتالف و هماهنگی هم شود که این‬ ‫را باید به خود دوستانی که داخل مجلس هستند واگذار کرد‬ ‫و این تصمیمی است که انها باید بگیرند‪.‬‬ ‫برنامه اصالح طلبان برای ترکیب هیات رئیســه‬ ‫و مدیریــت کمیســیون های تخصصی مجلس‬ ‫چه خواهد بود؟‬ ‫اوال به طور کلی این تصمیم درون مجلسی است‪.‬‬ ‫شورای عالی ائتالف به هیچ وجه درباره ان تصمیم نخواهد‬ ‫گرفت‪ .‬همین جا اعالم می کنم تقریبا ماموریت شــورای‬ ‫عالی ائتالف تمام شد و بخش محدودی از شورای ائتالف‬ ‫کار خودش را برای مرحله دوم در بعضی حوزه های انتخابیه‬ ‫پیــش خواهد بــرد‪ .‬اما شــورای عالی ائتــاف ماموریت‬ ‫سازمانی و تشکیالتی خودش را تمام شده تلقی می کند و‬ ‫دیگر کاری به ان معنا نخواهد داشت و از این به بعد دیگر‬ ‫نمایندگان رای اورده و خود اقای عارف و شخصیت هایی‬ ‫مثل اقای الریجانی در جبهه اصولگرایی هستند که درباره‬ ‫این قضیــه تصمیم می گیرنــد‪ .‬ما در جریــان اصالحات‬ ‫که بیرون مجلس قــرار داریم تصمیم گیر و تصمیم ســاز‬ ‫نخواهیم بــود و این را به خــود نماینــدگان اصالح طلب‬ ‫واگذار می کنیم‪ .‬البته این یک واقعیت است و باید بدانیم‬ ‫و همه هــم در جریان اصولگرای معتــدل و هم در جریان‬ ‫اصالح طلب باور کردند و پذیرفتند که مدیریت اگر بخواهد‬ ‫چه در حوزه کمیسیون ها و چه در حوزه هیات رئیسه مجلس‬ ‫دست عناصر تندرو بیفتد حتما اصالح طلبان و اصولگرایان‬ ‫معتدل مانع این کار خواهند شد‪.‬‬ ‫اقای الریجانی نخواست از ظرفیت وزن سیاسی‬ ‫خودش برای لیست ائتالف اصولگرایان استفاده‬ ‫کند و گفت من مســتقل می ایــم‪ ،‬باتوجه به این‬ ‫قضیه و ایــن تقابلی کــه پایداری ها همــواره در‬ ‫مجلس هشــتم و نهم با اقای الریجانی نشــان‬ ‫دادند حتی تعبیر عصبانیت را شــما برای انها به‬ ‫کار بردیــد‪ ،‬در مجلــس اینده رای بــه حمایت از‬ ‫ریاست اقای الریجانی می دهند چون تک چهره‬ ‫اصولگراســت یا مثــل انتخابات هیات رئیســه‬ ‫مجلس نهم رای سفید می دهند اما به الریجانی‬ ‫رای نخواهند داد؟‬ ‫من درباره پایداری ها و ان تعــداد محدودی که‬ ‫امدند‪ ،‬نمی دانــم‪ .‬مدیران اقــای احمدی نــژاد هم وارد‬ ‫مجلس شدند که جزو جبهه پایداری نیستند‪ ،‬البته تحلیل‬ ‫خودم این است که بخش قابل توجهی از این مدیران که‬ ‫جزو اصولگرایان سنتی هستند و قبال هم سابقه نمایندگی‬ ‫داشتند یا حتی انها که سابقه نمایندگی نداشتند با اتفاقاتی‬ ‫سیاست‬ ‫پارلمان‬ ‫‪169‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪170‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫پارلمان‬ ‫کــه در دوره دوم ریاســت جمهوری اقــای احمدی نــژاد‬ ‫افتاد کم کم در مجلس اینده خودشــان را بــه حوزه جبهه‬ ‫اصولگرایی منتقل خواهند کرد که نمادش اقای الریجانی‬ ‫خواهد بود و بنابراین می گویم خیلی پدیده یک فراکسیون‬ ‫قدرتمند ضدالریجانی ما در جبهــه اصولگرایی نخواهیم‬ ‫داشــت چون همه این تالش ها در دو جبهــه اصولگرای‬ ‫معتدل و جبهه اصالح طلب صورت گرفت که جریان تندرو‬ ‫وارد مجلس نشود و این اتفاق تا حدود زیادی محقق شد و‬ ‫برای عموم مردم بسیار خوشحال کننده است‪.‬‬ ‫فکر می کنید ریاســت چرخشی در مجلس دهم‬ ‫بین اقای الریجانی و عارف اتفاق بیفتد؟‬ ‫یک رقابت یــا ائتالف معنــی دار می تواند بین دو‬ ‫جریان اصالح طلب و اصولگرا و روســای انهــا که اقایان‬ ‫الریجانی و عارف هستند شکل بگیرد‪ .‬در ریاست چرخشی‬ ‫ممکناستچنیناتفاقیرخبدهداماهمهگمانه هاییاست‬ ‫که ما می زنیم که بیرون مجلس قرار داریم این اتفاقی است‬ ‫که باید درون مجلس رقم بخورد‪ .‬در مســاله ریاست چون‬ ‫االن ممکن است در این شرایط سوءتفاهمی هم ایجاد کند‬ ‫اصالح طلبان پرهیز دارند که بخواهد این سوءتفاهم برای‬ ‫اصولگرایان معتدل و حتی اصالح طلبان ایجاد شود بنابراین‬ ‫به هیچ وجه وارد این موضوع نمی شوند تا انتخابات مرحله‬ ‫دوم نتیجه اش مشخص شود و در واقع وزن اصالح طلبان‬ ‫در مجلس اینده به طور نهایی مشخص می شود‪ .‬ان وقت‬ ‫تصمیماتی متناسب با شرایط توســط خود افرادی که رای‬ ‫اوردند و وارد مجلس شدند گرفته خواهد شد‪.‬‬ ‫ما بعد از انتخابــات دوم خــرداد ‪ ،76‬انتخابات‬ ‫مجلس ششم را داشتیم که یک شور سیاسی ان‬ ‫دوران بر فضای سیاسی کشور حاکم شد‪ ،‬اما از‬ ‫سال ‪ 80‬به بعد یعنی انتخابات شورای شهر اول‬ ‫در سال ‪ ،82‬انتخابات مجلس هفتم در سال ‪ 83‬و‬ ‫انتخابات ریاست جمهوری نهم در سال ‪ 84‬شاهد‬ ‫ بی تفاوتی قشر یا ارای خاکستری در رقابت های‬ ‫سیاســی بودیــم و اصالح طلبان یکــی پس از‬ ‫دیگری کرسی های قدرت را در حاکمیت از دست‬ ‫دادند‪ ،‬امروز نمایندگان منتخب اصالح طلب راه‬ ‫یافته به مجلس دهم چه رویه ای را دنبال خواهند‬ ‫کرد باتوجه به اینکه ‪ 30‬نامزد لیست ائتالف امید‬ ‫در تهران یکدست وارد مجلس شــدند و احیانا‬ ‫توفیقاتی را هم در ترکیب هیات رئیســه مجلس‬ ‫به دست می اورند‪ ،‬چه طور می خواهند مدیریت‬ ‫کنند تا دوباره تاریخ برای انها تکرار نشود؟‬ ‫این نکته مهمی اســت که فکر می کنم جریانات‬ ‫سیاســی کشــور از این دو انتخابــات ریاســت جمهوری و‬ ‫مجلس دهــم درس های جــدی گرفته باشــند‪ .‬باتوجه به‬ ‫اینکــه نزدیک به چهار دهــه از عمر جمهوری اســامی را‬ ‫پشت سر گذاشتیم‪ ،‬حتما باید مراقبت کرد که اتفاقاتی رخ‬ ‫ندهد چون واقعیت ان است که همان طور که مردم نشان‬ ‫دادند برای این دو انتخابات و مخصوصا انتخابات مجلس‬ ‫دهــم و انتخابــات خبرگان پنجــم به طور جــدی غیر قابل‬ ‫پیش بینی هســتند بنابراین باید بــه دور از هر گونه گرایش‬ ‫سیاســی مصالح عمومی کشــور و مردم و جامعه را باید در‬ ‫نظر گرفت‪ ،‬البته تبلیغات در ایجاد فضای ســرد یا ایجابی‬ ‫برای انتخابات موثر اســت اما ایــن خیلی در برابــر اراده و‬ ‫خواست و پیام مردم اثرگذار نیست‪ ،‬خب این واقعیت را هم‬ ‫در نظر بگیریم که اصالح طلبان جریان چپ تاریخی بعد از‬ ‫جمهوری اسالمی نشــان دادند که در کارهای تشکیالتی‬ ‫و رقابت های انتخاباتی در کنار محدودیت های زیادی که‬ ‫دارند اما به جهت برنامه ریزی و نــواوری و خلق یک پدیده‬ ‫می توانند موثر باشند‪ ،‬همچنان که یک پیام ساده ویدئویی‬ ‫به اعتراف همه تحلیلگران سیاســی اجتماعی توانســت‬ ‫تاثیرگذار باشد‪.‬‬ ‫تهران‪ ،‬کوفهنیست‬ ‫درحالی که اکثر اصول گرایان قواعد سیاسی را پذیرفتند‬ ‫اقلیتی به سوی مردم تهران حمله کردند‬ ‫احسان رستگار‬ ‫روزنامه نگار‬ ‫‪4‬‬ ‫انتخابات مجلس تمام شــد‪ .‬بســیاری از افراد مشهور‬ ‫اصولگرایان ‪ -‬که در تهران‪ ،‬مغلوب مطلق انتخابات بودند ‪ -‬به‬ ‫رقیب احترام گذاشتند و از مشــارکت باال و حضور مردم تشکر‬ ‫کردند‪ ،‬اما برخی از افراد که بعضا در حاشیه جریان قرار داشتند‪،‬‬ ‫در کمال تعجب‪ ،‬مردم تهران را «اهل کوفه» نامیدند‪ ،‬بعضی‬ ‫«غربزده» و برخی هم تیر خالص را بر پیکر تهرانی زدند و انها‬ ‫را «بی دین» و «ضد انقالب » خطاب کردند‪.‬‬ ‫«تلک االیام نداولها بین الناس»؛ این ایه شریفه ‪۱۴۰‬‬ ‫ســوره ال عمران‪ ،‬زیباترین عکس العمل در مقابل شکست‬ ‫در انتخابات مجلس دهم بود‪ .‬احمد توکلی ســپاس نامه اش‬ ‫را با این ایــه اغاز کرد‪ .‬یعنی می شــود متدین بود و شکســت‬ ‫را پذیرفت‪ .‬می تــوان حزب اللهی بود و باخــت را قبول کرد‪.‬‬ ‫می توان اصولگرا و انقالبی بــود‪ ،‬ولی به اصل گردش قدرت‬ ‫اعتقاد داشــت‪ .‬می توان به اصل گردش قدرت باور داشت‪،‬‬ ‫حتی مبتنی بر ایات قران کریم‪ .‬یعنی می توان اعتقاد داشت‬ ‫که هر امدنی را رفتنی اســت‪ .‬هر پیروزی را شکســتی است و‬ ‫هر مغلوبی ممکن است روزی فاتح شود‪ .‬اتفاقا ایمان همین‬ ‫جاست که محک می خورد‪.‬‬ ‫شکســت یک اتفاق مترتب در عرصه سیاســت است‪.‬‬ ‫ان شخص که اماده شکست نیست‪ ،‬نباید پا به میدان مبارزه‬ ‫بگذارد؛ اگر جز این باشد‪ ،‬از یک سو ممکن است بشود مانند‬ ‫ان طیف اصالح طلبان در سال ‪ ۸۸‬یا ممکن است بشود مانند‬ ‫همین طیف در سال‪ .۹۴‬هیچ توفیری هم نمی کند؛ یکی برای‬ ‫توجیه شکست خود‪ ،‬نظام را متقلب می خواند و رای مردم را به‬ ‫نفع خود مصادره می کند و دیگری بالعکس‪ .‬بالعکس چون در‬ ‫دوران پسافتنه‪ ،‬وقتی طیفی از اصالح طلبان‪ ،‬نظام را متهم به‬ ‫تقلب در شمارش اراء کردند‪ ،‬اصولگرایان‪ ،‬انها را نقد کردند ‪ -‬که‬ ‫البته ان نقد وارد هم بود ‪ -‬و در نتیجه‪ ،‬طیفی که همان نقد را به‬ ‫رقبای خود در سال ‪ ۸۸‬وارد کرده اند‪ ،‬نمی توانند خود مرتکب‬ ‫همانخطاشوند‪،‬اماازمنظرنگارنده‪،‬هیچیکفرقینمی کند‪.‬‬ ‫اتهام تقلب به نظام یا اتهام ضدانقالب زدن به مردم‪ ،‬یکی از‬ ‫دیگری بدتر است‪ .‬باجی به هم نمی دهند این دو اتهام‪ .‬حتی‬ ‫ان اصولگرایانی که این شکست بی ســابقه در تهران را یک‬ ‫مصیبت ارزیابی کرده بودند ‪ -‬که البته این چنین نیست و گردش‬ ‫قدرت در سیاست امری است گریز ناپذیر ‪ -‬می توانستند با تاسی‬ ‫از این حدیث نبوی‪ ،‬صبر پیشه کنند‪:‬‬ ‫صیب ِه‪َ ،‬و َص ٌبر َع َلى ّ‬ ‫اع ِه و‬ ‫الط َ‬ ‫« َا َّ‬ ‫لص ُبر ثَالث ٌَه‪َ :‬ص ٌبر ِعندَ ُ‬ ‫الم َ‬ ‫ِ‬ ‫عصیه»‬ ‫الم‬ ‫ََص ٌبر َع ِن َ‬ ‫صبر ســه نوع اســت‪ :‬صبر در هنگام مصیبت‪ ،‬صبر بر‬ ‫طاعت و صبر بر ترک گناه‪.‬‬ ‫کافى(ط‪-‬االسالمیه) جلد ‪ ،۲‬صفحه ‪ ،۹۱‬حدیث ‪۱۵‬‬ ‫«اصالح طلبــان ظرفیــت شکســت را ندارنــد»‪،‬‬ ‫«اصالح طلبــان هــر وقــت می بازنــد می زننــد زیــر میز»‪،‬‬ ‫«اصالح طلبان اگر خود پیروز انتخابات نشوند می گویند تقلب‬ ‫شده و اگر پیروز شوند می گویند رای مردم درست شمرده شد»؛‬ ‫این نظرات را همه ما کمابیش شــنیده ایم‪ ،‬مخصوصا پس از‬ ‫فتنه ‪ .۸۸‬اگرچه قطعا تمامــی اصالح طلبان این گونه نبوده و‬ ‫نیســتند‪ ،‬ولی تعداد و طیف کثیری از انان‪ ،‬نتیجه انتخابات‬ ‫ریاســت جمهوری دهم را به رسمیت نشناختند و نظام را متهم‬ ‫به تقلب کردند‪ .‬تهمتی که همه تا سال ها پس از فتنه مستقیما‬ ‫هزینــه ان را دیده اند و بلکه هنوز به طور غیرمســتقیم‪ ،‬اثرات‬ ‫سوء چنین اتهام سنگینی به نظام را شاهدیم‪ .‬این نقدی است‬ ‫که به بســیاری از اصالح طلبان در مورد فتنه ‪ ۸۸‬رواست‪ .‬نقد‬ ‫وارده به طیف قابل توجهی از اصالح طلبان‪ ،‬این بود که پس‬ ‫از شکست‪ ،‬بدون اسناد و مدارک‪ ،‬نظام را متهم کردند به تقلب‬ ‫و دالیلی هم که طی جلســه ای با رهبری از جانب نمایندگان‬ ‫ستادهای دو نامزد معترض‪ ،‬ارائه شد مبنی بر تقلب‪ ،‬عمدتا به‬ ‫پیش از برگزاری انتخابات و بیشــتر معطوف بود به صالحیت‬ ‫نداشتن نامزد پیروز‪.‬‬ ‫اتفاقی کــه بعــد از انتخابــات ‪ ۸۸‬و در زمان شکســت‬ ‫اصالح طلبــان رخ داد‪ ،‬پــس از انتخابات ریاســت جمهوری‬ ‫یازدهم‪ ،‬هیچ اثری از ان نبود‪ .‬نامزد مورد حمایت اصالح طلبان‬ ‫به پیروزی رســیده بود ولی طیف مقابل چه ان نامزدهایی که‬ ‫می گفتند جریان ســوم هســتند و چه نامزدی که خود را نماد‬ ‫اصولگرایی می دانســت‪ ،‬هیچ کدام هیچ اعتراضی به نتیجه‬ ‫انتخابات نداشــتند‪ .‬اگر تنهــا هفت دهم درصــد ارای نامزد‬ ‫پیروز کمتر می بود‪ ،‬انتخابات به دور دوم کشــیده می شد‪ ،‬اما‬ ‫رقبا بالفاصله پس از اعالم نتایج‪ ،‬به رقیبشــان تبریک گفتند‬ ‫و اصلی ترین رقیب نامزد پیــروز‪ ،‬عمده برنامه های اقتصادی‬ ‫و اجرایی خود را که توسط تیم مشــاورانش اماده شده بود‪ ،‬به‬ ‫دفتر ریاست جمهوری ارسال کرد تا مورد استفاده دولت جدید‬ ‫قرار گیرد‪ .‬این رفتار توســط بســیاری از تحلیلگران‪ ،‬رجال و‬ ‫مســئوالن از طیف های مختلف سیاسی‪ ،‬مورد تحسین واقع‬ ‫شد‪ .‬مردم نیز احساس کردند تبریک گفتن اقای ناطق نوری‬ ‫به رئیس جمهور اســبق پس از شکســت از وی در انتخابات‬ ‫ریاست جمهوری هفتم‪ ،‬تنها یک خاطره نبوده و به تاریخ سپرده‬ ‫نشده‪ ،‬بلکه هنوز هم می توان در این کشور رقابت کرد و پس‬ ‫از پایان رقابت انتخاباتی‪ ،‬پیروز انتخابات در سمت جدیدش‬ ‫و شکســت خورده ها نیز در هر انجا که مفیدترنــد‪ ،‬به فعالیت‬ ‫خود ادامه دهند‪ .‬انتخابات مجلس دهم برگزار شد‪ .‬هیچ کس‬ ‫حتی خود اصالح طلبان‪ ،‬پیروزی در این حد مطلق در تهران‬ ‫را انتظار نمی کشیدند‪ .‬تهران‪ ،‬ری‪ ،‬شمیرانات‪ ،‬اسالمشهر و‬ ‫پردیس به عنوان نماد انتخابات و نماد رقابت های سیاســی و‬ ‫نیز به مثابه مهم ترین حوزه های انتخابیه‪ ،‬برای همه جریانات‬ ‫سیاسی از دیگر حوزه ها مهم تر و حیثیتی تر محسوب می شد‪.‬‬ ‫نه اصولگرایان گمان می کردند این گونه شکستی در تهران‬ ‫برایشــان رقم بخورد و نه اصالح طلبان توقــع چنین پیروزی‬ ‫مطلقی را داشتند؛ ‪ ۰-۳۰‬در مجلس و ‪ ۱-۱۵‬در خبرگان‪.‬‬ ‫به رغــم چنین شکســتی‪ ،‬افــراد مهم ائتــاف فراگیر‬ ‫اصولگرایان‪ ،‬شکســت را پذیرفتند و به رای مردم تهران‪ ،‬چه‬ ‫به انان باشــد یا رقبای انــان ‪ -‬که البته وظیفه هــر نماینده ای‬ ‫اســت ‪ -‬ادای احترام کردند‪ .‬زیباترین پیامی که منتشــر شد‪،‬‬ ‫سپاس نامه احمد توکلی بود که پس از نام خدا و ذکر ایه شریفه‬ ‫‪ ۱۴۰‬سوره ال عمران «تلک االیام نداولها بین الناس»‪ ،‬این‬ ‫گونه اغاز می شد‪:‬‬ ‫«هم وطنان عزیز و بزرگوارم در تهران‪ ،‬ری‪ ،‬شمیرانات‪،‬‬ ‫اسالمشهر و پردیس‬ ‫سالم و رحمت خداوند بر شما‬ ‫بهتشخیصوخواستشماسهدورهبه عنواننماینده تان‬ ‫در مجلس شورای اسالمی انجام وظیفه کردم‪ .‬سپاسگزارم که‬ ‫مرا معتمد خود دانستید و برای خدمتگزاری برگزیدید‪».‬‬ ‫و در اواخر این سپاس نامه می خوانیم‪:‬‬ ‫ن که اکثریت شما رای دهندگان و موکالن گرامی‬ ‫«اکنو ‬ ‫ و بزرگوارم برای ایفای وظایف نمایندگــی خود به چهره های‬ ‫جدیدی رای داده اید و این خادم را از بار سنگین وکالت رهایی‬ ‫پارلمان‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫اکثر جریان ها‪ ،‬چه انها که رای اورده اند و چه نه‪ ،‬به رای مردم احترام گذاشته و معتقدند که‬ ‫مردم به هر دلیلی‪ ،‬اعتمادشان نسبت به طیفی کم رنگ و به طیفی دیگر پر رنگ تر شده‪ ،‬در‬ ‫تهران به یک صورت و در شهرستان ها به صورتی دیگر‪ ،‬در یک شهر بیشتر اصولگرایان را‬ ‫برگزیده اند و در شهری دیگر بیشتر اصالح طلبان را‬ ‫سیاست‬ ‫بخشــیده اید‪ ،‬باادب و احترام و خلوص باطن‪ ،‬سپاسگزارتان‬ ‫هستم و برایتان بهترین ها و بازهم بهترین ها را ارزو می کنم و از‬ ‫سر تکریم قانون و اعتقاد قلبی به مردم ساالری دینی صمیمانه‬ ‫به منتخبان محترم شادباش می گویم‪».‬‬ ‫اینمی شودمراماصیلیکاصولگرایاصیل؛چهمردم‬ ‫او را انتخاب کنند و چه نکنند‪ ،‬قدردان اعتماد مردم است و به‬ ‫انتخاب انان احترام می گذارد‪ .‬از همان ابتدا مشخص است‬ ‫که مفهوم چرخش قدرت در ذهن شخصی مانند احمد توکلی‪،‬‬ ‫چقدرعمیقانهادینهشدهکهحتیازمنظراوبرایاصلچرخش‬ ‫قدرت‪ ،‬می توان از سنت های الهی که در قران مجید امده بهره‬ ‫برد! کسی اگر این پیام را بخواند‪ ،‬حس می کند که او از ته دل‬ ‫نه ناراحت است و نه خوشحال و معتقد است که مقدر الهی این‬ ‫بوده و الخیر فی ما وقع و چه بسا خیر او و هم فهرستی هایش‪،‬‬ ‫ممکن بوده در حالتی رقم بخورد جز مجلس که هم مفیدتر به‬ ‫حال مردم باشد و هم خود انها‪.‬‬ ‫برخی دیگر از اصولگرایــان نیز به درســتی‪ ،‬این گونه‬ ‫موضع گیری کردند که «رای مردم را نباید به خوب و بد تقسیم‬ ‫کرد»‪ .‬اما در کمــال تعجب‪ ،‬طیفی ‪ -‬که اقلیتی هســتند ولی‬ ‫ی به رای مردم‪ ،‬همان اشتباهی را‬ ‫پر ســر و صدا ‪ -‬با بی احترام ‬ ‫مرتکب شدند که برخی اصالح طلبان در انتخابات ‪ ۸۸‬انجام‬ ‫دادند‪ ،‬با این تفاوت که ان اصالح طلبان انگشت اتهام خود را‬ ‫بهسمتنظامنشانهرفتندواینطیف‪،‬دراقدامی عجیب‪،‬مردم‬ ‫را متهم کردند! بخشی از فرضیه ای که این طیف در راستای‬ ‫توضیح و تبیین علل شکســت اصولگرایــان ارائه می دهند‪،‬‬ ‫مبتنی بر این فرضیه است که تهران شهر بی اخالقی شده و بر‬ ‫همین اساس این ارا طبیعی است‪».‬‬ ‫این اظهارنظر از دو منظر عجیب است؛ اولی از حیث نوع‬ ‫و جنس نگاه به مردم و دومی استدالل و ادعاهایی که خالف‬ ‫امار و ارقام است‪.‬اول‪ -‬این طیف به رغم اینکه خود را عامل به‬ ‫خط امام و رهبری و طابق النعــل بالنعل گفتمان امام و رهبری‬ ‫می دانند‪ ،‬از یک ســو فراموش کرده اند که «میزان رای ملت‬ ‫اســت» یعنی چه؛ میزان رای ملت است چه با ما باشد و چه بر‬ ‫ما باشد‪ ،‬میزان رای ملت اســت چه به اصولگرایان باشد‪ ،‬چه‬ ‫به اصالح طلبان و چه به جریان های دیگری که در چارچوب‬ ‫قوانین جمهوری اســامی ایــران فعالیت می کننــد‪ ،‬میزان‬ ‫رای ملت اســت‪ ،‬چه دیروز‪ ،‬چه امروز و چه فردا‪ .‬برخی گمان‬ ‫کرده اند که این «میزان رای ملت است» فقط از حیث قانونی‬ ‫و حقوقی موضوعیت دارد‪ ،‬حال انکه میزان رای ملت است‪،‬‬ ‫یک وجه مهم از گفتمان انقالب اسالمی ایران است که ان را‬ ‫«جمهوریت»می نامیم‪.‬یعنیاگرمردمبهطیفیکهبههردلیل‬ ‫و با هر کم و کیف‪ ،‬مورد تایید جناح دیگر نبوده اند رای دادند‪،‬‬ ‫نه می توان ان مردم را سرزنش کرد و نه هر گونه بی احترامی یا‬ ‫تحقیربهانهارواست‪،‬چراکهناگهانویکشبهاینتغییراتفاق‬ ‫نیفتاده است و بهتر و عاقالنه تر ان است که انها که مورد تایید‬ ‫رای اکثریت مردم قرار نگرفته انــد‪ ،‬به دنبال دلیل و ضعف در‬ ‫خود باشند‪ ،‬نه الزاما در رای مردم‪ .‬پیام رهبر انقالب را هر کس‬ ‫که پیرو حقیقی خط امام و رهبری اســت اگر کنار ان جمالت‬ ‫پرخاشگرایانه و هجمه های علیه مردم بگذارد‪ ،‬نمی تواند حق‬ ‫را به ان پرخاشگری ها بدهد‪ .‬رهبری در بخش ابتدایی پیامشان‬ ‫به مناسبت حضور پرشکوه مردم در انتخابات مجلس شورای‬ ‫اســامی و مجلس خبرگان رهبری می فرمایند‪« :‬خداوند دانا‬ ‫مصمم‬ ‫و توانا را سپاس که در ازمون بزرگی دیگر‪ ،‬ملت اگاه و ّ‬ ‫ایران را به پیروزی رسانید؛ انان توانستند برای سی و ششمین‬ ‫بار از اغاز انقالب اســامی‪ ،‬در انتخاباتی سراســری‪ ،‬با عزم‬ ‫راسخ و شور و نشاط به یادماندنی حضور یابند و سرنوشت کشور‬ ‫را در مقطع کنونی رقم بزنند؛ نمایندگان خود را برای تشکیل دو‬ ‫مجلس پر قدرت و پر اهمیت برگزینند و بار دیگر مردمساالری‬ ‫را در چهره درخشــان و پر اقتدار خود به جهانیان نشان دهند‪.‬‬ ‫مقرراتی که‬ ‫ایران اسالمی به ملت خود می بالد و به استحکام ّ‬ ‫این فرصت های مغتنم را برای قد برافراشــتن و تجدید قوای‬ ‫ملی فراهم اورده است‪ ،‬سر می افرازد‪.‬‬ ‫اینجانب وظیفه خود می دانم کــه از این لبیک عمومی‬ ‫به فراخوان نظام اسالمی سپاسگزاری کنم و پاداش و هدایت‬ ‫الهی برای مردمی که این جمعه پر کار و پر شــکوه را افریدند‬ ‫مسالت نمایم‪»...‬‬ ‫دوم‪ -‬اگر این اظهارنظرهای عجیب‪ ،‬از حیث امار و ارقام‬ ‫هم مورد مداقه قرار گیرند‪ ،‬مشخص می شود که خدای ناکرده‬ ‫نه مردم عوض شــده اند‪ ،‬نه عوضی شــده اند‪ ،‬نه ضدانقالب‬ ‫شده اند‪ ،‬نه بی بند و بار و غرب زده شده اند‪ ،‬بلکه سالیقشان را‬ ‫متناسب با نتایج و عملکردها تغییر داده اند‪ ،‬همین‪.‬‬ ‫امار مشارکت مردم ایران در انتخابات دور گذشته مجلس‬ ‫یعنی مجلس نهم ‪ ۶۴‬درصد بوده است‪ ،‬یعنی دو درصد بیشتر‬ ‫از انتخابات امسال‪ .‬امار مشــارکت مردم تهران در انتخابات‬ ‫مجلس قبل (نهم) ‪ ۴۸‬درصد بوده و در ایــن دور‪ ۵۰ ،‬درصد‪.‬‬ ‫یعنی دو درصد مشارکت کشوری کاهش و دو درصد مشارکت‬ ‫در تهران افزایش یافته اســت‪ .‬حال ســوال این جاســت که‬ ‫چطور که ‪ ۴‬ســال قبل‪ ،‬وقتی همین مردم تهــران به اکثریت‬ ‫قریب به اتفاق اصولگرایان رای می دهند‪ ،‬توسط همین طیفی‬ ‫که امسال مردم تهران را مورد توهین قرار داده اند‪ ،‬به عنوان‬ ‫مردم بابصیرت‪ ،‬انقالبی و در مسیر انقالب و اسالم نام گرفته‬ ‫بودند‪ ،‬اما ناگهان بعد از ‪ ۴‬ســال‪ ،‬همان مردم انقالبی شدند‬ ‫ضد انقالب؟ ایا رای مردم شــاقول و شــاخص اســت یا یک‬ ‫طیف خاص که خود را ســنگ محک انقالبی بودن خواص‬ ‫و عوام می داند؟‬ ‫پنج ســال قبل که همین مردم تهران‪ ،‬یوم الله ‪ ۹‬دی را‬ ‫رقم زدند‪ ،‬بیانیه پشت بیانیه توسط همین طیف صادر می شد‬ ‫مبنی بر اینکه مردم تهران و ایران علیه فتنه صف کشیده اند‪،‬‬ ‫اما حال که همان مردم‪ ،‬ســلیقه انتخاباتی خــود را این گونه‬ ‫اعالم کرده اند‪ ،‬باید طوری توســط این جریان معرفی شــوند‬ ‫که ضدانقالب و غرب زده اند؟! طی چهار ســال یا پنج ســال‬ ‫مگر می شود مردم دچار اســتحاله ایدئولوژیک و شخصیتی‬ ‫ان هم در این حد شــوند؟ اکثر جریان ها‪ ،‬از اصولگرا گرفته‬ ‫تا مســتقلین‪ ،‬چه انها که رای اورده اند و چه نه‪ ،‬به رای مردم‬ ‫احترام گذاشته و معتقدند که مردم به هر دلیلی‪ ،‬اعتمادشان‬ ‫نســبت به طیفی کم رنگ و به طیفی دیگر پر رنگ تر شده‪ ،‬در‬ ‫تهرانبهیکصورتودرشهرستان هابهصورتیدیگر‪،‬دریک‬ ‫شهر بیشتر اصولگرایان را برگزیده اند و در شهری دیگر بیشتر‬ ‫اصالح طلبان را و در برخی موارد هم مستقلین را‪.‬‬ ‫اما جریانی همیشه هســتند که مقصر را همیشه در هر‬ ‫تو جو می کنند جز خود؛ ســوالی که پیش می اید این‬ ‫جا جس ‬ ‫است که مثال به هر دلیل و به هر ترتیب و با هر کم و کیفی‪ ،‬اگر‬ ‫مثال در انتخابات شورای شهر پنجم در سال ‪ ۹۶‬و یا انتخابات‬ ‫مجلس یازدهم و یا ریاســت جمهوری دوازدهم یا سیزدهم‪،‬‬ ‫مردم تهران به نامزدی که مورد حمایت این جریان است رای‬ ‫دادند‪ ،‬چه پاسخی به این جنس استدالل ها و تفسیر رای مردم‬ ‫خواهند داشت؟ ایا ان موقع مردم انقالبی قلمداد می شوند؟‬ ‫مثال خواهند نوشت که «بعد از دو سال (یا چهار سال) دوری‬ ‫مردم تهران از ارزش های انقالب و اســام‪ ،‬دوباره به دامان‬ ‫انقالب اسالمی بازگشتند»؟!‬ ‫نه مردم تهران کوفی اند و نه فهرست امید یک «لیست‬ ‫انگلیســی» بود‪ .‬اشــتباه اول برخی اصولگرایان این بود که‬ ‫به رقیب تهمت انگلیســی بودن زدند و غلــط دوم این بود که‬ ‫مســئوالن‪ ،‬مردمی را که ولی نعمتــان انان هســتند‪ ،‬کوفی‬ ‫نامیدنــد‪ .‬مردم حتی زمانی کــه در انتخاب بنی صدر اشــتباه‬ ‫کردند‪ ،‬امام خمینی (ره) از گل نازک تر به انان خطابی نکرد!‬ ‫ان هم امامی که اکثریت قریــب به اتفاق مردم‪ ،‬جان فدایش‬ ‫بودند و اگر به انان عتاب هم می کرد‪ ،‬نه می شوریدند و نه از امام‬ ‫دلگیر می شدند‪ ،‬بلکه از تصمیم اشتباه خود بر می اشفتند‪ ،‬اما‬ ‫امام مگر می توانست مردم را مورد عتاب قرار دهد؟ از دو جهت‬ ‫خیر؛ اوال چون بنی صــدر با اجازه امام پا بــه عرصه انتخابات‬ ‫گذاشــته بود و ثانیا امام نیز خود حکم او را تنفیذ کرده بود‪ .‬اما‬ ‫در مجال این یادداشت‪ ،‬موضوعیت ذکر این برگ از تاریخ از‬ ‫این باب بود که ان امام با ان جایگاهش‪ ،‬به خود اجازه نمی داد‬ ‫تا مردم را سرزنش کند‪ ،‬ان وقت چطور افرادی که در بهترین‬ ‫حالت‪ ،‬سرباز صفرهای امام بوده اند یا حتی برخی شان در ان‬ ‫زمان شیرخواره بوده اند‪ ،‬به خود اجازه می دهند که این گونه با‬ ‫مردم سخن برانند؟ نظام عوض شده‪ ،‬دور از جان مردم عوضی‬ ‫شــده اند و یا نکند این افراد‪ ،‬ســلوک و مرام امام را به رسمیت‬ ‫نمی شناسند؟!‬ ‫یک روز باید فرا رسد که ان طیف انحصار طلب که همه‬ ‫را متهم به ضدوالیت فقیه بودن و الیت مدار نبودن می کنند‪،‬‬ ‫پاســخ دهند که چطور این گونــه موضع گیری هایــی پس از‬ ‫انتخابات ‪ ۹۴‬انجام دادند در حالی که مواضع رهبری بالعکس‬ ‫انان‪ ،‬فقط و فقط در جهت قدردانی از حضور پرشــور مردم در‬ ‫انتخابات بوده است؟‬ ‫خود کرده را تدبیر نیست؛ افراطی ها و برچسب زنان‪ ،‬باید‬ ‫به تذکرات دوستان خود توجه می کردند‪ .‬همان موقعی که دو‬ ‫هفته پیش از انتخابات‪ ،‬برخی دلســوزان اصولگرا‪ ،‬به بعضی‬ ‫دیگر از اصولگرایانی که رقیبشــان را به «انگلیســی بودن»‬ ‫تهمت زدند‪ ،‬نصیحت کردند که خودتــان را می خواهید ضد‬ ‫انگلیسی بنامید‪ ،‬بنامید اما رقیبتان را انگلیسی ندانید‪ .‬وقت ان‬ ‫رسیده تا بسیاری بفهمند که پیام انتخابات مردم در‪ ۷‬اسفند‪۹۴‬‬ ‫چه بود؛ پیام مردم این بود که «به ما هم حق انتخاب بدهید»‪،‬‬ ‫پیام این بود که «ما نظر خود را اعمال و اعالم می کنیم که به‬ ‫کدام طیف نزدیک تر است»‪ ،‬پیام این بود که «همان طور که‬ ‫یک دور ممکن است به اصولگرایان رای دهیم‪ ،‬به هر دلیلی‪،‬‬ ‫ممکن اســت این دور بخواهیم اصالح طلبــان وارد مجلس‬ ‫شــوند»‪ .‬پیام مردم این اســت که «من رای می دهم و رای‬ ‫من همیشه میزان اســت»‪ .‬میزان‪ ،‬همیشه رای ملت است‪،‬‬ ‫چه اصولگرایان از صندوق در بیایند و چه اصالح طلبان و چه‬ ‫جریان سوم‪ .‬صندوق اراء‪ ،‬هر چه باشد‪ ،‬صدای ملت است؛ نه‬ ‫صدای انگلیس است‪ ،‬نه صدای ضدانقالب است و نه صدای‬ ‫اهل کوفه است‪ .‬میزان‪ ،‬صدای ملت است‪.‬‬ ‫‪171‬‬ ‫پارلمان‬ ‫اصالح طلبانتجربهمتفاوتیازمجلسششمراخلقمی کنند؟‬ ‫سیاست‬ ‫‪172‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫از نا امیدی تا امید‬ ‫پارلمان‬ ‫اختالف و ائتالف‬ ‫محمد رضا عارف لیدر جریان اصالح طلب در‬ ‫مجلس دهم به شمار می رود‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫اصالح طلبان ماه های عجیب و غریبی پشــت ســر‬ ‫گذاشته اند‪ .‬انها در مرحله اول یک سازماندهی گسترده در‬ ‫سراسر کشور تشکیل دادند و تالش کردند ان سازماندهی‬ ‫را از تهران کنترل کنند‪ .‬زمان که گذشــت اصالح طلبان‬ ‫بر این عقیده شــدند که باید شــورای عالی سیاستگذاری‬ ‫را تشــکیل دهند ؛ کارگروهی که بنا بود مســاله انتخابات‬ ‫مجلس را برای انها مدیریت کند‪ .‬انها ریاست این شورا را به‬ ‫محمد رضا عارف سپردند‪ .‬در این میان اما همچنان می شد‬ ‫در اظهارنظرها رگه هایی از یک اختالف ریشه ای را میان‬ ‫حزب کارگزاران سازندگی و حامیان عارف و بنیاد باران دید‪.‬‬ ‫این خبر کــه در فضای مجازی منتشــر شــده بود‪،‬‬ ‫چنیــن بــود‪« :‬بــروز اختالفات جــدی در شــورای عالی‬ ‫سیاســت گذاری اصالح طلبان در روزهای اخیر جدی تر‬ ‫شــده تا جایی که یکی از اعضای ارشــد حزب کارگزاران‬ ‫سازندگی‪ ،‬علیه رئیس این شورا تهدید به افشاگری کرده‬ ‫است‪ .‬وی در جلسه ای گفته است به زودی در این باره که‬ ‫عارف در سال ‪ ۷۶‬در ســتاد انتخاباتی ناطق نوری حضور‬ ‫داشته‪ ،‬دست به افشــاگری خواهد زد‪ .‬به گفته این عضو‬ ‫ارشد حزب کارگزاران ســازندگی عارف به دلیل وجود این‬ ‫سوابق نمی تواند ادعای رهبری جریان اصالحات را داشته‬ ‫باشد‪ .‬شــنیده شــده که این تهدید پس از ان انجام شده‬ ‫است که عارف درباره ترکیب لیســتی که نهایتا باید به نام‬ ‫جریان اصالحات منتشر شود‪ ،‬با طیف کارگزاران شورای‬ ‫عالــی سیاســت گذاری اصالح طلبان‪ ،‬دچــار اختالفات‬ ‫جدی شــده اســت‪ ».‬اما در حالی که انتظار می رفت این‬ ‫خبر با ســکوت یا تکذیب محمد رضا عارف مواجه شــود‪،‬‬ ‫رئیس شورای عالی سیاستگذاری اصالح طلبان به نوعی‬ ‫ان را تایید کرد‪ .‬او گفته بود‪« :‬شــاید انتقاداتی به ترکیب‬ ‫شــورای عالی سیاســتگذاری اصالح طلبان باشــد که ما‬ ‫هم این اصالحــات را انجام خواهیــم داد‪ ».‬حتی کار به‬ ‫انجا رسید که برخی می گفتند کارگزارانی ها رسما راه خود‬ ‫را از بنیاد باران جدا خواهند کــرد‪ .‬در همین زمینه روزنامه‬ ‫اصالح طلب ارمان که البته از حامیان کارگزاران است و با‬ ‫محمد رضا عارف زاویه دارد نوشته بود‪« :‬اخبار ضدونقیضی‬ ‫درباره ارائه لیســت جداگانه از ســوی این دو حزب شنیده‬ ‫می شود‪ ،‬بدین معنا که حزب اعتدال و توسعه و کارگزاران‬ ‫ائتالف کنند و لیستی مجزا از لیست اصالحات بدهند که‬ ‫البته ممکن است همپوشانی هایی هم داشته باشد‪ ».‬اما‬ ‫نگاهی به مواضع کرباســچی به خوبی نشان می دهد که‬ ‫زاویه کارگزاران با عارف تا چه اندازه اســت‪ .‬دبیرکل حزب‬ ‫کارگزاران سازندگی معتقد بود که اصالح طلبان نیازمند یک‬ ‫گزینه معتدل مانند الریجانی برای ریاست مجلس هستند‪.‬‬ ‫کرباسچی در همین راستا در یکی از نشست های خود در‬ ‫قم در خصوص قرار گرفتن علی الریجانی در لیست مورد‬ ‫حمایــت اصالح طلبان و اعتدالیون‪ ،‬گفتــه بود‪« :‬از نظر‬ ‫من اقای الریجانی شخصیتی است که در جایی که بحث‬ ‫منافع ملی باشــد‪ ،‬به بحث حزب و گــروه توجه نمی کند و‬ ‫برای مثال در بحث برجام و توافق هسته ای انصافا منافع‬ ‫سیاست‬ ‫‪5‬‬ ‫خودشان هم باورشان نمی شــود؛ نتیجه انتخابات‬ ‫هفتم اســفند را هرگز این گونه تصور نمی کرده اند‪ .‬انها در‬ ‫شــراطی که در غیاب چهره های مطرح شان به انتخابات‬ ‫نگاه حداقلی داشــتند حاال دارای عددی قابــل توجه در‬ ‫پارلمان شده اند‪ .‬این جمالت همگی در توصیف وضعیت‬ ‫اصالح طلبان است‪.‬‬ ‫اصالح طلبــان همــه ‪ 30‬کرســی تهران را کســب‬ ‫کرده اند‪ ،‬در شهرستان ها تعدادی کرســی دارند و در دور‬ ‫دوم هم نمایندگانی برای رقابت نگه داشــته اند‪ .‬مجلس‬ ‫دهم حاال برای انها یک نقطه سیاســت ورزی مهم شــده‬ ‫است‪ .‬اما انها چگونه به این شرایط رسیدند؟‬ ‫ملی را مورد توجه قرار داد؛ و از این رو عده ای اعتقاد دارند‬ ‫که ایشان صالحیت پست فعلی خود را دارد‪ ».‬این مسائل‬ ‫نشــان می داد ان رابطه عارف – کارگزاران به همان سیاق‬ ‫انتخابات ‪ 92‬برقرار است‪.‬‬ ‫اما اعالم نتایج بررسی صالحیت کاندیداها همه چیز‬ ‫را تغییر داد‪ .‬اوضاع چنان شد که حتی محمد رضا عارف که‬ ‫می گفت باید لیســت کامال اصالح طلبانه بدهیم چاره ای‬ ‫جز ائتــاف نمی دیدیــد‪ .‬از همیــن جا بحث هــا در مورد‬ ‫ائتالف اغاز شد‪.‬‬ ‫محمد جــواد حق شــناس در همین مورد به ســایت‬ ‫مثلث انالین گفته بود که یک ائتالف ‪ 4‬وجهی در انتخابات‬ ‫هفتم اسفند به وجود خواهد امد‪ .‬او گفته بود‪« :‬بخش اول‬ ‫نامزدهای اصالح طلب تایید صالحیت شده‪ ،‬بخش دوم‬ ‫نامزدهای اعتدالگرای حامی دولت‪ ،‬بخش سوم نامزدهای‬ ‫مســتقل و بخش چهارم نامزدهای اصوالگــرای معتدل‬ ‫همچون حلقه نزدیک بــه اقای الریجانــی مجموعه ای‬ ‫چهارگانه را تشــکیل می دهند که می تــوان از انها تحت‬ ‫عنوان جبهه نجات ایران نام برد‪».‬‬ ‫البته قبل از او غالمعلی دهقان هم از ائتالف سخن‬ ‫گفته بود‪ .‬او که ســخنگوی حزب اعتدال و توســعه است‬ ‫پیش تر در گفت وگو با هفته نامه مثلث از شکل گیری چنین‬ ‫ائتالفی ســخن به میان اورده بود و حــاال در جدیدترین‬ ‫اظهارنظرش در این مورد گفته است‪« :‬ان طور که شواهد‬ ‫و قرائن نشان می دهد‪ ،‬تمام اصالح طلبان‪ ،‬اعتدالیون و‬ ‫حتی معتدلین اصولگرا و مستقلین اعتدال گرا در انتخابات‬ ‫پیش رو چاره ای جز وحدت کلمه و ارائه لیســت مشترک‬ ‫ندارند‪».‬‬ ‫در این میان کرباسچی هم در پاسخ به سوالی درباره‬ ‫احتمال ارائه لیســت مشــترک از ســوی اصالح طلبان و‬ ‫اصولگرایان معتدل باتوجه بــه رد صالحیت ها گفته بود‪:‬‬ ‫«ممکن است دوستان باتوجه به شرایط به چنین نتیجه ای‬ ‫برسند و لیســت مشــترکی را ارائه کنند‪ ».‬اما در میان این‬ ‫اظهارنظرها محمد عطریانفر به گونه ای دیگر به این مساله‬ ‫نگاه می کند‪ .‬او گفته‪« :‬اگر اصالح طلبان و حامیان دولت‪،‬‬ ‫پس از بررسی های شورای نگهبان در حوزه های انتخابیه‬ ‫به تعداد نمایندگان مــورد نیاز‪ ،‬به قدر کفایــت نامزد مورد‬ ‫حمایت داشته باشند‪ ،‬به صورت مستقل حضور پیدا خواهند‬ ‫کرد‪ .‬در چنین شــرایطی‪ ،‬رهــروان والیت نیــز به صورت‬ ‫مستقل حضور خواهد داشت و رقابت خوب وخوب تر شکل‬ ‫خواهد گرفت؛ رقابتی کــه من به تازگــی ان را بارها مورد‬ ‫تاکید قــرار داده ام و گفته ام باید تالش شــود رقابت های‬ ‫پارلمانی بیــن احزاب‪ ،‬میان خوب و خوب تر تلقی شــود‪،‬‬ ‫درحالی کــه در گذشــته صورت بندی عمومــی رقابت ها‪،‬‬ ‫‪173‬‬ ‫پارلمان‬ ‫میان خوب و بد تفسیر می شده است‪ .‬فکر می کنم رهروان‬ ‫والیــت و تیم معتدلی کــه از درون اصولگرایان منشــعب‬ ‫شده اند‪ ،‬منظومه ای هستند که با شرافتمندی و عزت نفس‬ ‫می توانند با اصالح طلبان رقابــت کنند‪ .‬در فرض دوم‪ ،‬در‬ ‫برخی حوزه های انتخابیه‪ ،‬اصالح طلبان نامزد انتخاباتی‬ ‫تایید شده یا کســی که پیروزی او قرین به موفقیت باشد‪،‬‬ ‫نداشته باشــند و در ان حوزه‪ ،‬شــخصیتی از اصولگرایان‬ ‫معتدل مطرح باشد‪ ،‬منطق اصالح طلبی حکم می کند برای‬ ‫اینکه تندروها به پیروزی نرســند‪ ،‬به طرفداران اصالحات‬ ‫توصیه شود در مقام انتخاب میان دو نامزد از جبهه پایداری‬ ‫یا اصولگرای معتــدل‪ ،‬رای خود را به ســمت اصولگرای‬ ‫معتدل هدایت کنند‪ .‬اجرای چنین مدلی نشــان می دهد‬ ‫ما به نسبی گرایی در عرصه سیاسی قائلیم و اعتقاد و عمل‬ ‫به ان را مشروع می دانیم‪ .‬اصالح طلبان نمی توانند در هر‬ ‫شــرایطی منطق مطلق گرا باشــند‪ ،‬منطق مطلق گرایی‪،‬‬ ‫اصالح طلبان‪ ،‬حامیان الریجانی و حامیان دولت شــکل‬ ‫گرفت‪ .‬انها یک لیست ‪ 30‬نفره در تهران منتشر کردند‪.‬‬ ‫در واقع از نکات این لیست ان بود که اصالح طلبان‬ ‫با اعتدال و توسعه هم به ائتالف رسیدند‪ .‬محمد رضا عارف‬ ‫که بارها می گفت باید لیست مستقل ارائه دهیم حاال چند‬ ‫روز مانده به انتخابات چنیــن می گفت‪ « :‬به دلیل ائتالف‬ ‫میان جبهه اصالحات و جریــان حامی دولت باید تبریک‬ ‫گفت‪ .‬حماســه خرداد ‪ 92‬یک نهال نوپا بود که اگر غفلت‬ ‫می شد خشــکیده می شــد‪ ،‬به همین دلیل ما برنامه ریزی‬ ‫برای انتخابات ‪ 94‬داشتیم و سعی کردیم مسیر انتخابات‬ ‫گذشــته را تقویت کنیم‪ .‬ائتالف اصالح طلبان و حامیان‬ ‫دولت با برگزاری جلسات متعدد در چهار ماه گذشته شکل ‬ ‫گرفت‪ .‬اگرچه در این مسیر ما در حال تهیه لیست خودمان‬ ‫نیز بودیم‪ ».‬عارف با بیان اینکه در هیات رئیسه شورا بحث‬ ‫اجماع با جریــان حامی دولت مطرح شــد‪ ،‬گفت‪« :‬برای‬ ‫بســیاری از دســتاوردها را از بیــن خواهد بــرد‪ ».‬روزنامه‬ ‫اصالح طلب افتاب یزد هم در تحلیلی در این مورد نوشته‬ ‫بود‪« :‬به نظر می رسد از انجایی که در داخل و خارج شرایط‬ ‫حساسی را ســپری می کنیم اصالح طلبان ناچارند از مدل‬ ‫دوم یعنی مدل ‪ 1392‬پیروی نمایند‪ .‬اگر هم بناست گردش‬ ‫نخبگانی صورت گیرد یا کادرســازی ای انجام شــود بهتر‬ ‫است در حوزه های دیگری و در شــرایط بهتری رخ دهد‪.‬‬ ‫این نکته را هم نباید از نظر دور داشت که در همین مجلس‬ ‫نهم‪ ،‬نمایندگانی که بــا نام اصالح طلبی حضور داشــتند‬ ‫بسیار ضعیف تر و کم فروغ تر از نمایندگانی بودند که به نام‬ ‫اصولگرای معتدل می شــناختیم‪ .‬فقط کافی است برای‬ ‫نمونه عملکرد محمدرضا تابش با علی مطهری مقایســه‬ ‫شــود تا بتوان بر این ادعا صحه گذاشــت‪ .‬اولین مدعی‬ ‫اصالح طلبی است و دومی مدعی اصولگرایی ارزشی‪ .‬ختم‬ ‫کالم انکه تز ائتالف اصالح طلبان و اصولگرایان معتدل‬ ‫قابل بحث و بررسی است‪».‬‬ ‫پیش بینی ها محقق شــد‪ .‬یک مثلــث انتخاباتی از‬ ‫این منظور یک کارگروه چهارنفره تشــکیل شد که اختیار‬ ‫تام داشت تا با حامیان دولت مذاکره کند‪ .‬پس از برگزاری‬ ‫هفت جلســه لیستی که لیســت ائتالفی اســت براساس‬ ‫اصول تهیه شد‪».‬‬ ‫عارف با بیان اینکه برخی اعتقاد دارند با قرار گرفتن‬ ‫اشــخاصی در لیســت ائتالفی اصالح طلبان هویت این‬ ‫جریان زیر سوال رفته‪ ،‬تصریح کرد‪« :‬ما با جریانی ائتالف‬ ‫کردیم که حامی دولت است و با این کار هویت ما زیر سوال‬ ‫نرفته است‪».‬‬ ‫«شما اعالم کرده بودید کسانی که در لیست اصالح طلبان‬ ‫قرار می گیرند باید منشور این جریان را امضا کنند و ایا اینکه‬ ‫اشــخاصی مانند کاظم جاللی و بهروز نعمتی در لیســت‬ ‫شما قرار گرفته اند منشــور را امضا کرده اند؟»‪ ،‬گفته بود‪:‬‬ ‫«کسانی که حامی دولت بودند وارد لیست شدند و انها نیاز‬ ‫به امضای منشــور اصالح طلبی ندارند‪ ».‬تــا اینجای کار‬ ‫که اصالح طلبان و رهروانی ها به یک همنشــینی سیاسی‬ ‫رســیده اند‪ .‬باید دید ســرانجام این ائتــاف تاکتیکی در‬ ‫مجلس دهم چگونه خواهد بود‪ .‬‬ ‫پیروزی متفاوت در تهران‬ ‫تقریبا از عصر شــنبه خبرها حکایت از ان داشت که‬ ‫جمعیت قابــل توجهی به اصالح طلبــان رای داده اند‪ .‬به‬ ‫ یک معنا روایت ها حکایت از ان داشــت درصد مشــارکت‬ ‫باال ست و مردم هم لیستی رای می دهند‪ .‬شنیده می شد که‬ ‫قشر بیشتری به لیست اصالح طلبان رای داده اند‪ .‬این خبر‬ ‫تقریبا با گذر زمان بیشتر رنگ واقعیت به خود می گرفت‪.‬‬ ‫اخرین نتایج حاکی از این شــد که در تهــران همه ‪ 30‬نفر‬ ‫رای اوردند‪ ،‬در اســتان هم اصالح طلبان صندلی هایی را‬ ‫به خود اختصــاص دادند و تعــدادی از اصالح طلبان هم‬ ‫به دور دوم رفتند‪.‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪174‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫چه کسی رئیس می شود؟‬ ‫ورود رهروان‬ ‫اما قبل از هر چیزی در لیست اصالح طلبان این نام‬ ‫کاظم جاللی و بهروز نعمتی بود که خود نمایی می کرد‪ .‬انها‬ ‫از چهره های ارشد فراکســیون منسوب به علی الریجانی‬ ‫بودند که اگر چه قرار بود لیستی مجزا منتشر کنند اما دست‬ ‫اخر در لیست اصالح طلبانه جای گرفتند‪ .‬محمد رضا عارف‬ ‫د ر تازه ترین اظهارنظرش در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه‬ ‫با اینکه زمــان زیادی از انتخابات مجلس نگذشــته‬ ‫و البته زمان زیادی به تشــکیل مجلس جدید باقی مانده‬ ‫بحث ها در مورد ریاست پارلمان دهم باال گرفته است‪ .‬در‬ ‫این میان برخی ماننــد عالء الدین بروجردی‪ ،‬رئیس فعلی‬ ‫کمیسیون امنیت ملی و سیاســت خارجی مجلس با بیان‬ ‫اینکه مجلس دهم مجلســی با قالب اصولگرایی اســت‪،‬‬ ‫عنوان کرد‪« :‬شرایط برای ریاست دکتر الریجانی همچنان‬ ‫فراهم است‪».‬‬ ‫از ســویی محمدرضا عــارف‪ ،‬رئیس شــورای عالی‬ ‫سیاستگذاری اصالح طلبان و کاندیدای مجلس دهم در‬ ‫پاسخ به سوالی درباره اظهارات اخیر یونسی درباره احتمال‬ ‫کنار رفتن عارف به نفع الریجانی در صورت حضور هر دو‬ ‫در مجلس دهم برای جایگاه ریاست مجلس‪ ،‬اظهار کرده‬ ‫که کسی از طرف من اصوال وکالت ندارد‪ .‬وی افزود‪« :‬تا‬ ‫ترکیب مجلس مشخص نشود بحث درباره ریاست مجلس‬ ‫بحث حاشیه ای است‪ ،‬بنابراین باید ببینیم چه فراکسیونی‬ ‫اکثریت را به دســت می اورد و سپس بنشــینیم درباره این‬ ‫موضوع صحبت کنیم‪».‬‬ ‫موضــوع دیگر این اســت که رئیــس فعلی مجلس‬ ‫یعنی علی الریجانی رتبه نخست خود در انتخابات قم که‬ ‫برای دو دوره متوالی به دست اورده بود‪ ،‬از دست داد و این‬ ‫شاید برای کســانی که بخواهند در قامت رقیب در مقابل‬ ‫الریجانی قد علم کنند‪ ،‬شاید امتیازی مثبت محسوب شود‪.‬‬ ‫در یک اظهارنظــر دیگر در این مــورد‪ ،‬علی تاجرنیا‬ ‫گفته اســت‪« :‬اقای عارف در روی کار امدن دولت تدبیر‬ ‫و امید نقش مهم و اســتراتژیکی داشت و اخالق سیاسی‬ ‫حکم می کند این حرکت ایشان را ارج بگذاریم‪ .‬چه بسا اگر‬ ‫ایشان در انتخابات سال ‪ 92‬کنار نمی کشیدند اکنون دولت‬ ‫تدبیر و امیدی وجود نداشــت و به تبع ان فضای مجلس‬ ‫هم متفاوت می شــد و در جایگاهی که امــروز قرار داریم‬ ‫نبودیم‪ ».‬وی تصریح کرد‪« :‬بنابراین ضمن احترام کامل‬ ‫به اقای الریجانی و همراهی ایشان با دولت و به خصوص‬ ‫در موضوع برجام من فکر می کنم اولویت ریاست مجلس‬ ‫اینده با اقای عارف است‪».‬‬ ‫باید منتظر دوره جدید سیاســت ورزی اصالح طلبان‬ ‫باشــیم‪ .‬ایا انها واقعا معتدل شده اند و مدل مجلس ششم‬ ‫را برای همیشــه ترک گفته اند یــا ورود به قــدرت از انان‬ ‫اصالح طلبان متفاوتی خواهد ساخت؟ باید منتظر بود‪.‬‬ ‫پارلمان‬ ‫امید کرمانی ها‬ ‫روزنامه نگار‬ ‫‪6‬‬ ‫محمدعلی وکیلی‪ ،‬صاحب امتیاز و مدیرمســئول‬ ‫روزنامه ابتکار و منتخب مجلس شــورای اســامی در‬ ‫حوزه تهران‪ ،‬ری‪ ،‬شــمیرانات و اسالمشهر می گوید‪:‬‬ ‫«پیروز شدن در تهران اسان است اما پیروز ماندن در‬ ‫تهران خیلی سخت است‪ .‬اینکه مجموعه ای بتواند در‬ ‫عهدش با مردم باقی بماند‪ ،‬اینکه مجموعه ای بتواند‬ ‫اعتماد مردم را خدشــه دار نکند‪ ،‬اینکه مجموعه ای در‬ ‫کارنامه عملکردش مردم را فراموش نکند‪ ،‬مجموعه ای‬ ‫از مولفه هاست که اگر یک جریان از ان غفلت کند‪ ،‬به‬ ‫تبع ان پایگاه رایش را هم از دست می دهد‪».‬‬ ‫چون معتقد بودم ارایش سیاســی در بدنه اجتماعی به هم‬ ‫ریخته است و در روز انتخابات هفتم اسفند نیز شاهد بودیم‬ ‫که برای اولین بار صف رای در شمال تهران زودتر از جنوب‬ ‫تهران شــکل گرفت و ابتدای روز صف ها در شمال و مرکز‬ ‫تهران طوالنی تر از جنوب تهران بــود‪ .‬اولین بار بود که ما‬ ‫در پایگاه سنتی اصولگرایان رای برابر گرفتیم و حتی بیشتر‬ ‫از دوســتان اصولگرا در پایگاه سنتی شــان رای گرفتیم‪.‬‬ ‫مجموعه تغییرات سیاسی که در بدنه اجتماعی اتفاق افتاد‬ ‫ت دست به دست هم داد تا این نتیجه متفاوت را‬ ‫در این مد ‬ ‫ما در تهران شاهد باشیم‪.‬‬ ‫این برای اولین بار در حوزه انتخابیه تهران‪ ،‬ری‪،‬‬ ‫شــمیرانات و اسالمشــهر بود که کل نامزدهای‬ ‫یک لیســت از صندوق بیرون امدند و به مجلس‬ ‫راه یافتند‪ ،‬از نظر شما اساســا این اتفاق مهمی‬ ‫ است یا خیر؟‬ ‫مهم است‪ ،‬از این جهت که تهران است و تهران‬ ‫تاثیرگذار بر کلیت ایران اســت‪ .‬اگر چه همه نمایندگان در‬ ‫مجلس با هم وضعیت برابر و یکســانی دارند و بین میزان‬ ‫تاثیرگذاری رای یک نماینده بــا رای نماینده دیگر تفاوتی‬ ‫نیســت‪ ،‬یعنی نماینده و نماینده تر در مجلــس نداریم ولی‬ ‫انتخاب و رویکرد مردم پایتخت کشور تاثیرگذار در رویکرد‬ ‫کلیت کشــور اســت‪ .‬از جهت دیگر انکه ‪ 30‬نفــر نماینده‬ ‫تهران وقتی از یک لیســت به مجلــس راه می یابند قدرت‬ ‫تصمیم گیری و اجماع شان بر مدیریت شهری امکان پذیرتر‬ ‫اســت تا اینکه ترکیبی از نماینــدگان در جریانات مختلف‬ ‫حضور داشته باشند‪ .‬به عنوان نمایندگان تهران از این جهت‬ ‫حتما مهم است و یک نقطه عطف در انتخاب مردم تهران‬ ‫محسوب می شود‪.‬‬ ‫به نظر شما چرا اصولگراها رای نیاوردند؟‬ ‫ما که انتخاب شــدیم و مورد اقبال قرار گرفتیم‪،‬‬ ‫عمدتا به دلیل مزیدهای خودمان نیست بلکه بیشتر به دلیل‬ ‫نگاه سلبی است که مردم نسبت به رقیب ما اعمال کردند‪.‬‬ ‫در تهران این بار این مســاله وجود داشــت‪ .‬مردم موضع‬ ‫سلبی در قبال لیست ائتالف اصولگرایان داشتند و طبیعتا‬ ‫لطفش شامل حال لیســت ائتالف امید شد‪ .‬تعداد زیادی‬ ‫از نامزدهای لیســت ائتالف امید ناشــناخته بودند‪ ،‬به هر‬ ‫حال این لیست را ناجی خودشان در «نه» به لیست مقابل‬ ‫می دانستند اما اینکه مردم چرا از کسانی عبور می کنند‪ ،‬به‬ ‫نظر من مجموعه عملکرد ان جریان است که عامل حذف‬ ‫می شــود‪ .‬یک جریان سیاســی اگر ارتباط مردمی اش را‬ ‫درست نکند و در نگاه مردم صادق نباشد و براساس مقیاس‬ ‫مولفه های معیشــت‪ ،‬ارامش و غیره از مــردم نمره قبولی‬ ‫نگیرد‪ ،‬مردم شوخی ندارند‪ .‬مردم روزی اعتماد می کنند اما‬ ‫خیلی زود هم اعتمادشان را پس می گیرند‪ .‬پیروز شدن در‬ ‫تهران اسان اســت اما پیروز ماندن در تهران خیلی سخت‬ ‫اســت‪ .‬اینکه مجموعه ای بتواند در عهدش با مردم باقی‬ ‫بماند‪ ،‬اینکه مجموعه ای بتواند اعتماد مردم را خدشه دار‬ ‫نکند‪ ،‬اینکــه مجموعه ای در کارنامه عملکــردش مردم را‬ ‫فراموش نکند‪ ،‬مجموعه ای از مولفه هاســت که اگر یک‬ ‫جریان از ان غفلت کنــد‪ ،‬به تبع ان پایــگاه رایش را هم از‬ ‫دست می دهد‪ .‬االن به نظر من برای جریان اصولگرا حتما‬ ‫و حتما مهم است بنشیند و اسیب شناسی کند‪ ،‬نه فقط برای‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫دهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسالمی‬ ‫ هفتم اسفند برگزار شد‪ ،‬انتظار داشتید چنین نتیجه ای ‬ ‫رقم بخورد و همه ‪ 30‬نامزد حاضر در لیست ائتالف امید‬ ‫به خانه ملت راه پیدا کنند؟‬ ‫اوال به مردم و نظام تبریک می گویم به واسطه این‬ ‫حضور پرشوری که در روز هفتم اسفند شاهدش بودیم‪ ،‬ثانیا‬ ‫بله‪ ،‬من شخصا فکر می کردم که مردم این بار یک حماسه‬ ‫متفاوتی را خلق خواهند کرد اما اینکه همه ‪ 30‬نامزد عضو‬ ‫لیست امید در تهران مورد لطف مردم باشند و لیست را کامل‬ ‫تا اخر بنویســند‪ ،‬خیر‪ ،‬چنین چیزی را احتمــال نمی دادم‬ ‫اما اینکه مردم حتما به دنبال یک تغییر اساســی در تهران‬ ‫هستند تحلیل داشتم‪.‬‬ ‫ان زمانی که نتیجه بررسی صالحیت ها اعالم شد‬ ‫به نوعی در جبهه اصالحات یک ناامیدی به وجود‬ ‫امد‪ ،‬اصالح طلبان چطور توانســتند سازماندهی‬ ‫مجدد کنند و با رویکرد جدیدی وارد صحنه شوند؟‬ ‫االن مدتی اســت کــه ایــن عــادت در اردوگاه‬ ‫اصالح طلبان به وجود امده که توانستند ظرف ‪ 48‬ساعت‬ ‫مانده به زمان انتخابات مجتمع شوند و نتیجه را تعیین کنند‪،‬‬ ‫در انتخابات ریاست جمهوری ســال ‪ 92‬این تجربه شکل‬ ‫گرفت؛ وقتی نامزد اول و اصلی اصالح طلبان ردصالحیت‬ ‫شد کمتر از ‪ 48‬ساعت به رغم ناامیدی که در فضای عمومی‬ ‫بود‪ ،‬ناگهان موجی راه افتاد و بنابراین اقای روحانی پیروز‬ ‫میدان شد‪ .‬این دفعه هم همین طور بود‪ ،‬معتقد بودیم ما با‬ ‫ادم های حداقلی ولی در حالت مشارکت حداکثری نتیجه‬ ‫می گیریم که این اتفاق افتاد‪ .‬البته پیش بینی تحلیلگران‬ ‫این بود که اگر مشــارکت به بــاالی ‪ 60‬درصد برود ممکن‬ ‫است ما شــانس ‪ 30‬نفر را در تهران داشــته باشیم‪ ،‬کمتر‬ ‫کسی مشارکت کمتر از ‪ 60‬درصد را در موفقیت ‪ 30‬نفر کافی‬ ‫می دانست ولی خودم به این ایمان داشتم و اتفاق هم افتاد‬ ‫گفت وگوی مثلث با محمدعلی وکیلی‬ ‫سیاست‬ ‫اصول گرایان پایگاه رای سنتی شان را از دست داده اند‬ ‫‪175‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪176‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫پارلمان‬ ‫اینکه چرا رای نیاورده بلکه چرا پایگاه سنتی خودش را هم‬ ‫از دست داده است‪.‬‬ ‫نکته ان اســت که جریــان اصالحــات در ارائه‬ ‫لیســت امید از ظرفیــت رای اصولگرایان طیف‬ ‫اقای الریجانی هم استفاده کرد‪ .‬باالخره اقایان‬ ‫مطهری و جاللی و نعمتی کســانی هستند که در‬ ‫مجلس نهم همسو با دولت عمل کردند تا دولت‬ ‫روحانی در پیشبرد سیاست هایش موفق باشد‪،‬‬ ‫این مســاله چقــدر در رای اوری لیســت ائتالف‬ ‫اصالح طلبان موسوم به امید موثر بود؟‬ ‫نمی شــود گفت این تاثیر تعیین کننده ای داشت‬ ‫اما این ائتالف یک پیام دیگری داشت و ان اینکه ظرفیت‬ ‫رقابت را از دوقطبی اصالح طلــب‪ -‬اصولگرا به برجامیان‪-‬‬ ‫نابرجامیان تبدیل کرد‪ ،‬طبیعتا چتر برجامیان گســترده تر‬ ‫از اصالح طلبی است‪ .‬برجامیان از ظرفیت عینی بیشتری‬ ‫برخوردار اســت و مــردم نتیجه برجام را روی زندگی شــان‬ ‫دارند‪ ،‬می بینند و دارند حس می کنند و تاثیر نابرجامی را در‬ ‫زندگی بیشتر‪ .‬بنابراین وقتی دو قطبی برجام‪-‬نابرجام شکل‬ ‫می گیرد ظرفیت اجتماعی بیشــتری به برجامیان سوق و‬ ‫اقبال می کنند تا انکه رقابت دو قطبــی حول اصولگرایی و‬ ‫اصالح طلبی باشد‪.‬‬ ‫اگر اصولگرایان می امدند و از ظرفیت رای طیف‬ ‫اقــای الریجانی اســتفاده می کردنــد در واقع با‬ ‫تقویت لیســت صدای ملت ان لیست را نماینده‬ ‫گفتمان خود در انتخابات مجلس شورای اسالمی‬ ‫اعالم می کردند‪ ،‬نتیجه انتخابــات طور دیگری‬ ‫رقم نمی خورد؟‬ ‫خیر‪.‬‬ ‫یعنی اگر اقای مطهری در لیســت اصالح طلبان‬ ‫نبود و در لیســت رقیــب قرار می گرفــت نتیجه‬ ‫تغییر نمی کرد؟‬ ‫به نظر من اگر اقای مطهــری در کنار پایداری ها‬ ‫قرار می گرفت‪ ،‬اسیب جدی می دید‪ .‬گاهی اقای مطهری‬ ‫در کنار مجموعه ای قرار می گیرد و ظرفیت خودش را منتقل‬ ‫می کند اما گاهی در یک مجموعه ای قرار می گیرد و مزیت‬ ‫خودش را از دســت می دهد‪ .‬اقای مطهــری مزیتش این‬ ‫بود که در مجلس در نقطه مقابل جریــان پایداری تعریف‬ ‫می شــد‪ .‬اگر او در لیست منســوب به جریان پایداری قرار‬ ‫می گرفت‪ ،‬حتما و حتما مزیت خودش را از دســت می داد‬ ‫ضمن انکه بر مزیت ان لیست هم نمی افزود‪.‬‬ ‫منظور انکه اگر اصولگرایــان می امدند پایداری‬ ‫را جدا می کردند و به جای ان از نامزدهای همسو‬ ‫با اقــای الریجانی در لیســت ائتالف اســتفاده‬ ‫می کردند ‪ ،‬همین نتیجه رقم می خورد؟‬ ‫این یــک بحث دیگر اســت‪ ،‬ان وقــت پایداری‬ ‫لیست جدا می داد و سه لیست می داشتیم؛ لیست ائتالف‬ ‫اصالح طلبــان‪ ،‬لیســت ائتــاف اصولگرایان و لیســت‬ ‫پایداری ها‪ .‬در این حالــت نیز تقســیم ارای اصولگرایان‬ ‫بین دو لیست اتفاق می افتاد و همچنان شانس موفقیت با‬ ‫لیست اصالح طلبان بود‪.‬‬ ‫اما ان زمــان پیــروزی اصالح طلبــان در تهران‬ ‫صد در صدی نبود؟‬ ‫نه‪ ،‬معلوم نیست‪.‬‬ ‫صدر لیســت ائتــاف امیــد واژه گام دوم وجود‬ ‫داشت‪ ،‬گام سوم چیست؟‬ ‫گام سوم ان شاءالله پیگیری و تحقق برجام های‬ ‫داخلی اعــم از برجام اقتصادی‪ ،‬برجــام اجتماعی‪ ،‬برجام‬ ‫فرهنگی و برجام سیاسی است‪ .‬ما االن مشکالت اقتصادی‬ ‫متعددی داریم‪ ،‬معیشــت مردم با مشــکالت و گرفتاری‬ ‫به بن بســت های زیادی رسیده اســت‪ .‬حتما باید با برجام‬ ‫اقتصادی گره از معیشــت مردم باز شود‪ .‬برجام اقتصادی‬ ‫گاهی اقــای مطهری در کنــار مجموعه ای‬ ‫قرار می گیــرد و ظرفیت خــودش را منتقل‬ ‫می کنــد امــا گاهــی در یــک مجموعــه ای‬ ‫قرار می گیــرد و مزیت خودش را از دســت‬ ‫می دهد‪ .‬مطهــری مزیتش این بــود که در‬ ‫مجلــس در نقطه مقابــل پایــداری تعریف‬ ‫می شد‪ .‬اگر او در لیست منسوب به پایداری‬ ‫قرار می گرفت‪ ،‬حتما و حتما مزیت خودش‬ ‫را از دست می داد‬ ‫این اســت که ما حتما اشــتغال ایجاد کنیم و حتما جلوی‬ ‫فساد اقتصادی را بگیریم‪ .‬در مسائل اجتماعی هم نیاز به‬ ‫ی اعتیاد را‬ ‫برجام داریم و باید در قالب ان جلوی سیل سونام ‬ ‫سد کنیم‪ ،‬این بلبشوی فرهنگی باید به سامان برسد‪ .‬حتما‬ ‫باید هنرمندان ما نشاط شان را پیدا کنند و حق رایت اثارشان‬ ‫برای انها محفوظ بماند و حقوق مالکیت معنوی شــان به‬ ‫رسمیت شناخته شــود‪ .‬وزن تیراژها چه در کتاب‪ ،‬روزنامه‬ ‫و محصوالت فرهنگی حتما بایــد تغییر کند‪ .‬االن به لحاظ‬ ‫سرانه فرهنگی وضعیت بسیار نا بهنجار است‪ ،‬بنابراین نیاز‬ ‫به یک برجام فرهنگی داریم و ما در فضا و ساحت عمومی‬ ‫سیاسی نیاز به برجام سیاسی داریم‪ ،‬یعنی گفت وگ و و تفاهم‬ ‫ملی اتفاق بیفتد‪ .‬نیــاز داریم در داخل به تفاهم و اشــتی‬ ‫ملی برســیم‪ .‬وحدتی که مدنظر مقام معظم رهبری است‬ ‫با برجام سیاسی به ان دست پیدا کنیم‪ .‬نقشه ای برای حل‬ ‫سوءتفاهم های ملی باید داشته باشیم که ظرفیت انسانی‬ ‫به جای اینکه در مقابل هم باشند و یکدیگر را خنثی کنند ‪،‬‬ ‫در خدمت نظام و مردم برای حل مشکالت کشور باشند‪.‬‬ ‫در مجلس کرســی ریاســت به اقــای الریجانی‬ ‫می رسد یا عارف؟‬ ‫اینها بحث های حاشــیه ای و فرعی است ‪ .‬مهم‬ ‫نیست چه کســی باال می نشــیند‪ ،‬مهم این اســت که چه‬ ‫رویکردی در مجلــس حاکــم می شــود‪ .‬کاری باید کنیم‬ ‫مجلس وزانــت خود را به دســت اورد‪ ،‬مجلس بــه کارکرد‬ ‫نظارتی خود بازگردد‪ ،‬تا با کارکــرد نظارت حداکثری بتواند‬ ‫موجب سد فساد سیســتمی و اقتصادی و ضعف کارامدی‬ ‫در دستگاه های اجرایی شود‪ .‬ما به این مجلس نیازمندیم‬ ‫حاال اینکه چه کســی این مجلــس را اداره کند به نظر من‬ ‫اهمیت چندانی ندارد‪.‬‬ ‫به نظر شــما رقابتی بین اقــای الریجانی و اقای‬ ‫عارف در صحن مجلس شکل می گیرد یا خیر؟‬ ‫به نظر من با این تفاهمی که وجود دارد ما صحنه‬ ‫رقابت سیاســی برای کســب کرســی ریاســت مجلس را‬ ‫نخواهیم داشت و سعی می کنیم با یک گفت وگو و تفاهم‬ ‫ضمنی به اجماع برسیم‪.‬‬ ‫احتمال ریاست چرخشی وجود دارد؟‬ ‫ممکن اســت ولی هنوز برای ایــن گمانه زنی ها‬ ‫زود است‪.‬‬ ‫ایــا در قالــب همین ائتــاف امید فراکســیونی‬ ‫بــا ترکیــب اصالح طلبــان‪ ،‬حامیــان دولــت و‬ ‫اصولگرایان رهروانی در مجلــس اینده خواهید‬ ‫داشــت؟ یــا انکــه هــر طیفــی دنبال تاســیس‬ ‫فراکسیون همنام با سلیقه خودش خواهد رفت؟‬ ‫فکر می کنم ایــن تفاهم تاثیرگــذار بود و فضای‬ ‫سیاســی کشــور را تلطیف و ان دو قطبی کاذب را تضعیف‬ ‫کرد‪ .‬بر همین اساس نمایش حداکثری در جامعه رقم خورد‪،‬‬ ‫بنابراین سعی می کنیم این ائتالف را حفظ کنیم‪.‬‬ ‫تــا انتخابــات ریاســت جمهوری ایــن ائتــاف‬ ‫دستخوش تغییر می شود یا خیر؟‬ ‫فکر نمی کنم‪.‬‬ ‫نزدیــک انتخابــات مجلس و ایام اسم نویســی‬ ‫کاندیداها شــاهد اختالف بین حامیــان دولت و‬ ‫اصالح طلبان بودیم‪ .‬بعد که ردصالحیت ها اتفاق‬ ‫افتاد باعث شد تعداد زیادی از چهره های این دو‬ ‫سلیقه بیرون از گود رقابت بمانند و حاضر شدند‬ ‫همچون انتخابات ریاست جمهوری‪ 92‬در ائتالف‬ ‫با یکدیگر بمانند‪ ،‬به نظر شما رسیدن به قدرت در‬ ‫ائتالف امید ایجاد شکاف نمی کند؟‬ ‫ما نتیجه محســوس این ائتــاف را دیدیم چون‬ ‫هــر دو جریــان اصالح طلبان و جریــان دولــت و جریان‬ ‫اصولگرایان معتــدل از عقالنیــت الزم برخوردارند و بازی‬ ‫برد‪-‬برد را در دســتورکار خــود دارند بنابرایــن مجلس اینده‬ ‫عاقل و مردمگرا خواهد بود‪ ،‬بنابراین از بلوا و غوغاساالری‬ ‫حتمــا دوری می کنــد‪ ،‬در نتیجه فکر نمی کنم به مشــکل‬ ‫جدی بر بخوریم‪.‬‬ ‫در هیات رئیســه و کمیســیون های تخصصــی‬ ‫جایگاه در همین ائتالف حفظ می شود یا به طرف‬ ‫مقابل هم میدان می دهید؟‬ ‫باالخره باید وزن کشی میدانی کرد‪ ،‬نماینده های‬ ‫دور دوم هــم بیاینــد ارایش مجلس روشــن تر شــود‪ .‬بعد‬ ‫براساس ارایش مورد سوال را پیش بینی کرد‪.‬‬ ‫شــما ضرورت حفظ این ائتالف را داخل مجلس‬ ‫می بینید؟‬ ‫حتما در پیشبرد منویات دولت و نظام این ائتالف‬ ‫می تواند دستاورد بهتری داشته باشد تا تجزیه شدن و وارد‬ ‫بازی چند قطبی شدن‪ ،‬بنابراین فکر نمی کنم جریان اقای‬ ‫الریجانی دیگر با جریان بخش رادیکال اصولگرایی پیوند‬ ‫بخورد‪.‬‬ ‫اگر فراکسیون مشــترکی تشکیل شــود از بین‬ ‫اقایان الریجانی و عارف هر کدام رئیس مجلس‬ ‫شــوند دیگــری رئیــس فراکســیون مشــترک‬ ‫می شود؟‬ ‫االن هنوز برای این اســم گذاری ها زود اســت‪.‬‬ ‫اراده شکل گیری چنین فراکســیونی وجود دارد اما درباره‬ ‫نحوه چینش برای مدیریت مجلس بعدا به تفاهم خواهیم‬ ‫رسید‪.‬‬ ‫برای اولین بار صف رای در شمال تهران زودتر از جنوب تهران شکل گرفت و ابتدای روز صف ها‬ ‫در شمال و مرکز تهران طوالنی تر از جنوب تهران بود‬ ‫پارلمان‬ ‫عبور از محمود‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاست‬ ‫چقدرازنتایجتهرانحاصلعملکرداحمدینژادبودهاست؟‬ ‫‪177‬‬ ‫‪7‬‬ ‫پارلمان‬ ‫وقتی پای تحلیــل و پیش بینی به میــان می امد کم‬ ‫نبودند کسانی که می گفتند محمود احمدی نژاد یا خودش‬ ‫نامزد انتخابات مجلس می شود یا یک فهرست را برای این‬ ‫انتخابات معرفی می کند‪ .‬از میان افــراد نزدیک به او هم‬ ‫اخبار ضد و نقیضی منتشر می شــد‪ ،‬برخی مثل عبدالرضا‬ ‫داوری با قطعیت می گفتند که احمدی نژاد هیچ نقشــی در‬ ‫این انتخابات نخواهد داشت و برخی دیگر هم می گفتند که‬ ‫او از این انتخابات نخواهد گذشت‪ .‬این گمانه ها البته وقتی‬ ‫که اعالم شد حزب یکتا بنا دارد لیست مستقل ارائه دهد از‬ ‫همیشه بیشتر شد‪ .‬کمی که کار جلوتر رفت یکتا وارد ائتالف‬ ‫با اصولگرایان شد و دیگر این گزاره از بین رفت که لیست‬ ‫احمدی نژاد با عنوان یکتا منتشــر خواهد شــد‪ .‬اما در این‬ ‫میان یک اتفاق دیگر هم افتاد‪ ،‬برخی وزرای احمدی نژاد‬ ‫به همــراه مدیران عالی رتبــه او در حوزه هــای مختلف در‬ ‫انتخابات ثبت نام کردند‪ .‬حاال باز گمانه ها شــدت گرفت‪.‬‬ ‫می گفتند او اگر چه خودش نامزد نشده اما با همین افرادش‬ ‫یک لیست معرفی خواهد کرد‪.‬‬ ‫حرف هایی که تکذیب نشد‬ ‫در این میان ام ا یکباره یک متن از سخنان منسوب به‬ ‫احمدی نژاد در سرار کشور منتشر شد که البته هرگز از سوی‬ ‫شخص احمدی نژاد تکذیب نشد‪ .‬در این متن رئیس جمهور‬ ‫سابق در تازه ترین موضع گیری سیاسی خود پیش بینی کرده‬ ‫بود اصولگرایان در انتخابات مجلس شکســت ســنگینی‬ ‫خواهند خورد‪ .‬وی گفته بود‪ « :‬از نظر من اصولگرایی مرده‬ ‫اســت و باید خون تازه ای در جریان حامــی انقالب دمیده‬ ‫شــود‪ .‬عده ای به اســم اصولگرا دور هم نشســته اند و به‬ ‫خودشان ســهمیه می دهند و انتظار دارند مردم هم به انها‬ ‫رای دهند‪ ،‬در حالی که حداکثر از این فهرســت ‪ ۳۰‬نفره‪،‬‬ ‫‪ ۷‬تا هشــت نفر بیشــتر به مجلس راه پیدا نخواهند کرد‪ .‬با‬ ‫اینکه اصالح طلب هــا و اغلب رقبای جــدی اصولگرایان‬ ‫رد صالحیت شــده و از گردونه انتخابات حذف شــده اند‪،‬‬ ‫اما همیــن افراد درجه ســه اصالح طلب و طرفــدار دولت‬ ‫هم‪ ،‬اصولگرایان را کامال شکســت خواهند داد‪ .‬ائتالف‬ ‫اصولگرایان فاقــد چهره های کاریزماتیــک در انتخابات‬ ‫است و برخی از نامزدهای انها نیز امتحان خود را قبال داده‬ ‫و مردود شــده اند‪ .‬دور هم می نشینند و فهرست می بندند و‬ ‫فکر می کنند مردم به انها رای خواهند داد‪ ».‬بر اساس این‬ ‫گزارش احمدی نژاد با بیان اینکه اینها اصولگرایی را خراب‬ ‫کرده اند‪ ،‬گفته بود‪« :‬انها نه شعار دارند و نه برنامه‪ .‬از نظر‬ ‫من اصولگرایی مرده اســت و باید خون تازه ای در جریان‬ ‫حامی انقالب دمیده شود‪».‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪178‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫فردای انتخابات‬ ‫اینکــه احمدی نــژاد ایــن حرف هــا را زده بــود یــا‬ ‫نه هنوز معلوم نیســت امــا نتیجه انتخابات موجب شــد تا‬ ‫احمدی نژادی ها موضعی بگیرند که نشان دهند این سخنان‬ ‫می توانسته اظهارات احمدی نژادی ها باشد‪.‬‬ ‫انها انتقادات بسیار تندی به اصولگرایان انجام داد ند‬ ‫و با کنایه‪ ،‬حرف های انها را در مورد مخالفت با احمدی نژاد‬ ‫یاداوری می کردنــد‪ .‬برای مثال ســایت نزدیک به جریان‬ ‫احمدی نژاد و هواداران رئیس دولــت نهم و دهم در قالب‬ ‫یادداشتی به تحلیل نتایج انتخابات هفتم اسفند پرداخت‬ ‫که طی ان نویسنده‪ ،‬انتخابات هفتم اسفند را نه «شکست»‬ ‫بلکه «سرنگونی» اصولگرایان دانست‪.‬‬ ‫محمد حسین حیدری‪ ،‬نویسنده این یادداشت نوشت‪:‬‬ ‫«مهمترین زمینه برای اصــاح اصولگرایی و جلوگیری از‬ ‫وقوع فجایع بزرگتر‪ ،‬بررســی تحول سیاســی هفتم اسفند‬ ‫در تراز پدیده ای چون «سرنگونی» است نه «شکست»‪.‬‬ ‫اصولگرایان در تهران «شکست» نخوردند‪« ،‬سرنگون»‬ ‫شدند‪ .‬اگر فردای «شکســت» ‪ 24‬خرداد ‪ ،92‬ماله کشی‬ ‫سیاســی اصولگرایان در القای گــزاره «اصولگرا خواندن‬ ‫حسن روحانی» متجلی شد‪ ،‬امروز مصداق ماله کشی چیزی‬ ‫جز اعتراف به «شکست» به جای بررسی علل و زمینه های‬ ‫«سرنگونی» نیست‪ .‬باید متوجه بود ناکامی اصولگرایان در‬ ‫اوردگاه هفتم اسفند صرفا در ساحت «سیاست ورزی» رقم‬ ‫نخورده است‪ .‬انچه «شکست» را تا سر حد «سرنگونی»‬ ‫ارتقاء می دهد‪ ،‬رقم خوردن ناکامی در ساحت «ایدئولوژی‬ ‫سیاســی» و فراتر از ان «الهیات سیاسی» است‪ .‬سه ماه‬ ‫قبل در جریان کوشــش برای ارائه تعریفی از اصولگرایان‬ ‫متذکر شدیم‪« :‬اصولگرا کسی اســت که با تمام توان در‬ ‫برابر «فهمیدن» مقاومت می کند و پس از انکه حقیقت را‬ ‫فهمید با تمام توان بر موضع قبلی خود پافشاری می کند‪.‬‬ ‫اصولگرایی اردوگاه نزاع با فهم حقیقت است و اصولگرایان‬ ‫در پیکارهای سیاســی به جای رقابت با رقیب به زد و خورد‬ ‫با سرچشــمه های معرفت و دانســتن می پردازند‪ ».‬نتایج‬ ‫انتخابات هفتم اسفند میزان مشروعیت و دایره شمول این‬ ‫تعریف را عیان تر کرد‪ .‬با علم به این مساله‪ ،‬اسیب شناسی‬ ‫اصولگرایی همچنان موضوعیت دارد‪ .‬به ویژه اگر بدانیم‬ ‫باز شدن مسیر برای نقش افرینی جدی تر جوانان انقالبی‬ ‫یکی از نتایج طبیعی و در عین حال ارزشمند «سرنگونی»‬ ‫پدرخوانده های اصولگرایی اســت‪ .‬از این حیث بررســی‬ ‫زمینه های بروز حادثه ‪ 7‬اسفند از منظر «سیاست ورزی» و‬ ‫«ایدئولوژی سیاسی» امری است ضروری‪».‬‬ ‫عاقبت کابینه احمدی نژاد‬ ‫اگرچــه احمدی نــژاد چندیــن بــار قبــل از برگزاری‬ ‫انتخابات مجلس دهم اعالم کرده بود که در این انتخابات‬ ‫نقش افرین نخواهد بود امــا برخــی وزرای وی نامزد این‬ ‫انتخابات شــدند‪ .‬چهار تــن از اعضای کابینــه وی موفق‬ ‫شدند یک ضرب وارد مجلس شوند‪ .‬حمیدرضا حاجی بابایی‬ ‫وزیر اموزش و پرورش دولت دهم‪ ،‬نماینده همدان شــد‪.‬‬ ‫محمدمهــدی زاهــدی وزیــر علوم دولــت نهــم نماینده‬ ‫کرمان شــد و محمود بهمنی رئیس بانک مرکزی در دولت‬ ‫احمدی نژاد نیز نماینده ساوجبالغ شد‪ .‬عبدالرضا مصری‬ ‫وزیر رفاه دولت احمدی نژاد هم از کرمانشاه نماینده مجلس‬ ‫شــد‪ .‬محمدرضا میرتاج الدینی هم که از کرسی نمایندگی‬ ‫تبریز در مجلس راهی معاونت پارلمانی دولت دهم شــده‬ ‫بود‪ ،‬بار دیگر شــانس خود را در این انتخابات ازمود‪ .‬او از‬ ‫جمله ســه نماینده همین حوزه انتخابیه است که به مرحله‬ ‫دوم راه یافته اســت‪ .‬البته ‪ 9‬تن دیگــر از اعضای کابینه و‬ ‫یاران احمدی نژاد با اینکه از سوی شــورای نگهبان تایید‬ ‫صالحیت شدند هم نتوانستند از مردم رای بگیرند‪ .‬اگرچه‬ ‫چهره هایــی همچون پرویــز داوودی معــاون اول دولت‬ ‫نهم‪ ،‬محمد ســلیمانی وزیر ارتباطات دولت نهم‪ ،‬مسعود‬ ‫میرکاظمی وزیــر بازرگانی و نفت دولت هــای نهم و دهم‪،‬‬ ‫محمــد ناظمی اردکانی وزیــر تعاون دولت نهــم‪ ،‬مرضیه‬ ‫وحید دســتجردی وزیر بهداشــت دولت دهم‪ ،‬لطف الله‬ ‫فروزنده معــاون پارلمانــی دولت دهم و مهــرداد بذرپاش‬ ‫رئیس سازمان ملی جوانان در دولت دهم در لیست ائتالف‬ ‫اصولگرایان در تهران قرار گرفتند‪ ،‬اما نتوانستند از اهالی‬ ‫پایتخت رای بگیرند‪ .‬محمد حسینی وزیر فرهنگ و ارشاد‬ ‫اصلی ترین مســاله ای که همــه باید به‬ ‫ان توجــه کنند این اســت کــه انچه در‬ ‫انتخابــات ســال ‪ 92‬و ســال ‪ 94‬رخ‬ ‫داده و ان ســرمایه اجتماعــی کــه از‬ ‫اصولگرایان کاسته شده یک دلیل اصلی‬ ‫دارد؛«عملکرد محمود احمدی نژاد»‬ ‫اسالمی احمدی نژاد هم از رفســنجان نامزد شده بود‪ ،‬اما‬ ‫رای نیاورد‪ .‬پرویز کاظمی وزیر رفاه دولت نهم هم مستقل‬ ‫از حــوزه تهران نامزد شــد امــا او هم رای نیــاورد‪ .‬فاطمه‬ ‫واعظ جوادی و صادق خلیلیان رئیس سازمان محیط زیست‬ ‫و وزیر جهادکشاورزی دولت احمدی نژاد هم قصد داشتند از‬ ‫تهران وارد مجلس شوند که نشد‪.‬‬ ‫دو تن دیگر از وزرای احمدی نژاد هم نیامده از عرصه‬ ‫رقابــت رفتند‪ .‬نخســت علی نیکــزاد وزیر مســکن دولت‬ ‫دهم که اساســا ثبت نامش در انتخابــات را تکذیب کرد و‬ ‫دوم محمد عباســی وزیر ورزش دولت دهم که چون مورد‬ ‫حمایت اصولگرایان قرار نگرفت‪ ،‬از حضور در رقابت های‬ ‫انتخاباتــی‪ ،‬انصــراف داد‪ .‬در میــان اســتانداران دولت‬ ‫احمدی نژاد نیز دو نفر به مجلس دهم راه یافتند‪ .‬نخســت‬ ‫علیرضا بیگی از تبریز و دوم حبیب الله دهمرده از زابل‪.‬‬ ‫بازگشت به احمدی نژاد ؟‬ ‫حاال اما بــا به پایان رســیدن رقابت هــای انتخابات‬ ‫مجلس یــک بحث دیگــر پیرامون محمــود احمدی نژاد‬ ‫در گرفته است‪ .‬ماجرا از این قرار اســت که برخی حامیان‬ ‫رئیس جمهور ســابق می گویند زمان بازگشت احمدی نژاد‬ ‫فرا رسیده و او را برای این رقابت تشویق می کنند‪ .‬از سوی‬ ‫دیگر اما برخــی از اصولگرایان که بیشــتر در میان جبهه‬ ‫پایداری دیده می شود بر این باورند که اصولگرایان باید به‬ ‫احمدی نژاد بازگردند‪ .‬دلیل انها این است که این محمود‬ ‫احمدی نژاد است که با رای باالی خود در جامعه می تواند‬ ‫با جریان مستقر رقابت کنند‪ .‬انها نامزدهای د یگر اصولگرا‬ ‫را مهیای حضور در این رقابت نمی دانند و چنین اســت که‬ ‫نسخه بازگشت به احمدی نژاد را تجویز می کنند‪ .‬صریح تر‬ ‫بگوییم اکنون گزینه بازگشت به احمدی نژاد یکی از راه های‬ ‫محتمل پیش روی جریان سیاســی اصولگراست‪ ،‬هرچند‬ ‫باید دو پیش فــرض را در نظر گرفت‪ ،‬یــک اینکه محمود‬ ‫احمدی نژاد خود‪ ،‬تمایل به بازگشت به قدرت داشته باشد‬ ‫و دو انکه‪ ،‬بتواند در شــورای نگهبان مورد تایید صالحیت‬ ‫قرار گیرد‪ .‬با در نظر گرفتن ایــن دو پیش فرض‪ ،‬می توان‬ ‫بازگشت به احمدی نژاد را مورد تحلیل قرار داد‪ .‬همان گونه‬ ‫که گفته شد زمزمه این بازگشت زمانی بلندتر شده که برخی‬ ‫نتیجه به دست امده در هفت اسفند را به عنوان زنگ خطری‬ ‫برای انتخابات اینده در نظر گرفته اند و باتوجه به سال ‪92‬‬ ‫و عدم توفیــق هیچ یک از نامزدهای اصولگرا و شکســت‬ ‫در برابر حسن روحانی‪ ،‬بهترین فرد را برای عرض اندام در‬ ‫برابر رئیس جمهور کنونی احمدی نــژاد در نظر می گیرند‪.‬‬ ‫نکته اما این است که بهترین راهکارها در زمان باقیمانده‬ ‫برای جریــان اصولگرایی‪ ،‬نوســازی و بازســازی نیروها و‬ ‫ساختارهاســت‪ .‬انتخابــات ‪ 92‬و ‪ 94‬می تواند به عنوان دو‬ ‫ازمون مهم اصولگرایی‪ ،‬در اینده به کار ایند‪ .‬برای خیزهای‬ ‫بلند باید چندگام به عقب برداشت و سپس رو به جلو حرکت‬ ‫کرد‪ .‬در انتخابات ‪ 92‬اصولگرایان شکســت خوردند اما در‬ ‫ســال ‪ ،94‬شکســتی در کار نبود اما پیام های هشدار امیز‬ ‫و جدی به همراه خود داشــت‪ .‬اصلی ترین مســاله ای که‬ ‫همه باید به ان توجه کنند این اســت که انچه در انتخابات‬ ‫سال ‪ 92‬و سال ‪ 94‬رخ داده و ان ســرمایه اجتماعی که از‬ ‫اصولگرایان کاسته شده یک دلیل اصلی دارد ؛«عملکرد‬ ‫محمود احمدی نــژاد»‪ .‬به یک معنا کســانی که نســخه‬ ‫بازگشــت احمدی نژاد را تجویز می کننــد می خواهند علت‬ ‫اصلی شکست اصولگرایان در ســال ‪ 92‬را نادیده بگیرند‪.‬‬ ‫در ان انتخابــات در واقع رقابت بین حامیــان وضع وقت و‬ ‫حامیان تغییر بود‪.‬‬ ‫محمــود احمدی نــژاد هزینه هــای ســنگینی بــه‬ ‫جناح اصولگــرا وارد کرده اســت‪ .‬باید این گونــه به اینده‬ ‫ سیاست ورزی اصولگرایان نگاه کنیم‪ .‬بازگشت به عقب فقط‬ ‫یک نتیجه دارد‪« :‬ثبت یک شکست سنگین»‪.‬‬ ‫پارلمان‬ ‫برگشت به احمدی نژاد‪ ،‬تحلیلی برعکس است‬ ‫نیره ساری‬ ‫خبرنگار‬ ‫چهارم‪ ،‬دولت با مجلس همراه شــد (اشــاره بــه اصولگرا‬ ‫بودن هاشــمی در زمان دولت سازندگی)‪ .‬همچنین وقتی‬ ‫در سال ‪ ،76‬خاتمی به ریاســت جمهوری رسید با مجلس‬ ‫پنجم همراه بود اما دو ســال بعد مجلس ششــم با شاکله‬ ‫اصالح طلب کامال در اختیار دولت بــود‪ .‬این موضوع در‬ ‫زمان ریاست احمدی نژاد در سال ‪ 84‬نیز صدق می کند که‬ ‫دو سال بعد یعنی سال ‪ ،86‬مجلس هفتم اصولگرا همراه با‬ ‫رئیس جمهور شدند و اینگونه این داستان تکرار می شود‪.‬‬ ‫بر همین اساس می توان نتیجه گرفت مردم تهران با نگاه‬ ‫سیاسی به کسانی رای می دهند که منتقد و مخالف دولت‬ ‫نباشــند و رئیس جمهور بعدی نیز از هر جناحی که باشــد‪،‬‬ ‫مجلس بعــدی همــراه وی خواهد بود مگر انکه شــرایط‬ ‫تغییر کند‪.‬‬ ‫سوم‪ :‬باتوجه به حضور ‪ 12‬ساله اصولگرایان‪ ،‬مردم‬ ‫خواهان این هســتند تا تغییرات جدیدی مشــاهده کنند‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫اقای ایمانی ! نتیجه انتخابات تهران را چگونه ارزیابی‬ ‫می کنید؟‬ ‫مــردم تهــران بر خالف مردم ســایر اســتان ها‪،‬‬ ‫نگاه سیاســی به انتخابات دارند و رای سیاسی می دهند‪،‬‬ ‫به خصوص این مورد برای انتخابات مجلس بیشتر صدق‬ ‫می کند چراکــه در شهرســتان ها عموما مســائل قومی و‬ ‫منطقه ای مطرح است اما برای مردم تهران‪ ،‬رای سیاسی‬ ‫قابل اهمیت است‪.‬‬ ‫اما دلیل عدم موفقیــت اصولگرایان در راهی کردن‬ ‫یک کاندیدا از تهران به بهارستان در ‪ 5‬محور مورد بررسی‬ ‫قرار می گیرد‪:‬‬ ‫یکم‪ :‬این نتیجه نه تنها برای اصولگرایان بلکه برای‬ ‫اصالح طلبان‪ ،‬مردم تهران و حتی سیاسیون افراطی جناح‬ ‫اصالح طلب نیز جالب توجه بود و در همین راســتا نه تنها‬ ‫اصولگرایان بلکه حتی مردم نیز بــاور نمی کردند که یک‬ ‫کاندیدا از تهران هم راهی بهارستان نشود و نتیجه ‪ 30‬بر‬ ‫صفر به پایان برسد‪.‬‬ ‫دوم‪ :‬باتوجه به نگاه سیاسی مردم تهران در انتخاب‬ ‫کاندیداهای خود‪ ،‬انها ترجیح می دهند کسانی را انتخاب‬ ‫کنند کــه در اوایل کار دولــت‪ ،‬همراه بــا کابینه باشــد تا‬ ‫رئیس جمهور بتواند شــعارها و سیاســت های وعده داده‬ ‫شده خود را عملیاتی سازد‪ .‬چنان که تاریخ سیاسی نیز شاهد‬ ‫این ماجراســت و زمانی که شــخص هاشمی رفسنجانی‬ ‫به ریاســت جمهوری منصوب شــد‪ ،‬با مجلس سوم رو به‬ ‫رو شــد که به تعبیر رهبــر معظم انقالب چــوب الی چرخ‬ ‫دولت می گذاشــتند اما دو ســال بعد با انتخــاب مجلس‬ ‫‪8‬‬ ‫ناصــر ایمانــی می گوید‪« :‬بازگشــت به ســمت‬ ‫احمدی نژاد به هیچ عنوان از سوی اصولگرایان مطرح‬ ‫نیست و چنین اظهاراتی جنگ روانی است تا جناح هایی‬ ‫چــون پایداری هــا‪ ،‬تعزیه گردانی میــان اصولگرایان‬ ‫کننــد‪ .‬میــزان دلخــوری اصولگرایــان از احمدی نژاد‬ ‫کمتر از اصالح طلبان که جریان رقیب است‪ ،‬نخواهد‬ ‫بود و بازگشت اصولگرایان به ســمت احمدی نژاد دور‬ ‫از واقعیــت اســت و هرگز اتفــاق نمی افتد‪ ».‬بــا او در‬ ‫مورد انتخابــات مجلس در تهران و احتمال اســتقبال‬ ‫اصولگرایان از بازگشت احمدی نژاد بعد از این تحوالت‬ ‫گفت وگو کرده ایم‪.‬‬ ‫و اتفاقی تازه رخ دهد البتــه این را مجدد تکــرار باید کرد‬ ‫که مردم تهران بر خالف سایر اســتان ها که نگاه قومی‪،‬‬ ‫منطقه ای و قبیله ای دارند‪ ،‬با نگاه سیاسی رای می دهند که‬ ‫این اتفاق عجیبی نیست و بارها و بارها این نگاه سیاسی در‬ ‫انتخاب کاندیداها تکرار شده است‪.‬‬ ‫چهارم‪ :‬به امضا رســاندن برجام‪ ،‬تنهــا اقدام دولت‬ ‫روحانی بود و این موضوع برای مردم بســیار قابل اهمیت‬ ‫اســت‪ ،‬در اینجا باید از زبان مردم گفت که کســب وجهه‬ ‫سیاســی‪ ،‬بهبود روابط با دنیا‪ ،‬از بین بردن هر گونه تحقیر‬ ‫جهانی و رفاه و حل مشکالت اقتصادی را در برجام دیدند‬ ‫و زمانی که عده ای به مخالفت برخاســتند‪ ،‬ناخشنودی را‬ ‫برای انان به همراه اورد‪ .‬بر همین اســاس اقدام به حذف‬ ‫مخالفین کردند تا سد راه برجام نباشند‪.‬‬ ‫پنجم‪ :‬حوادث ســال ‪ ،88‬رد صالحیت هاشمی در‬ ‫انتخابات ریاســت جمهوری‪ .‬رد صالحیت ها در این دوره‬ ‫موجب شــد تا مردم تهران‪ ،‬به اتفاقات پس از سال ‪ 88‬به‬ ‫بعد واکنش نشــان دادند که البته باید گفت این به معنای‬ ‫تایید و قبولی نیســت اما مردم تهران در صدد دلجویی بر‬ ‫امدند و عکس العمل روانی نسبت به این مهم نشان دادند‪.‬‬ ‫مجموعه عوامل ذکر شده دالیل عدم راهی ساختن‬ ‫حتی یک کاندیــدای اصولگرا از ســوی مــردم تهران به‬ ‫بهارستان بود‪.‬‬ ‫برخــی معتقدنــد عملکرد اقــای احمــدی نژاد‬ ‫همانقدر که در انتخابات ریاست جمهوری سال‬ ‫‪ 92‬تاثیر داشــت ‪ ،‬تاثیرش را در انتخابات هفتم‬ ‫اسفند هم نشان داد ‪ .‬شما این را قبول دارید؟‬ ‫اســتدالل احمدی نژادی هــا ایــن اســت که در‬ ‫صورت حضور ما همه چیز در صحنه مهیا اســت و در غیر‬ ‫این صورت مهیا نیســت اما این نگاه درستی نخواهد بود‬ ‫سیاست‬ ‫گفت وگوی مثلث با ناصر ایمانی‬ ‫‪179‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪180‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫پارلمان‬ ‫و خودمحوری کامال سیاســی است‪ .‬احمدی نژاد در سایر‬ ‫استان ها به نسبت شهر تهران ارای باالتری داشت و پایگاه‬ ‫بهتری نیز دارد اما در مجموع طیف احمدی نژاد در سراسر‬ ‫کشور مقبولیت پایینی پیدا کرده است و حتی در این راستا‬ ‫اصولگرایان نیز خواهان بازگشت وی نیستند‪.‬‬ ‫اما حامیــان احمدی نــژاد معتقدند کــه جدایی‬ ‫اصولگرایان از رئیس جمهور سابق موجب پدید‬ ‫امدن این نتیجه شده است‪...‬‬ ‫این خط احمدی نژاد اســت که گاهــی در محافل‬ ‫خصوصی مطرح می کند اما مســتندا قابل اســتناد نیست‪.‬‬ ‫اتفاقا در لیست اصولگرایان تعداد قابل توجهی از مدیران‬ ‫و مجریان وی حضور داشــتند که اصطالحا جبهه پایداری‬ ‫نامیده می شوند و دقیقا اصولگرایان از این جهت مورد نقد‬ ‫بودند که چرا از کسانی که قبال با احمدی نژاد کار کردند در‬ ‫لیست قرار دادید‪ ،‬بنابراین اگر قرار بود در تهران گرایشی به‬ ‫سمت احمدی نژاد وجود داشته باشد حداقل باید همان چند‬ ‫نفر در لیســت رای می اوردند‪ ،‬در حالی کــه دقیقا همان ها‬ ‫جزو پایین ترین امار تهران بودند بنابراین این ادعا را تکذیب‬ ‫می کنم‪.‬‬ ‫سوالم این است که اکنون احمدی نژاد در سطح‬ ‫سرمایه اجتماعی چه وضعی دارد؟‬ ‫احمدی نــژاد در تهــران پایگاه اجتماعی بســیار‬ ‫کمتری نسبت به سایر مناطق ایران دارد البته قبال قوی تر‬ ‫از این بود اما با اســتناد به انتخابات ‪ 88‬بــه بعد باید گفت‬ ‫احمدی نژاد در ســال ‪ 88‬موفق به گرفتن رای تهران نشد‬ ‫اما در بقیه اســتان ها رای باالتری نســبت به سایر رقبای‬ ‫خود داشت و این نشان می دهد جایگاهی در تهران ندارد‪.‬‬ ‫برخی اصولگرایان چند روزی اســت که نســخه‬ ‫بازگشت به احمدی نژاد را تجویز می کنند ‪ .‬نظر‬ ‫شما در این مورد چیست؟‬ ‫این نظریه کامال غلط اســت و میان اصولگرایان‬ ‫اصال و ابدا بازگشت به ســمت احمدی نژاد مطرح نیست‪،‬‬ ‫البته باید این را گفت که اصولگرایان در شــهرهای بزرگ‬ ‫مثل مشهد تمامی کرسی ها و شــهرهایی چون اصفهان‬ ‫نیمی از کرسی ها را کســب کردند و فقط امار تهران صفر‬ ‫بر ‪ 30‬شد‪.‬‬ ‫اساسا برگشت به سمت احمدی نژاد تحلیلی بر عکس‬ ‫است چراکه بسیاری از افراد نســبت به حضور وابستگان‬ ‫احمدی نژاد در لیســت ائتــاف اصولگرایــان اعتراض‬ ‫داشتند و اصال شاید اصولگرایان علت شکست را بر همین‬ ‫اساس بدانند‪ ،‬بنابراین بازگشــت به سمت وی فرضیه ای‬ ‫مردود است‪.‬‬ ‫احمدی نژاد به دلیل رویکردهای بعد از ‪ 88‬همچون‬ ‫ایستادگی مقابل رهبر معظم انقالب (‪ 11‬روز خانه نشینی‬ ‫و عزل مشایی از معاونت اول) مورد نکوهش اصولگرایان‬ ‫اســت و حتی فرض بر محال جهت تمایل اصولگرایان به‬ ‫ســمت وی‪ ،‬ترس از تکرار چنین اشتباهاتی مجددا وجود‬ ‫دارد و انها می ترســند اگر وی قدرت را به دســت گیرد باز‬ ‫هم اشتباهات قبلی تکرار شود‪ ،‬بنابراین بازگشت به سمت‬ ‫احمدی نژاد بــه هیچ عنوان از ســوی اصولگرایان مطرح‬ ‫نیســت و چنین اظهاراتی جنگ روانی است تا جناح هایی‬ ‫تعزیه گردانی میــان اصولگرایان کنند‪ .‬میــزان دلخوری‬ ‫اصولگرایــان از احمدی نــژاد کمتــر از اصالح طلبان که‬ ‫جریان رقیب اســت‪ ،‬نخواهد بود و بازگشت اصولگرایان‬ ‫به سمت احمدی نژاد دور از واقعیت اســت و هرگز اتفاق‬ ‫نمی افتد‪.‬‬ ‫نظر احمدی نژاد درباره انتخابات هفتم اسفند را‬ ‫چگونه ارزیابی میکنید؟‬ ‫احمدی نژاد در صورت شکست چه اصولگرایان‪،‬‬ ‫چه اصالح طلبان‪ ،‬چه اعتدالیون و چه جریان هاشــمی‪،‬‬ ‫خوشحال خواهد شد‪.‬‬ ‫احمدی نژاد زیاد داریم‬ ‫اصولگرایان اصال به بازگشت محمود احمدی نژاد فکر نمی کنند‬ ‫حمید رضا ترقی‬ ‫عضو شورای مرکزی موتلفه‬ ‫‪9‬‬ ‫مهم تریــن مســاله در ترکیب ارایش مجلــس اینده‬ ‫ارای نمایندگان کل کشــور اســت‪ .‬طبق قانون اساســی‬ ‫هــر نماینــده ای‪ ،‬نماینــده کل ملــت ایــران محســوب‬ ‫می شــود بنابراین به طور طبیعی رای بین نماینده تهران و‬ ‫شهرستان ها تفاوتی ندارد‪ .‬در انتخابات سال ‪ 88‬نیز طیف‬ ‫موسوی چنین اشتباهی را انجام دادند که موفقیت خود را‬ ‫به کل کشور تعمیم دادند چراکه تصور می کردند موفقیت‬ ‫انها در تهــران به لحاظ تعداد ارا‪ ،‬در ســایر اســتان ها نیز‬ ‫وجود دارد اما باتوجه به عدم صحت چنین نگاهی‪ ،‬دست به‬ ‫اشوب زدند و مشکالتی را برای کشور پدید اوردند‪ .‬هرچند‬ ‫که رای تهران پیشانی ارا و انتخابات است اما رای تهران‬ ‫قابل تعمیم به سطح کشور نیست اگرچه مهره های اصلی‬ ‫هر جریان سیاسی در تهران تبلور پیدا می کند‪ .‬بنابراین به‬ ‫نظر می رسد بر همین اساس رفتار شناسی مردم تهران برای‬ ‫انتخابات قابل تامل و توجه است و اگر اشراف کافی به این‬ ‫رفتار ها نشود به ریشه این مساله در ارای تهران نمی توان‬ ‫دست یافت‪.‬‬ ‫در انتخابــات ســپری شــده‪ ،‬بر اســاس رهنمــو د‬ ‫مقام معظم رهبری کــه فرمودند حتی انها که بــه من یا به‬ ‫نظام اعتقاد ندارند برای کشور و نظام در انتخابات شرکت‬ ‫کنند‪ ،‬بستری فراهم شد تا با فعال ســازی شبکه اجتماعی‬ ‫اصالح طلبان‪ ،‬حتی کســانی که با صندوق های رای قهر‬ ‫کرده بودند‪ ،‬اعتماد خود را باز یافتند و به پای صندوق های‬ ‫رای امدنــد و این جمعیت در سرنوشــت انتخابات تهران‪،‬‬ ‫تاثیر مستقیم داشت‪.‬‬ ‫از ســوی دیگر صالحیــت طراحــی شــده در مورد‬ ‫برخی نامزدها و عدم احراز صالحیت سید حســن خمینی‪،‬‬ ‫طراحی پروژه مظلوم گرایی را بــرای اصالح طلبان رقم زد‬ ‫و در واقع یک نتیجه مشــخصی را در ارا گذاشــت چراکه‬ ‫خرد جمعی اصولگرایان راضی نمی شود‬ ‫گفت وگوی مثلث با محمد مهدی اسالمی درباره بازگشت احمدی نژاد‬ ‫نیره ساری‬ ‫خبرنگار‬ ‫‪10‬‬ ‫نتیجــه انتخابــات تهــران را از ایــن زاویــه که‬ ‫اصولگرایــان نتواســتند حتی یک نفــر را راهی‬ ‫بهارستان کنند چگونه ارزیابی می کنید؟‬ ‫به نظرم بسیار طبیعی و قابل پیش بینی بود‪ .‬اراده‬ ‫متاثر ســاختن انتخابات از نتیجه برجام از میانه سال ‪93‬‬ ‫مشــخص بود و در میان نقل قول های جســته و گریخته‬ ‫در اخبار داخلی و خارجی شــنیده می شــد‪ .‬صدق و کذب‬ ‫این ادعا‪ ،‬واقعیت اثربخشــی برجام بــر انتخابات را تغییر‬ ‫نخواهد داد‪.‬‬ ‫برجام البته در نقاط جغرافیایــی گوناگون و در میان‬ ‫مشاغل مختلف اثر متفاوتی داشت که می تواند موضوع‬ ‫پژوهش جامعه شناسی شهری قرار گیرد‪ .‬به عنوان نمونه‬ ‫باغداری که میوه هایش مقهور واردات پســابرجامی شده‬ ‫و به فروش نرفت‪ ،‬درک متفاوتی از شــهروندی داشت که‬ ‫تجارت پیشــه بود و به رفت و امد دیپلماتیک پسابرجامی‬ ‫ دل خوش کرده است ؛ یا جوانی که می شنید قرار است برند‬ ‫مطلوبش در ایران نمایندگی فروش بزند‪.‬‬ ‫با چنین انــگاره ای باخــت اصولگرایــان در تهران‬ ‫محتمل ترین گــزاره منطقی بــود‪ .‬حتی در شــرایطی که‬ ‫اصولگرایان پس از چند دوره واگرایی نهایت همگرایی را‬ ‫نشان دادند‪ .‬البته این تنها دلیل نبود‪ .‬فقدان گفتمان نو و‬ ‫اعتمادساز هم در مصاف با شعارهایی همچون «گام دوم»‬ ‫و «برجام‪ »2‬بی اثر نبود‪.‬‬ ‫«یک فهرست‪ ،‬یک صدا» یا شــعار کلی «امنیت‪،‬‬ ‫معیشت‪ ،‬پیشرفت» حرف های تازه اصولگرایان پس از ‪12‬‬ ‫سال حضور در مجلس را نشان نداد‪ .‬طبیعی است که یک‬ ‫شهروند گرفتار معیشت را با بیان لغت «معیشت» در شعار‬ ‫نمی توان متقاعد کرد که فهرســت ما بــرای بهبود زندگی‬ ‫او کارامد است‪ .‬این فقدان توضیح شــعار‪ ،‬در حوزه های‬ ‫انتخابیه کوچکتر به واسطه امکان مواجهه چهره به چهره‬ ‫بیشتر و شــکل متفاوت تبلیغات جبران شد و اثر متفاوتی‬ ‫بروز داد‪.‬‬ ‫این پدیده را تا چه حد می تــوان ادامه نوع نگاه‬ ‫مردم تهران به احمدی نژاد ارزیابی کرد‪ .‬به این‬ ‫معنا که می گویند مردم‪ ،‬احمدی نژاد و عملکرد او‬ ‫را به پای احمدی نژاد می دانند و همچنان که یکی‬ ‫از علت های نتیجه انتخاب ســال ‪ 92‬مخالفت با‬ ‫روش های احمدی نژاد بوده‪ ،‬ایــن انتخابات در‬ ‫تهران هم به نوعی در همان راســتا بوده است‪.‬‬ ‫نظر شما در این مورد چیست؟‬ ‫به نظــرم تمایــز احمدی نــژاد از اصولگرایان به‬ ‫ویژه مجلس نهم ان قدر اشــکار است که نیازی به تشریح‬ ‫نداشته باشد‪ .‬کافی است میزان سوال و استیضاح مبدله‬ ‫شــده میان مجلس نهــم و دولت دهــم را با دیگــر ادوار‬ ‫مقایسه کنیم‪.‬‬ ‫برخی رســانه ها و افــراد نزدیک و منســوب به‬ ‫احمدی نژاد هم این شکست را در تهران به دلیل‬ ‫جدایی اصولگرایان از احمدی نژاد دانســته اند‪.‬‬ ‫حتی به همین دلیل حمالت تندی را به غالمعلی‬ ‫حدادعادل انجام داده اند‪ .‬این مســاله را چگونه‬ ‫تحلیل می کنید؟‬ ‫بــه گمانــم اثبــات صحــت و ســقم ادعاهــای‬ ‫این چنینی‪ ،‬محال است‪ .‬چون شرایط مشابه ازمایشگاهی‬ ‫وجود ندارد تا با ثابت نگه داشــتن همه متغیرها این گزینه‬ ‫را بررســی کنیم‪ .‬اما فــارغ از ارزیابی این ادعــا؛ معتقدم‬ ‫اصولگرایان اگر خطوط قرمز خود را رعایت نکنند‪ ،‬هویت‬ ‫خود را از دســت داده اند‪ .‬حتی اگر این ادعا درســت باشد‬ ‫ائتالف بــا جریــان انحرافی ضــرری عمیق تــر به اصل‬ ‫اصولگرایی وارد می کــرد‪ .‬اگر هم منظــور از چهره هایی‬ ‫غیر از جریان انحرافی دولت قبل است‪ ،‬افراد متعددی از‬ ‫دو دولت قبل در فهرســت بودند که یکی از شاخص ترین‬ ‫انها معاون اول دولت نهم بود‪.‬‬ ‫ایا محمود احمدی نژاد همچنان در تهران و مراکز‬ ‫اســتان ها بدنه اجتماعی دارد؟ اگر جواب مثبت‬ ‫اســت این بدنه بیشــتر در کدام بخش است و‬ ‫در همین مراکز اســتان ها‪ ،‬طبقه متوسط در چه‬ ‫نسبتی با او قرار دارند؟‬ ‫سوال شــما از نگاه من دچار چند اشکال است‪.‬‬ ‫نخســت انکه بدنــه اجتماعی را بــرای یک جریــان باید‬ ‫جســت وجو کرد و نه یک فــرد؛ به نظر من افــراد محک‬ ‫خوبی برای سنجش دیدگاه ها نیستند‪ .‬چه انکه بسیاری از‬ ‫افراد دچار تطور فکری یا تغییر جریان سیاسی می شوند‪.‬‬ ‫مثال اقای علی مطهری با سهمیه رایحه خوش خدمت به‬ ‫مجلس هشتم راه یافت و امروز اصلی ترین جریان مقابل‬ ‫ان تفکر اســت‪ .‬اقای کاظم جاللی در بسیج دانشجویی‬ ‫چهره متمایزی از چهره تبلیغاتی این انتخابات داشــت یا‬ ‫اقای کوچک زاده زمانی تفکرات اصالح طلبانه داشــته و‬ ‫امروز از جبهه پایداری هم عبور کرده است‪.‬‬ ‫دوم اینکه تهران یک «کل به هم پیوسته» نیست‪.‬‬ ‫اساسا یک اشــتباه بزرگ این روزها رایج شده و چنین القا‬ ‫می کنند که اصولگرایان در تهــران پایگاهی ندارند‪ .‬زیرا‬ ‫نه «لیســت امید» عبیدالله بن زیاد است‪ ،‬نه اصولگرایان‬ ‫لشــکر مقابلش‪ .‬اختالف نظر ما بــا اصالح طلبان جدی‬ ‫است؛ اما انها دشمن نیســتند‪ .‬نگرانی ما از این است که‬ ‫«غرب دوستی» زیاد انها راه دشــمن را باز نکند‪ .‬نه اینکه‬ ‫خودشان دشمن باشند‪ .‬تلقی ‪ 0 - 30‬هم اشتباه است‪ .‬در‬ ‫این انتخابات ســبد ارای اصالح طلبان و اصولگرایان در‬ ‫تهران هر دو پر بار بود‪ .‬اگر سرلیســت را شــاخص اقبال‬ ‫بدانیم‪ ،‬بایــد بگوییم ‪ 2-3‬شــده ایم‪ .‬البته مــا مثل اقای‬ ‫روحانی ‪ 2-3‬را برد ‪ -‬برد نمی دانیــم و قبول داریم به دالیل‬ ‫نقاط ضعفمان‪ ،‬مورد اقبال مردم قرار نگرفته ایم‪ .‬امیدوارم‬ ‫که نتایج این انتخابات کمک کند دور بعد‪ ،‬حرفی که حق‬ ‫می دانیم را بهتر بیان کنیم‪.‬‬ ‫اما در پاسخ به بخش دوم سوال شما باید گفت تعلق‬ ‫خاطر متفاوت اقشــار مختلف جامعه به جریانات سیاسی‬ ‫انکارناپذیــر اســت‪ .‬اما این گونه نیســت کــه بتوان یک‬ ‫تقسیم بندی جغرافیایی انجام داد‪ .‬همان گونه که اختالف‬ ‫جریان اصولگرا و اصالح طلب ریشه در جهان بینی متفاوت‬ ‫انها و باورهای اعتقادی متمایز دارد؛ باید انتظار داشــت‬ ‫که اثر این باور در سبک زندگی افراد دیده شود و در نتیجه‬ ‫افرادی با گرایش زندگی متفاوت‪ ،‬گرایش سیاسی مختلف‬ ‫داشــته باشــند‪ .‬اما تکرار می کنم‪ ،‬این یک تقسیم بندی‬ ‫مطلق نیست‪ .‬چه بسا فردی با سبک زندگی ناشی از تفکر‬ ‫سکوالر به دلیل برخی ریشه های عقیدتی برجای مانده در‬ ‫ذهنش به فهرست اصولگرایان رای داده باشد یا فردی با‬ ‫سبک زندگی ایرانی – اســامی که به او از نهاد خانواده به‬ ‫ارث رسیده است‪ ،‬دل به جناح مقابل بسته باشد‪.‬‬ ‫این احتمال وجود دارد کــه حاال که اصولگرایان‬ ‫در تهران و شــهرهای بزرگ انتخابات را واگذار‬ ‫کرده انــد بخش هایــی از ایــن جناح فکــر کنند‬ ‫اکنون بهترین راه مواجهه با رقیب بازگشــت به‬ ‫احمدی نژاد اســت‪ .‬این فرضیــه از انجا مطرح‬ ‫می شــود که می گویند تنها اوســت که می تواند‬ ‫قطب مقابل هاشمی و روحانی باشد‪ .‬چه اینکه دو‬ ‫بار این مساله ازموده شده و پاسخ مثبت داشته‬ ‫اســت‪ .‬ایا این رجعت به محمود احمدی نژاد در‬ ‫عالم واقعیت و خارج از نظریه پردازی امکان پذیر‬ ‫اســت؟ هزینه هــای ان چیســت؟ ایا جنــاح در‬ ‫مجموع حاضر به این کار هست؟‬ ‫فردی که بــا الگوگیری از مــدل پوتین‪-‬مدودف‬ ‫دست در دست مشایی او را برای ثبت نام همراهی می کند؛‬ ‫در عمل می گوید قدرت برای من حائز اهمیت است‪ .‬از این‬ ‫رو نمی توان احتمال عالقه احمدی نژاد به بازگشت را از نظر‬ ‫دور داشــت‪ .‬اما بعید می دانم خرد جمعی اصولگرایان به‬ ‫همراهی با او راضی شود‪ .‬اقای احمدی نژاد خصلت هایی‬ ‫از خود را در دولت دهم اشکارتر کرد که ناقض اصولی بود‬ ‫که ستون های اصولگرایی بر ان استوار است‪.‬‬ ‫با شــناختی که از اقای احمدی نــژاد دارید او از‬ ‫نتیجه حاصله انتخابات چه برداشــتی دارد و از‬ ‫این پس چگونه به سیاست ایران نگاه می کند؟‬ ‫جز ئی تر اینکه ایا او از این نتیجه به بازگشتش به‬ ‫قدرت امیدوار تر شده یا نا امید تر؟‬ ‫ترجیــح می دهــم از پیشــگویی و ذهن خوانــی‬ ‫خودداری کنم‪ .‬پاسخ این سوال را باید از خود او بپرسید‪.‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫بــا مظلوم گرایی می تــوان ارای مردم را جــذب کرد و این‬ ‫فرمول در انتخابات ســال ‪ 92‬نیز به کار برده شــد چراکه با‬ ‫رد صالحیت هاشمی رفسنجانی‪ ،‬مظلوم گرایی اتخاذ شد و‬ ‫هاشمی با پشت سر قرار گرفتن حسن روحانی‪ ،‬ارای خود را‬ ‫به سبد روحانی ریخت‪.‬‬ ‫همچنین رفتار شناســی مردم تهران نشــان می دهد‬ ‫که به لیســت رای خواهنــد داد و این امر نیازمند شــناخت‬ ‫تمامی لیســت نبود بلکه شــناخت سرلیســت مالک قرار‬ ‫گرفته و بر اساس سر لیست رای خود را به صندوق انداختند‬ ‫در حالیکه در شهرســتان ها لیست مالک نیســت و رفتار‬ ‫انتخاباتی مردم متفاوت با تهران است‪.‬‬ ‫اما اینجا باید یک نکته را هم بگویم و ان اینکه ایجاد ‬ ‫ترس در جامعه یکــی از رفتارهای مشــهود در مورد مردم‬ ‫تهران بود‪ .‬زمانی که این ارعاب برای طرفداران یک جناح‬ ‫ایجاد شود‪ ،‬مردم به سمت منجی ناشناخته خواهند رفت‪.‬‬ ‫تبلیغات دو سال و نیمه دولت به طور کامل علیه دولت قبل و‬ ‫اصولگرایان بود و با سیاه نمایی های دولت و اصالح طلبان‬ ‫علیه احمدی نژاد‪ ،‬اثار مخربی به وجود امد در حالی که در‬ ‫شهرستان ها اینگونه نیست و در اکثر استان ها نامزدهای‬ ‫حامی احمدی نژاد به جز چند نفــر ما بقی رای اوردند و این‬ ‫نشان می دهد بدنه جامعه که از نزدیک رفتار دولت قبل را‬ ‫دیده و لمس کر د با انچه در تهران می گذرد‪ ،‬متفاوت است‪.‬‬ ‫تخریب اصولگرایان‪ ،‬دولت قبل و مجلس نهم خصوصا در‬ ‫مورد برجام بسیار گسترده در طی این چند سال انجام شد‬ ‫و مجلس فعلی را مانعی در راســتای اجــرای برجام دولت‬ ‫جا انداختند و موجب تغییر افکار جامعه شد‪.‬‬ ‫من دربــاره اینکــه برخی رســانه ها و افــراد نزدیک‬ ‫و منســوب به احمدی نژاد این شکســت در تهــران را به‬ ‫دلیل جدایی اصولگرایان از احمدی نژاد دانســته اند باید‬ ‫بگویم که اگر این شرایط در ســطح کشور رخ می داد این‬ ‫استدالل قابل پذیرش بود اما شرایط تهران متفاوت بود‪.‬‬ ‫احمدی نژاد حتی در ســال ‪ 88‬کمتر از موسوی در تهران‬ ‫رای داشت بنابراین در تهران نوع رای دادن متفاوت است‪.‬‬ ‫بر اســاس امار قشر مستضعف مشــارکت پایینی داشتند و‬ ‫ ترجیح دادند تا سکوت اتخاذ کنند که این در جنوب و پایین‬ ‫شهر ملموس بود‪.‬‬ ‫حاال سوال این است که ایا این شکست واقعا ارتباطی‬ ‫به احمدی نژاد دارد؟ در پاســخ باید بگویم که این ســوال‬ ‫بر مبنــای یک تحلیــل واقع بینانــه نیســت‪ ،‬هر چند جمع‬ ‫اصولگرایان در پازل رقیب عمل کردند اما تردید نیست نوع‬ ‫برخورد اصولگرایان موجب تخریب عملکرد مثبت و منفی‬ ‫احمدی نژاد شــد بنابراین در نهایــت در کارنامه خود عمل‬ ‫منفی قرار دارند و این حرف قبول اســت کــه اصولگرایان‬ ‫نباید تخریب در مورد احمدی نژاد را تا انجا پیش می بردند‬ ‫که عملکرد مثبتــی در دولت قبل دیده نشــود‪ ،‬اما جدایی‬ ‫اصولگرایان از احمدی نژاد و شکست در تهران فرضیه ای‬ ‫باطل است‪.‬‬ ‫با این تفاسیر اصوال برگشت به سمت احمدی نژاد در‬ ‫ذهن اصولگرایان خطور هم نمی کند‪ .‬در میان اصولگرایان‬ ‫نیروهایی که بتوانند مشــی احمدی نــژاد در دولت نهم را‬ ‫دنبال کنند‪ ،‬کم نیســتند تا با تبعیت از رهبر معظم انقالب‬ ‫به ارمان های اصیل انقالب نیز پایبند باشــند و با دوری از‬ ‫اشــرافی گری‪ ،‬پرتالش و پر قدرت مدیریت داشــته باشند‬ ‫بنابراین ضرورتی برای رفتن ســمت احمدی نژاد نیست و‬ ‫این بازگشت ها جواب هم نداده اســت‪ .‬اما باید از فرصت‬ ‫مجلس اینــده و عبرت گیــری از شــرایط انتخابات تهران‬ ‫برای انتخابات اتی اســتفاده شــود‪ .‬من معتقــدم باید از‬ ‫حضور مردم تقدیر و تشــکر کرد که به ندای رهبر انقالب‬ ‫لبیک گفتند و دشــمن را مایوس کردند‪ ،‬بنابراین تعابیری‬ ‫مبنی بر توســعه یافتگی سیاســی صددرصد در مورد مردم‬ ‫تهران یا ‪50‬درصدی در شهرستان ها از سوی برخی افراد یا‬ ‫اهانت هایی چون کوفی بودن مردم تهران‪ ،‬درست نیست‪.‬‬ ‫اوال موافق و مخالف‪ ،‬باید تابع رای مردم باشند و دوم اینکه‬ ‫درجه بندی مردم به یک و دو سه‪ ،‬غیر منطقی است بنابراین‬ ‫باید مردم را با این خصوصیات و ویژگی ها قبول داشت و در‬ ‫برابر رای انها سر تعظیم فرود اورد‪.‬‬ ‫سیاست‬ ‫پارلمان‬ ‫‪181‬‬ ‫‪182‬‬ ‫سیاست‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫پارلمان‬ ‫هزینهبرجام‬ ‫‪11‬‬ ‫چرا علی الریجانی رای کمتری از دوره قبل کسب کرده است؟‬ ‫علی الریجانــی حتما یکی از پدیده هــای انتخابات‬ ‫هفتم اسفند است ‪ ،‬چه در معادالت قبل از انتخابات و چه‬ ‫بعد از اعالم نتایج‪.‬‬ ‫او حاضر نشد خود و حامیانش را وارد ائتالف فراگیر‬ ‫اصولگرایان کند و تحوالت انتخاباتی را با این تصمیمش‬ ‫تحت تاثیر قــرار داد‪ .‬بعد از انتخابات هــم از اعالم نتایج‬ ‫مشخص شد که او با یک ریزش رای مواجه شده‪ ،‬البته در‬ ‫تحولی عجیب تر به عنوان نفر دوم قم به مجلس راه یافته‬ ‫اســت‪ .‬این اتفاقات پیرامون او وقتی مشخص است که‬ ‫یکی از مهمترین مولفه های شــکل گیری ارایش سیاسی‬ ‫مجلس دهم است حتما اهمیت بیشتری می یابد‪.‬‬ ‫داد که چون رئیس قوه اســت تصمیم گرفته وارد ســاز و‬ ‫کار ائتالف اصولگرایان نشــود‪ ،‬باز باب تحلیل های تازه‬ ‫را گشــود‪ .‬همزمان برخی نزدیکان او می گفتند الریجانی‬ ‫خود را از جناح منفک کرده و می خواهد لیدر جریان ســوم‬ ‫در کشور باشد!‬ ‫با یک تصمیم تعیین کننــده در نهایت اما یک اتفاق‬ ‫دیگر افتاد‪ .‬علی الریجانی ترجیح داد در سراســر کشــور‬ ‫لیست ســوم دیگری منتشــر نکند‪ .‬این البته در حالی بود‬ ‫که طرفداران او فشــارهای زیادی اوردند که او فهرستی‬ ‫تحت عنوان رهروان را منتشر کند‪ .‬او اما حاضر نشد چنین‬ ‫اقدامی را انجام دهد‪.‬‬ ‫پارلمان‬ ‫داد‪ .‬حامیان الریجانی که نتوانستند لیست مستقل معرفی‬ ‫کنند و البته حاضر به قرار گرفتن در لیست اصولگرایان هم‬ ‫نبودند اکنون باید چاره ای برای حضور در یک لیست پیدا‬ ‫می کردند‪ .‬انچه در نهایت رخ داد ایــن بود که تعداد قابل‬ ‫توجهی از این افراد در لیست اصالح طلبان قرار گرفتند‪.‬‬ ‫یک ائتالف از جنس فراکسیون رهروان با این تفاوت که‬ ‫این بار‪ ،‬اصالح طلبان در راس امور بودند‪.‬‬ ‫ریزش ارا‬ ‫اما اگر چه برخی از حامیان علی الریجانی در تهران‬ ‫توانستند به سبب حضور در لیست اصالح طلبان رای خوبی‬ ‫به دست اورند اما این ماجرا برای الریجانی و برخی حامیان‬ ‫او از جمله عالءالدین بروجردی به گونه ای دیگر رقم خورد‪،‬‬ ‫چه اینکه انها با ریزش معنادار ارای خود مواجه شدند‪.‬‬ ‫علی الریجانی که در دو دوره هفتم و هشتم به عنوان‬ ‫گزینه اول مردم قم به مجلس شــورای اسالمی راه یافته‬ ‫سیاست ورزی اقای رئیس !‬ ‫داستان یک حزب‬ ‫ائتالف با اصالح طلبان‬ ‫در روزهای منتهی به انتخابات اما یک اتفاق دیگر رخ‬ ‫حاال که انتخابات تمام شــده مهمترین‬ ‫مساله این اســت که علی الریجانی چه‬ ‫تصمیمی برای ادامه سیاست ورزی اش‬ ‫در پارلمان خواهــد گرفت‪ .‬ایا می خواهد‬ ‫یک فراکسیون مشــترک با اصولگرایان‬ ‫تشــکیل دهــد یــا ترجیــح می دهــد در‬ ‫جبهــه حامیــان دولت قــرار گرفتــه و با‬ ‫اصالح طلبان ائتالف کند؟‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫هر چه به زمان برگزاری انتخابات نزدیک تر می شدیم‬ ‫تحوالت انتخاباتی صورت دیگری بــه خود می گرفت‪ .‬از‬ ‫وقتی که خبر امــد علی الریجانی جلســاتی در قالب گروه‬ ‫چهار داشــته و با علی اکبر والیتــی و علی اکبر ناطق نوری‬ ‫نشســته اســت و البته بعد از ان هم خــودش گفته بود که‬ ‫برای حزبش دیدارهایی داشته است‪ ،‬بازار حدس و گمان‬ ‫داغ تر شد که او بنای یک ائتالف جداگانه از اصولگرایان‬ ‫را دارد‪ .‬اگر چــه زمان زیادی طول نکشــید که او هم ترمز‬ ‫حزبش را کشید و هم جلسات گروه چهار را متوقف کرد اما‬ ‫همین که در فرمانداری قم گفت که مستقل وارد انتخابات‬ ‫خواهد شد و تلفنی هم به ایت الله موحدی کرمانی اطالع‬ ‫انچه رخ داد این بود‪« :‬ارائه لیســت از ســوی این‬ ‫فراکسیون منتفی شد‪ .‬قرار اســت رایزنی هایی برای قرار‬ ‫گرفتن اســامی اعضای فراکســیون در لیست های دیگر‬ ‫صورت گیرد‪ .‬هیات رئیسه و شورای مرکزی رهروان والیت‬ ‫تصمیم بر پشتیبانی الزم از اعضای فراکسیون در تهران‬ ‫و شهرســتان ها را گرفته و از هر کدام از اعضا که مایل به‬ ‫پشتیبانی باشند این کار انجام می شــود‪ .‬اقای الریجانی‬ ‫هم به عنوان رئیــس مجلس و عضو فراکســیون رهروان‬ ‫قول مســاعد برای حمایــت از اعضای فراکســیون را در‬ ‫کل کشور داده اند و انها در صورت تمایل از حمایت های‬ ‫رئیس مجلس از راه هایی همچون دادن یادداشت و پیام‬ ‫برخوردار خواهند شد‪ ».‬این اظهارنظر یکی از نزدیکان به‬ ‫علی الریجانی بود‪.‬‬ ‫بود‪ ،‬در اوردگاه هفتم اســفند با ناباوری‪ ،‬دوم شد‪ .‬حمایت‬ ‫جامعــه مدرســین حــوزه علمیــه‪ ،‬اصولگرایان ســنتی و‬ ‫اصالح طلبــان هم نتوانســت مانع از ریــزش ارای رئیس‬ ‫مجلس شورای اسالمی شــود‪ .‬او که به عنوان کاندیدای‬ ‫مستقل و اصولگرا پای به رقابت انتخاباتی گذاشته بود‪ ،‬با‬ ‫کاهش ‪ ۷۹‬هزار و ‪ ۵۳‬رای نسبت به انتخابات دوره نهم‪ ،‬در‬ ‫سیاست‬ ‫برای تحلیل رفتار سیاســی علی الریجانی باید نوع‬ ‫سیاســت ورزی او را در این چند ماه اخیر زیــر ذره بین قرار‬ ‫دهیم‪ .‬در ابتدا با رئیس مجلســی مواجه می شویم که بعد‬ ‫از امدن رئیس جمهــور جدید قرابت زیادی بــا او یا الاقل‬ ‫بدنه اجتماعی نزدیک به او داشته اســت‪ .‬به این معنا که‬ ‫اگر علی الریجانی در سال های قبل به صراحت از عملکرد‬ ‫ال یکباره به‬ ‫حسن روحانی در مذاکرات انتقاد کرده بوده‪ ،‬حا ‬ ‫مدافع تمام عیار تیم هسته ای تبدیل شده و تمام قد مقابل‬ ‫مخالفان برجام در پارلمان می ایستد و هر قدر هم که الزم‬ ‫باشد در این زمینه هزینه پرداخت می کند‪ .‬این همان چیزی‬ ‫اســت که روحانی می خواهد؛ این همان چیزی است که‬ ‫بدنه اجتماعی رئیس جمهور مستقر انتظار دارند و درست در‬ ‫همین راستاست که برای عدم استیضاح وزرا تالش می کند‬ ‫و جلوی سوال ها را می گیرد‪ .‬درست برخالف ان روشی که‬ ‫در دوران دولت قبل از او شاهد بودیم‪.‬‬ ‫این اما همه ماجرا نیست‪ .‬او از سر ماجراهای رقابت‬ ‫بر سر ریاست مجلس نهم صاحب یک فراکسیون شد که‬ ‫حامیان او را که از قضا فقط از اصولگرایان هم نیستند در‬ ‫خود جای داده بود‪ .‬به همین سبب است که می توان گفت‬ ‫او مزیت هایی نســبت به برخی دیگر از بازیگران سیاسی‬ ‫پیدا کرد‪ .‬به این شــکل که شــبکه ای از حامیــان خود را‬ ‫(الاقل در داخل پارلمان) ســامان داد هر چند فعال و بنا به‬ ‫دالیل قابل شماری امکان حزب شــدن این حامیان پدید‬ ‫نیامد‪ .‬این شــبکه حامی او اقلیتی از اصالح طلبان را نیز‬ ‫به همراه داشت‪.‬‬ ‫علی الریجانــی در دو ســال اخیر یــک قالب جدید‬ ‫سیاســت ورزی برای خــود پیــدا کــرده بود و بر اســاس‬ ‫مشــاهدات مــا در دو ســال و چند مــاه اخیــر‪ ،‬او با حفظ‬ ‫دیسیپلین اصولگرایی‪ ،‬خود را همراه گفتمان دولت جدید‬ ‫هم نشان می داد‪.‬‬ ‫‪183‬‬ ‫پارلمان‬ ‫جایگاه دوم قرار گرفت‪.‬‬ ‫ریزش ارای الریجانی در قم که این دوره در فهرست‬ ‫اصالح طلبان نیز قرارگرفته بود‪ ،‬یک شوک انتخاباتی برای‬ ‫تحلیلگران مسائل سیاسی و انتخابات محسوب می شود و‬ ‫دالیل زیادی برای ان مطرح می شود‪ .‬بعضی از تحلیلگران‬ ‫انتخابات معتقدنــد که پــاس گل محمدرضا اشــتیانی‪،‬‬ ‫نماینده ســه دوره پیشین مجلس شــورای اسالمی‪ ،‬سبد‬ ‫ارای ذوالنوری را پربارتر کرده است‪.‬‬ ‫اشتیانی یک روز قبل از برگزاری انتخابات در نامه ای‬ ‫به فرماندار قم رئیس هیات اجرایی انتخابات‪ ،‬خواســتار‬ ‫کناره گیری از رقابت های انتخاباتی به نفع مجتبی ذوالنوری‬ ‫شده بود‪ .‬این انصراف به سرعت در شبکه های اجتماعی‬ ‫دست به دست شد و با وجود ممنوعیت تبلیغات انتخاباتی‪،‬‬ ‫هواداران مجتبی ذوالنوری‪ ،‬اســتعفانامه حجت االسالم‬ ‫اشــتیانی را در تیراژ باال منتشر و در ســطح استان نصب و‬ ‫توزیع کردند‪.‬‬ ‫از عجایــب انتخابات این بــود که هیــات نظارت‪،‬‬ ‫کناره گیری محمدرضا اشــتیانی را نپذیرفت و سعید لطفی‬ ‫رئیس هیات نظارت بر انتخابات در شب انتخابات‪ ،‬نامه ای‬ ‫به فرماندار قم نوشــت و اعــام کرده که اســتعفای این‬ ‫کاندیدا پذیرفته نشده اســت‪ .‬دفتر اشتیانی هم بالفاصله‬ ‫اطالعیه ای مبنی بر حضور ایــن کاندیدا در جمع مدعیان‬ ‫انتخابــات مجلس صــادر کرد و ایــن اطالعیه مــدام در‬ ‫شبکه های اجتماعی بازنشر داده شد‪.‬‬ ‫پاس گل حجت االسالم اشتیانی به قیمت دورشدن‬ ‫وی از صندلی سبز بهارستان تمام شد‪ .‬او که در دوره قبلی‬ ‫انتخابات‪ ،‬با کسب ‪ ۱۶۴‬هزار و ‪ ۲۱۹‬رای به عنوان دومین‬ ‫گزینه مردم قم به مجلس نهم راه یافته بود‪ ،‬این بار ریزش‬ ‫‪ ۱۴‬هزار و ‪ ۷۳۹‬رای را تجربه کرد و چهارم شد‪.‬‬ ‫امــا ریــزش ارای عالءالدیــن بروجــردی در حوزه‬ ‫انتخابیه بروجرد و اشــترینان نیز یکی دیگر از نکات قابل‬ ‫توجه بــود ‪ .‬بروجردی در طــول ‪ ۱۶‬ســال نمایندگی مردم‬ ‫بروجرد همــواره به صورت مســتقیم و کســب حداکثر ارا‬ ‫راهی مجلس شده بود و هیچ گاه سابقه نداشته که وی در‬ ‫رقابت های انتخاباتی به دور دوم برود‪.‬‬ ‫بنابراین گزارش‪ ،‬عالءالدیــن بروجردی در مجلس‬ ‫نهم با ‪ ۴۱‬هزار و ‪ ۱۵۳‬رای به همراه بهــرام بیرانوند راهی‬ ‫مجلس شد‪ ،‬این در حالی اســت که در دور قبل انتخابات‬ ‫مجلس بیش از ‪ ۵۳‬هزار رای را کسب کرده بود‪.‬‬ ‫ریزش ‪ ۱۲‬هزار رای بروجردی در مجلس نهم نسبت‬ ‫به مجلس هشــتم و این بار نیز ریزش حدود ‪ ۱۱‬هزار رای‬ ‫نشــانه خوبی برای وی و طرفدارانش نیســت‪ ،‬درحالی که‬ ‫بروجــردی در چهــار دوره ششــم‪ ،‬هفتم‪ ،‬هشــتم و نهم‬ ‫به صورت مستقیم از سوی مردم بروجرد و اشترینان راهی‬ ‫مجلس شورای اسالمی شده است‪ .‬ریزش ارای بروجردی‬ ‫در حالی رخ داد که وی در جریان رقابت انتخاباتی بارها در‬ ‫ســخنرانی ها‪ ،‬بیانیه ها و فیلم های منتشرشده از تخریب‬ ‫خودش از سوی اصالح طلبان سخن گفته بود‪.‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪184‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫رئیس ائتالفی‬ ‫حاال کــه انتخابات تمــام شــده مهمترین مســاله‬ ‫این اســت که علی الریجانــی چه تصمیمی بــرای ادامه‬ ‫سیاست ورزی اش در پارلمان خواهد گرفت‪ .‬ایا می خواهد‬ ‫یک فراکسیون مشــترک با اصولگرایان تشــکیل دهد یا ‬ ‫ترجیح می دهــد در جبهه حامیــان دولت قــرار گرفته و با‬ ‫اصالح طلبان ائتالف کند؟‬ ‫شــاید هــم او بخواهــد بــه همــراه حامیانش یک‬ ‫فراکســیون جداگانه داشــته باشــد‪ .‬ایــن تصمیم علی‬ ‫الریجانی حتما در شــکل و ارایش مجلس دهم مهمترین‬ ‫تاثیر را خواهد داشت‪ .‬احتماال بر مبنای همین تصمیم هم‬ ‫معادالت هیات رئیسه جدید رقم خواهد خورد‪.‬‬ ‫ممکن است عارف و الریجانی در‬ ‫یک فراکسیون باشند‬ ‫گفت وگوی مثلث با بهروز نعمتی‬ ‫امید کرمانی ها‬ ‫خبرنگار‬ ‫رقابت سیاســی هفتم اســفند به پایان رسید‪،‬‬ ‫به طوری کــه حتی تحلیلگــران اصالح طلب نیز‬ ‫اعــام کردنــد پیش بینــی رقم خــوردن چنین‬ ‫نتیجه ای را نداشــتند و بــه نوعــی راهیابی ‪30‬‬ ‫نامزد حاضر در فهرســت ائتالف امید به مجلس‬ ‫برای شان غیرمنتظره بوده است‪ ،‬شما به عنوان‬ ‫کسی که خود در فهرست یادشده حضور داشتید‬ ‫و از حــوزه انتخابیــه تهران‪ ،‬ری‪ ،‬شــمیرانات و‬ ‫اسالمشــهر به خانه ملت راه یافتیــد‪ ،‬بفرمایید‬ ‫نظر شما چیست؟ شما هم غافلگیر شدید یا انکه‬ ‫انتظار این پیروزی را داشتید؟‬ ‫یادم می اید هفته قبل از انتخابات با نشریه مثلث‬ ‫مصاحبه داشتم و این مســاله را اعالم کردم که شانس ما‬ ‫صد در صدی اســت و تمامی نامزدهای فهرســت ائتالف‬ ‫امید در تهران رای می اورند‪.‬‬ ‫چطور این قدر دقیق ارزیابی داشتید‪ ،‬حال انکه‬ ‫حتی بعد از اعالم نتیجه هم خیلی از تحلیلگران‬ ‫اصالح طلب از شــگفتی و غافلگیری خودشان‬ ‫سخن گفتند؟‬ ‫با توجــه بــه ترکیب ائتالفــی که شــکل گرفت‬ ‫رقم خوردن چنین نتیجه ای را پیش بینی می کردم‪.‬‬ ‫ ســوالی حین ایام تبلیغات دهمین دوره مجلس‬ ‫شورای اســامی در ذهن مردم مطرح می شد و‬ ‫ان اینکه چــرا برخی اصولگراها همچون شــما‪،‬‬ ‫اقای کاظم جاللی و اقای علی مطهری در لیست‬ ‫اصالح طلبان بودید؟‬ ‫ما ائتالف کردیم و این ائتالف هم نتیجه داد‪.‬‬ ‫ایا اســم این ائتالف را می تــوان ائتالف جریان‬ ‫اقــای الریجانی‪ ،‬اصالح طلبــان و جریان دولت‬ ‫گذاشت؟‬ ‫ما اصولگرایان مستقل بودیم‪ ،‬بنابراین ائتالفی‬ ‫که شــکل گرفت ائتالف مســتقل ها‪ ،‬حامیــان دولت و‬ ‫اصالح طلبان بود‪.‬‬ ‫اینکه گفته می شود جریان اقای الریجانی جز و‬ ‫اضالع ائتالف امید نبود و نام شما‪ ،‬اقای جاللی‬ ‫و اقای مطهری از کانال حزب اعتدال و توســعه‬ ‫وارد لیست ائتالف امید شد چقدر صحت دارد؟‬ ‫ایــن را تازه االن می شــنوم‪ .‬ائتالف همان ســه‬ ‫ضلعی را داشت که گفتم‪.‬‬ ‫‪12‬‬ ‫می کنند‪ .‬این دوره هم همین طور شد‪ .‬البته از قبل معلوم‬ ‫و مشخص بود که مردم خیلی نگاهی به مجموعه ائتالف‬ ‫اصولگرایان ندارند ولی اتفاقی که افتاد باتوجه به عملکرد‬ ‫هر مجموع ه رقم خورد‪.‬‬ ‫اگر اصولگراها می امدنــد از ظرفیت طیف اقای‬ ‫الریجانی استفاده می کردند یعنی هما ن لیست‬ ‫صدای ملت تقویت می شد و مقابل لیست ائتالف‬ ‫اصالح طلبان و حامیان دولت قرار می گرفت باز‬ ‫هم نتیجه کار همین بود؟‬ ‫روی فرض ها و اگرها نمی توان تحلیل کرد‪ .‬باید‬ ‫چنین اتفاقی می افتاد و واکنش و بازخــورد ان در فضای‬ ‫جامعه مشاهده می شــد‪ ،‬بعد قابل ارزیابی بود‪ .‬وقتی این‬ ‫طور نشــده بنابراین جای تحلیل هم ندارد‪ .‬امروز معمای‬ ‫دهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسالمی حل شده‬ ‫است و راهی برای بازگشت به گذشته هم وجود ندارد‪.‬‬ ‫یــک تحلیل وجود دارد که جنبه ســلبی لیســت‬ ‫اصولگراها به توفیق لیســت امیــد خیلی کمک‬ ‫کرد‪ ،‬ایا این تحلیل را می پذیرید؟‬ ‫همان طور که گفتم خیلی از عوامل به کمک هم‬ ‫امد تا این نتیجه حاصل شد‪.‬‬ ‫وضعیت ائتــاف امید پس از تشــکیل مجلس‬ ‫دهم به چه صورت می شود؟ ایا همچنان حامیان‬ ‫دولت‪ ،‬اصالح طلبان و اصولگرایان رهروانی در‬ ‫ائتالف با یکدیگــر باقی می مانند یا هــر کدام با‬ ‫تشکیل فراکسیون اختصاصی رویه خاص خود‬ ‫را پیش می گیرند؟‬ ‫به نظرم درباره تشکیل فراکسیون صحبت کردن‬ ‫هنوز زود اســت‪ .‬انتخابات دهمین دوره مجلس شــورای‬ ‫اسالمی تازه تمام شده است و ســه ماه تا اغاز به کار دوره‬ ‫اینده نهــاد قانونگــذاری فاصله داریم‪ ،‬حتمــا دوباره بین‬ ‫طیف ها مذاکراتــی انجــام و بحث هــای مختلفی طرح‬ ‫خواهد شــد‪ ،‬بنابراین تا مباحث و مذاکرات یادشده انجام‬ ‫نشود صحبت از موضوع مورد سوال و تشکیل فراکسیون‬ ‫در مجلس خیلی زود اســت و اظهارنظر درباره ان قرین به‬ ‫واقع نخواهد بود‪.‬‬ ‫برای تعییــن ترکیــب هیات رئیســه و مدیریت‬ ‫کمیســیون های تخصصــی مجلــس شــورای‬ ‫اســامی اضالع ائتــاف امید چه رویکــردی را‬ ‫دنبال می کنند؟ مشــترک تصمیم می گیرند یا با‬ ‫هم رقابت می کنند؟‬ ‫من فکر می کنــم االن واقعا وقــت این حرف ها‬ ‫نیست‪ .‬این مجموعه شامل کسانی است که اهل مذاکره‬ ‫و گفتمان هســتند‪ ،‬تا هفتم خرداد ‪ 5 9‬قریب سه ماه زمان‬ ‫داریم‪ ،‬بنابراین در این فاصله زمانی خیلی مســائل پیش‬ ‫می ایــد‪ ،‬بنابراین االن بحــث درباره ایــن موضوعات زود‬ ‫است‪.‬‬ ‫االن برخی ها گزینه ریاست چرخشی مجلس را‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫امــا یکــی از چهره هــای حاضــر در شــورای‬ ‫سیاســتگذاری اصالح طلبــان اعــام کــرد که‬ ‫ائتالفــی میــان اصالح طلبــان و جریــان اقای‬ ‫الریجانی اتفــاق نیفتــاده‪ ،‬بلکه فقــط با حزب‬ ‫اعتــدال و توســعه ائتــاف انجام شــد و برای‬ ‫انکه انها لیســت جداگانه ندهنــد اصالح طلبان‬ ‫پذیرفتند که چند نفر از نزدیکان اقای الریجانی‬ ‫را در فهرســت خود قــرار دهند‪ ،‬ایــا همین طور‬ ‫است؟‬ ‫من این را نشــنیدم و بعید هــم می دانم این طور‬ ‫باشد‪.‬‬ ‫هم اکنون در برخی رســانه ها جلــوی گرایش‬ ‫سیاســی شــما‪ ،‬اقای مطهری و اقــای کاظم‬ ‫جاللــی عنــوان اصال ح طلــب در ج شــده‬ ‫اســت‪ ،‬حال انکه شــما در مجلــس نهم عضو‬ ‫فراکســیون اصولگرایــان رهــروان والیــت‬ ‫بودید‪ ،‬االن چــه گرایش سیاســی دارید؟ ایا‬ ‫اصالح طلب شدید؟‬ ‫ما مستقلیم‪ ،‬پیشینه سیاسی ما مشخص است‪ .‬ما‬ ‫اصولگرایان معتدلی بودیم که با داشتن هویت مشخص‬ ‫مستقل هستیم‪.‬‬ ‫با همین رویکرد مســتقل در مجلس دهم ادامه‬ ‫می دهید یا گرایش سیاسی پیدا می کنید؟‬ ‫حتما و حتما با دوستان مختلف خواهیم نشست‬ ‫و جلسات مختلفی خواهیم گذاشــت و مجموعه خوب تر‬ ‫از ائتالف امید تشــکیل خواهیم داد و این اتفاق می افتد‬ ‫تا ان شــاءالله یــک مجلس کارامــد‪ ،‬عقالنــی و خردورز‬ ‫داشته باشیم‪.‬‬ ‫توفیقی که لیست ائتالف امید کسب کرد حاصل‬ ‫چه مولفه هایی بود؟‬ ‫همگرایی که بین گروه های مختلف اتفاق افتاد‪،‬‬ ‫بحث از خودگذشتگی برخی نامزدها‪ ،‬کنار هم قرار گرفتن‬ ‫سلیقه های سیاسی حامی دولت‪ ،‬حمایت همه سیاسیون‬ ‫از مجموعه ائتالف و حضور پرشور مردم پای صندوق های‬ ‫رای در نتیجه ای که شکل گرفت اثرگذار بود‪.‬‬ ‫برخی چهره هــای اصالح طلب پیــام ویدئویی‬ ‫اقای خاتمی را در شــکل گیری موج اجتماعی و‬ ‫توفیق لیســت ائتالف امید موثر می دانســتند‪،‬‬ ‫نظر شما چیست؟‬ ‫این پیام هم موثر بود‪.‬‬ ‫تعیین کننده بود یا فقط موثر بود؟‬ ‫خیلی از عوامل دست به دســت هم دادند و این‬ ‫پیام هم موثر بود‪.‬‬ ‫دو قطبی که بین لیســت ائتالف امیــد و ائتالف‬ ‫اصولگرایان شــکل گرفت چه ماهیتی داشــت؛‬ ‫برخی می گویند دو قطبی برجامیان ‪ -‬نابرجامیان‬ ‫بود‪ ،‬ایا همین طور است؟‬ ‫فکر می کنم متعدد فاکتورهایی در شــکل گیری‬ ‫این موضوع نقش داشت‪ ،‬می تواند برجام‪ ،‬خواست مردم‪،‬‬ ‫ترکیب ائتــاف و موضوعات دیگر عامــل وقوع دوقطبی‬ ‫انتخاباتی هفتم اســفند باشــد‪ .‬در واقع اقشار و الیه های‬ ‫مختلفی از جامعه به حوزه های اخذ رای امدند و رای خود‬ ‫را به داخل صندوق انداختند‪ ،‬هر کــدام از انها از زاویه ای‬ ‫مختص به خود به موضــوع انتخابات هفتم اســفند نگاه‬ ‫می کردند‪ ،‬بنابرایــن نمی توان رقابت ایجاد شــده بین دو‬ ‫لیست را تک عاملی دانست‪.‬‬ ‫به نظــر شــما چــرا هیــچ نامــزدی از ائتــاف‬ ‫اصولگرایــان مو فق نشــد در جمــع ‪ 30‬نماینده‬ ‫منتخب شهر تهران قرار گیرد؟‬ ‫باالخره حضــور مــردم تعیین کننده بــود‪ .‬مردم‬ ‫همیشه تحلیلگران و سیاســیون را در انتخابات غافلگیر‬ ‫بهروز نعمتــی‪ ،‬منتخب مــردم تهران‪ ،‬ری‪،‬‬ ‫شــمیرانات و اسالمشــهر در مجلــس شــورای‬ ‫اسالمی ائتالف امید را دارای سه ضلع اصولگرایان‬ ‫مستقل‪ ،‬اصالح طلبان و حامیان دولت خواند و بر‬ ‫همین اســاس این ادعا که گفته می شود ائتالفی‬ ‫میان اصالح طلبان و جریان علی الریجانی اتفاق‬ ‫نیفتاد‪ ،‬بلکه فقط با حزب اعتدال و توسعه ائتالف‬ ‫انجام شد تا انها لیست جداگانه ندهند و از کانال‬ ‫این حزب چند نفر از نزدیکان علــی الریجانی در‬ ‫فهرست ائتالف امید قرار گرفتند را تکذیب کرد‪.‬‬ ‫مطرح می کنند‪ ،‬ایا احتمال وقــوع چنین حالتی‬ ‫وجود دارد؟‬ ‫من چنین موضوعی را نشنیدم‪.‬‬ ‫سابقه ریاست چرخشی در ادوار گذشته مجلس‬ ‫وجود نداشته‪ ،‬به نظر شما امکان دارد برای دور‬ ‫اینده چنین شیوه ای برای مدیریت قوه مقننه در‬ ‫پیش گرفته شود؟‬ ‫تصمیم گیــری در مجلس بر مبنــای رای گیر ی‬ ‫اســت‪ ،‬حتی درباره ترکیــب کمیســیون های تخصصی‬ ‫نمایندگان حاضر در شعبی که در روز نخست اغاز کار دوره‬ ‫تشکیل می شود نظر می دهند‪ ،‬بنابراین فارغ از موضوعات‬ ‫حاشیه ای که برخی با هدف شیطنت مطرح می کنند باید به‬ ‫موضوعات نگاه واقعی داشت‪.‬‬ ‫با توجه به اینکه اقای حدادعادل جز و ‪ 30‬نماینده‬ ‫منتخب مردم تهران نیســت‪ ،‬هم اکنون ائتالف‬ ‫امید رقیــب جدی خــود را در مجلــس اینده چه‬ ‫کسی می داند؟‬ ‫با همفکری و تعامل و همکاری‪ ،‬مجلس اینده را‬ ‫اداره خواهیم کرد‪.‬‬ ‫احتمال دارد اقای الریجانی و اقای عارف در یک‬ ‫فراکسیون مشترک قرار بگیرند؟‬ ‫در سایه مذاکرات هر اتفاقی ممکن است‪.‬‬ ‫هدف لیســت انتخاباتی ائتالف امید برداشــتن‬ ‫گام دوم بود‪ ،‬گام سوم چیست؟‬ ‫ان شاءالله ریاست جمهوری است‪.‬‬ ‫اما بعضی اعضای ائتالف امید می گویند تحقق‬ ‫برجام داخلی موضوع گام سوم است‪ ،‬یعنی شما‬ ‫نظر دیگری دارید؟‬ ‫برجــام داخلی بعد از برگــزاری انتخابات مجلس‬ ‫شورای اسالمی شروع شده است‪.‬‬ ‫یک اتفاقی که در دهمین دوره انتخابات مجلس‬ ‫شــورای اســامی افتاد این بــود کــه حامیان و‬ ‫نیروهای سیاســی نزدیــک به اقــای الریجانی‬ ‫حاضر نشدند با نامزدهای جبهه پایداری در یک‬ ‫لیســت مشــترک قرار بگیرند‪ ،‬بعد از انتخابات‬ ‫چطور می شــود؟ باتوجه به اینکه اصالح طلبان‬ ‫اعالم کردنــد بــرای مدیریت مجلس شــورای‬ ‫اســامی برنامه دارند این احتمال وجود دارد که‬ ‫فراکســیونی با ترکیب حامیان اقای الریجانی و‬ ‫نمایندگان همســو با پایداری در مجلس تشکیل‬ ‫شــود تا ریاســت مجلــس همچنــان در اختیار‬ ‫اصولگراها باقی بماند‪ ،‬یعنی اختالفات گذشــته‬ ‫را کنار بگذارند؟‬ ‫این موضوع را نشنیدم و فعال هم برای طرح این‬ ‫مباحث زود است‪ ،‬بنابراین اظهارنظر نمی کنم‪.‬‬ ‫اقای حدادعادل‪ ،‬رئیس فراکسیون اصولگرایان‬ ‫مجلس نهــم بــود‪ ،‬از انجا که در مجلــس اینده‬ ‫حضور ندارد اقای الریجانی در جایگاه ریاســت‬ ‫ایــن فراکســیون قــرار می گیــرد؟ ایــا چنیــن‬ ‫فراکسیونی تشکیل می شود؟‬ ‫نمی دانم‪.‬‬ ‫تکلیف فراکسیون رهروان در مجلس اینده چه‬ ‫می شود؟‬ ‫فراکسیون رهروان هم همین شرایط را دارد‪.‬‬ ‫یعنی ممکن اســت نام فراکسیون ها در مجلس‬ ‫شورای اسالمی تغییر کند؟‬ ‫فعال معادالت مجلس اینده روشن نیست‪ ،‬تکلیف‬ ‫‪ 64‬کرسی در انتخابات دور دوم مشخص می شود‪ ،‬ضمن‬ ‫انکه باید بــاب مذاکــرات و گفت وگوها باز شــود و وقتی‬ ‫تبادل نظرها انجام شــد می توان دربــاره این موضوعات‬ ‫اظهارنظر کرد‪.‬‬ ‫سیاست‬ ‫پارلمان‬ ‫‪185‬‬ ‫خبرگان پنجم‬ ‫سیاست‬ ‫پنجمین دوره انتخابات خبرگان حتما متفاوت اســت از ادوار گذشته ‪ .‬هیچ وقت اینطور‬ ‫نبوده که جامعتین دو لیســت مجزا برای این رقابت اعالم کنند‪ .‬حال انکه این بار عالوه بر این‬ ‫موضوعیکلیستدیگرهمبهاینرقابتاضافهشد‪.‬نتیجهاینانتخاباتاگرچهترکیبخبرگان‬ ‫را با تفاوت چندانی مواجه نکرد اما موجب شد ایات یزدی و مصباح یزدی وارد مجلس خبرگان‬ ‫نشوند‪ .‬یک نکته دیگر درباره این مجلس معادالت تازه درباره هیات رئیسه جدید است‪.‬‬ ‫پرون‬ ‫د‬ ‫ه‬ ‫دوم‬ ‫چهنتایجیازانتخاباتمجلسخبرگانحاصلشد؟‬ ‫سیاست‬ ‫‪186‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫پیروزی جامعه مدرسین درکشور‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاست‬ ‫رقابت بزرگان‬ ‫از ایت الله امینی‪ ،‬ایت الله موحدی کرمانی و ایت الله مومن‬ ‫به عنوان نامزدهای ریاست خبرگان نام برده می شود‬ ‫چه کسی رئیس می شود؟‬ ‫گفت وگوی مثلث‬ ‫با موسی قربانی‬ ‫‪187‬‬ ‫‪1‬‬ ‫سیاست‬ ‫ایــن دوره انتخابات مجلــس خبرگان از همیشــه‬ ‫متفاوت تر بوده اســت‪ .‬صریح تر بگوییم شاید هیچ وقت‬ ‫این رقابت سیاســی تا این حد رقابتی نبوده است‪ .‬به یک‬ ‫معنا این بار انتخاب خبرگان بســیار مورد توجه و استقبال‬ ‫قرار گرفت‪ .‬پدیده ها در این انتخابات قابل شمار است‪.‬‬ ‫برای اولین بار لیســت جامعتیــن مجزا بــود و حتی چند‬ ‫لیست دیگر هم منتشــر شــد؛ مهمتر از همه انها لیست‬ ‫منسوب به اکبر هاشمی رفسنجانی‪ .‬انتخابات در تهران‬ ‫از همه شــهرهای دیگر داغ تر و حســاس تر شــده بود‪.‬‬ ‫علمای تراز اول از این حوزه انتخابیه نامزد شده و تفاوت‬ ‫لیســت ها هر چند در حد چند نفر بود ســطح رقابت را باال‬ ‫برده بود‪ .‬نتیجــه انتخابات هم البتــه ویژگی ها و نکاتی‬ ‫به همراه داشت‪.‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪188‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫رقابت داغ‬ ‫نکته این انتخابات در حوزه انتخابیه تهران این بود‬ ‫که یک رقابت میان برخی علما شــکل گرفته بود‪ .‬رقابتی‬ ‫که البته پیش تر در دوره های قبل در داخل مجلس خبرگان‬ ‫بر اساس برخی اختالف عقاید وجود داشت اما در چند سال‬ ‫اخیر شــدت یافته و حتی کار را به انجا رســاند که طرفین‬ ‫ ترجیح دادند لیست مجزا معرفی کنند‪.‬‬ ‫از چند هفته پیش‪ ،‬خبرهایی امــده بود که در جامعه‬ ‫روحانیت اختالف نظرهایی در مورد قرار دادن نام هاشمی‬ ‫در لیســت وجود دارد امــا همزمان خبرهایی هــم بود که‬ ‫جامعه مدرسین به این نتیجه رسیده است که نام هاشمی‬ ‫نباید در لیست باشــد‪ .‬در این میان البته خبرهایی هم بود‬ ‫که برخی مخالف قرار دادن نام حســن روحانی در لیست‬ ‫جامعه مدرسین هســتند‪ .‬عدم مشــخص بودن وضعیت‬ ‫نامزدها در این دو لیست همراه شــد با این شایعه که اکبر‬ ‫هاشمی رفسنجانی بنا دارد یک لیست مختص خود را برای‬ ‫انتخابات معرفی کند‪.‬‬ ‫ایــن از پدیده هــای انتخابــات دوره پنجم اســت‬ ‫که لیســت جامعتین متفاوت بوده و یکــی از چهره های‬ ‫شاخص این فهرست هم لیست سومی اورده بود‪ .‬روایت‬ ‫این تفاوت نظر جامعتین در لیســت خبــرگان هم جالب‬ ‫اســت‪ .‬مصباحی مقدم با اشــاره به لیســت منتشره مورد‬ ‫حمایت این تشــکل در انتخابات خبــرگان رهبری گفته‬ ‫است که جامعتین در مورد ‪ 80‬نفر توافق و در مورد هشت‬ ‫نفر اختالف نظر داشته اند‪ .‬به گفته وی جامعه روحانیت‬ ‫مبارز در تهران اکبر هاشــمی بهرمانی و جامعه مدرسین‬ ‫حوزه علمیه قم علی مومن را مورد حمایت قرار داده اند‪.‬‬ ‫وی همچنین گفته بود‪« :‬علی فالحیان از حوزه انتخابیه‬ ‫خوزستان‪ ،‬سیداسماعیل نوری زنجانی از حوزه انتخابیه‬ ‫زنجان‪ ،‬سیدعلی حسینی از حوزه انتخابیه گیالن‪ ،‬هاشم‬ ‫نیازی و احمد مبلغی از حوزه انتخابیه لرستان کاندیداهای‬ ‫اختصاصی مورد حمایت جامعه روحانیت مبارز هستند‪».‬‬ ‫وی همچنین یاداور شده است که سیدکاظم نورمفیدی و‬ ‫عبدالهادی مرتضوی شاهرودی از حوزه انتخابیه گلستان‬ ‫کاندیداهای مورد حمایت جامعه روحانیت مبارز هستند و‬ ‫جامعه مدرسین حوزه علمیه قم کسی را در این حوزه مورد‬ ‫حمایت قرار نداده اســت‪ .‬اما جامعه مدرسین ترجیح داد‬ ‫در مورد لیســتی که منتشــر کرده بیانیه دهد و معیارهای‬ ‫انتخاب نامزدهایش را اعالم کند‪ .‬در این بیانیه امده بود‪:‬‬ ‫«این نظر مشورتی جامعه مدرســین پس از طی مدت ها‬ ‫رایزنی و شناســایی در سراسر کشــور صورت گرفته و در‬ ‫این میان مالک هایی چون «خبرویت و روشن ضمیری‪،‬‬ ‫دلسوزی و ارادت قلبی و عملی نسبت به انقالب اسالمی‪،‬‬ ‫امام راحل و رهبری معظم انقالب‪ ،‬برخورداری از اگاهی‬ ‫و صالحیت هــای علمــی‪ ،‬مخالفت عینی با دنیاپرســتی‬ ‫و مقام خواهــی‪ ،‬رعایــت بی االیشــی و برخــورداری از‬ ‫زی طلبگی و در یک کالم به فرموده امام راحل مخالفت‬ ‫با اســام امریکایی (اســام مرفهین بی درد و قاعدین)‬ ‫و التزام به اســام ناب محمدی (صلی اللــه علیه و اله و‬ ‫ســلم)» از جمله خصوصیات بارز مد نظــر تهیه کنندگان‬ ‫این فهرست بوده است‪».‬‬ ‫جنجال بر سر یک لیست‬ ‫در ایــن میــان امــا ارائــه فهرســت از ســوی‬ ‫هاشمی رفســنجانی بــا جنجال هــای فراوان رســانه ای‬ ‫وسیاسی مواجه شد‪ .‬او فهرســت مدنظرش را همزمان با‬ ‫سخنرانی خود در صداوسیما منتشر کرد‪ .‬نام این فهرست‬ ‫«خبرگان ‪ - ٩٤‬خبــرگان مردم» بوده که شــامل ‪ ١٦‬نام در‬ ‫اســتان تهران و حدود ‪ 30‬نفر در سایر حوزه های انتخابیه‬ ‫بود‪ .‬د ر این لیســت نــام افــراد ی را می توان د یــد که د ر‬ ‫لیست جامعه مد رسین حضور نداشــتند و البته این لیست‬ ‫اشتراکاتی هم با لیست جامعه مد رسین داشت‪.‬‬ ‫د ر ایــن لیســت عــاوه بــر هاشمی رفســنجانی‬ ‫که به عنوان سر لیســت قرار داشــت نام افــراد ی چون‪،‬‬ ‫حســن روحانی‪ ،‬ابراهیم امینی‪ ،‬محمد امامی کاشــانی‪،‬‬ ‫محمود علوی‪ ،‬محمد علــی موحد ی کرمانی‪ ،‬ابوالفضل‬ ‫میرمحمد ی‪ ،‬محمد محمد ی نیک(ری شهری)‪ ،‬محسن‬ ‫قمی‪ ،‬محمد علی تسخیری‪ ،‬محمد سجاد ی عطا اباد ی‪،‬‬ ‫قربانعلی د ری نجف اباد ی‪ ،‬هاشم بطحایی‪ ،‬محمد حسن‬ ‫زالی (فاضل گلپایگانی)‪ ،‬نصرا‪ ...‬شــاه اباد ی و محسن‬ ‫اســماعیلی به چشــم می خورد ‪ .‬نکته جالب د ر این لیست‬ ‫حضور محســن اســماعیلی تنها کاند ید ای غیر ملبس د ر‬ ‫انتخابات خبرگان د ر لیســت مورد حمایت هاشــمی بود‪.‬‬ ‫د ر ان ســوی رقابت اگر به لیســت جامعه مد رسین قم د ر‬ ‫تهران نگاهی بیند ازیم افراد ی د ر این بین مشترک بودند‬ ‫و افراد ی متفاوت‪ .‬د ر لیســت جامعه مد رسین چهره هایی‬ ‫همچون احمد جنتی‪ ،‬محمد تقــی مصباح یزد ی‪ ،‬محمد ‬ ‫یزد ی‪ ،‬علیرضا اعرافی‪ ،‬محمد باقر باقری کنی‪ ،‬غالمرضا‬ ‫مصباحی مقــد م‪ ،‬ســید محمد رضا مد رســی یزد ی‪ ،‬علی‬ ‫مومــن‪ ،‬حســن روحانــی‪ ،‬ابراهیــم امینــی‪ ،‬محمد علی‬ ‫موحد ی کرمانی‪ ،‬ســید ابوالفضل میر محمد ی‪ ،‬محســن‬ ‫قمــی‪ ،‬محمــد محمــد ی ری شــهری‪ ،‬قربانعلــی د ری‬ ‫نجف اباد ی و محمد امامی کاشانی قرار داشتند‪.‬‬ ‫امــا در ادامه تحــوالت ایــن انتخابات یــک اتفاق‬ ‫مهم رخ داد‪ .‬بی بی ســی‪ ،‬رســانه تحت مدیریت کشــور‬ ‫انگلســتان در دخالتی اشکار در مســائل داخلی ایران به‬ ‫حمایــت از لیســت هاشمی رفســنجانی پرداخت‪ .‬همین‬ ‫اتفاق موجب شــد موج واکنش ها نســبت به این لیســت‬ ‫باال بگیرد‪ .‬منتقدان هاشمی رفســنجانی از این فهرســت‬ ‫به عنوان لیست انگلیسی یاد می کردند‪ .‬کار به انجا رسید‬ ‫که هاشمی رفسنجانی در مواجهه با موج واکنش با اشاره‬ ‫به اینکه لیست منتشر شــده به نام من‪ ،‬لیست من نیست‪،‬‬ ‫گفت‪« :‬گروهی از نخبگان و خبرگان داخل و خارج مجلس‬ ‫خبرگان این لیست را تهیه کرده اند و از بنده و اقای روحانی‬ ‫خواستند سرلیست ان باشیم‪».‬‬ ‫این اما تمــام ماجرا نبود‪ .‬یکباره یــک موج دیگر راه‬ ‫افتاد که برخی اعضای این لیست به قرار گرفتن نامشان‬ ‫در فهرست هاشمی معترض بودند‪ .‬در همین راستا بود که‬ ‫ایت الله موحدی کرمانــی‪ ،‬دبیرکل جامعه روحانیت اعالم‬ ‫کرد‪« :‬من اصال راضی نبودم و نیستم که اسمم در لیست‬ ‫اقای هاشمی باشد و به همین دلیل هم می گویم که مردم‬ ‫بدانند‪ ،‬من فقــط عضو لیســت جامعتین هســتم‪ .‬برخی‬ ‫می گویند که من از این لیست خارج شوم که این بی معنی‬ ‫است چون من خودم در لیست نرفتم که حاال خارج شوم و‬ ‫ابتدائا در این لیست نبودم که حاال بگویم من از این لیست‬ ‫خارج می شــوم‪ .‬اقایان بدون اینکه اجــازه از من بگیرند‪،‬‬ ‫نامم را در لیســت خود قرار دادند و حاال اعالم می کنم که‬ ‫در این لیست (لیســت مورد حمایت هاشــمی) نیستم‪».‬‬ ‫وی در مصاحبه دیگری هم گفته بود‪« :‬شــنیده ام که این‬ ‫اصالح طلبان هم اسم من را در لیستشان گذاشته اند‪ .‬من‬ ‫راضی به زحمتشــان نبودم! هم انها می دانند و هم مردم‬ ‫می دانند که من گروه خونی ام به ایــن جریان نمی خورد و‬ ‫به این جریان نمی چسبم‪ .‬من انقالبی و والیتمدار هستم‬ ‫و پایبند به اصول‪».‬‬ ‫ایت اللــه دری نجف ابادی هم فــرد دیگری بود که‬ ‫اعالم کرد فقط در لیســت جامعتین حضــور دارد‪« :‬من‬ ‫به کســی نگفتم اســمم را در لیســت بگذار و جز لیست‬ ‫جامعتین در لیســت دیگری نیســتم؛ حاال یک کســانی‬ ‫من را در لیستشان گذاشــته اند که من اصال خبر ندارم‪،‬‬ ‫اما مشخص اســت از این حرکت که انگلیس دنبال این‬ ‫اســت که بنزین بریزد در انتخابــات‪ ،‬کار انگلیس تفرقه‬ ‫انداختن است‪».‬‬ ‫نفر بعدی‪ ،‬ایت الله تســخیری بــود که از حضور در‬ ‫این لیســت اعالم برائت کــرد‪ .‬او گفت‪« :‬مــن خارج از‬ ‫تهران بودم و بعدا دیدم اسم من در لیست اقای هاشمی‬ ‫است‪ ،‬با من هیچ کس مشــورت و صحبت نکرد و دلیلی‬ ‫نیســت که ذیل این گــروه و ان گــروه باشــیم‪ .‬صریحا‬ ‫می گویم که اصولگرا هستم و معتقدم که خط صحیح خط‬ ‫اصولگراســت و خط دیگران اصالح طلب یا اعتدال گرا‬ ‫خط صحیحی نیست‪».‬‬ ‫ایت الله تســخیری در پاسخ به ســوالی در رابطه با‬ ‫مواضع سال های اخیر هاشــمی تصریح کرد‪« :‬صحیح‬ ‫نیســت که بنده در جلسه ای درباره اشــخاص نظر بدهم‬ ‫ولی بنــده مخالف خیلــی از موضع گیری های هاشــمی‬ ‫هســتم‪ ،‬از جمله موضع گیری که علیه شــورای نگهبان‬ ‫داشت‪».‬‬ ‫ایت الله مدرســی یزدی‪ ،‬از لیستی که اصالح طلبان‬ ‫حامی ان هســتند هم از کســانی بــود که نســبت به عدم‬ ‫موضع گیری هاشمی رفسنجانی در قبال حمایت بی بی سی‬ ‫اعتراض کرد‪« :‬چرا برخی در طرح هایی که دشمن برای‬ ‫ملت اماده می کنند عامل می شوند و خالهای دشمن را پر‬ ‫می کنند؛ رسما اعالم کنید‪ ،‬و به دهن انگلیس و بنگاه های‬ ‫تبلیغاتی انان بزنید و از انها تبری بجویید؛ هرکس صادقانه‬ ‫تبری جســت می تواند مورد تایید ملت قرار گیرد و هرکس‬ ‫تبری نجست ملت ایران نباید روی خوشی به او نشان دهد‪.‬‬ ‫ارائه فهرســت از سوی هاشمی رفســنجانی با جنجال های فراوان‬ ‫رسانه ای وسیاسی مواجه شــد‪ .‬او فهرست مدنظرش را همزمان با سخنرانی‬ ‫خود در صداوسیما منتشر کرد‬ ‫سیاست‬ ‫اما وقتی نتایــج انتخابات اعالم شــد همه اعضای‬ ‫فهرست هاشمی غیر از یک نفر توا نستند از حوزه انتخابیه‬ ‫تهران وارد این مجلس شــوند‪ .‬چنان کــه می توان گفت ‬ ‫بین منتخبین‪ ،‬جامعه روحانیت‪ ،‬بیشــترین سهم را دارد و‬ ‫با ‪ 66‬منتخب بیشترین کرســی را به خود اختصاص داده‬ ‫اما جالب است که هیچ کدام از این افراد نامزد اختصاصی‬ ‫جامعه روحانیت نیستند و نامشان دست کم در یک لیست‬ ‫دیگر هم امده است‪.‬‬ ‫جامعه مدرســین در رتبــه دوم قــرار دارد و نام ‪64‬‬ ‫منتخب در لیســت های این جریان امده بــود که در بین‬ ‫انها سه منتخب‪ ،‬نامزد اختصاصی انها بودند که نامشان‬ ‫تنهــا در لیســت جامعه مدرســین بــود‪ .‬لیســت خبرگان‬ ‫مردم ‪ 55‬منتخب را به مجلس خبرگان فرســتاده اســت‪.‬‬ ‫این لیســت بیشــترین تعداد نامزد اختصاصــی را دارد و‬ ‫‪ 16‬عضــو دور بعدی مجلــس خبرگان‪ ،‬نامشــان تنها در‬ ‫لیســت خبرگان مردم امده بود‪ .‬جالب اســت که ایت الله‬ ‫هاشمی رفســنجانی در بیــن این ‪ 16‬نفر نیســت‪ ،‬چراکه‬ ‫نام او در لیســت جامعه روحانیت هم امده بود‪ .‬اســامی‬ ‫ نامزدهــای پیروز ایــن انتخابــات در تهــران از این قرار‬ ‫اســت‪ :‬اکبر هاشــمی بهرمانی ‪ 2301492‬رای‪ -‬محمد‬ ‫اقاامامی ‪ 2286483‬رای‪ -‬حســن روحانــی ‪2238166‬‬ ‫رای‪ -‬محســن قمــی ‪ 2229759‬رای‪ -‬محمدعلــی‬ ‫موحــدی ‪ 2134963‬رای‪ -‬قربانعلــی دری نجف ابــادی‬ ‫‪ 2056427‬رای‪ -‬سید ابوالفضل میرمحمدی ‪1962944‬‬ ‫رای‪ -‬محمــد محمدی نیــک ‪ 1952563‬رای‪ -‬ابراهیــم‬ ‫حاج امینی نجف ابــادی ‪ 1904524‬رای‪-‬ســید محمود‬ ‫علوی ‪ 1706855‬رای‪ -‬نصرالله شــاه ابادی ‪1445142‬‬ ‫رای‪-‬محمدعلــی تســخیری ‪ 1442224‬رای‪ -‬محســن‬ ‫اسماعیلی ‪ 1422935‬رای‪ -‬محمدحسن زالی ‪1354756‬‬ ‫رای‪-‬سید هاشــم بطحا یی ‪ 1324344‬رای‪ -‬احمد جنتی‬ ‫‪ 1321130‬رای‬ ‫خداحافظی دو ایت اهلل‬ ‫اجالســیه اخر در مجلس قدیم شورای اسالمی‪،‬‬ ‫در شرایطی برگزار شــد که هنوز مباحث پســاانتخاباتی‬ ‫انتخابات هفتم اســفند پایان نگرفته اســت؛ انتخاباتی‬ ‫کــه در ان دو چهره اصلی ایــن دوره از خبــرگان‪ ،‬یعنی‬ ‫ایت الله محمد یــزدی‪ ،‬رئیس فعلی خبــرگان و ایت الله‬ ‫تقی مصباح یزدی از راهیابی بــه دوره پنجم باز ماندند‪.‬‬ ‫چند روز پــس از روشن شــدن نتایــج ارا‪ ،‬شــایعاتی در‬ ‫فضای مجازی دست به دســت چرخید که از اســتعفای‬ ‫اعضای منتخــب این دوره بــه نفع ایت الله یــزدی خبر‬ ‫می دادند‪ .‬هر بار هــم نام یکی از اعضا مطرح شــد و در‬ ‫جدیدترین فضاسازی‪ ،‬نام ایت الله بطحایی مطرح شده‬ ‫است‪ .‬این شایعات البته در شرایطی مطرح می شود که‬ ‫اصوال با اســتعفای هیچ عضوی از خبرگان‪ ،‬اعضایی که‬ ‫رای الزم را به دســت نیاورده و در زمره ‪ 16‬نفر اول ارای‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫تهران نبوده اند‪ ،‬نمی توانند وارد مجلس شــوند؛ چرا که‬ ‫نمایندگی مجلس خبــرگان‪ ،‬عضو علی البــدل ندارد که‬ ‫بر این اساس در صورت اســتعفای برخی از نمایندگان‪،‬‬ ‫اعضای بازمانده بخواهند وارد مجلس شوند‪ .‬با این حال‬ ‫حجم این شــایعات تا جایی باال گرفت کــه هم ایت الله‬ ‫بطحایی را وارد ماجرا کرد و هم یکی از نزدیکان ایت الله‬ ‫یزدی را‪ .‬سید هاشم بطحایی شایعات مطرح شده درباره‬ ‫کناره گیری اش از پنجمین دوره مجلس خبرگان رهبری‬ ‫را تکذیب کرد و گفت‪« :‬ملــت ایران و به خصوص مردم‬ ‫شریف تهران بزرگ‪ ،‬حماسه ای تاریخی افریدند و امروز‬ ‫شــایعه هایی مطرح می شــود که من می خواهم استعفا‬ ‫بدهم‪ .‬مگر من خائن به رای مردم هســتم که رای مردم‬ ‫را از دســت بدهم؟ من اگر می خواستم انصراف بدهم‪،‬‬ ‫اصال شــرکت نمی کردم‪ .‬چرا قدر ملت شریف را ندانیم؟‬ ‫دشمن شایعه هایی درســت می کند و خودش هم به انها‬ ‫جــواب می دهد‪ ».‬بطحایــی ادامــه داد‪« :‬بنده در یک‬ ‫صورت اســتعفا می دهم که خدا مرگ من را برساند تا در‬ ‫قید حیات هستم‪ ،‬نســبت به امانت مردم پایبند و وفادار‬ ‫هســتم و وظیفه خود را بر حســب بندگی انجام خواهم‬ ‫داد‪ ».‬ســایت تابناک تهران هم به نقل از یک منبع اگاه‬ ‫از قول ایت الله یزدی گفت که ایشــان نتیجه انتخابات‬ ‫خبرگان را قبول دارد‪ .‬به گزارش این سایت‪ ،‬پیرو تماس‬ ‫یک منبــع مطلــع و نزدیک بــه ایت الله یزدی‪ ،‬ایشــان‬ ‫درخصوص احتمال اســتعفای برخی از اقایان به منظور‬ ‫راهیابی معظم له به مجلس خبرگان پنجم موکدا تصریح‬ ‫کردند‪« :‬من بــه هیچ وجه راضی نبوده و نیســتم و هیچ‬ ‫فردی از طرف اینجانب د ر این خصوص نباید رایزنی کند‬ ‫و من نتیجه انتخابات خبرگان را که اعالم شــده است‪،‬‬ ‫قبول دارم‪ .‬همچنین‪ ،‬حجت االســام علی ابراهیمی‪،‬‬ ‫رئیس دفتر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‪ ،‬انتشار اخبار‬ ‫جهت دار و مغرضانه درباره ایت الله یزدی را فضاســازی‬ ‫رســانه ای برخی جریان های خاص سیاسی عنوان کرد‬ ‫و گفــت‪« :‬ایت الله یــزدی اعــام کردند بنــده به رای‬ ‫مردم احتــرام می گذارم‪ ».‬رئیس دفتر جامعه مدرســین‬ ‫حــوزه علمیه قم انتشــار برخــی اخبار جهت دهی شــده‬ ‫در زمینه انصــراف برخی از نماینــدگان منتخب مجلس‬ ‫خبرگان رهبری به منظــور راه یافتن ایت الله یزدی به این‬ ‫مجلــس را صرفا بازی رســانه ای و جریان ســازی برخی‬ ‫جریان هــای خاص سیاســی دانســت و تاکیــد کرد که‬ ‫نباید به این فضاســازی ها توجهی کرد‪ .‬حجت االسالم‬ ‫ابراهیمی ســیریزی گفــت‪« :‬حضــرت ایت اللــه یزدی‬ ‫تاکید کردند که بنده به رای مردم احترام می گذارم و اگر‬ ‫کســی هم تحت هر عنوانی از جملــه خیرخواهی دنبال‬ ‫این مساله باشــد‪ ،‬بنده نمی پذیرم‪« .‬او گفت‪« :‬حضرت‬ ‫ایت الله یزدی همچنین تاکید کردند قبول این مسئولیت‬ ‫در مجلس خبرگان بر اســاس تکلیفی بوده که بر دوش‬ ‫من گذاشته شده‪ ،‬حال که این مســئولیت از دوش من‬ ‫برداشته شده‪ ،‬خدا را شاکرم‪».‬‬ ‫به نظر می رسد ترکیب مجلس خبرگان چندان تغییری‬ ‫نکرده اســت اما باید منتظر تغییرات هیات رئیسه در دوره‬ ‫جدید باشیم‪.‬‬ ‫سیاست‬ ‫نتیجه متفاوت‬ ‫ترکیب مجلس خبرگان چندان تغییری‬ ‫نکرده است اما باید منتظر تغییرات هیات رئیسه در‬ ‫دوره جدید باشیم‬ ‫‪189‬‬ ‫سیاست‬ ‫رئیس جدید‬ ‫رقابت بزرگان‬ ‫از ایت الله امینی‪ ،‬ایت الله موحدی کرمانی و ایت الله مومن به عنوان نامزدهای‬ ‫ریاست خبرگان نام برده می شود‬ ‫‪2‬‬ ‫حاال که ایت الله یزدی نتوانسته وارد مجلس خبرگان‬ ‫پنجم شود‪ ،‬مهمترین سوال برای اهل تحلیل این است که‬ ‫رئیس مجلس خبرگان چه کسی خواهد بود‪ .‬مجلس فعلی‬ ‫اخرین اجالسیه اش را برگزار کرده و در مجلس جدید بناست‬ ‫پس از اولین جلســه برای هیات رئیســه رای گیری شود‪.‬‬ ‫اکنون نگاه ها دوخته شــده به گزینه هایی که ممکن است‬ ‫در این رای گیری شــرکت کرده و خود را در معرض ریاست‬ ‫این مجلس پراهمیت قرار دهند‪.‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪190‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫صندلی اول‬ ‫در مجلس خبرگان به دلیل شان علما و افرادی که در‬ ‫ان حاضرند غالبا این گونه بوده که بر سر صندلی ها رقابت‬ ‫اشکاری ایجاد نمی شــده‪ ،‬غیر از موارد استثنا‪ .‬چه اینکه‬ ‫از همان زمان اغاز به کار مجلس خبرگان تا ســال ‪،1386‬‬ ‫نماینــدگان این مجلس معتقــد بودند ایت الله مشــکینی‬ ‫بهترین گزینه برای ریاســت اســت‪ .‬چنین بود که تا زمان‬ ‫حیات ایشــان هیچ کس برای این صندلی کاندیدا نشــد‬ ‫درگذشت ایت الله در تابستان ســال ‪ 86‬و درست دو سال‬ ‫بعد از به قدرت رســیدن محمود احمدی نژاد‪ ،‬باعث شــد‬ ‫تا ریاســت مجلس خبرگان رهبری وارد فاز جدیدی شود و‬ ‫برای اولین بار شاهد رقابتی سخت برای کسب این کرسی‬ ‫مهم باشیم‪.‬‬ ‫هاشــمی پس از درگذشــت ایت الله علی مشــکینی‬ ‫در سال ‪ ،۱۳۸۶‬در ‪ ۱۳‬شــهریور ‪ ۱۳۸۶‬به ریاست خبرگان‬ ‫انتخاب شد‪ .‬در این انتخابات که محمد یزدی و احمد جنتی‬ ‫و اکبر هاشمی رفسنجانی مطرح بودند‪ ،‬یزدی به نفع جنتی‬ ‫نامزد نشــد‪ .‬بدین ترتیب انتخابات میان جنتی و هاشــمی‬ ‫برگزار شد که پس از شــمارش رای ها هاشمی رفسنجانی‬ ‫‪ ۴۱‬رای و جنتــی ‪ ۳۴‬رای بــه دســت اورد‪ ،‬گرچــه یکی از‬ ‫اعضای مجلس خبرگان رهبری در اثر اشتباه دو رای داد و‬ ‫برگزارکنندگان انتخابات برای جبران این اشتباه دو رای از‬ ‫مجموع ارا (یکی از هاشمی و یکی از جنتی) را برای رعایت‬ ‫عدالت حذف کردند‪ .‬پس از پایان رای گیری و تعیین رئیس‬ ‫جدید‪ ،‬رسما دو فراکســیون سیاســی در مجلس خبرگان‬ ‫رهبری اعالم موجودیت کردند؛ یکی متمایل به نامزد پیروز‬ ‫و دیگری نزدیک بــه نامزد رای نیــاورده‪ .‬همچنین محمد‬ ‫مومن بــا ‪ ۳۷‬رای و محمود هاشمی شــاهرودی با ‪ ۳۳‬رای‬ ‫نایب رئیس مجلس شدند‪.‬‬ ‫پــس از ان در موعدی دیگر در نشســت ‪ ۲۰‬اســفند‬ ‫‪ ۱۳۸۷‬خبرگان هاشمی رفســنجانی برای دو سال دوباره به‬ ‫ریاست خبرگان برگزیده شــد‪ .‬برای ریاست محمد یزدی و‬ ‫اکبر هاشمی رفســنجانی نامزد شــدند که یزدی ‪ ۲۶‬رای و‬ ‫هاشمی رفســنجانی ‪ ۵۱‬رای از ‪ ۷۹‬رای اوردند‪ .‬دو رای نیز‬ ‫ممتنع بود‪ .‬برای نایب رئیسی هاشمی شاهرودی با ‪ ۶۴‬رای‬ ‫نایب رئیس نخست شد و یزدی با ‪ ۵۶‬رای نایب رئیس دوم‬ ‫شد‪ .‬ایت الله نمازی نیز ‪ ۲۸‬رای اورد‪.‬‬ ‫در اجــاس ‪ ۱۷‬اســفند ‪ ۱۳۸۹‬و پــس از حــوادث‬ ‫انتخابات ریاست جمهوری دهم هم محمدرضا مهدوی کنی‬ ‫برای دو ســال به ریاســت خبــرگان انتخاب شــد‪ .‬در این‬ ‫انتخابات هاشمی رفسنجانی به نفع مهدوی کنی کنار رفت‬ ‫و وی که تنها نامزد بود با ‪ ۸۳‬رای رئیس جدید خبرگان شد‪.‬‬ ‫اما در پی درگذشــت ایت الله مهدوی کنی در سال ‪،۱۳۹۳‬‬ ‫در نشست خبرگان در تاریخ ‪ ۱۹‬اسفند ‪ ۱۳۹۳‬محمد یزدی‬ ‫جانشین وی شد ‪ .‬محمد مومن و اکبر هاشمی رفسنجانی و‬ ‫محمد یزدی برای ریاست نامزد شــده بودند‪ ،‬سید محمود‬ ‫هاشمی شــاهرودی به دلیل تعداد زیاد نامــزدان انصراف‬ ‫داده بود‪ .‬این نخستین باری بود که انتخابات هیات رئیسه‬ ‫به دور دوم کشیده شد‪.‬‬ ‫حاال اما مهمترین ســوال این اســت که چه کســی‬ ‫رئیس مجلس خبرگان جدید خواهــد بود‪ .‬از مجموع ارا به‬ ‫نظر می رسد ترکیب مجلس خبرگان جدید چندان تغییری‬ ‫نکرده است اما به هر حال شرایط سیاسی تغییراتی کرده که‬ ‫گمان می رود این مساله در انتخاب هیات رئیسه هم اندکی‬ ‫تاثیر داشته باشد‪.‬‬ ‫ایا هاشــمی رئیس می شــود؟ ایــن حتمــا یکی از‬ ‫گزینه های مورد پرسش اســت‪ .‬می گویند هدف هاشمی‬ ‫از تهیه ان لیست و تالش برای عدم ورود ایت الله یزدی‬ ‫بیشــتر برای رسیدن به پســت ریاســت مجلس خبرگان‬ ‫بوده است‪ .‬اگر این گزاره درست باشد و یادمان بیاید که‬ ‫هاشمی در دور قبلی انتخابات هیات رئیسه با وجود انکه‬ ‫می دانست رای چندانی ندارد اما کاندیدا شد‪ ،‬ساده ترین‬ ‫تحلیل این اســت که بگوییم او البد نامزد این انتخابات‬ ‫هم خواهدشد‪ .‬گفته می شود هاشمی شاهرودی که یکی‬ ‫از گزینه های احتمالی برای ریاســت خبرگان اســت و در‬ ‫صورت نامزدی هاشمی کاندیدا نخواهد شد‪ .‬اما از جانب‬ ‫دیگر اگر معادالت را بر این پایه استوار کنیم که شاید از‬ ‫مجموع ارا هاشــمی فکر کند که نمی توانــد رای الزم را‬ ‫بیاورد‪ ،‬ان وقــت باید به این تحلیل برســیم که او از یک‬ ‫فرد حمایــت خواهد کرد‪ .‬به نظر می رســد‪ ،‬ایات امینی‪،‬‬ ‫هاشمی شاهرودی‪ ،‬امامی کاشانی و حتی حسن روحانی‬ ‫افــراد دلخــواه هاشمی رفســنجانی باشــند‪ .‬در نگاهی‬ ‫جز ئی تر اگــر هاشمی رفســنجانی برای ایــن انتخابات‬ ‫نامزد نشود‪ ،‬می شود هاشمی شاهرودی و امامی کاشانی‬ ‫را محتمل تریــن نامزدهای این جریان بــرای انتخابات‬ ‫رئیس مجلس خبرگان دانســت‪ .‬اما این فقط یک سوی‬ ‫میدان است‪.‬‬ ‫یکی از رقبای جدی هاشمی‪ ،‬ایت الله جنتی است که‬ ‫اتفاقا او توانسته از حوزه تهران وارد این مجلس شود‪ .‬شاید‬ ‫جامعتین تالش کند بعــد از ایت الله یزدی‪ ،‬دبیر شــورای‬ ‫نگهبان را به کرسی ریاســت مجلس خبرگان برساند‪ .‬این‬ ‫طیف از مجلس خبرگان البته ایت الله املی الریجانی را نیز‬ ‫برای ریاست مجلس دارد‪.‬‬ ‫گمانه زنیاحمدخاتمیبرایریاستخبرگانپنجم‬ ‫سیداحمد خاتمی در گفت وگو با برنامه «من طهران»‬ ‫در شبکه العالم‪ ،‬در پاســخ به سوالی درباره شروع رایزنی ها‬ ‫درباره ریاست اینده مجلس خبرگان گفت‪« :‬هنوز کاری در‬ ‫این زمینه صورت نگرفته است؛ اما رئیس مجلس خبرگان‬ ‫پنجم‪ ،‬باتوجه به اینکه برای انتخاب هیات رئیســه‪ ،‬چهار‬ ‫بار انتخابات وجود خواهد داشــت‪ ،‬دســت کم در دو سال‬ ‫اول از جنس ایت الله مشــکینی‪ ،‬ایت اللــه مهدوی کنی‪،‬‬ ‫ایت الله یزدی و امثال اینها خواهد بود‪ ».‬خاتمی در ادامه‬ ‫درباره گمانه زنی هــا درباره برخــی افراد‪ ،‬از جملــه اقایان‬ ‫جنتی‪ ،‬شاهرودی‪ ،‬روحانی‪ ،‬رفســنجانی و امامی کاشانی‬ ‫برای ریاست خبرگان‪ ،‬گفت‪« :‬درباره این شخصیت ها من‬ ‫اظهارنظر نمی کنم‪ ،‬هر شخصی هرچه می گوید گمانه زنی‬ ‫اســت‪ ،‬این در واقع ساخته و پرداخته رســانه ها‪ ،‬گروه ها‪،‬‬ ‫روزنامه نگاران و بعضا برای جوســازی و فضاسازی است؛‬ ‫ان چنان که در دو ســال اخیر یا حدود یک سال اخیر برای‬ ‫انتخاب رئیس جدید شــاهد این فضا ســازی ها بودیم و به‬ ‫یاری خداوند این فضا سازی ها در خبرگان بی تاثیر خواهد‬ ‫بود‪».‬‬ ‫هر چه هســت به نظر می رســد این بار رقابت بر ســر‬ ‫هیات رئیســه بســیار جدی و داغ خواهد بــود‪ .‬باید منتظر‬ ‫ماند و دید کــه دو طیف اصلی این مجلــس جدید چگونه‬ ‫سیاســت ورزی خواهند کرد و ایــا رقابت بــه صحن علنی‬ ‫کشیده می شود یا یک توافق سرنوشت رئیس را مشخص‬ ‫خواهد کرد‪.‬‬ ‫گفت وگوی مثلث با موسی قربانی‬ ‫امید کرمانی ها‬ ‫خبرنگار‬ ‫چون مردم حق انتخــاب پیدا می کنند‪ ،‬منتهــا این رقابت‬ ‫خیلی فراگیر نبود‪ .‬شاید اوج رقابت در تهران رخ داد‪ .‬البته‬ ‫تهران هم اصل رقابت روی سه تا چهار نامزد بود ‪ .‬معتقدم‬ ‫اگر رقابت سالمی رخ دهد خوب است‪ .‬البته رقابتی که االن‬ ‫رخ داد و فضای انتخابات را دو قطبی کرد قدری با رفتارهای‬ ‫ناشایست و ناپسند هم همراه بود که باید برطرف شوند‪ .‬در‬ ‫ایام نام نویسی که یک دورخیز وسیع برای ثبت نام صورت‬ ‫گرفت‪ ،‬سپس فضاسازی برای اســتفاده از رانت با هدف‬ ‫تایید صالحیت شــدن اتفاق افتاد‪ ،‬همچنین شاهد برخی‬ ‫تخریب های نامزدها علیه یکدیگر بودیم که خوب نبود اما‬ ‫اصل اینکه رقابت جدی شد‪ ،‬خوب بود‪.‬‬ ‫ایا نقدهــای دیگری هم به ایجــاد رقابت در این‬ ‫دوره از انتخابات مجلس خبرگان وجود دارد؟‬ ‫خبرگان یــک نهاد مقدس اســت‪ ،‬تخریب افراد‬ ‫برای رســیدن به کرســی مجلس خبرگان با جایگاه اصلی‬ ‫این نهاد سازگار نیست‪ .‬اینکه برخی افراد با رانت بخواهند‬ ‫از شورای نگهبان تایید صالحیت بگیرند‪ ،‬با اهداف مجلس‬ ‫خبرگان ســازگار نیســت‪ .‬مقدمه و نحوه راهیابــی به نهاد‬ ‫مقدس خبرگان باید همسو با اهداف مقدسی باشد که این‬ ‫مجلس دنبال می کند‪ .‬اینکه مجتهدان برای رای اوری و‬ ‫ورود به مجلس خبرگان اقدام به تخریــب یکدیگر کنند‪،‬‬ ‫پسندیده نیست بنابراین حواشی و مقدمات تلخی که این‬ ‫دفعه بود باید حذف شود اما اصل رقابت خوب است‪.‬‬ ‫انتخابات مجلس شــورای اســامی در ســایه‬ ‫انتخابات مجلس خبرگان بود یا انتخابات خبرگان‬ ‫در سایه انتخابات مجلس؟‬ ‫شاید مجلس ســایه انداخته بود‪ ،‬چون انتخابات‬ ‫مجلس شــورای اســامی برای مردم حساسیت بیشتری‬ ‫داشت بر همین اســاس به خودی خود مساله اول کشور‬ ‫شــد‪ .‬حاال در بعضی حوزه های انتخابیه همچون تهران‬ ‫یک شــخصیت هایی در خبرگان کاندیــدا بودند که برای‬ ‫جریان های سیاســی رای اوری انها مهم بــود‪ ،‬به همین‬ ‫علت می توان گفت شاید در تهران خبرگان مقدم شد ولی‬ ‫اقای جنتی‪ ،‬مومن و هاشمی شاهرودی‬ ‫قبال کاندیدا بودند و می تواننــد در دوره اینده برای‬ ‫ریاست مجلس خبرگان مطرح باشند‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫پنجمین دوره انتخابات مجلس خبرگان رهبری‬ ‫ هفتم اســفند ماه ‪ 1394‬همزمان با دهمین دوره‬ ‫انتخابات مجلس شــورای اســامی برگزار شد‬ ‫که یکسری ویژگی های خاص خود را در مقایسه‬ ‫با ادوار گذشــته داشــت‪ ،‬همان طور که یاد شد‬ ‫نخستین ویژگی این دوره همزمانی با انتخابات‬ ‫مجلس شورای اسالمی بود‪ ،‬به نظر شما این دو‬ ‫رقابت چه تاثیر ی بر یکدیگر گذاشتند؟‬ ‫اینکــه انتخابات خبــرگان و انتخابــات مجلس‬ ‫شورای اســامی همزمان شد براســاس مصوبه مجلس‬ ‫هفتم بــود‪ .‬ان دوره که در مجلس حضور داشــتم طرحی‬ ‫به تصویب رســید تا دیگر نیاز نباشــد مردم هرســال پای‬ ‫صندوق های رای بروند بلکــه برگــزاری انتخابات هر دو‬ ‫سال یک بار انجام شود‪ ،‬بر همین اســاس پنجمین دوره‬ ‫خبرگان برای نخســتین بــار با انتخابات مجلس شــورای‬ ‫اسالمی همزمان برگزار شــد و ویژگی که مدنظر ان طرح‬ ‫بود‪ ،‬یعنــی افزایش مشــارکت مــردم اتفاق افتــاد‪ .‬البته‬ ‫مشــکالتی هم داشــت مثال برخی کاندیداهای خبرگان‬ ‫دل شان می خواست از نامزدهای مجلس شورای اسالمی‬ ‫حمایت کنند امــا به جهت انکه خودشــان رای فراجناحی‬ ‫بگیرند‪ ،‬در این مساله محدودیت داشتند و ستادهایشان را‬ ‫طوری تشکیل دادند که تعبیر حمایت از نامزدی خاصی در‬ ‫مجلس نکند‪ .‬این مساله هم مثبت بود و هم منفی‪ .‬منفی‬ ‫از این نظر برخی ارا را از دســت دادند‪ .‬مثبت این نظر که‬ ‫یکسری ارای فراجناحی را کســب کردند‪ .‬در مجموع هم‬ ‫نامزدهای مجلس شورای اسالمی و هم نامزدهای خبرگان‬ ‫در حمایت از نامزدهای انتخابات دیگر محدودیت داشتند‪.‬‬ ‫یک ویژگی دیگر این بود که دولتی ها به میدان امدند‪ ،‬این‬ ‫حرکت ناگوار از اول انقالب وجود داشت یعنی از مجلس‬ ‫اول که بنی صدر وارد شــد تا مجلس را تسخیر کند و دفتر‬ ‫همکاری هــای رئیس جمهور و مــردم را راه انداخت و بعد‬ ‫هم انها کاندیدا در سراسر کشور معرفی کردند؛ بعد اقای‬ ‫هاشمی رفســنجانی با راه اندازی حزب کارگــزاران چنین‬ ‫رویکردی را پیش گرفت‪ ،‬اقای خاتمی با راه اندازی حزب‬ ‫مشارکت و دیگر احزاب اصالح طلب دنبال تسلط بر مجلس‬ ‫بود‪ ،‬احمدی نژاد نیز همین نگاه را داشت اما موفق نشد‪.‬‬ ‫امروز اقای روحانی هم دنبال همین بحــث بود که اتفاق‬ ‫خوبی تلقی نمی شــود‪ .‬در واقع حضور دولت در انتخابات‬ ‫مجلس خبرگان بد و در انتخابات مجلس شورای اسالمی‬ ‫بدتر اســت‪ .‬البته اینکه چقدر موفق شدند‪ ،‬نمی دانم‪ .‬در‬ ‫کل اتفاق خوبی نبود‪ .‬معتقــدم باید احزاب را تقویت کرد‪،‬‬ ‫حاال شاید یک حزبی متمایل به دولت باشد اشکال ندارد‬ ‫اما اینکه رئیس جمهور در جمع استانداران و برگزارکنندگان‬ ‫انتخابات بگوید ما دلمان می خواهــد اعتدال رای بیاورد‬ ‫پیام خیلی بدی دارد که متاسفانه اتفاق افتاد‪.‬‬ ‫ اتفاق متمایزی که در مقایســه با ادوار گذشــته‬ ‫انتخابات مجلس خبرگان رهبری افتاد‪ ،‬دو قطبی‬ ‫شــدن فضای این انتخابات بود‪ ،‬حــال انکه در‬ ‫دوره های گذشــته جامعتین لیســت می دادند و‬ ‫مردم به همان لیست رای می دادند‪ ،‬این ویژگی‬ ‫را چه طور ارزیابی می کنید؟‬ ‫رقابت خوب است‪ ،‬شــاید یکی از دالیل افزایش‬ ‫مشارکت نیز در انتخابات مجلس خبرگان رقابت جدی بود‪،‬‬ ‫‪3‬‬ ‫موسی قربانی معتقد است‪:‬‬ ‫«فــارغ از برخی حواشــی منفی‬ ‫که در انتخابات مجلس خبرگان‬ ‫رهبــری رخ داد‪ ،‬ایجــاد فضای‬ ‫دو قطبــی در وقــوع مشــارکت‬ ‫حداکثری تاثیرگــذار بود‪ ».‬با او‬ ‫درمورد رقابت لیســت ها در تهــران ‪ ،‬راه نیافتن برخی‬ ‫چهره ها به مجلس خبرگان و نیز معادالت هیئت رئیسه‬ ‫جدید گفت و گو کرده ایم‪.‬‬ ‫در خیلی حوزه های انتخابیه دیگر خبرگان تحت الشــعاع‬ ‫مجلس بود‪.‬‬ ‫یک تحلیــل وجــود دارد و ان اینکــه انتخابات‬ ‫ریاست جمهوری ســال ‪ 92‬وقتی اقای هاشمی‬ ‫نامزد شــد اما شــورای نگهبان صالحیت او را رد‬ ‫کرد و این یک موج اجتماعی ســلبی نســبت به‬ ‫کاندیداهای رقیب ایجاد کرد و باعث شــد وقتی‬ ‫اقای هاشمی پشت سر اقای روحانی قرار گرفت‪،‬‬ ‫این ظرفیت رای بــه نفع او معــادالت انتخابات‬ ‫را تغییر دهد و پیروز ان رقابــت لقب گرفت‪ .‬در‬ ‫انتخابات مجلس خبرگان هــم می گویند چنین‬ ‫اتفاقی افتاد که وقتی سید حســن اقای خمینی‬ ‫ردصالحیت شــد یک ظرفیت رای برای ائتالف‬ ‫امید به وجود اورد‪ ،‬نظر شما چیست؟ چقدر این‬ ‫تحلیل را قرین به واقع می دانید؟‬ ‫این فراگیر نیست‪ ،‬ولی هستند کسانی در کشور‬ ‫ما که یک حالت گریز از مرکز دارند‪ .‬یعنی نگاهشان به این‬ ‫است که حاال چه کسی ممکن است با مرکزیت نظام قدری‬ ‫زاویه داشته باشــد‪ ،‬به ســمت او گرایش پیدا کنند‪ ،‬منتها‬ ‫درصدش کم اســت‪ .‬این درصد به رای عــادی و معمولی‬ ‫افراد که اضافه می شود معنا پیدا می کند‪ .‬از طرفی باالخره‬ ‫بعضی اوقات این لجبازی و خودی نشــان دادن و اظهار‬ ‫وجود کردن به وجــود می ایــد‪ .‬از اول انقالب همین طور‬ ‫بود‪ ،‬بعضی اتفاقات که هضمــش برای مردم راحت نبود‪،‬‬ ‫هرچند یک اقــدام قانونی صورت گرفت و براســاس یک‬ ‫چارچوب قانونی فردی صالحیتش تایید نشــده است اما‬ ‫اگر این عدم تایید صالحیت برای بعضی مردم قابل هضم‬ ‫نبود‪ ،‬انها نظرشان را با رای دادن به دوستان چنین ادمی‬ ‫ ابراز می کنند تا به نوعی واکنش نشان دهند‪ .‬این در جامعه‬ ‫وجود دارد‪ ،‬فرقی هم نمی کند چه کسی باشد‪ .‬یک زمانی‬ ‫رای های این چنینــی را احمدی نژاد می گیرد‪ .‬دوســتان‬ ‫اقای هاشمی ســال ‪ 84‬احمدی نژاد را به تمسخر گرفتند‬ ‫و او را در مناظرات تلویزیونی به حســاب نیاوردند و معتقد‬ ‫بودند احمدی نژاد وزنی نیست که بخواهد با اقای هاشمی‬ ‫رقابت کند‪ .‬این رفتارهای تمســخرامیز باعث شد مردم به‬ ‫ضرر اقای هاشمی رای بدهند و ‪ 5‬میلیون رای احمدی نژاد‬ ‫در مرحله اول انتخابــات ریاســت جمهوری‪ ،‬در دور دوم‬ ‫انتخابات به ‪ 18‬میلیون رای رسید‪ .‬اینها طبیعی است که‬ ‫مردم در برابر اینکه فکر می کنند‪ ،‬حاال یک کســی حقش‬ ‫در حال ضایع شــدن اســت گارد می گیرند‪ ،‬فرق نمی کند‬ ‫راســت باشــد یا چپ‪ .‬برداشــتی که االن اصالح طلبان‬ ‫می خواهند بکنند به نظرم نادرست است‪ ،‬اینها نباید اتفاق‬ ‫یادشده را به نفع خود مصادره کنند چون در گذشته عکس‬ ‫این اتفاق افتــاد؛ در واقع همان مردمی کــه در انتخابات‬ ‫ریاست جمهوری سال ‪ 84‬علیه اقای هاشمی گارد گرفتند‬ ‫بخشی از ان مردم امروز به نفع اقای هاشمی گارد گرفتند‪.‬‬ ‫اینها اتفاقاتی اســت که وقتی یک حرکتی اتفاق می افتد‬ ‫و مردم ان را نمی پســندند و هضم نمی کنند مقابلش گارد‬ ‫می گیرند‪ .‬این اتفاق در همه ادوار انتخابات وجود داشته‬ ‫اســت‪ ،‬اقای خاتمــی از چنین ظرفیــت رایی بهــره برد و‬ ‫سیاست‬ ‫چه کسی رئیس می شود؟‬ ‫سیاست‬ ‫‪191‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪192‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاست‬ ‫رئیس جمهور شــد‪ ،‬اقای احمدی نــژاد همین طور‪ ،‬علی‬ ‫مطهری که کل رایش چنین ماهیتی دارد یعنی کسی نیست‬ ‫که رای ایجابی داشــته باشد یکســری مواضعی گرفت و‬ ‫برخی سیاسیون به او انتقادهای تندی کردند ضمن انکه‬ ‫این دوره می خواستند ردصالحیتش کنند و همین عوامل‬ ‫باعث شد که رای او بیشتر شود بنابراین این نوع رای دهی‬ ‫مردم به راســت و چپ مربــوط نمی شــود‪ ،‬اصالح طلبان‬ ‫نباید بهره برداری نادرستی از این انتخابات بکنند‪ .‬همین‬ ‫مردمی که روزی مقابل اقای هاشــمی گارد گرفتند و به او‬ ‫رای ندادند‪ ،‬همین مردم امروز به او رای دادند‪.‬‬ ‫جامعه مدرســین حوزه علمیه قــم برای مجلس‬ ‫خبرگان تهران لیست داد که نام اقای هاشمی در‬ ‫ان نبود اما جامعه روحانیت مبارز تهران نام اقای‬ ‫هاشمی را در لیست خود قرار داد‪ ،‬در واقع در این‬ ‫دوره تمایز لیست جامعتین را برای نخستین بار‬ ‫شاهد بودیم چرا؟‬ ‫اثرگذار است‪ ،‬اقای هاشــمی رسما عضو جامعه‬ ‫روحانیت مبارز تهران اســت و هنوز کســی تصمیم به لغو‬ ‫عضویت او نگرفته است‪ .‬پس حمایت جامعه روحانیت از‬ ‫او طبیعی به نظر می رسد‪ ،‬ضمن انکه جامعه مدرسین هم‬ ‫براساس شاخص های خودش تصمیم گرفت‪ .‬این هم در‬ ‫میزان رای می توانسته اثرگذار باشد‪.‬‬ ‫ایــن اختالفی که میــان جامعــه روحانیت مبارز‬ ‫تهران و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به وجود‬ ‫امد در اینده بیشتر نخواهد شد؟‬ ‫خیر‪ ،‬اختالف کلی نبوده انها یک مصالحی پشتش‬ ‫بوده که االن معلوم می شــود اتفاق خوبی رخ داد‪ .‬باالخره‬ ‫این قدر اختالفات یک امر طبیعی است و در حول خبرگان‬ ‫هیچ وقت اختالفی صورت نمی گیرد‪ ،‬به هر حال در مجلس‬ ‫خبرگانی که االن حاکمیت دارد و روزهای اخرش است این‬ ‫حرف ها بود‪ .‬همانجا اقای هاشمی رئیس شد و سال بعدش‬ ‫از ریاســت افتاد‪ .‬من فکر نمی کنم مجلــس اینده از جهت‬ ‫تقسیم بندیجناحیکهبخواهیمانجامدهیمکفطرفداران‬ ‫اقایهاشمیافزایشپیداکردهباشد‪.‬یکروندطبیعیاست‬ ‫که تا به حال وجود داشته و در اینده هم خواهد بود‪.‬‬ ‫احزاب و جناح های سیاســی وارد لیســت دادن‬ ‫خبرگان شــدند‪ .‬لیســت ائتالف امید که شامل‬ ‫اصالح طلبــان و اعتدالیــون بود بــرای خبرگان‬ ‫یک لیســت ‪ 16‬نفره دادند‪ .‬این حرکت را چگونه‬ ‫می بینید؟‬ ‫انهــا هــدف نهایی شــان خبــرگان نبــود‪ ،‬میان‬ ‫جریان های سیاسی کشور با مالک حامی یا مخالف دولت‬ ‫روحانی بودن یک صف بندی وجود دارد‪ .‬انها می خواستند‬ ‫یک جوری کفه حامیان دولت را تقویت کنند‪ .‬غرض شان‬ ‫هم خیلی خبرگان نیست‪ ،‬بلکه می خواستند اقای هاشمی‬ ‫را تقویــت کنند و بگوینــد خیلی در جامعه بــه تمایل اقای‬ ‫هاشمی است تا در انتخابات ریاست جمهوری از این مساله‬ ‫بهره برداری کنند‪ .‬همین هایی که نام شــان در لیست ‪16‬‬ ‫نفره ائتالف امید برای خبرگان بود‪ ،‬مواضع سیاسی بیش‬ ‫از ‪70‬درصد انها با مواضع سیاســی ارائه دهندگان لیست‬ ‫امید فرق دارد ولی در عین حال نام شــان در لیســت بود‪.‬‬ ‫تدوین کنندگان این لیست عمدتا می خواستند خودی برای‬ ‫اقای هاشمی نشان دهند واال شخصیت های مثل ایت الله‬ ‫امامی کاشانی فرقی با بقیه اعضا ندارند ولی نام او در لیست‬ ‫بود‪ .‬در واقع یک عده از جریان های سیاسی که در خارج از‬ ‫خبرگان هستند‪ ،‬هدف انها تقویت جریانات سیاسی نزدیک‬ ‫به خودشان بود حال انکه خبرگان برای شان مهم نبود‪.‬‬ ‫رفتار اقای هاشــمی را در این انتخابات چگونه‬ ‫دیدید؟‬ ‫رفتــار اقــای هاشــمی همان طور کــه برخی از‬ ‫سیاسیون بزرگ مطرح کردند نسبت به گذشته خیلی فرق‬ ‫کرده اســت‪ .‬ان زمانی کــه اقای هاشــمی رئیس جمهور‬ ‫بود تا حاال که نیســت خیلی رفتارش متفاوت شده است‪،‬‬ ‫همین مســاله باعث شــده کســانی که عالقه شدیدی به‬ ‫اقای هاشمی داشتند قدری دچار تردید شوند‪ .‬همان طور‬ ‫که مقام معظم رهبری بارها گفتند ایــن انقالبیون واقعی‬ ‫و انهایی که در روز مبادا به درد کشــور می خورند را نباید با‬ ‫برچســب تندروی طرد کرد اما اقای هاشــمی به این بلیه‬ ‫گرفتار شده است‪ ،‬یعنی االن برخی ادم ها را که طرفداران‬ ‫واقعی نظام هستند به بهانه برخی تندروی ها از دست داده‬ ‫است‪ ،‬امیدواریم هیچ گاه خطری نظام را تهدید نکند اما در‬ ‫زمان خطر همان هایی که امروز با اتهام تندروی از صحنه‬ ‫خارج می کنیم‪ ،‬انها هستند که از نظام دفاع می کنند‪ ،‬انها‬ ‫که در جریــان فتنه و جنگ های احتمالــی پیش می ایند‪،‬‬ ‫پس نباید به بهانه های مختلف انها را از صحنه خارج کرد‪،‬‬ ‫بلکه باید با انها برخوردی پدرانه داشت ‪ .‬مقداری رفتار اقای‬ ‫هاشمی درباره این قشر از جامعه متفاوت از گذشته است‬ ‫که این اتفاق خوبی نیست‪.‬‬ ‫اقای هاشمی در سالگرد بازگشت امام به کشور‬ ‫انتقادهــای تنــدی به شــورای نگهبــان درباره‬ ‫ردصالحیت سید حســن اقای خمینی وارد کرد‪،‬‬ ‫شما این اقدام اقای هاشمی را چطور دیدید؟‬ ‫این هم مصداق ان اســت که او برخی افراد را با‬ ‫این حرف ها از دست می دهد ‪ .‬اقای هاشمی برخی مواضع‬ ‫را نباید بگیرد‪ .‬منافاتی ندارد که اقای هاشمی از سیدحسن‬ ‫اقای خمینی دفاع کند اما این دفاع نباید طوری باشــد که‬ ‫اقای جنتی را از دســت بدهد یا امثال اقای جنتی را که در‬ ‫این کشور زحمت کشیدند و همه از نقش انها در پاسداری‬ ‫از نظام اگاهند‪.‬‬ ‫رفتار سیدحسن اقای خمینی بعد از ردصالحیت‬ ‫چطور بود؟‬ ‫او البته اقدام نسنجیده ای نکرد اما از این بهتر هم‬ ‫می توانســت رفتار کند‪ .‬به هر حال رفتار معترض گونه ای‬ ‫داشــت ولی من قبل از انتخابات خبرگان و قبل از ثبت نام‬ ‫کاندیداها نیز گفتم ثبت نام او به مصلحت نیســت‪ .‬وقتی‬ ‫که ثبت نام شــد به هر گزینه ای که ختم شود گزینه خوبی‬ ‫نیست‪ .‬ردصالحیت شود بد است‪ ،‬بیاید اما رای نیاورد بدتر‬ ‫است‪ ،‬رای کمی بیاورد بد است‪ ،‬در خبرگان هر اتفاقی که‬ ‫بیفتد‪ ،‬به او مسئولیت بدهند یا ندهند همه موارد اتفاقات‬ ‫خوبی تلقی نمی شد‪ ،‬یعنی تمام گزینه هایی که درباره ورود‬ ‫او به صحنه انتخابات بود را به نوعی زیبنده نمی دانستم‪،‬‬ ‫بنابراین مصلحت در این بود که او همان توصیه امام را که‬ ‫وارد این جریانات نشود را گوش می کرد یا حداقل این دوره‬ ‫برای مجلس خبرگان ثبت نام نمی کرد‪ .‬ضمن انکه مجرای‬ ‫قانونی را می پذیرفت بهتر بود‪ .‬در کل او حرکت ناشایست‬ ‫نداشت ولی می توانست بهتر از این هم رفتار کند‪.‬‬ ‫اینکه گفتیــد برخی می خواســتند از رانت برای‬ ‫تایید صالحیت گرفتن استفاده کنند منظورتان‬ ‫سیدحسن اقای خمینی بود؟‬ ‫بیشتر از سیدحســن اقای خمینی مورد داشتیم‪،‬‬ ‫خیلی ها بودند‪.‬‬ ‫مثل اقایان امجد و بجنوردی؟‬ ‫رفتار اقای هاشــمی همان طور که برخی از‬ ‫سیاســیون بزرگ مطرح کردند نســبت به‬ ‫گذشته خیلی فرق کرده است‪ .‬ان زمانی که‬ ‫اقای هاشــمی رئیس جمهور بود تا حاال که‬ ‫نیست خیلی رفتارش متفاوت شده است‪،‬‬ ‫همین مساله باعث شده کسانی که عالقه‬ ‫شــدیدی به اقای هاشمی داشــتند قدری‬ ‫دچار تردید شوند‬ ‫مثال‪ ،‬افــراد مختلفی بودند که با دالیلی جلســه‬ ‫امتحان را نرفتند‪ .‬من متوجه نمی شوم که چرا برخی پرهیز‬ ‫دارند که جلســه امتحان را نروند‪ ،‬مجتهــدی که از عهده‬ ‫امتحان بر می اید دلیل ندارد که این همه اصرار برای تایید‬ ‫گرفتن از مسیر دیگری کند‪ .‬این پرستیژهای غیرواقعی را‬ ‫باید در نظام از بین ببریم‪ .‬نباید برای خودمان پروتکل های‬ ‫خاص قائل شــویم‪ .‬همه مســائل بایــد روی روال عادی‬ ‫خودش باشد‪.‬‬ ‫ترکیب مجلــس خبرگان اینــده را چطور ارزیابی‬ ‫می کنید؟‬ ‫خیلی تفاوتی نمی کند‪ .‬نگاهی به رای اورندگان‬ ‫در مجلس خبرگان رهبری دوره پنجم نشــان می دهد که‬ ‫عمده راه یافتگان به این مجلس از لیست جامعه مدرسین‬ ‫حوزه علمیه قم و جامعــه روحانیت مبارز تهران هســتند‪.‬‬ ‫کافی اســت ‪ 50‬نفر از نامزدهای جامعه مدرســین داشته‬ ‫باشیم به تبع همین ها اکثریت هستند و می توانند رئیس و‬ ‫هیات رئیسه را انتخاب کنند‪.‬‬ ‫به نظر شــما چــرا اقایــان مصباح و یــزدی رای‬ ‫نیاوردند؟‬ ‫افزایش مشارکت در استان تهران وجود داشت‪،‬‬ ‫انهایی که این دوره امدند و رای دادنــد که خیلی وقت ها‬ ‫نمی امدند‪ ،‬دو انگیزه ایجابی و ســلبی داشــتند‪ .‬ایجابی‬ ‫برای اینکه چه کسانی از حوزه انتخابیه تهران وارد مجلس‬ ‫خبرگان رهبری شوند و سلبی برای اینکه چه کسانی راه پیدا‬ ‫نکنند؛ هر دو برای شــان مدنظر بود‪ .‬البته ایت الله یزدی‬ ‫دفعه اولی نبود که این اتفاق برایش رخ داد‪ ،‬یک بار او بعد‬ ‫از انتخابات مجلس سوم این قدر تخریب شد که رای نیاورد‬ ‫و جالب این اســت که حضرت امام ان زمان در قید حیات‬ ‫بودند و خیلی از اقای یزدی دلجویــی کردند‪ ،‬حتی حکم‬ ‫انتصاب اقای یزدی را در شــورای نگهبان صادر کردند‪.‬‬ ‫اقای یزدی فراز و نشیب داشت‪ ،‬در دوره بعد نامزد خبرگان‬ ‫شد رای اورد اما این دوره هم کسانی انگیزه داشتند که او‬ ‫به مجلس خبرگان پنجم راه پیدا نکند‪.‬‬ ‫اقای مصباح یزدی چطور؟‬ ‫دیدگاه هــای اقای مصباح و یــزدی خیلی به هم‬ ‫نزدیک و شبیه است‪ ،‬در واقع رقبا برای حذف هر دو انگیزه‬ ‫جدی داشتند که این دو نفر بیفتند‪.‬‬ ‫با توجه به اینکه اقای یزدی دیگر رئیس نخواهد‬ ‫بود چون به مجلس خبرگان اینده راه پیدا نکرد‪،‬‬ ‫چه کسی ظرفیت و پتانسیل دارد که رئیس شود؟‬ ‫البته برانداز نکردم ببینم چه کسی در سطح رئیس‬ ‫است‪ ،‬گزینه ها فراوان هستند‪ .‬خود اقای جنتی‪ ،‬مومن و‬ ‫هاشمی شاهرودی قبال کاندیدا بودند و می توانند در دوره‬ ‫اینده برای ریاست مجلس خبرگان مطرح باشند‪.‬‬ ‫اقای هاشــمی می تواند از ظرفیــت عدم اجماع‬ ‫روی سه شخصیتی که نام بردید استفاده کند و‬ ‫بر کرسی ریاست بنشیند؟‬ ‫اینها بســتگی دارد چقدر بقیــه بتوانند متحد کار‬ ‫کنند‪.‬‬ ‫اینــده مجلــس خبــرگان را چطــور پیش بینــی‬ ‫می کنید؟‬ ‫ان شاءالله خدا حافظ رهبری باشد ‪ .‬در این هشت‬ ‫ســالی که در پیش اســت امیدواریم هیچ زمینــه ای برای‬ ‫اعمال اختیــارات مجلس خبرگان فراهم نشــود‪ .‬من هیچ‬ ‫دغدغه و نگرانی نسبت به اینده ندارم‪ ،‬اینها نیروهای انقالب‬ ‫هستند‪ ،‬شاید اختالفاتی با هم پیدا کنند اما زمان لزومش که‬ ‫برسد همه در یک صف پشــت هم می ایستند و در راستای‬ ‫منافع انقالب حرکت می کنند‪ .‬هیچ خطر و ضرری در اینده‬ ‫احتمالش وجود ندارد و هیچ جای نگرانی نیست‪ .‬هر وقتی‬ ‫که نظام نیاز بــه همفکری و همکاری تمــام نیروهای خود‬ ‫داشته باشد‪ ،‬دور هم جمع شدند و اتفاقی نیفتاده است‪.‬‬ ‫مخافان اقای پرزیدنت‬ ‫سیاست‬ ‫هر رئیس جمهوری در دوره خودش مخالفان و منتقدانی دارد و اتفاقا در بسیاری از‬ ‫اوقات چالش بین این دو است که بسیاری از تحوالت رقم می خورد‪ .‬حسن روحانی هم‬ ‫از این قاعده مستثنی نبوده است‪ .‬او مخالفانی گاه سرسخت دارد که بارها او را به چالش‬ ‫کشیده اند‪،‬اماروحانیهمتاکتیک هایویژهخودشراداشتهبرایمواجههبااینطیف‪.‬‬ ‫پرون‬ ‫د‬ ‫ه‬ ‫س‬ ‫وم‬ ‫نگاهیبهمخالفاندولتروحانیدرسالیکهگذشت‬ ‫سیاست‬ ‫‪194‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫از اقتصاد تا سیاست‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاست‬ ‫بهشت و جهنم منتقدان‬ ‫عباس سلیمی نمین و محمد قوچانی‬ ‫درباره شیوه مواجهه دولت روحانی با‬ ‫مخالفانش بحث کردند‬ ‫نقدهای دوره دوم را‬ ‫در دوره اول می شنویم‬ ‫گفت وگو با دکتر تقی ازاد ارمکی‬ ‫‪195‬‬ ‫‪1‬‬ ‫سیاست‬ ‫«اســمان برای مخالفان اندک توافق تپیده»؛ این‬ ‫هم بخشــی از منظومه جمالتی اســت که از سوی حسن‬ ‫روحانی خطاب به مخالفانش بیان شده است‪ .‬انها‪ ،‬یعنی‬ ‫حسن روحانی و مخالفانش سالی سخت و جنجالی را پشت‬ ‫سر گذاشتند‪ .‬شرایط برای هر دو گروه سخت و دشوار بوده‬ ‫است‪ .‬یک سوی میدان‪ ،‬یعنی انجا که حسن روحانی قرار‬ ‫داشــته‪ ،‬تالش های فراوانی صورت گرفت که به جامعه‬ ‫گفته شــود حرف هایی که مخالفان می زننــد انگیزه های‬ ‫سیاسی دارد و سوی دیگر میدان هم با فکت های مختلف‬ ‫فنی خالف جهت دولت حرکت می کردند‪.‬‬ ‫انچه رخ داده اما اکنون در اسفند ماه این چنین است‬ ‫که حسن روحانی بعد از رسیدن به توافق هسته ای ارام تر‬ ‫از گذشته شــده اســت‪ .‬لحن او در مواجهه با منتقدانش‬ ‫تغییر کــرده اگر چه همچنــان طعنه هایی را می شــود در‬ ‫ســخنرانی هایش دیــد‪ .‬مخالفان هــم بعــد از انتخابات‬ ‫هفتم اســفند هنوز نمودی عینی در حوزه نقد نداشــته اند‬ ‫تا مشخص شــود چه راهی را انتخاب خواهند کرد‪ .‬مرور‬ ‫انچه در سال گذشته بین منتقدان و حسن روحانی گذشته‬ ‫و نیز رفتار شناســی دو طرف می تواند تصویری درست از‬ ‫ماجرا ارائه کند‪.‬‬ ‫رئیس پراگماتیست‬ ‫برخی مخالفان روحانی انتقاداتشان فراتر از عملکرد‬ ‫دولت اوست‪ ،‬انها به کلی با شخص روحانی مشکل دارند‪،‬‬ ‫او را یک پراگماتیســت می دانند که حتی حاضر اســت با‬ ‫مک فارلین وارد مذاکره شــود یا مجمع عقــا راه بیندازد‬ ‫تا موضوع پایان جنگ را پیگیری کند‪ .‬حســن روحانی در‬ ‫گفت وگو با ماهنامه نسیم بیداری درباره جلسه عقال گفته‬ ‫بود‪« :‬ما از مجلس دوم تا پنجم‪ ،‬جمعی با عنوان «عقالی‬ ‫مجلس» داشتیم‪ .‬تعداد اعضا حدود سی و چند نفر بود‪ .‬اما‬ ‫خیلی خطی و جناحی نبود و هر دو جناح در ان عضو بودند‪.‬‬ ‫ما می گفتیم هرکس صاحب نظر‪ ،‬فکر و اندیشه‪ ،‬سابقه و‬ ‫اشنایی با مسائل اســت و تاثیر دارد‪ ،‬عضو ان جمع باشد‪.‬‬ ‫ابتدا هم در مجلــس دوم به دلیل بررســی موضوع جنگ‬ ‫این جمع تشکیل شــد‪ .‬در ابتدا به طور مثال اقای کروبی‬ ‫عضو جلســه بود‪ ،‬اقای یزدی هم بود؛ اقای بیات زنجانی‬ ‫عضو بود‪ ،‬اقای موحدی کرمانی هم حضور داشت که این‬ ‫جلسات تا دوره پنجم مجلس ادامه داشت‪».‬‬ ‫اما مخالفــان روحانی نــگاه مثبتی بــه مجمع عقال‬ ‫ندارند و هــر بار کــه روحانی در ســخنانش اشــاره ای به‬ ‫مجمع عقال می کند‪ ،‬در رســانه های مخالــف او به انتقاد‬ ‫از این مجمــع می پردازنــد‪ .‬اوج انتقادات ایــن طیف در‬ ‫مســتند «من روحانی هســتم» تجلی پیدا کرد‪ .‬این فیلم‬ ‫مســتند به کارگردانی معصومه نبوی و تهیه کنندگی گروه‬ ‫چندرسانه ای شفق تولید شــد که به زندگی سیاسی حسن‬ ‫روحانی می پرداخت‪ .‬این مســتند همزمان با سالروز تولد‬ ‫حسن روحانی‪ ،‬در روز ‪ ۹‬دی ماه ‪ ،۱۳۹۲‬برای اولین بار از‬ ‫شبکه اجتماعی افسران اکران شد‪.‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪196‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫دلواپسان هسته ای‬ ‫مخالفان دولت در حــوزه سیاســت خارجی‪ ،‬بیش‬ ‫از سایر حوزه ها فعالیت منسجم داشــتند‪ .‬نمو د اصلی از‬ ‫فعالیت انها حدود ‪ 9‬ماه پس از اغاز دولت یازدهم نمایان‬ ‫شــد ؛ انجا که حامیــان دولت قبل به ســاختمان ســابق‬ ‫ســفارت امریکا در ایران رفتند و همایش «دلواپســیم»‬ ‫را برگزار کردنــد ‪ .‬محمود نبویان‪ ،‬حمید رســایی‪ ،‬مهدی‬ ‫کوچک زاده‪ ،‬ســعید زیباکالم‪ ،‬جواد کریمی قدوســی‪،‬‬ ‫وحید یامین پور و مهدی محمدی از جمله کسانی بودند‬ ‫که در ایــن همایش فعال ظاهر شــدند‪ .‬انهــا می گفتند‬ ‫مذاکره بــا امریــکا منافع کشــور را به خطــر می اندازد و‬ ‫با مذاکــرات هســته ای مخالف بودنــد‪ .‬به دنبــال ان‪،‬‬ ‫کریمی قدوســی هر از چندی‪ ،‬پای ظریف را برای پاسخ‬ ‫به ســوالی به مجلــس باز می کــرد و حتی کار بــه جایی‬ ‫رســید که طرحی ســه فوریتی علیه مذاکرات اماده کرد‬ ‫که برای امضا گرفتن از ســایر نمایندگان مجلس به انها‬ ‫از ترفندهایی اســتفاده کرد‪ .‬مهدی کوچــک زاده نیز در‬ ‫مجلس‪ ،‬ظریف را خائن خوانده بــود؛ ماجرایی که فیلم‬ ‫ان منتشر شــد و ســروصدای زیادی در فضای رسانه ای‬ ‫برپا کرد‪ .‬این ماجرا همراه شــد با واکنش های گســترده‪،‬‬ ‫چنان که ایت الله جنتی در یکــی از خطبه های نمازجمعه‬ ‫تهران گفتــه بود‪« :‬یــک عــده در این مملکــت در حال‬ ‫ساختن شبکه های زیرزمینی برای رابطه با امریکا هستند‬ ‫و من نمی دانــم اینها از کوزه ای که امریکا از ان نوشــیده‬ ‫چه خورده اند که به دنبالش می روند‪ .‬ایا شــما چهار تا ادم‬ ‫می خواهید با امریکا رابطه برقرار کنیــد یا مردم؟ مردم نه‬ ‫امریکا را قبول دارند و نه شما را‪ .‬چرا راهتان را از مردم جدا‬ ‫می کنید؟ این کار شما باطل اســت‪ ،‬به نتیجه نمی رسد و‬ ‫هر چقدر در جلسات مخفی تان پیام بگذارید‪ ،‬مردم با شما‬ ‫نیستند و تا مردم هم نخواهند کاری صورت نمی گیرد‪ ».‬‬ ‫مخالفان سیاست داخلی؛ از اصالح طلب تا اصولگرا‬ ‫مخالفان دولت در حوزه سیاست داخلی به یک طیف‬ ‫محدود نمی شود‪ .‬غیراعتدالی ها از اصالح طلب و اصولگرا‬ ‫به ان نقد دارند‪ .‬اصالح طلبان در زمــان انتخابات‪ ،‬برای‬ ‫پیروزی در انتخابات ارای خود را از ســبد عارف برداشتند‬ ‫و به سبد روحانی ریختند اما پس از روی کار امدن دولت‪،‬‬ ‫از تعیین مصداق متصدی سیاســت داخلــی دولت یعنی‬ ‫رحمانی فضلی چندان راضی به نظر نمی رســیدند‪ .‬انتقاد‬ ‫اصلــی اصالح طلبان بــه تعامل دولــت با احزاب اشــاره‬ ‫داشت‪ .‬البته رحمانی فضلی در واکنش به انتقادها گفته بود‬ ‫که دولت محل تاخت و تاز اصالح طلبان نیست‪.‬‬ ‫هنر‪ ،‬نقطه افتراق‬ ‫حوزه هنر اما یکی از بخش هایی بوده که با انتقادات‬ ‫گسترده طیف منتقد دولت مواجه شــده است‪ .‬در یکی از‬ ‫این اظهارنظرها ایت الله یزدی خطاب به علی جنتی گفته‬ ‫بود که با رانت پدر به وزارت رسیده و نسبت به عملکرد دولت‬ ‫در زمینه موســیقی تذکر داده و تاکید کرده که موسیقی در‬ ‫اسالم حرام اســت‪ .‬ایت الله مصباح یزدی نیز در انتقاد به‬ ‫عملکرد هنری دولت گفته بود‪« :‬در این دولت به صراحت‬ ‫بیان شــده که وظیفه ما اعتالی هنر است و کاری به دین‬ ‫نداریم؛ ثمره این رفتارها یعنی کاشتن نهالی که ثمره اش‬ ‫فتنــه ای خطرناک تر از فتنــه ‪ 88‬را رقم می زنــد‪ .‬برخی از‬ ‫مســئوالن فرهنگی کشور دور شــدن از فرهنگ اسالمی‬ ‫را نشانه پیشرفت دانســته و برخی از مصادیق ان را ترویج‬ ‫می کنند اما بهترین کار در این زمینه‪ ،‬تالش برای اشنایی‬ ‫افراد با ارزش های اسالمی اســت و در این راه باید از همه‬ ‫روش ها‪ ،‬از ســخنرانی تا فیلم و رمان اسالمی و غیره بهره‬ ‫جست‪ ».‬‬ ‫ایت الله جنتــی نیز به علی جنتی تذکــر داد و گفت‪:‬‬ ‫«باید توجه کرد که ارشــاد و وزارت فرهنگ باید اسالمی‬ ‫باشد‪ .‬باید اســامی فکر کنند‪ ،‬تصمیم بگیرند و با مسائل‬ ‫برخورد کنند‪ .‬نباید به کتابی که ضداســامی است مجوز‬ ‫چاپ داده شود‪ .‬کتاب نویسنده بی پروا‪ ،‬بی اعتقاد و الابالی‬ ‫نباید منتشر شود‪ ».‬‬ ‫در واکنشی دیگر ایت الله علم الهدی‪ ،‬خطیب جمعه‬ ‫مشــهد در یکی از ســخنرانی های خود گفته بود‪« :‬اقای‬ ‫وزیر ارشاد در مصاحبه خود گفته به اقایان مراجع خبرهای‬ ‫غلط می دهند‪ .‬مرجعیت را زیر سوال می برید‪ .‬کار به اینجا‬ ‫رسیده که ارزش یک زن اوازه خوان در یک مملکت انقالبی‬ ‫از مراجع تقلید باالتر شــده!؟ به افراد ولنــگار و الابالی در‬ ‫جامعه امید می دهید که زن اوازه خوان ازاد شد‪ ».‬‬ ‫یک قطب جدید‬ ‫امــا ماجــرای روحانــی و مخالفانش را می تــوان از‬ ‫زاویه ای دیگر هم دید ‪ .‬به این معنا که می توان گفت‪ ،‬در‬ ‫سالی که گذشت به صورت محسوسی نسبت اصولگرایان‬ ‫با دولت حســن روحانی تغییر کرد‪ .‬به بیــان دیگر اگر در‬ ‫روزهای ابتدایی تشــکیل دولت یازدهم و تــا چند ماه بعد‬ ‫از ان اصولگرایان تمام تالش شــان این بــود که در عین‬ ‫نقد‪ ،‬به قطب مقابل دولت مســتقر تبدیل نشــوند ‪ ،‬نسبت‬ ‫اصولگرایان با دولت حســن روحانی تغییر کرده این حاال‬ ‫یک واقعیت است‪.‬‬ ‫ در سال ‪ 94‬اما در بخش های موثری از اصولگرایان‬ ‫عالوه بــر تمدید و تشــدید نقــد‪ ،‬میلی قابــل توجه برای‬ ‫تشکیل قطب مقابل دیده شد‪.‬‬ ‫پاشنه اشیل‬ ‫همه به این مســاله اعتقاد داریم که حســن روحانی‬ ‫تمام تخم مرغ هایش را در ســبد مذاکرات هسته ای چیده‬ ‫بــود؛ از ابتدای تشــکیل دولتش تــا زمانی کــه برجام به‬ ‫نتیجه رسید‪ .‬او که می خواســت تکلیف پرونده هسته ای‬ ‫را در مدت زمان یک ســال یکســره کند در نیمه دوم سال‬ ‫‪ 94‬به ان ر سید‪ .‬او اگر با همان جمله «می خواهیم کاری‬ ‫کنیم که هم سانتریفیوژ ها بچرخد و هم چرخ کارخانه ها»‬ ‫توانست در دو قطبی ایجاد شده‪ ،‬فرد پیروز باشد‪ ،‬در طول‬ ‫مدت تشــکیل دولتش اما همچنان با چرخ کارخانه هایی‬ ‫مواجه بود که به سبب تحریم کند می چرخیدند و البته چرخ‬ ‫سانتریفیوژهایی که به جهت تداوم مذاکرات از حرکت باز‬ ‫ایستاده بودند‪.‬‬ ‫به یک معنا همــان نقطه قوت اقــای رئیس جمهور‬ ‫اکنون به پاشنه اشیل دولت او تبدیل شده بود‪ .‬درست در‬ ‫همین میانه بود که طیفی از اصولگرایان نه لزوما به دلیل‬ ‫رقابت های سیاســی که بر پایه تقابل برخی سیاست های‬ ‫هســته ای دولت با اصولی که انها به ان اصرار داشــتند و‬ ‫البته نگاه ارمانگرایانه‪ ،‬به قطب مقابل دولت تبدیل شدند‪.‬‬ ‫اگر شــیب حرف های این قطب در ماه هــای متعددی از‬ ‫زمان بعــد از انتخابات ‪ 24‬خرداد کم بــود‪ ،‬هر چه به پایان‬ ‫مذاکرات نزدیک می شدیم این شــیب تندتر می شد‪ .‬اگر‬ ‫سعید جلیلی در تمام ماه های بعد از انتخابات سکوت پیشه‬ ‫کرده بود و ترجیح می داد مقابل دولت مســتقر‪ ،‬خاطرات‬ ‫مناظره هســته ای با حســن روحانی را باز تعریف نکند‪ ،‬در‬ ‫کمیســیون برجام اما او ناگفته هایی پر حــرف و حدیث و‬ ‫جنجالی را بر زبان اورد‪.‬‬ ‫او رک و صریــح گفــت‪« :‬انانــی که ادعــا می کنند‬ ‫سیاســت خارجی عرصه ارمان ها نیســت‪ ،‬یــک نمونه از‬ ‫کشــورهای غربی را نشان دهند که سیاســت خارجی انها‬ ‫براساس ارمان هایشان طراحی نشده باشد‪ .‬اینکه در توافق‬ ‫ژنو می گویند ایران باید براســاس نیازهــای عملی که انها‬ ‫تشخیص می دهند‪ ،‬فعالیت هسته ای داشته باشد‪ ،‬دقیقا‬ ‫برمبنای ارمان انهاســت‪ .‬ارمانی کــه در کتاب ژان الک‪،‬‬ ‫در بحث شــهروند درجه یک و دو به ان اشاره شده و حفظ‬ ‫مالکیت فعلی برای شهروند درجه یک را جزو توصیه های‬ ‫جدی خود مطرح کرده و گفته که باید بــه بقیه تنها در حد‬ ‫نیازهایش امتیاز داده شــود‪ ».‬رئیس تیــم مذاکره کننده‬ ‫سابق کشورمان با ذکر خاطره ای از دوران مذاکرات قبلی‬ ‫یاداور شد‪« :‬طی شش ســالی که بنده مسئول مذاکرات‬ ‫هســته ای بودم‪ ،‬در اواســط مذاکرات‪ ،‬همه دولت های‬ ‫غربی طرف مذاکره‪ ،‬یک دور کامل عوض شــدند و اتفاقا‬ ‫در انتخابات هایی که در ان کشور ها انجام شد‪ ،‬رقبای انها‬ ‫به مسند قدرت رســیدند مثال در امریکا بوش رفت و اوباما‬ ‫با شعار تغییر در سیاست خارجه بر ســر کار امد اما در روند‬ ‫مذاکراتی انها کمتریــن تغییری ایجاد نشــد؛ چرا؟ چون‬ ‫سیاست‬ ‫مختصات یک قطب‬ ‫پس تا اینجــای کار می تــوان به این نتیجه رســید‬ ‫که طیفی از اصولگرایان بنا داشــتند قطب مخالف دولت‬ ‫شــوند‪ .‬به یک معنا انچه رخ داد این بــود که اصولگرایان‬ ‫برای مواجهه با حســن روحانی د ِر سیاست ورزی شان را از‬ ‫پاشنه سیاســت خارجی چرخاندند‪ .‬محور سیاست خارجی‬ ‫اما طیف هایی از اصولگرایان را متحد کرد و در عین حال‬ ‫طیف هایی از انها را از یکدیگر دور کرد‪.‬‬ ‫حسن روحانی بعد از انتخابات تمام توان خود را روی‬ ‫پرونده هسته ای متمرکز کرد‪ .‬پرونده هسته ای را از شورای‬ ‫امنیت به وزارت خارجه اورد و با تمــام توان برای به نتیجه‬ ‫رساندن ان مذاکره کرد‪ .‬حتی او ترجیح داد قبح شکنی کند‬ ‫و از گوشی تلفن ان هم از خاک امریکا شنونده حرف های‬ ‫رئیس جمهــور ایاالت متحده باشــد‪ .‬از همــان روزها اما‬ ‫مخالفت با برخی اقدامــات روحانی در مــورد مذاکرات و‬ ‫سیاســت خارجی موجب هم نوایی اصولگرایان شد‪ .‬انها‬ ‫بیشتر از مجلس همصدا با هم به نقد می پرداختند‪ .‬کنش‬ ‫انها که به واکنش حسن روحانی منجر می شد‪ ،‬صف شان‬ ‫را صاف تر و منظم تر می کرد‪.‬‬ ‫انجا که علیرضا زاکانی و مهرداد بذرپاش در مجلس‬ ‫نطق هــای منتقدانه ایــراد می کردند‪ ،‬حســن روحانی در‬ ‫دانشگاه و سفر استانی پاسخ های تن د روانه منتقدان می کرد‬ ‫و در میانه همین مجادالت بود که پای رســانه ها به میان‬ ‫می امد تا در یک صف ارایی مشخص‪ ،‬موافقان و مخالفان‬ ‫رئیس جمهور نمایان شــوند‪ .‬از همین جا می شــد دید که‬ ‫اصالح طلبان جانب حســن روحانی را گرفته اند و متقابال‬ ‫اصولگرایان به قامت منتقد در امده اند‪.‬‬ ‫سرهنگ و حقوقدان‬ ‫قبــل از انتخابــات‪ ،‬محمد باقر قالیباف در بســیاری‬ ‫از نظرســنجی ها نفر اول بود‪ .‬خیلی ها معتقد بودند که او‬ ‫شانس اول رســیدن به صندلی ریاست جمهوری است اما‬ ‫خیلی های دیگر که تحرکات سیاسی او را در سال ها اخیر‬ ‫رصد کــرده بودند اعتقاد داشــتند که ممکن اســت برخی‬ ‫اشــتباهات تاکتیکی انتخابات همانند سال ‪ 84‬موجبات‬ ‫رئیس جمهــور نشــدن او را فراهــم اورد‪ .‬حــاال اما برخی‬ ‫معتقدند بخشی از ریزش ارای محمد باقر قالیباف به همان‬ ‫مواجهه کالمی او با حســن روحانی باز می گشــت‪ ،‬دقیقا‬ ‫همان جا که حسن روحانی گفت «من سرهنگ نیستم‪ ،‬من‬ ‫حقوقدانم!» از ان زمان تا همین چندی پیش محمد باقر‬ ‫قالیباف تمام تالشش را کرد تا قطب مقابل حسن روحانی‬ ‫نباشد و خاطره ان روز سخت انتخابات فراموش شود‪.‬‬ ‫پیش تر از محمد باقر قالیباف البته این سعید جلیلی‬ ‫است که به تکرار حرف های سال ‪ 92‬می پردازد‪ .‬او میان‬ ‫طیف حزب اللهــی و اصولگرایان طرفــداران خاص خود‬ ‫را دارد و اگــر در اینده باز هــم بنا بر تشــکیل یک قطب با‬ ‫مختصات مواجهه از پاشنه سیاســت خارجی باشد‪ ،‬قطعا‬ ‫دبیر سابق شــورای عالی امنیت ملی اســت که می تواند‬ ‫کاراکتر نفر اول را به عهده بگیرد‪.‬‬ ‫او در نقدی از اوضاع حاضر گفته است‪« :‬در توافق‬ ‫نهایی مذاکرات باید منافع کشــور و ملت به بهترین شکل‬ ‫استیفا شــود‪« .‬فکت شیت» امریکا نقشــه راه این کشور‬ ‫را در مذاکرات نشــان می دهد‪ .‬در بحــث نظارت‪ ،‬اژانس‬ ‫طبق ان پی تــی نظارت را انجــام می دهــد‪ .‬در مذاکرات‬ ‫سال ‪ 82-84‬تعلیق غنی ســازی و اجرای پروتکل الحاقی‬ ‫به طور داوطلبانه انجام گرفت که مجلس اجرای پروتکل‬ ‫را متوقف کرد‪ .‬در بیانیه لــوزان‪ ،‬نظارت های غیرمتعارفی‬ ‫مطرح کرده اند که قابل قبول نیست‪».‬‬ ‫او حتی درســت در شــرایطی که حســن روحانی به‬ ‫صورتی قاطع به دفــاع از ان پی تی می پــردازد به نقد این‬ ‫پروتکل پرداخته است‪« :‬در ان پی تی برای اعضا تکالیف‬ ‫و حقوقی تعیین شده است‪ .‬هر معاهده ای هم وقتی توازن‬ ‫دارد که بین حقوق و تکالیف ان توازن وجود داشته باشد؛‬ ‫یعنی اگر تکالیفی را طرفی انجام داد اما نتوانست از حقوقی‬ ‫برخوردار باشــد‪ ،‬این معاهده بی معناست‪ .‬تکالیفی انجام‬ ‫می شود تا از حقوقی برخوردار شــود‪ .‬مطابق با ان پی تی‪،‬‬ ‫یکی از حقوق هسته ای اعضا این اســت که می توانند از‬ ‫تاسیساتی که سوخت هسته ای دارند‪ ،‬استفاده کنند؛ مثل‬ ‫نیروگاه بوشــهر‪ .‬اما این کف حقوق است‪ .‬همین نیروگاه‬ ‫بوشــهر را قرار بود المان ها انجام بدهند‪ .‬اما با ســرنگون‬ ‫شــدن دیکتاتور و بــه وجود امــدن جمهوری اســامی‪،‬‬ ‫مساله اقای دکتر!‬ ‫این تحلیل حتما یک ســویه خواهد بود اگر بگوییم‬ ‫همه اصولگرایان به چنین رویکــردی در مواجهه با دولت‬ ‫رســیده بودند‪ .‬نکته این اســت که ما در بخش مهمی از‬ ‫اصولگرایان با پدیده ای به نام علی الریجانی مواجه شدیم‬ ‫که اکنون نزدیک ترین رابطه با حسن روحانی را دارد‪ .‬او در‬ ‫مقاطع فراوانی به یاری او رفته و حتی هزینه های حمایت‬ ‫از دولت را هــم پرداخته اســت‪ .‬او در روزهــای تصویب‬ ‫برجام در مجلس همه کار بــرای دولت یازدهم انجام داد‪.‬‬ ‫خیلی ها اعتقــاد دارند اگر علی الریجانــی رئیس مجلس‬ ‫نهم نبود برجام نمی توانســت الاقل به این زودی از مانع‬ ‫پارلمان رد شود‪.‬‬ ‫هر چه هســت حاال که توافق هســته ای بــه نتیجه‬ ‫رســیده‪ ،‬روحانی و مخالفانش حتما یک زمین بازی جدید‬ ‫تعریف خواهند کرد‪ .‬البته این به این معنا نیســت که این‬ ‫زمین بازی در حوزه سیاست خارجی نخواهد بود بلکه شاید‬ ‫این حوزه سر رشته ای باشد بر شکل گیری یک میدان تازه‬ ‫رقابت‪ .‬ســال ‪ 95‬برای هر دو طرف این ماجرا بسیار مهم‬ ‫است‪ .‬ســال قبل از انتخابات اســت‪ .‬روحانی می خواهد‬ ‫بماند و مخالفانش می خواهند او از پاستور برود‪.‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫اکنون در اســفند ماه این چنین است‬ ‫که حســن روحانی بعد از رســیدن به‬ ‫توافق هســته ای ارام تر از گذشــته‬ ‫شــده اســت‪ .‬لحــن او در مواجهه با‬ ‫منتقدانــش تغییــر کــرده اگر چــه ‬ ‫همچنــان طعنه هایی را می شــود در‬ ‫سخنرانی هایش دید‬ ‫انتقادهای اقا سعید‬ ‫سیاست‬ ‫براساس ارمان هایشان پشت میز مذاکره می نشینند‪».‬‬ ‫این اظهارنظر می توانست واکنشی باشد به این جمله‬ ‫حسن روحانی که گفته بود‪« :‬تهدیدها‪ ،‬فرصت ها و منافع‬ ‫مشترک اســاس بحث سیاست خارجی اســت و اصول و‬ ‫ارمان در سیاست خارجی بحث نمی شود‪ .‬مگر ما در مرحله‬ ‫اول در توافق ژنو ارمان و اصول را معامله کردیم؟ ما با هم‬ ‫حرف زدیم و توافق کردیم‪».‬‬ ‫در سال ‪ 94‬اما در برخی مواقع دیده شد که محمد باقر‬ ‫قالیبــاف یاد مناظره هــا را زنده کــرده اســت‪ .‬محمد باقر‬ ‫قالیباف‪ ،‬شــهردار تهران بــا انتقاد از برخــی رویکردهای‬ ‫کنونی دولــت یازدهــم گفته بــود‪« :‬از امام یــاد گرفتیم‬ ‫دســتمان را روی زانوی خودمان بگذاریم و بلند شــویم‪.‬‬ ‫درســت اســت که تحریم هــا اقتصادمان را تحت فشــار‬ ‫قــرار داده ولــی این فقط بــه خاطــر تحریم ها نیســت‪.‬‬ ‫بی برنامگی و ضعف مدیریت در این دولت و دولت پیشین‬ ‫از تحریم ها هم موثرتر اســت‪ .‬امریکا نباید احساس کند‬ ‫که ما وابسته به تصمیم و اراده او هستیم‪ .‬انقالب و جنگ‬ ‫ثابت کرده که ما وابســته بــه هیچ کس نیســتیم‪ .‬بعضی‬ ‫دلشــان می خواهد همه چیز را دوقطبی کننــد‪ .‬باور کنیم‬ ‫مسائل اصلی کشور دوقطبی نیست‪ .‬ان چنان که در زمان‬ ‫انتخابات‪ ،‬مســائل کالن نظام را دوقطبی کردند و کاش‬ ‫نمی کردنــد‪ .‬نباید دوران «بگم بگم» بــه دوران «تقصیر‬ ‫قبلی هــا بود» تبدیل شــود‪ .‬معتقــدم با در پیــش گرفتن‬ ‫یک راهبرد صحیح اقتصــادی‪ ،‬رســانه ای و منطقه ای‪،‬‬ ‫دولت می توانســت به یکی از بهتریــن توافق های تاریخ‬ ‫ایران دســت یابد اما متاســفانه رویکرد مدیریتی دولت در‬ ‫دو سال گذشــته شــرایط را به گونه ای رقم زده که جامعه‬ ‫حس می کند انرژی مســئوالن به جای حل مشکالت انها‬ ‫صرف مساله سازی هایی می شــود که هدف از ان وابسته‬ ‫کردن کشــور به مذاکرات هســته ای و گریزناپذیر نشان‬ ‫دادن توافق به هر قیمت اســت‪ .‬گویی هدف دولت برای‬ ‫دســتیابی به توافق‪ ،‬رفع تحریم ها نیست بلکه جلب ارای‬ ‫سیاسی برای پیروزی در انتخابات اتی است‪».‬‬ ‫شهردار تهران البته اضافه کرده بود‪« :‬ما باید تاریخ‬ ‫را ایینه عبرت خود کنیم‪ .‬تاریخی که به ما می گوید گره زدن‬ ‫همه امور کشــور به راضی کردن بیگانــگان نتیجه ای جز‬ ‫سرنگونی دولت ملی دکتر مصدق نداشت‪» .‬‬ ‫مدعیان دموکراسی تعهد را یکطرفه لغو کردند‪ .‬پس از انکه‬ ‫قرار شد روس ها وارد کار شوند‪ 10 ،‬دور مذاکره بین ال گور‬ ‫معاون اول رئیس جمهــور وقت امریکا‪ ،‬با نخســت وزیر‬ ‫وقت روســیه برگزار شــد تا بتوانند مانع حضور روس ها در‬ ‫بوشــهر بشــوند‪ .‬اینها صرفا برای یک نیروگاه با ســوخت‬ ‫هســته ای که از جای دیگری بیاید اتفاق افتاد‪ .‬اما نکته‬ ‫مهمتر این اســت که مطابق با ان پی تــی همه اعضا حق‬ ‫داشــتن چرخه سوخت هســته ای را دارند‪ ،‬چرخه سوخت‬ ‫هسته ای یعنی چه؟ مختصرا یعنی اینکه کیک زرد‪ ،‬انچه‬ ‫از معدن می اورند‪ ،‬تبدیل به ‪ UF6‬و گاز می کنند‪ ،‬سپس در‬ ‫دستگاه های سانتریفیوژ غنی سازی شــود و پس از ان به‬ ‫صفحه سوخت تبدیل و مورد استفاده قرار گیرد‪ .‬برای این‬ ‫حق هم در ان پی تی هیچ گونــه محدودیتی وجود ندارد‪.‬‬ ‫تنها دو قید وجود دارد؛ یکی اینکه این غنی سازی باید زیر‬ ‫نظر اژانس باشــد و دوم اینکه مصرف ان صلح امیز باشد‪.‬‬ ‫ممکن است کشوری مثال برای مصرف سوخت زیر دریایی‬ ‫نیاز به غنی سازی ‪ 50‬در صد داشته باشد‪ .‬از نظر ان پی تی‬ ‫داشــتن ان هیچ ایرادی ندارد و ممنوع نبــوده و حق همه‬ ‫اعضاست‪ .‬نکته مهم دوم این است که اعضا بنابر ان پی تی‬ ‫می توانند هر قدر تاسیســات بخواهند بسازند‪ .‬تنها قیدی‬ ‫هم که اینجا وجود دارد‪ ،‬این است که این تاسیسات باید‬ ‫زیر نظر اژانس ساخته شود‪ .‬این زیر نظر اژانس بودن هم‬ ‫ضابطه هایی دارد‪ .‬این گونه نیست که اگر امروز تاسیساتی‬ ‫را می خواهی بسازی از همین امروز باید اژانس را در جریان‬ ‫بگــذاری‪ 180 .‬روز قبل از تزریق گاز‪ ،‬کشــور باید اژانس‬ ‫را مطلع کند‪ .‬نکته جالبی که اینجا در رابطه با تاسیســات‬ ‫وجود دارد‪ ،‬این اســت که طرف مقابل مــا می گوید فردو‬ ‫نباید وجود داشته باشد‪ .‬می گویند فقط نطنز وجود داشته‬ ‫باشد ولی فردو نباشد‪ .‬می گوییم مگر نطنز زیر نظر اژانس‬ ‫و دوربین هــا و بازرس هــای ان نیســت؟ می گویند چرا‪.‬‬ ‫می پرسیم پس فرق نطنز با فردو چیســت؟ چرا می گویید‬ ‫فردو نباید باشد؟ پاســخی که می دهند این است که فردو‬ ‫چون زیر کوه است‪ ،‬اگر بمبارانش کنیم خراب نمی شود‪.‬‬ ‫به صراحت چنین می گویند که این نشــان دهنده وقاحت‬ ‫دشمن است‪ .‬اینکه عنوان می شود چرا بی اعتمادید؟ باید‬ ‫گفته شود که طرح فردو نشان دهنده بی اعتمادی است‪ .‬در‬ ‫فکت شیت امریکایی ها نوشته در فردو نباید حتی یک گرم‬ ‫مواد هسته ای باشــد‪ .‬می گویند در اینجا نباید غنی سازی‬ ‫صورت بگیــرد‪ .‬مگر غنی ســازی و تاسیســات حق همه‬ ‫اعضا نیست‪».‬‬ ‫‪197‬‬ ‫سیاست‬ ‫بهشت و جهنم منتقدان‬ ‫سیاست‬ ‫‪198‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫عباس سلیمی نمین و محمد قوچانی درباره شیوه مواجهه دولت روحانی با مخالفانش بحث کردند‬ ‫مثلث‪ :‬با تشــکر از دو میهمان محترم‪ ،‬بنا داریم‬ ‫در این مناظره به موضوع مخالفان اقای روحانی‬ ‫بپردازیم و از این زاویه‪ ،‬مسائل پیش امده میان‬ ‫رئیس جمهــور و منتقدانش در دوســال اخیر را‬ ‫بررسی کنیم‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬من از جناب اقای قوچانی و مجله‬ ‫تشکر می کنم که به مساله بسیار مهمی پرداختید‪ .‬این یک‬ ‫بحث بسیار ریشه ای اســت‪ .‬واقعیت این است که سامانه‬ ‫سیاسی کشور‪ ،‬مولد نیست‪ ،‬یعنی ما در قبال هزینه هایی که‬ ‫نسبت به چرخش قدرت و نسبت به غایت سیاسی گروه های‬ ‫مختلف پرداخت می کنیم بهره بــرداری الزم را نداریم‪ .‬در‬ ‫قبال این سرمایه گذاری برای سالیق مختلف علی القاعده‬ ‫باید تولید فکر و تولید اندیشه داشته باشیم‪ .‬کجای کار ایراد‬ ‫دارد که ما از ِق َبل این فعالیت ها بهره الزم را نمی بریم؟ ما در‬ ‫مقام نقد دولت کنونی برمی اییــم‪ ،‬مرادمان قطعا به دولت‬ ‫اقای روحانی نیست‪ .‬این بحث به گذشته هم برمی گردد‪.‬‬ ‫فکر می کنم منتقدین اقای روحانی را می توانیم به دو دسته‬ ‫اکثریــت و اقلیت تقســیم کنیم‪ .‬اکثریــت منتقدین اقای‬ ‫روحانی‪ ،‬اقتصادی و اجتماعی هستند و اقلیت منتقدین‪،‬‬ ‫سیاسی به شــمار می روند‪ .‬حتی ان اقلیت سیاسی هم به‬ ‫نظر من خاستگاه شان را از طریق مسائل اقتصادی پیگیری‬ ‫می کنند‪ .‬این اکثریت را می توانیم به دو دسته تقسیم کنیم ؛‬ ‫ی جریانات مردم نهــاد اجتماعی و دیگــری مجموعه‬ ‫یکــ ‬ ‫کارشناسان اقتصادی که نســبت به مدل اقتصادی اقای‬ ‫روحانی ایراداتی دارند‪ .‬پس ان اکثریت یکی از جانب قشر‬ ‫توده های مردم است که در قالب نهادهای مردمی مسائلی‬ ‫را مطرح می کند و دیگری کارشناســانی کــه واقعا فقط از‬ ‫منظر نگاه کارشناسی نقدی ارائه می دهند و هیچ خاستگاه‬ ‫سیاسی هم در این زمینه ندارند‪ .‬اما اقلیتی که منتقد اقای‬ ‫روحانی هستند‪ ،‬قطعا بحث هایی در مورد مطالبات قدرت‬ ‫دارند‪ .‬یعنی در خاستگاه شان بحث صرفا مسائل نقد نیست‪.‬‬ ‫یعنی نگاهی به قدرت دارند و در قالب چالش قدرت‪ ،‬مسائل‬ ‫سیاسی خودشــان را پیگیری می کنند‪ .‬این ها هم بخشی‬ ‫از منتقدین اقای روحانی محسوب می شوند‪ .‬بنابراین اگر‬ ‫خواسته باشــیم از لحاظ طبقاتی بگوییم‪ ،‬عمده منتقدین‬ ‫اقای روحانــی را می توانیــم در قالب مســائل اجتماعی و‬ ‫اقتصادی تعریف کنیم‪ .‬اینکــه در مقدمه خدمتتان عرض‬ ‫کردم که ما بهره نمی گیریم به خاطر اینکه دولت ها دوست‬ ‫ دارند بالفاصله همه منتقدین خودشان را در یک چارچوب‬ ‫قرار دهنــد و بعد یک حکم برایشــان صــادر کنند‪ .‬همین‬ ‫امر‪،‬مشکلی جدی به وجود اورده است‪ .‬اگ ر منتقدین اقای‬ ‫روحانی از هم تفکیک شوند و برخورد متفاوتی با انها صورت‬ ‫گیرد‪ ،‬وضعیت مان خیلی متفاوت از انچه االن هست‪ ،‬بود‪.‬‬ ‫متاسفانه از گذشته با این شیوه که دولت اقای روحانی دنبال‬ ‫می کند اشنا هستیم‪ .‬یعنی اقای احمدی نژاد ‪ ،‬اقای خاتمی‬ ‫و اقای هاشمی هم اینگونه برخورد می کردند‪ .‬سعی می کرند‬ ‫با منتقدین دلسوز و منتقدینی که نگاه به قدرت دارند یعنی‬ ‫درواقع خاســتگاه قدرت دارند و در چالش قــدرت با او نقد‬ ‫می کنند با همگی به یک صورت و یک شیوه برخورد کنند‪.‬‬ ‫اقای خاتمی هر ‪ 9‬روز یک بحران را مطرح می کرد‪ .‬اقای‬ ‫هاشمی بارها و بارها بحث اینکه علیه من توطئه می کنند را‬ ‫به میان می اورد‪ .‬حتی کارهای بسیار لطیف دانشجویی را‬ ‫برنمی تابید یا الاقل با دیگــران با هم پیوند می زد‪ .‬بنابراین‬ ‫مشــکل اصلی درمورد نقد به این برمی گــردد که دولت ها‬ ‫قبل از روی کار امدن این ظرفیت را در خودشــان شــکل‬ ‫نمی دهند که حکومتداری و اداره دولت‪ ،‬سختی هایی دارد‬ ‫و برای این سختی ها باید بردباری ها و تحمل هایی را در خود‬ ‫به وجود اورده و نهادینه کنند تا بتوانند از نقد به عنوان یک‬ ‫فرصت استفاده کنند‪ .‬نسبت به نقد‪،‬نگاه «فرصت بودن»‬ ‫نداریم‪ .‬حتی نقدهای غیرمنطقی هم می تواند برای دولتی‬ ‫که هدفش رشــد جامعه اســت‪ ،‬یک فرصت باشد‪ .‬دولت‬ ‫باتوجه به امکاناتی که دارد‪ ،‬رسانه هایی که در اختیار دارد‪،‬‬ ‫امکانات مالی که در اختیــار دارد‪ ،‬می تواند حتی نقدهای‬ ‫غیرمنصفانه را تبدیل به یک فرصت برای پاســخ دادن به‬ ‫انها کند و هم سطحی بودن نگاه انها را برای جامعه روشن‬ ‫کند و هم در قالب پاسخ دادن اطالعاتی را به جامعه عرضه‬ ‫دارد که این برای جامعه یک ظرفیت در مقام قضاوت بین‬ ‫نقد و یک پاسخ باشد و بتواند باعث رشد جامعه شود‪ .‬امروز‬ ‫عالوه بر اینکه به نقد یک نگاه بســیار منفی دارند به دلیل‬ ‫شکنندگی که در دولت ها ایجاد می شــود‪ ،‬حتی نسبت به‬ ‫نقدهای منصفانه و معقــول هم گاردگیــری و بی اعتنایی‬ ‫وجود دارد‪ .‬در این مورد بدتر از همــه‪ ،‬اصال اعتنا نکردن‬ ‫اســت‪ .‬وقتی به عنوان نخبه به دولتی نامه ای می نویسید‬ ‫علی القاعده اگر ان دولت ادعای توجه به نخبگان را داشته‬ ‫باشد باید پاسخ دهد‪ .‬ولو اینکه پاسخ بسیار مختصری دهد‬ ‫و تشکر کند از اینکه نقطه نظراتتان را منعکس کردید‪ .‬ولی‬ ‫بارها در دولت کنونی دیدیم که به نخبگان هم جواب داده‬ ‫نمی شود‪ .‬یعنی در سطح نخبگان هم پاسخی که احساس‬ ‫شود دولت قدردان تذکری یا انتقال نظری هست را دریافت‬ ‫نمی کنیم‪ .‬بنابراین تبعات و مشکالتش می تواند قابل رصد‬ ‫در همه بخش های جامعه باشد‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من هم از اقای سلیمی و هم از مجله مثلث‬ ‫برای برگزاری این جلسه تشــکر می کنم‪ .‬فکر می کنم که‬ ‫موضوع مناظره‪ ،‬بحــث مهمی اســت‪ .‬به خصوص که ما‬ ‫درســال ‪ 95‬اماده انتخابات ریاســت جمهوری می شویم و‬ ‫اقای روحانــی و حامیان اقای روحانی دوبــاره باید در مورد‬ ‫این موضــوع یعنی تداوم دوره ریاســت جمهوری ایشــان‬ ‫فکر کنند‪ .‬عطف به فرمایشــات جناب اقای سلیمی اگر ما‬ ‫بخواهیم فقط به یک دولت توجه کنیم‪ ،‬قاعدتا نمی توانیم‬ ‫خیلی جواب درســتی پیدا کنیــم‪ .‬چون این رفتــار‪ ،‬رفتار‬ ‫مشترکی است که حداقل بین دولت هایی که بعد از جنگ‬ ‫در این کشور سر کار امدند وجود داشته است‪ .‬اجماال هم‬ ‫می توان پذیرفت که دولت ها بعضی اوقات در برابر حمالت‬ ‫‪2‬‬ ‫اتحــاد حقیقی رهبری و ریاســت جمهوری تضعیف شــده‬ ‫کشور اسیب دیده است‪ .‬در دوره اقای خاتمی هم حداقل‬ ‫تا ســال ‪ 79‬و ‪ 80‬دوره بسیار خوبی داشــتیم‪ .‬اما متاسفانه‬ ‫پس از ان به علت تندروی برخی اصالح طلبان و کارشکنی‬ ‫اصولگرایان و دامن زدن به حاکمیت دوگانه این هماهنگی‬ ‫کم شد‪ .‬البته رهبری همیشــه از دولت ها به عنوان جایگاه‬ ‫حقوقی حمایــت کرده اند ولی رابطه شــخصی ایشــان با‬ ‫دولت های اصالح طلب هم رابطه بسیار خوبی بوده است‪.‬‬ ‫اوج این تمایز در دوره اقای احمدی نژاد بود که با رفتاری که‬ ‫او برای خانه نشینی انجام داد‪ ،‬شکل دیگری گرفت و اگر‬ ‫به یاد داشته باشــید این بحث به صورت جدی مطرح شد‬ ‫که نظام جمهوری اسالمی به ســمت نظام پارلمانی برود‪.‬‬ ‫حداقل به ســمت نظام نیمه پارلمانی رود و حتی بخشی از‬ ‫نمایندگان مجلس که به جریان اصولگرا نزدیک هستند‪،‬‬ ‫گفتند که ما طرحی را امــاده کردیم گرچــه در نهایت این‬ ‫موضوع رها شد‪ .‬به نظرم تا زمانی که این خالء حقوقی وجود‬ ‫دارد باید از راه حقیقی ان را پر کرد‪ .‬یعنی تا زمانی که رهبری‬ ‫حامی رئیس جمهور باشــند (مانند ماجرای برجام) امکان‬ ‫این اسیب وجود نخواهد داشــت اما تالش ما باید تقویت‬ ‫این رابطه حقیقی باشــد نه تضعیــف ان و ایجاد حاکمیت‬ ‫دوگانه‪ .‬این بحث حقوقی ماجرا‪ .‬مساله دوم ساختار سیاسی‬ ‫و تشکیالتی کشور است‪ .‬مساله دوم‪ ،‬بحث فقدان حزب‬ ‫در کشــور ماســت‪ .‬دولت های ما اکثرا منکر این شدند که‬ ‫ما حزبی هستیم و این را با افتخار به هم اعالم می کردند‪.‬‬ ‫شــاید تجربه بد حزب توده و همینطور تجربه ناخوشــایند‬ ‫حزب جمهوری اسالمی و تضادی که به وجود اورد‪ ،‬باعث‬ ‫شد که‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬پایان ناخوشایند‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬بــه هرحال ایــن اتفاقی کــه به وجود‬ ‫امد باعث شــد که هم مــردم ما و هــم سیاســتمداران از‬ ‫حزبی نامیدن خودشــان ابا کننــد‪ .‬اما مشــکل اصلی که‬ ‫وجود دارد دو پدیده است؛ نخســت به وجود امدن احزاب‬ ‫معروف به دولت ساخته و دوم‪ ،‬به وجود امدن دولت هایی‬ ‫که خودشــان را در مقام حزب می بینند‪ .‬یعنــی به هر حال‬ ‫(باز هم با اینکــه نمی خواهم خیلی به اقــای احمدی نژاد‬ ‫بپردازم ولی بــاب هر بحثی کــه باز می شــود می بینم که‬ ‫حادترین شــکلش در دوره ایشــان رخ داده است!) وقتی‬ ‫رئیس دولت وقــت (اقای محمــود احمدی نژاد) دســت‬ ‫معاون و رئیس دفتر خودش (اقای اسفندیار رحیم مشایی)‬ ‫را می گیرد و می گوید من یک ســاعت مرخصی گرفته ام و‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫و انتقادات بی تاب می شــوند و این بی تابی شــان را گاهی‬ ‫اوقات به شــیوه هایی بروز می دهند که شــاید خیلی مورد‬ ‫پســند مخالفان و منتقدانشان نباشــد‪ .‬فکر می کنم خیلی‬ ‫نباید وقتمان را صرف این جزئیات کنیم‪ .‬بعضی هایشــان‬ ‫به نظر من اگر قابل دفاع نباشد‪،‬قابل درک است و بعضی ها‬ ‫هم قابل دفاع یا حتی درک هم نیســت‪ .‬ولی اگر بخواهیم‬ ‫به این موضوع بپردازیم که چــرا نهاد دولت ‪ ،‬یعنی هر چند‬ ‫رئیس جمهوری که در این ادوار داشتیم‪ ،‬دچار یک موقعیتی‬ ‫می شوند که امیزه ای از «حاکمیت و اپوزیسیون» است‪ ،‬به‬ ‫نظرم باید در دو سرفصل صحبت کنیم؛ اول ساختار حقوقی‬ ‫و قانونی کشــور و دوم ساختار سیاســی و حزبی کشور‪ .‬در‬ ‫بحث اول من فکــر می کنم مــا نیازمند تدقیــق در قانون‬ ‫اساسی هستیم‪ .‬از نظر بنده (که فکر می کنم خیلی ها هم‬ ‫این نظر را دارند) قانون اساسی‪ ،‬ما را در یک وضعیتی قرار‬ ‫می دهد که دولت ها در ان دچار بحران موقعیت می شوند‬ ‫یعنی هم مســئولیت دارند و هم ندارند! هــم قدرت دارند و‬ ‫هم قدرت ندارند! مسئولیت دارند اما قدرت ندارند و قدرت‬ ‫دارند اما مسئولیت ندارند! ان مباحثه هایی که در ماه های‬ ‫اخیر به خصوص راجــع به نقش رئیس جمهــور در اجرای‬ ‫قانون اساسی با بعضی از مقامات دیگر به خصوص رئیس‬ ‫قوه قضائیه و مقامات دیگر پیش امده‪ ،‬مباحثات بی ربطی‬ ‫نیســتند‪ .‬ما یک مشــکلی در دهه ‪ 60‬بین نخســت وزیر و‬ ‫رئیس جمهور داشــتیم کــه در مقاطع مختلف بــروز پیدا‬ ‫می کرد‪ .‬فــرق هم نمی کــرد که رئیس جمهور چه کســی‬ ‫باشد یا نخست وزیر چه کسی باشــد‪ .‬به نظر من ربطی هم‬ ‫به فردیت این افراد نداشت بلکه بر اساس ساختاری که در‬ ‫قانون اساسی تعریف شده بود‪ ،‬وضعیت به گونه ای شکل‬ ‫می گرفت که این تضاد به وجود می امد‪ .‬این تضاد فی نفسه‬ ‫خودش هم مهم نیســت بلکه اطرافیان و کســانی که دور‬ ‫و بر این دســتگاه ها قرار می گیرند انها را در موقعیتی قرار‬ ‫می دهند که دچار این تضادها می شــوند‪ .‬البته این قاعده‬ ‫عام اجتماعی است و در همه حکومت ها هم صدق می کند‪.‬‬ ‫در جمهوری فرانسه سال ها این بحث وجود داشت و قانون‬ ‫اساســی ما هم که ملهم از نظام فرانســه بود چنین است‪.‬‬ ‫به نظرم در مورد بحث رئیس جمهور بعــد از جنگ هم این‬ ‫اتفاق افتاده یعنی ضمن اینکه قانون اساسی ما اختیارات‬ ‫رئیس جمهور را افزایش داده اســت جز در مقاطعی که در‬ ‫سطوح عالی حاکمیت‪ ،‬همدلی کاملی وجود داشته (که به‬ ‫نظرم در سال های اول دوره ریاست جمهوری اقای هاشمی‬ ‫بوده) در مقاطع دیگر به شکلی به وجود امده که شخصی‬ ‫که خــودش را در مقام رئیــس دولت می بینــد ‪ ،‬خودش را‬ ‫همزمان اپوزیسیون هم می بیند‪ .‬در واقع افرادی بوده اند‬ ‫که سعی کرده اند به این موقعیت دامن بزنند و از درون این‬ ‫نظم حقوقی یک حاکمیت دوگانه به وجود اورند‪ .‬این یک‬ ‫ُبعد است که به لحاظ حقوقی به نظرم قابل بحث است‪ .‬به‬ ‫نظرم در اغاز دهه چهارم انقالب نیازمند این هستیم که به‬ ‫این موضوع فراتــر از اتهام تجدیدنظرطلبــی و براندازی و‬ ‫اینها فکر کنیم‪ .‬همان طور که در ســال ‪ 68‬به این موضوع‬ ‫فکر کردیم اگر دقت بفرمایید در اواخــر دوره احمدی نژاد‬ ‫این اختالفات به اوج خودش رسید اما جالب اینجاست که‬ ‫اتفاقا در دوره اصالح طلبان این مناسبات خیلی تضاد پیدا‬ ‫نکرد‪ .‬چون شــکاف های حقوقی را با اتحاد حقیقی میان‬ ‫رهبری و ریاســت جمهوری پر می کردیم‪ .‬به نظرم یکی از‬ ‫بهترین دوره های هماهنگی بین رهبری و ریاست جمهوری‬ ‫در دوره اقــای هاشــمی و به خصوص در چهار ســال اول‬ ‫دوره اقای هاشــمی بود‪ .‬ان جمله ای کــه رهبری در مورد‬ ‫اقای هاشمی در پایان دوره ریاست جمهوری شان گفتند‪،‬‬ ‫جمله مهمی است که «هیچکس برای من اقای هاشمی‬ ‫نمی شود»‪ .‬شاید برخی بگویند این یک رابطه شخصی بود‬ ‫اما به هر حال ما همیشه از رابطه شخصی سازنده رهبری و‬ ‫ریاست جمهوری به نفع کشور سود برده ایم و همیشه وقتی‬ ‫مناظره عباس ســلیمی نمین و محمد قوچانی را‬ ‫می توان از ان جهت حائز اهمیت دانست که هرکدام‬ ‫از این دو نفــر به نوعــی نماینده یک نــوع از تفکر در‬ ‫جامعه سیاسی امروز ما به شــمار می روند‪ .‬یک طرف‬ ‫این مناظره بر این باور است که حسن روحانی توجهی‬ ‫به حرف های منتقدان ندارد و از این منظر او دچار یک‬ ‫نقطه ضعف است‪ .‬طرف دیگر اما اصرار دارد که حسن‬ ‫روحانی تاکنون با منتقدانش خوب تا کرده و اتفاقا این‬ ‫منتقدان هستند که در مواجهه با رئیس جمهور مستقر‬ ‫زیاده روی می کنند‪ .‬انها یعنی محمد قوچانی و عباس‬ ‫ســلیمی نمین مناظره ای داغ‪ ،‬جنجالی و پایان ناپذیر‬ ‫در تحریریه مثلث داشتند‪ .‬حتی زمانی که در اواسط‬ ‫مناظره برای استراحت توقفی داده شد‪ ،‬انها همچنان‬ ‫به بحث مشغول بودند و این مناظره حتی بعد از پایان‬ ‫جلسه هم ادامه یافت‪ .‬از انها برای وقتی که در اختیار‬ ‫هفته نامه مثلــث قرار دادند متشــکریم‪ .‬نــام برخی‬ ‫رسانه ها در این مناظره اورده شده که می توانند پاسخ‬ ‫خود را در اختیار مثلث قرار دهند‪.‬‬ ‫می خواهم ایشان را به عنوان نامزد ریاست جمهوری مطرح‬ ‫کنم روشن است که یک خالء سیاســی یا قانونی در ایران‬ ‫وجود دارد‪ .‬مــن اصل ایــن کار را رد نمی کنم‪ .‬معتقدم که‬ ‫این حق اقای احمدی نژاد به عنوان یک سیاستمدار بوده‬ ‫که این کار را انجام دهد اما ســاختاری که درســت شــده‪،‬‬ ‫ساختار مناسبی نیســت‪ .‬اســتفاده از دولت به عنوان یک‬ ‫حزب کار غلطی است‪ .‬یعنی اگر حزبی وجود داشت و اقای‬ ‫احمدی نژاد به جــای اینکه اینقدر حــزب را تحقیر کرده و‬ ‫زیر سوال ببرد از یک حزب سیاسی خاص دفاع می کرد یا‬ ‫حتی یک حزب سیاسی تاسیس می کرد هیچ نیازی نبود که‬ ‫رئیس جمهور از نهاد ملی دولت خرج کند‪ .‬به نظرم ما باید‬ ‫ن از درون نظام جمهوری‬ ‫به این عارضه های نیاز طبیعی ما ‬ ‫اسالمی پاسخ دهیم‪ .‬نظام جمهوری اسالمی یک مبنای‬ ‫اعتقادی دارد که ثابت اســت و یک ظاهر اجرایی دارد که‬ ‫باید ان را بهینه کرد‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬هم ثابت ها جایگاه قانونی دارد و‬ ‫هم متغیرها جایگاه قانونی دارد‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬بلــه‪ ،‬قانونی اســت‪ .‬به یــاد دارم که‬ ‫نقل شــده بود اقای خاتمی حضور رهبری بــرای نامزدی‬ ‫ریاست جمهوری در سال ‪1376‬رســیدند و گفته بودند که‬ ‫من والیت فقیه را در چارچوب قانون اساسی قبول دارم‪ .‬ما‬ ‫باتوجه به همین چیزهایی که از ِ‬ ‫خود دوســتانمان شنیدیم‬ ‫البته نمی دانم که چقدر موثق باشد اما از رهبری نقل شده‬ ‫بود ؛ بله من هم این ایده شــما را قبــول دارم اما رهبری در‬ ‫چارچوب قانون اساسی هم اختیارات بسیار زیاد و تعریف‬ ‫شده ای دارد و این از نظر اصالح طلبان یک حرف حقوقی‬ ‫پذیرفته شده است‪ .‬یعنی اتفاقا ما اینجا با این بخش از نظم‬ ‫سیاسی حقوقی هیچ مشکلی نداریم‪ .‬مساله ای که وجود‬ ‫دارد تنظیم مناســبات سیاســی و حقوقی میان نهادهای‬ ‫قانونی کشــور اســت که به نظر من افرادی سعی می کنند‬ ‫خارج از این ساختار ان را بر هم بزنند که اشاره می کنم‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬نخیر‪ ،‬ایشان اصال در همین جمله‬ ‫می گویند که رهبری بیشتر از دیگران موظف است خودش‬ ‫را در چارچوب قانون ببیند‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬ان چیزی که وجود دارد بخشــی از این‬ ‫تنش ها به نظر من به کسانی برمی گردد که سعی می کنند‬ ‫این روابط را مشوش کنند و این بیش از همه به اصولگرایان‬ ‫برمی گردد‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬نه‪ ،‬نه‪ .‬می خواهم بگویم جزئیات‬ ‫این بخش هرچه باشد شما هم البته نظراتتان قطعا محترم‬ ‫است‪ .‬این با بحث روی میز خیلی تفاوت دارد‪ .‬بحث روی‬ ‫میز ما االن‪...‬‬ ‫مثلث‪ :‬اقای قوچانــی که بحث اقــای روحانی را‬ ‫بگویند به بحث برمی گردند‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬خب‪ ،‬ایــن چیزهایــی که االن‬ ‫ایشــان فرمودند‪ ،‬پاســخ مرا می طلبد و بعد ما می کشیم و‬ ‫می رویم وارد یک وادی دیگر می شویم‪ .‬یعنی من راجع به‬ ‫فرمایشات ایشان قطعا توضیحاتی دارم که بحث به طرف‬ ‫دیگری می رود‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬فکر می کنم اقای قوچانــی راجع به اقای‬ ‫روحانی بگویند و شما هم نکات تان را بفرمایید‪،‬‬ ‫دوباره به بحث برمی گردیم‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬ما ادامــه می دهیم شــما اگر صالح‬ ‫دانستید ادامه می دهیم و اگر هم دوستان صالح دانستند‬ ‫این بخش را حذف می کنند‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬نــه‪ ،‬مــن می گویم ایــن بحث‬ ‫دستخورده می شود درحالی که بحث بسیار خوبی است‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬اقای قوچانی شــما توضیح دهید؛ مثلث‬ ‫می تواند یکبار دیگر راجــع به این موضوع بحث‬ ‫کند و همان را به مثابه پاسخ می گذارد‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬ایشــان هرجا الزم داشــتند جواب مرا‬ ‫سیاست‬ ‫سیاست‬ ‫‪199‬‬ ‫سیاست‬ ‫بدهند اما بحث من کامال با موضوع جلســه مرتبط است‪.‬‬ ‫ببینید! در خالء حقوقی موجود درباره اختیارات دولت و نیز‬ ‫در خالء سیاسی موجود ارباب فقدان نظام حزبی در کشور‬ ‫یک اتفاق در سال های پس از ‪ 1368‬به بعد به خصوص از‬ ‫‪ 1388‬به بعد رخ داده و ان رویداد این است که اصولگرایان‬ ‫چون خود را صاحب «گفتمان انقالب اسالمی» می دانند‬ ‫و خــود را عین نظــام می پندارند می خواهنــد مثل «حزب‬ ‫حاکم» در یک نظام تک حزبی عمل کنند درحالی که این‬ ‫با ماهیت نظام جمهوری اســامی در تضاد اســت‪ .‬اینکه‬ ‫برخی نظریه پــردازان اصولگرا می گویند ما راســت و چپ‬ ‫نداریم بلکه انقــاب و ضدانقالب داریم ناشــی از همین‬ ‫تحلیل اســت که خود را در مرکز انقــاب و حریف را عین‬ ‫ضدانقالب می دانند درحالی کــه اتفاقا یکی از مزیت های‬ ‫سیاسی انقالب اســامی و جمهوری اســامی نسبت به‬ ‫رژیم سابق در این بود که جناح بندی سیاسی در ان بی ریشه‬ ‫و «حکومت فرموده» نبوده و نیســت‪.‬محمدرضا شاه انجا‬ ‫یک زمانی به ایــن نتیجه رســید که یک حــزب اقلیت به‬ ‫وجود اورد و یک حزب اکثریت! یک نمایش شــاه فرموده‬ ‫به شــوخی می گفتند‪« :‬حزب ایران نوین زنــده باد‪ ،‬اندکی‬ ‫هم حزب مردم پاینده باد!» امــا دو جریان اصالح طلب و‬ ‫اصولگرا در جریان انقالب و جمهوری اسالمی دو جریان‬ ‫اجتماعی سیاسی اند‪.‬‬ ‫می خواهیــم بگوییم چپ و راســت یــا اصالح طلب‬ ‫و اصولگــرا یــا هــر چیــز دیگــر نمی توانیــم ایــن اصل‬ ‫جامعه شناختی تکثر سیاســی را منکر شویم‪ ...‬اینکه یک‬ ‫جریان سیاسی می کوشــد برخالف مشــی رهبری خود را‬ ‫حزب نظــام جلوه گر کنــد و دیگری را حزب اپوزیســیون‪،‬‬ ‫ریشه بحران سیاسی در کشور است‪ .‬ایران هرگز مثل چین‬ ‫یا شوروی نیست که یک حزبی شــود‪ .‬حزب رستاخیز هم‬ ‫موفق نبود و به انقالب انجامید‪ .‬اگر گروهی فکر می کنند‬ ‫وقتی اقای روحانی به مخالفش‬ ‫می گوید که بروید به جهنم‪ ،‬ایا روابط‬ ‫عمومی در این قضیه مقصر است؟‬ ‫یعنی چه که دولت روحانی انتظار‬ ‫دارد صداوسیما بشود روابط عمومی‬ ‫رئیس جمهوری؟‬ ‫سیاست‬ ‫‪200‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫من قبول ندارم که اصالح طلبان‬ ‫نیروهــای جنجالی شــان را تعدیــل‬ ‫کرده اند‬ ‫قــوه مجریه مهم تریــن نهادی‬ ‫اســت کــه می توانــد اســتبداد رای‬ ‫ایجاد کند‬ ‫اصولگرایی مثل حزب خلق چین است اشتباه می کنند‪ .‬ان‬ ‫هم حزبی که همیشه در به دست اوردن دولت ها ناکام بوده‬ ‫و در نتیجه نقش اپوزیسیون از موضع باالی دولت اعم از‬ ‫ی و روحانی و حتی احمدی نژاد‬ ‫موسوی و هاشــمی و خاتم ‬ ‫را بازی می کند و حتی مســئولیت احمدی نژاد را که خود را‬ ‫اصولگرا می دانست نمی پذیرد‪ .‬این جریان است که با تصور‬ ‫حزب حاکم اما منتقد مناســبات سیاســی را در ایران برهم‬ ‫می زند و میان مقامات عالیه کشور اختالف ایجاد می کنند‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬این تصور کیست؟‬ ‫قوچانی‪ :‬من فکر می کنم کــه اکثریت چهره ها‬ ‫جریان های اصولگرا با ایــن منطق با جریان مقابل برخورد‬ ‫می کنند‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬به طور مشخص کی؟‬ ‫قوچانــی‪ :‬ایــن یــک تفکــر غالــب در جریا ن‬ ‫اصولگرایی است اما فکر می کنم جبهه پایداری و جمعیت‬ ‫ایثارگران نماد ان هستند‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬اقای توکلی با این فکر مخالف‬ ‫است‪ ،‬بنده مخالفم و بارها موضع گرفتیم و گفته ایم برخی‬ ‫از نیروهایی کــه در جریان اصالح طلب هســت‪ ،‬بســیار‬ ‫اصولگراتر از‪...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬شــما به همیــن تعبیر خودتــان دقت‬ ‫بفرماییــد‪ :‬می گوییــد بعضی هایشــان اصولگراتــر از‬ ‫اصالح طلب ها هســتند! یعنی معیار اصولگرایی اســت و‬ ‫اصل اصولگرایی است و اصالح طلبی فرع است!‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اصول یک مبانی است که مردم‬ ‫حول ان اتحاد و اتفــاق کرده اند‪ .‬یک مبانی اولیه که حاال‬ ‫این مبانی هم از اسالم گرفته شده و موجب وحدت جامعه‬ ‫شده است‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬حتی فهــم ما از اســام هــم با فهم‬ ‫اصولگرایان متفاوت است‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬یک سری مبانی یک قدرت ملی‬ ‫را در ایران شکل داده است‪ .‬هر ان کس که در ایران‪...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬این مبانی چیســت؟ چــرا مبهم و کلی‬ ‫حرف می زنید؟ کسی در این کلیات حرفی ندارد‪ ،‬اختالف‬ ‫در جریانات است‪...‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬ایــن مبانی عدالت اســت‪ ،‬این‬ ‫مبانی موضع داشــتن در برابر تجاوزات بیگانگان و اصال‬ ‫ظلم ستیزی است‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬اجازه می دهید که درباره اینها یک مقدار‬ ‫جزئی تر و عینی تر صحبت کنیم؟‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اشکالی ندارد‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬سخن گفتن از اسالم و ایران و عدالت‬ ‫به عنوان اصول کلی به طرح بحث ما کمک نمی کند چون‬ ‫همه جناح های درون نظــام انها را قبول دارنــد اما از همه‬ ‫انها تفاسیر متفاوتی وجود دارد‪ .‬انچه به حل مساله کمک‬ ‫می کند تعیین این ارزش ها در قانون است که هر دو جریان‬ ‫ان را قبول دارند یا حداقل ادعا می کنند قبول دارند‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اصال اینها در مبانی هم هست‪ .‬در‬ ‫قانون اساسی هم اینها هست‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬ایــن ارزش ها صــورت ارمانــی دارند‬ ‫و برای اجــرا باید به صــورت قانون درایند‪ .‬مــن می گویم‬ ‫گفتمان انقالب اســامی محدود به اصولگرایان نیست‪.‬‬ ‫همه کسانی که سال ‪ 1357‬در صف انقالب بوده اند حتی‬ ‫نهضت ازادی در چارچوب گفتمان انقالب اسالمی هستند‪.‬‬ ‫شما فیلم های اول انقالب را ببینید در کنار امام چه کسانی‬ ‫هستند‪ .‬چطور می شود گفت مهندس بازرگان و دکتر یزدی‬ ‫و اقای هاشمی ضدگفتمان انقالب اسالمی هستند‪ .‬ممکن‬ ‫است شــما تعبیرات انها را قبول نداشته باشــید‪ .‬اما تاریخ‬ ‫را نمی توانید انکار کنید‪ ...‬حداقــل ان موقع در چارچوب‬ ‫بودند‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬نه‪ ،‬همان موقع هم در ان چارچوب‬ ‫نیست‪ ،‬دقت کنید! من این توضیحات بعدی ایشان را هم‬ ‫خارج از موضوع می بینم‪ .‬یعنی ببینید این درواقع پرداختن‬ ‫به یک موضوع دیگری است که در چارچوب بحث ما نیست‬ ‫البته باز هم بحث خوبی است‪ .‬اما اصال بحث هایی که در‬ ‫مورد اقــای روحانی داریم را نمی توانیم بــا این مدل پیش‬ ‫ببریم‪ .‬رکود یک مفهوم دارد و نمی توانید بگویید که شــما‬ ‫از رکود یک برداشت می کنید و ایشان یک برداشت دیگر‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬چرا قطعا این هم می شود‪ .‬حتی از رکود‬ ‫هم می تواند چند قرائت داشت‪ .‬در علوم انسانی امر قطعی‬ ‫مانند علوم طبیعی و مهندسی وجود ندارد‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬نخیر‪ ،‬نخیر‪ .‬ولی توسعه سیاسی‬ ‫و مردمساالری مواردی اســت که هرکسی می تواند از انها‬ ‫تفسیری داشته باشد‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬تازمانــی که نســبت دولــت و نظام‪،‬‬ ‫مشخص نشــود‪ ،‬به نظر من هر بحثی کش دار و غیرقابل‬ ‫تفسیر است‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬این بحــث از نظــر دولت اقای‬ ‫روحانی از ان قاعده که شما می گویید‪ ،‬خارج است‪ .‬یعنی‬ ‫بحث هایی که االن با اقای روحانی داریم این نیست که چه‬ ‫برداشتی از ازادی و چه برداشتی از توسعه سیاسی داریم‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬نه‪ ،‬در باب رکود هم این مشــکل وجود‬ ‫دارد‪.‬کافی است به مباحث دکتر مسعود نیلی و دکتر احمد‬ ‫توکلی دقت کنید‪ .‬این دولت (دولت دکتر روحانی) نسبت به‬ ‫دولت اقای خاتمی‪ ،‬عینی تر است ولی همان موضوعات‬ ‫عینی هم االن محل بحث است‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬نه‪ ،‬االن بحث این نیست‪ .‬وقتی‬ ‫از رکود یا تــورم حرف می زنیم نمی توانیــد بگویید که تورم‬ ‫تعریف دیگــری دارد‪ .‬درحالــی که از مردمســاالری یکی‬ ‫مردمساالری امریکایی درمی اورد و دیگری مردمساالری‬ ‫اســامی از خودش درمــی اورد‪ .‬اما مشــکالتی که االن‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫اقایان در سواالتشان مطرح کردند که باید بدان بپرداریم‪،‬‬ ‫بحث های بسیار روشن و عینی است‪ .‬در مباحث عینی این‬ ‫بحث هایی که شما اضافه می کنید به نظرم بحث را از مسیر‬ ‫خارج می کند‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬به هر حال به عنوان مقدمه که بخواهیم‬ ‫به این موضوع برسیم‪ ،‬خیلی خوب است‪ .‬بحث عینی که‬ ‫شما می فرمایید‪ ،‬اقای خاتمی درباره مردمساالری و امیزش‬ ‫ان با دین داری صحبت می کرد که می شد ساعت ها راجع‬ ‫به این موضوع بحث فلســفی کرد‪ .‬اما اقای روحانی راجع‬ ‫به نامزدی افراد در انتخابات صحبت می کند که ما االن با‬ ‫انتخاباتی مواجه هســتیم که نحوه بررسی صالحیت ها در‬ ‫ان محل بحث بوده است‪ .‬دولت عینی اینجاست که یک‬ ‫بحث نظری درباره دموکراسی را عینی می کند‪ ،‬ایا شما این‬ ‫عینیت را قبول دارید؟‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬نه‪ ،‬ان یک بحث دیگر اســت‪.‬‬ ‫اینکه ایشان در مورد نظرش راجع به یک فرد اسناد را دیده‬ ‫ی فرق می کند‪.‬‬ ‫باشد یا ندیده باشد خیل ‬ ‫قوچانــی‪ :‬اصال راجع به همین رکودی که شــما‬ ‫می فرمایید‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬االن دولت اقای روحانی یکسری‬ ‫شعارهای بسیار عینی داده که با شعارهای اقای خاتمی فرق‬ ‫دارد‪ .‬یکی از ایراداتی که به ســواالت شما داشتم‪ ،‬همین‬ ‫بود‪ .‬چون مقایسه دولت اقای خاتمی با دولت اقای روحانی‬ ‫قیاس مع الفارق است‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬بحث مخالفانشان البته‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬اصــا بحث مخالفانشــان هم‬ ‫همین طور است‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬یعنی مخالفان اقای خاتمی تئوریک بودند‬ ‫و اینجا عملی هستند؟‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬بله اینجا اصال بحث بیشــتر ما‬ ‫چالش هایی اســت که او ایجاد می کند‪ .‬گفتم بحث هایی‬ ‫تفسیرپذیر است که هرکس می تواند تفسیر کند‪ .‬اما درمورد‬ ‫اقای روحانی راحت تر می توانیم بحث کنیم چون مسائلش‬ ‫عینی است‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬خب عیبی ندارد بحث کنید‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اما دو موضوعی که جناب قوچانی‬ ‫بحــث می کنند کامــا بحــث را از جریان خــودش خارج‬ ‫می کند‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬اقای قوچانــی! مخالفان اقای روحانی در‬ ‫یک ظرف نمی گنجند‪ .‬شما مخالفان اقای روحانی‬ ‫را چگونه دسته بندی می کنید؟‬ ‫قوچانی‪ :‬همان حزب و جناح بندی را هم برای این‬ ‫مطرح کردم‪ .‬ما دریک جلسه ای از دو جریان اصالح طلب‬ ‫و اصولگرا خدمت اقای روحانی بودیم که اقای حدادعادل‬ ‫امدند و صحبت کردند‪ .‬گفتند که ما اختالفمان سر چیست؟‬ ‫در دهه ‪ 60‬جناح اصولگرا طرفدار اقتصــاد ازاد و بازار بود‪.‬‬ ‫شــماها ان موقع چپ بودید و دولتی‪ .‬االن شماها هم که‬ ‫اینجور (طرفدار اقتصاد ازاد) شده اید‪ .‬پس اختالفمان سر‬ ‫چیست؟ من فکر می کنم نســبت جریان اصولگرا با اقای‬ ‫روحانی را دقیقا در همین موضوع می توان دید‪ .‬دلیلی هم‬ ‫که ان بحث های اول را عرض کردم‪ ،‬همین موضوع است‪.‬‬ ‫برخالف فرمایش اقای حدادعادل جنــاح امروز اصولگرا‬ ‫تبار دیروز خود را از دســت داده و از راست به چپ غلتیده و‬ ‫نیروهایی مانند دکتر روحانی را از دست داده و به همین علت‬ ‫عصبانی است و در عین حاکم بودن اپوزیسیون دولت شده‬ ‫است درحالی که خود را مغز استخوان نظام می داند و این‬ ‫دوری از دولت ها را نمی تواند تحمل کند‪ .‬به نظر من تا زمانی‬ ‫که نسبت ســه رکن حزب‪ ،‬دولت و نظام با همدیگر تعریف‬ ‫نشــود‪ ،‬تا زمانی که فکر کنند که حزب‪ ،‬رقیب نظام است و‬ ‫دولت ها فکر کنند که بایــد از حزب پرهیز و گریز کنند‪ ،‬این‬ ‫اتفاقی می افتد که االن رخ داده است‪ .‬دولت ها مستقل از‬ ‫نخبگان می شوند و کار جمعی شکل نمی گیرد‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬یعنی واقعا نپذیرفتن انتقاد اقای‬ ‫روحانی به این برمی گردد که با نظام مشکل دارد؟‬ ‫قوچانــی‪ :‬اگــر ایــن حــرف شــما را در مــورد‬ ‫انتقادناپذیری شــان بپذیریــم! بله‪ .‬در ایــران هم دولت‪،‬‬ ‫اپوزیسیون است و هم این جناح اصولگرای حاکمیت که‬ ‫ســهم اصلی قدرت را در اختیار دارد‪ ،‬اپوزیسیون است! و‬ ‫هیچ کدام هم به بدنه اجتماعی خود پاسخگو نیستند چون‬ ‫رابطه تشکیالتی ندارند‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬یعنی شــما واقعــا معتقدید که‬ ‫انتقادپذیر است؟‬ ‫قوچانی‪ :‬بله‪ ،‬من معتقدم که اقای دکتر روحانی‬ ‫انتقادپذیر است‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬پس این توهین هــ ا به منتقدین‬ ‫چیست؟‬ ‫قوچانی‪ :‬اجــازه دهیــد ان را در جــای خودش‬ ‫صحبت کنیم‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬اگر ایشان خواســته باشد که به‬ ‫انتقادات ادم هایی مثل اقای توکلی در این کشــور جواب‬ ‫ندهد‪ ،‬انتقادپذیر اســت واقعا؟ یعنی اقــای توکلی نامه به‬ ‫ایشان می نویسد اما اصال جواب نمی دهد و اعتنا نمی کند‪.‬‬ ‫درحالی که ایشان بین نمایندگان مجلس جزو برجستگان ما‬ ‫هستند‪ .‬یعنی دو خط نمی نویسد که نامه شما دریافت شد‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬البته من روابط عمومی ریاست جمهوری‬ ‫نیستم که بگویم این حرف غلط است یا نه؟‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اخر ایشان گفتند که اقای روحانی‬ ‫انتقادپذیر است‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من به بحث خودم برمی گردم و جواب‬ ‫شــما را از همین راه می دهم ؛ ما در کشــورمان ســامان و‬ ‫مســئولیت حزبی نداریم‪ .‬اصولگرایان چون خود را نقطه‬ ‫مرکزی ایدئولوژی نظام سیاسی می دانند علیه همه دولت ها‬ ‫موضع اپوزیسیونی می گیرند که در عین حال ارکان اصلی‬ ‫قدرت در اختیار انهاســت و این دولت ها را کالفه می کند‪.‬‬ ‫احمدی نژاد ظاهــرا اصولگرا بود امــا اصولگرایان تا عزل‬ ‫او در دوره دوم پیش رفتند چون بــه حرف این جناح گوش‬ ‫نکرد‪ .‬هاشمی در دولت دوم با محافظه کاران همکاری کرد‬ ‫اما امروز ببینید نسبت اصولگرایان و هاشمی به کجا کشیده‬ ‫شده است‪ .‬خاتمی و موسوی که جای خود دارند‪.‬‬ ‫اقــای روحانی عضــو موثر شــورای مرکــزی جامعه‬ ‫روحانیت مبارز بود اما در ســال ‪ 1392‬ایــن نهاد از روحانی‬ ‫حمایت نکــرد چون متحدان انهــا اقای روحانــی را قبول‬ ‫ندارند‪ .‬اقایان خود را اصولگرا می دانند اما ببینید چه اندازه‬ ‫اصولشــان تغییر کرده اســت ؛ همین جناح سیاسی که در‬ ‫دهه‪ 60‬طرفــدار اقتصاد بازار‪ ،‬روابط بــاز خارجی و برخورد‬ ‫کم تر ســخت گیرانه با مردم و‪ ...‬بود اکنــون خود به جناح‬ ‫چپ دهه ‪ 60‬بیشــتر نزدیک اســت‪ ...‬خــب در نبود یک‬ ‫هویت حزبــی اتفاقا فردی مثل روحانــی وقتی می بیند که‬ ‫دوستان ســابقش تغییر مســیر داده اند و از موضع چپ با‬ ‫او برخورد می کنند هم با انان برخــورد می کند‪ .‬افرادی که‬ ‫حرف خود را به اقتضــای قدرت عــوض می کنند‪ .‬همین‬ ‫جناح راســت ســابق که مخالف قیمت گذاری بود و معتقد‬ ‫بود با شــیطان در قعر جهنــم باید مذاکره کــرد و مخالفان‬ ‫مذاکره با غرب را به صاحبان مســجد ضرار تشبیه می کرد‬ ‫حاال چپ تر از همه شده است! در مورد ایرادات جزئی جزء‬ ‫به جزء می توان بحث کرد‪ .‬مثــا در مورد نامه اقای توکلی‬ ‫چون خودم شخصا با اقای دکتر توکلی در این مورد صحبت‬ ‫کردم‪ ،‬معتقدم که فقــدان روابط عمومــی قدرتمند‪ ،‬جزو‬ ‫ی است‪ .‬یعنی ما می توانیم‬ ‫ایرادات دولت اقای دکتر روحان ‬ ‫بنشینیم اینجا و نقد اساســی بکنیم‪ .‬اتفاقا اقای خاتمی با‬ ‫همین معیارهای شــما بســیار ادم خوش برخوردی بوده و‬ ‫روابط عمومی بســیار خوبی هم داشته است‪ .‬ایشان سالی‬ ‫یکبار با موتلفه دیدار می کرد‪ .‬همین االن راجع به مواضع‬ ‫اقای بادامچیان یــا موتلفه با اقای خاتمی بررســی کنید‪،‬‬ ‫ضمن نقد فکری اقای خاتمی ولی به لحاظ اخالقی خیلی‬ ‫ایشــان را تائید می کنند و می گویند که ما رابطه داشــتیم‪.‬‬ ‫حتی اقای عسگراوالدی‪ ،‬بادامچیان و دیگران‪ .‬خلقیات‬ ‫ی کامال سیســتماتیک است‪ .‬یعنی‬ ‫شــخصی اقای روحان ‬ ‫اقای روحانی‪ ،‬ادمی است که در مجموع ترجیح می دهد با‬ ‫ادم ها از موضع مکتوب صحبت کند‪ .‬این خلقیات شخصی‬ ‫اســت و می توانیم نقد کنیم یا بپذیریم‪ .‬مــن این انضباط‬ ‫فکری رئیس جمهور را بسیار می پســندم و فکر می کنم ما‬ ‫کمتر مقام اجرایی در این حد داشــته ایم که مکتوب باشد‬ ‫و فرهنگ کتبی بر فرهنگ شفاهی در او غلبه داشته باشد‪.‬‬ ‫اما همه چیز که برعهده شخص رئیس جمهور نیست‪ .‬این‬ ‫فرهنگ ماست که انگار باید همیشه یک نهاد تظلم خواهی‬ ‫باشــد‪ .‬شــخص روحانی تنها رئیس جمهوری است که در‬ ‫این دو ســال مکرر با ســران احزاب و گروه های اجتماعی‬ ‫و صنفی از نزدیــک دیدار داشــته اســت‪ .‬افطارهای ماه‬ ‫رمضــان رئیس جمهور در ایــن باره خیلی جالب اســت اما‬ ‫روابط عمومی مجموعه دولت هم بســیار ضعیف اســت‪.‬‬ ‫اینجا به عنوان یک روزنامه نگار خدمتتان عرض می کنم که‬ ‫دولت نه تنها در مورد منتقدین و مخالفین خودش‪ ،‬که حتی‬ ‫در مورد دوســتان و هواداران خودش هم دچار این ضعف‬ ‫هســت‪ .‬به دلیل اینکه این دولت برامده از یک مناســبات‬ ‫حزبی و سیاسی از پیش تعیین شده نیســت‪ .‬مثال درمورد‬ ‫اقای احمدی نژاد‪،‬فکــر می کنید عقال و نخبگان اصولگرا‬ ‫نشستند به این جمع بندی رسیدند که به جای اقای الریجانی‬ ‫یا قالیباف‪ ،‬اقــای احمدی نژاد را معرفی کننــد؟ نه‪ ،‬اقای‬ ‫احمدی نژاد امد و حرف هایی زد و رئیس جمهور شد‪ .‬دلیل‬ ‫اینکه بحث های اول را طرح می کنم همین اســت‪ .‬یعنی‬ ‫ربط ان بحث به اینجا این اســت که در نظام سیاســی مان‬ ‫در انتخابات نتوانســتیم – مــن به جای حزب بهتر اســت‬ ‫بگویم نخبگان‪ ،‬دولت و نظام‪ -‬ســاختار حقوقی و حقیقی‬ ‫مناسبی برقرار کنیم‪ .‬اقای هاشــمی‪ ،‬اقای خاتمی‪ ،‬اقای‬ ‫روحانی و اقای احمدی نژاد هیچ کدام خودشــان را متکی‬ ‫به جناح اصولگرا یا اصالح طلب یا یک ســاختار سیاســی‬ ‫که اینها را پشــتیبانی کند‪ ،‬نمی دانند‪ .‬اقای هاشمی وقتی‬ ‫رئیس جمهور شد با اینکه جامعه روحانیت از ایشان حمایت‬ ‫کرد‪ ،‬ولی ریاست جمهوری خودش را به دلیل حمایت انها‪،‬‬ ‫نمی دانســت‪ .‬اقای خاتمی با اینکه بیــش از همه ارتباط‬ ‫جناحی داشت‪ ،‬به عنوان یک فرد مستقل نامزد انتخابات‬ ‫شــد‪ .‬اقای احمدی نژاد هم مستقل نامزد شــد و هم بارها‬ ‫گفته که من اصال اصولگرا نیســتم! درمورد اقای روحانی‬ ‫هم همین اتفاق افتاده است‪ .‬می خواهم خدمت شما عرض‬ ‫کنم که مشکل مان را با نق د اخالقی و شخصی حل نکنیم‪.‬‬ ‫من می توانم اینجا برای شما بنشــینم و ساعت ها در مورد‬ ‫ایرادات این دولت صحبت کنم‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬بحث نقد اخالقی نیست‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬می گویم نقد سیستماتیک کنیم‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬نخیــر‪ ،‬هم باید سیســتماتیک‬ ‫بحث کنیم و هم بحث خصوصیات فردی را داشته باشیم‪.‬‬ ‫ایا خصویات فردی در ارتباط با مسائل تاثیر دارد یا ندارد؟‬ ‫قوچانی‪ :‬نه‪ ،‬واقعا فکر می کنید مــا باید میزگرد‬ ‫بگذاریم راجــع به خصوصیات فردی یــک رئیس جمهور‬ ‫صحبت کنیم؟ من خودم را در این جایگاه نمی بینم‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬خب اگر نمی بینید به نظر من‪...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من نقد سیستماتیک می کنم‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬نخیر‪ ،‬شما یک مالحظاتی را در‬ ‫نظر دارید‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬نه‪ ،‬مــن در مورد همــه ادم ها همینم‪.‬‬ ‫حتی در مورد اقای احمدی نژاد ایــا می توانم بگویم اقای‬ ‫احمدی نــژاد ادم متکبری بوده یا نبوده؟ بــه نظرم این نقد‬ ‫سیاست‬ ‫سیاست‬ ‫‪201‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪202‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاست‬ ‫سیاسی نیست‪ .‬نقد اخالقی نیست و من هم معلم اخالق‬ ‫نیستم‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬قطعا باید بگوییــم و نمی توانیم‬ ‫نگوییم‪ .‬مگر می شــود؟ شــما می خواهیــد‪ ،‬ارتباطات و‬ ‫انتقادپذیری و عدم انتقادپذیری را نقد کنید اما بدون بیان‬ ‫خصلت ها نمی شود‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬نقد شــخصی فرع بر نقد سیستماتیک‬ ‫است‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬هم مناسبات کالن و هم مناسبات‬ ‫جزء هر دوی اینها در کنار هم معنا پیدا می کند‪ .‬نمی توانیم‬ ‫بگوییم ما در این قضیه به دلیل مالحظات‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اینطوری اصال بحث میزگرد تمام‬ ‫می شود و پس می توانیم بگوییم اقای روحانی اصال روابط‬ ‫عمومی ضعیفی دارد و به توافق می رسیم‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬می توانیــم بگوییم که دولــت اقای‬ ‫روحانی روابط عمومی ضعیفی دارد‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬این بیچــاره روابط عمومی را شما‬ ‫قربانی می کنید‪ .‬این چیزها سیاسی است و هنر نیست‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬می خواهم بدانم ایراد پرداختن از این‬ ‫زاویه چیست؟ چرا نمی توانید این بحث را ادامه دهید؟‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬همیشــه یک بدبخت بیچاره را‬ ‫برمی دارنــد و قربانی می کنند و می گویند که یک مســئول‬ ‫روابط عمومی مشــکل اساســی اســت‪ .‬وقتی ایشــان به‬ ‫مخالفش می گوید که بروید به جهنــم ایا روابط عمومی در‬ ‫این قضیه مقصر است؟‬ ‫قوچانی‪ :‬بله‪ ،‬بی تردید‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬این بحث به خصلت من برمی گردد‬ ‫که من منتقد خودم را می خواهم به جهنم بفرستم که اصال‬ ‫خفه شود و حرف نزند‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬اخر اقــای روحانی اگر هــم بخواهد‬ ‫منتقد خودش را به جهنم هم بفرســتد‪ ،‬که نمی تواند! این‬ ‫اصولگرایانند که می توانند منتقدین خودشــان را به جهنم‬ ‫بفرستند!‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬از قضا تنها کسی است که چنین‬ ‫ادعایی کرده واال هیچ کســی تا حاال از رئیس جمهورهای‬ ‫قبلی این جوری نسبت به مخالفین موضع نگرفته اند‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬اما رئیس جمهــور قبلی همه مخالفین‬ ‫خودش را لت و پار کرده دیگر‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬من نمی خواســتم در این مورد‬ ‫صحبت کنم‪ .‬من به شما امید داشــتم اما متاسفم از اینکه‬ ‫شما به عنوان یک ادم صاحب قلم و به عنوان کسی که اینده‬ ‫روزنامه نگاری کشــور نه از منظر احــزاب و گروه ها بلکه از‬ ‫منظر انتقال اطالعات به جامعه هستید خیلی زود خودتان را‬ ‫در چارچوب مالحظات قرار دادید‪ .‬ببینید! یکی از مشکالت‬ ‫ی امروزمان در کشور همین است؛ به محض اینکه من‬ ‫جد ‬ ‫روزنامه نگار به جایی می رسم و یک مقدار مطرح می شوم‪،‬‬ ‫از وادی تعهدمــان به مردم خارج شــده و به وادی دیگری‬ ‫می رویم‪ .‬این یکی از مشکالت جدی است واال اگر مردم را‬ ‫بتوانیم مسلط بر سیاسیون بکنیم؛ یعنی دانش و اطالعات‬ ‫سیاسی شــان را البته هنرمندانه و مــن نمی خواهم بگویم‬ ‫مثال هزینه خودمان را خیلی باال ببریم ولی در عین حال ما‬ ‫وظیفه داریم که جامعه را به این اطالعات برسانیم که ما با‬ ‫رئیس جمهوری مواجهیم که امروز این خصوصیات‪ ،‬این‬ ‫صفات‪ ،‬این اخالقیات و این خلقیات را دارد‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬اتفاقــا از منظــر همــان روزنامه نگار‬ ‫خدمت تان عــرض می کنم کــه وظیفه یــک روزنامه نگار‬ ‫پرداختن به خصلت های فردی و اخالقی افراد نیست‪ .‬این‬ ‫کار پاپاراتزی هاست که وارد حوزه خصوصی افراد می شوند‬ ‫که هم از نظر شــرعی ایراد دارد و هــم از نظر حرفه ای کار‬ ‫مبتذلی اســت‪ .‬انچه شــما می گویید نهایتا بایــد در دفتر‬ ‫خاطرات افراد نوشته شود و به عنوان یک قضاوت شخصی‬ ‫که ممکن است درست باشد یا نباشد اما یک تحلیل عقلی‬ ‫و علمی نیست‪...‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬پس چرا راجع به روابط عمومی‬ ‫می توانید بگویید که محصول اوست‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬من راجع به مســئول روابــط عمومی‬ ‫صحبت نکردم‪ .‬من راجع به مفهــوم روابط عمومی حرف‬ ‫زدم یعنی ارتباطات و تعامالت دولــت اقای روحانی کافی‬ ‫نیســت‪ ...‬منظــورم روشــن بود کــه به شــخص خاصی‬ ‫نیست‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اما می توانید راجع به مسئول روابط‬ ‫عمومی صحبت کنید که او تنبلی کرده و ارتباطات ندارد اما‬ ‫راجع بــه رئیس جمهور چنین قضاوتــی نمی کنید‪ .‬این جز‬ ‫مالحظات سیاسی چیز دیگری نیست‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬ببخشــید من اصال کلمه «مســئول»‬ ‫روابط عمومی را به کار نبــردم و گفتم روابط عمومی دولت‬ ‫ضعیف است‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬خب‪ ،‬مسئولش کیست؟‬ ‫قوچانی‪ :‬اجازه بفرمایید‪ .‬ایــن روابط عمومی از‬ ‫شخص رئیس جمهور تا رئیس دفتر رئیس جمهور و اعضای‬ ‫دولت است و ربطی به کارمندان روابط عمومی ندارد‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬حاال الحمدلله یــک گام جلوتر‬ ‫رفتیــم‪ .‬االن گفتید اقــای رئیس جمهور روابــط عمومی‬ ‫ندارد‪ ،‬یعنی راجع به خصلت هایش صحبت کردید‪ .‬درست‬ ‫هســت یا نه؟ یک دقیقه قبل گفتید که ما نمی توانیم راجع‬ ‫به خصلت های رئیس جمهور صحبت کنیم‪ .‬االن که کمی‬ ‫پیش رفتیم و گفتیــم که این مظلوم را قربانی نکن‪ ،‬شــما‬ ‫می گویید که اقای روحانی خودش هم‪...‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬صــدای ایــن مصاحبه وجــود دارد و‬ ‫می توانیم رجــوع کنیم‪ .‬گفتم روابط عمومــی دولت‪ ،‬این‬ ‫اصطالحی است که برای تنظیم مناسبات دولت با جامعه‬ ‫مدنی و رســانه ای و مطبوعاتی و اقتصادی کشــور به کار‬ ‫می رود‪ .‬این ضعف در مورد دولت اقای روحانی به صورت‬ ‫جدی وجود دارد همان طور که درمورد اقای خاتمی کمتر‬ ‫وجود داشت‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬شــما چیزی فرمودید که اقای‬ ‫روحانی را هم دربرمی گیرد ؛« روابط عمومی ندارد»‪ .‬روابط‬ ‫عمومی ندارد یعنی چی؟ یعنی یک ضعف خصلتی‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من دارم راجع به سازمان دولت صحبت‬ ‫می کنم‪ .‬سازمان دولت اقای روحانی به دلیل ضعف هایی‬ ‫کــه در بوروکراســی فرهنگی خــود دارد‪ ،‬فاقــد ارتباطات‬ ‫تشکیالتی منظم و درست با جامعه مدنی است‪ .‬این مشکل‬ ‫دولت اســت و من ابایی از گفتن این ندارم‪ .‬همان طور که‬ ‫شــاید اقای احمدی نژاد هم می امد در یک ســفر استانی‬ ‫در یک خیابانی دســت یــک نفر را می گرفــت و صورتش‬ ‫را هم می بوســید و او را کارمند نهاد ریاســت جمهوری هم‬ ‫می کرد! مواردی اینطور وجود دارد که ایشان به افرادی از‬ ‫شهرستان ها گفته که به نهاد ریاست جمهوری بیایید و بعد‬ ‫طرف استخدام شده اســت‪ .‬و حاال نهاد ریاست جمهوری‬ ‫با تراکم نیرو روبه روســت‪ .‬البد از نظر شما این یک دولت‬ ‫مردم مدار است‪ .‬این می شــود روابط عمومی به یک معنا‪،‬‬ ‫اما دولت اقای روحانی همیشه با یک سازمان و سیستمی‬ ‫قوچانی معتقد اســت که سازمان دولت‬ ‫اقــای روحانی بــه دلیــل ضعف هایی که‬ ‫در بوروکراســی فرهنگی خود دارد‪ ،‬فاقد‬ ‫ارتباطات تشــکیالتی منظم و درست با‬ ‫جامعه مدنی اســت‪ .‬این مشــکل دولت‬ ‫است و من ابایی از گفتن این ندارم‬ ‫ برخورد کرده که بر همین مبنا فاصله ای بین شخص اقای‬ ‫روحانی و دیگران وجود داشته اســت‪ .‬در باب خوب یا بد‬ ‫بودن این هم االن قضاوت نمی کنم‪ ،‬اما انچه مسلم است‬ ‫ضعفی را به وجود اورده که مربوط به ارتباط دولت اســت‪.‬‬ ‫مگر من گفتم کــه ضعف ندارد؟ شــما از مســئول روابط‬ ‫عمومی حرف می زنید ولی من اصال کاری به ان ندارم‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬اقای ســلیمی هم بحث شــما و هم بحث‬ ‫اقای قوچانی روشــن اســت‪ .‬فکــر می کنم اگر‬ ‫بخواهیم این بحث را ادامه دهیم مثل همان بحث‬ ‫اول به جاهای دیگر می رویم‪ .‬می توانیم در مورد‬ ‫مخالفان صحبت کنیم‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬همین تعریضی که ایشان درمورد بحث‬ ‫قاچاق به کار بردند و مساله درست کرده‪ ،‬اگر یادتان باشد‬ ‫اقای احمدی نژاد هم به کار بــرد و در دولت های دیگر هم‬ ‫این وجود داشته اســت‪ .‬دلیل اینکه این مشکل به وجود‬ ‫می اید این است که دولت احساس کند ِیله و ره ا بخشی از‬ ‫بار مسئولیت را بردوش دارد و نهادهایی که مسئول نیستند‪،‬‬ ‫اصولگرایانی که بیشتر اختیارات دارند‪ ،‬در مقابل ان دولت‬ ‫از موضع اپوزیســیون قرار می گیرند‪ ،‬با وجود رسانه هایی‬ ‫که روزبــه روز رشــد می کننــد و تریبون هایی کــه به وجود‬ ‫می اید‪ .‬شــما دقت بفرمایید که جنس روابط صداوسیما با‬ ‫روسای جمهور چه جور بوده است؟ یعنی به جایی می رسد‬ ‫که رئیس جمهور طبق قانون اساسی نفر دوم کشور است و‬ ‫قاعدتا اگر قرار باشد بعد از رهبری کسی تشخیص مصلحت‬ ‫دهد که ایا حرفی را بزند یا نزد این فرد اوست‪ .‬اقای سلیمی‬ ‫ ان حــرف اولی که زدم اینجــا به درد می خورد‪ .‬شــما یک‬ ‫نظام انتخاباتی دارید که یک فردی با رای مســتقیم مردم‬ ‫انتخاب می شود‪ .‬در کشور ما االن فردی وجود دارد که این‬ ‫سیســتم درمورد او صدق می کند‪ .‬این به ان فرد موقعیتی‬ ‫می دهد که می توانید نامش را هرچه بگذارید ولی اگر قرار‬ ‫باشد کسی به نمایندگی از اکثریت مردم صحبت کند‪ ،‬این‬ ‫فرد همان اوســت‪ .‬این فرد وقتی می بیند که خودش هم‬ ‫مشمول سانسور‪ ،‬توهین و برخورهایی می شود که قابلیت‬ ‫دفاع ندارد و مثل من شهروند عادی با او برخورد می شود ؛‬ ‫یعنــی رئیس جمهور به جایی می رســد که یکــی از اقایان‬ ‫می گویند که ایشــان فقط در حد یک بازوی اجرایی است‪،‬‬ ‫احســاس تحقیر و توهین می کند و این واکنش طبیعی به‬ ‫همین صورت است‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬عذر می خواهم اقای قوچانی‪.‬‬ ‫شــما باز تمایل دارید به همــان بحث خودتــان برگردید‪،‬‬ ‫اشکالی هم ندارد‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬فردی که نمی خواهم نامش در مصاحبه‬ ‫اورده شــود گفتند که رئیس جمهور‪ ،‬بــازوی اجرایی نظام‬ ‫است و نه بیشتر‪ ...‬خب با این بار مســئولیت انتظار دارید‬ ‫رئیس جمهور در برابر این سخن چه واکنشی نشان دهد‪...‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬این حرف‪ ،‬نادرست است‪ .‬اگر‬ ‫او بازوی اجرایی است‪ ،‬بعد خودش پاسخگو نخواهد بود‪.‬‬ ‫رئیس جمهور کسی اســت که هم اختیارات دارد‪ ،‬هم باید‬ ‫پاسخگو باشد‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬این حرف شما هم می تواند درست باشد‬ ‫چون در قانون اساسی ما هر دو فرضش صحیح است‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬به نظرم این برداشت از صحبت‬ ‫ان فــرد برنمی ایــد که برخــی احســاس کننــد اختیارات‬ ‫رئیس جمهور در چارچوب قانون اساســی کم است‪ .‬البته‬ ‫حدس می زدم که اینجوری باشد‪ .‬یعنی گرایش شما به این‬ ‫است که خیلی راجع به رئیس جمهور صحبت نکنیم‪ .‬برویم‬ ‫راجع به بحث های دیگری صحبت کنیــم‪ .‬این بحثی که‬ ‫شما باز دوباره دارید احیاء می کنید و تاکید دارید این است‬ ‫که رئیس جمهور در چارچوب قانون اساسی مشکالتی دارد‬ ‫و به این دلیل شکننده می شود؟‬ ‫قوچانی‪ :‬یکی از دالیل این اســت‪ .‬اگر به تعبیر‬ ‫نمی کنیم‪ ،‬صورت مساله مان نوع مواجهه اقای‬ ‫روحانی بــا منتقدینش اســت‪ .‬چــه تفاوتی بین‬ ‫مواجهه اقــای احمدی نژاد بــا منتقدینش وجود‬ ‫دارد؟ ما ان موقع منتقد اقای احمدی نژاد بودیم‪.‬‬ ‫االن نمی توانیم دفاع کنیم‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬من یک توضیحــی بدهم؛ من‬ ‫به عنوان یک روزنامه نگار باسابقه‪ ،‬همه رئیس جمهورها را‬ ‫درک کردم و با انها مکاتبه داشتم‪ .‬درحالی که مدیرمسئول‬ ‫یک هفته نامه بودم به اقای هاشمی نامه می نوشتم و اقای‬ ‫هاشــمی جواب و دســتور پیگیری می داد‪ .‬از دستگاهش‬ ‫با من تمــاس می گرفتنــد‪ .‬مثال درمورد وام هــای خارجی‬ ‫به اقای هاشــمی نامه نوشــتم که اقای مهــدی نواب که‬ ‫هم دوره ما در خارج از کشــور بود‪ ،‬وام های خارجی را برای‬ ‫زمینه هایی مثل تجهیز دانشگاه ازاد به کار می گیرد‪ .‬گفتم‬ ‫که تجهیز دانشگاه ازاد نیاز به وام خارجی ندارد که ما را زیر‬ ‫بار استقراض وام خارجی ببرد‪ .‬اقای هاشمی به من جواب‬ ‫و دستور پیگیری دادند‪ .‬اقای خاتمی هم همینطور بود‪ .‬من‬ ‫نامه می نوشــتم جواب می داد‪ .‬اما من خودم االن چندین‬ ‫نامه به اقای روحانی نوشتم که اصال اعتنا نمی کند‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬اقای احمدی نژاد هم جواب نمی داد؟‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬ما با احمدی نژاد درگیر شدیم‪.‬‬ ‫بعضی از نقدها غیرمنصفانه و غیرعادالنه است‪ .‬اما کسی‬ ‫که در قدرت اســت باید بداند وقتی در ســکوی قدرت قرار‬ ‫می گیرد هم با انتقادات منصفانه مواجه می شود و هم‪...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬بحث ما در قدرت بودن است‪ .‬وقتی که‬ ‫مهمترین رسانه یک مملکت یعنی صداوسیما علیه دولت‬ ‫عمل می کند‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬چه اشکالی دارد؟‬ ‫قوچانــی‪ :‬یعنی اشــکالی ندارد که یک رســانه‬ ‫حاکمیتی علیه مهم ترین رکن حاکمیت یعنی دولت عمل‬ ‫کنند‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬وقتی که ساعت ها مسئوالن‪ ،‬انجا‬ ‫می روند و صحبت می کنند‪...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬واقعا شــما نحوه برخورد صدا و سیما را‬ ‫مالحظه بفرمایید‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬شما اولین مناظره بعد از انتخابات‬ ‫را دیدید که من در ان شرکت داشتم؟‬ ‫قوچانی‪ :‬همین برنامه اقای حیدری؟‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬بله‪ ،‬ان را دیدید؟‬ ‫قوچانی‪ :‬نه‪ ،‬من االن یادم نیست‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اولین مناظره ای که گذاشتند و ما‬ ‫برای اولین و اخرین بار در ایــن مناظره رفتیم‪ .‬دیگر اصال‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫شما خصلت های اخالقی را یکی از دالیل بدانید‪ ،‬به نظرم‬ ‫ظرفیت های حقوقی مشکل جدی تری است‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬به نظــر باید بحث این باشــد کــه ما یک‬ ‫اقای روحانی داریم با همه مشــخصاتی که یک‬ ‫رئیس جمهور بعد از کسب رای دارد‪ .‬اقای روحانی‬ ‫در این دو ســال و انــدی که رئیس جمهــور بوده‬ ‫با طیفی از مخالفینش مواجه بوده اســت‪ .‬حاال‬ ‫بعضی به قــول اقای ســلیمی نمین‪ ،‬خاســتگاه‬ ‫قدرت داشــتند و بعضی از جامعــه بودند‪ .‬اقای‬ ‫روحانی یک نــوع رفتــار خاصی بــا مخالفینش‬ ‫داشته؛ خوب یا بد‪ .‬یک شکل رفتاری داشته که‬ ‫من شخصا معتقدم تا قبل از برجام به یک شکلی‬ ‫بوده و بعد از برجــام اقای روحانی یــک مقدار با‬ ‫مخالفش مهربان تر شــده! یا الاقل ان حرف ها‬ ‫را به هر دلیلی دیگر از ایشــان نمی شنویم‪ .‬حتی‬ ‫یکی از روزنامه نگاران خوب مــا موقعی که اقای‬ ‫روحانی گفته بود بروید به جهنم! سرمقاله ای در‬ ‫اعتماد نوشته بود‪« :‬اقای روحانی ما از شما یک‬ ‫احمدی نژاد دیگر نمی خواهیم و به همین دلیل به‬ ‫شما نقد وارد است‪ ،‬کمااینکه ممکن است اینجا‬ ‫با شما هم عقیده باشــیم که مخالفین تان دارند‬ ‫زیــاده روی می کنند‪ ».‬اقای قوچانی‪ ،‬مشــخصا‬ ‫بفرمایند کــه رفتار اقای روحانــی را در مواجهه با‬ ‫مخالفین شــان چگونه ارزیابی می کنند و اگر هر‬ ‫فرد دیگری جای ایشان بود باز هم فکر می کردید‬ ‫که باید همیــن رفتار را می داشــت؟ بــا همه این‬ ‫ضعف های قانــون اساســی و هر داســتانی که‬ ‫هســت‪ .‬شــما مشــخصا راجع به اقای روحانی‬ ‫بفرمایید که نوع مواجهه ایشان با مخالفین شان‬ ‫را در این مدت چگونه ارزیابی می کنید؟‬ ‫قوچانی‪ :‬من فکر می کنم در مجموع اقای روحانی‬ ‫برخورد خوبی با مخالفین خودش داشته است‪ .‬یعنی جدا از‬ ‫بعضی از نقدهایی که ممکن اســت به برخی از مواجهه ها‬ ‫وجود داشــته باشــد در مجموع مخالفان ایشان در حدی‬ ‫هســتند که همین امروز که در خدمت شما هستیم روزنامه‬ ‫کیهان جمله ای از معاون اول رئیس جمهور چاپ می کند‬ ‫در باب اینکه انها که بابک زنجانی را بــه وجود اوردند باید‬ ‫پاسخگو و شرمنده باشــند‪ .‬زیر این تیتر‪ ،‬روزنامه کیهان‪،‬‬ ‫روزنامه ای که یک روزنامه حاکمیتی تلقی می شود و نه یک‬ ‫روزنامه بخش خصوصی‪ ،‬عکس اقای روحانی را گذاشته‬ ‫که به اقای بابک زنجانی جایزه می دهد! خب‪ ،‬اگر این واقعا‬ ‫گویای واقعیت است که اقای روحانی‪ ،‬بابک زنجانی ها را‬ ‫به وجود اورده‪ ،‬به نظرم بیاییم راجــع به ان صحبت کنیم‪.‬‬ ‫ولی مثال شما رفتار روزنامه وطن امروز را در این ایام ببینید‪.‬‬ ‫همین امروز تیتری کــه وطن امروز زده اگــر ما همین کار‬ ‫را با اقای احمدی نژاد در دوره ریاســت جمهوری ایشــان‬ ‫انجام می دادیــم یا با بعضی افراد دیگــری ک ه در رده های‬ ‫رئیس جمهور هستند‪ ،‬شــما که روزنامه نگارید‪ ،‬دقیقا فکر‬ ‫می کنید با اینها چکار می کردند؟‬ ‫مثلث‪ :‬زمان اقای احمدی نژاد هم خیلی برخوردها‬ ‫بــا اقــای احمدی نــژاد از ســمت روزنامه هــای‬ ‫اصالح طلب شد‪ .‬همه چیز گفتند‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬در نشــریات قانونی منتشر کردند؟ این‬ ‫حرف ها در شــبکه های مجــازی و ســایت ها و ماهواره ها‬ ‫بود و اگر نشــریه ای این کار را می کــرد دودمانش را به باد‬ ‫می دادند‪...‬‬ ‫مثلث‪ :‬بله منتشــر کردند‪ .‬من از ان کار دوستان‬ ‫اصالح طلب یا کاری کــه وطن امروز هم می کند‪،‬‬ ‫دفاع نمی کنم‪ .‬بحثم این اســت کــه وقتی این‬ ‫اتفاق افتاد‪ ،‬اقای احمدی نــژاد چه برخوردهایی‬ ‫می کرد؟ حرف هایش را می شنیدیم و در مواجهه‬ ‫با خارج می گفت که اب بریزید انجا که می سوزد‬ ‫و در مواجهه با داخــل هم حرف هــای بدتری به‬ ‫مخالفین مــی زد‪ .‬اقــای قوچانی! مــن هم مثل‬ ‫شــما در زمان اقــای احمدی نــژاد منتقــد رفتار‬ ‫رئیس جمهور وقــت با مخالفینش بــودم‪ .‬من و‬ ‫شــما در حوزه نقد این نوع از رفتار در یک جبهه‬ ‫بودیم‪ .‬حتی خیلــی از اصولگرایــان هم مخالف‬ ‫بخشی از رفتارهای اقای احمدی نژاد بودند‪ .‬اما‬ ‫االن می گویم اینکه اقای روحانی می گوید بروید‬ ‫جای دیگر بلرزید‪ ،‬به جهنم‪ ،‬به درک یا حرف های‬ ‫بدتر از این‪ ،‬این تکرار همان روش است‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬کل اینها مال یک سخنرانی است که ان‬ ‫هم قابل بحث است‪ .‬من گفتم ما معلم اخالق نیستیم و از‬ ‫عالم سیاست حرف می زنیم جواب قدرت‪ ،‬قدرت است‪ .‬تنها‬ ‫قدرت است که قدرت را محدود می کند و من همان موقع‬ ‫گفتم که روحانی ثابت کرد کــه رئیس جمهور‪ ،‬تدارکاتچی‬ ‫نیست و این اتفاقا قدرت روحانی است‪ .‬حاال یک جمله را‬ ‫بزرگ کردن‪ ،‬کار درستی نیست‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬خیر! جداولی وجود دارد که نشان می دهد‬ ‫این ادبیات در یک دوره زمانــی و به تناوب به کار‬ ‫برده شده است‪ .‬ما االن راجع به منتقدین بحث‬ ‫قوچانی‪ :‬شــما باید در طول مناظــره یک فرد از‬ ‫نهاد ریاست جمهوری دعوت می کردید که راجع به مطالب‬ ‫خودتان صحب کنند‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬اقای قوچانی نحوه مواجهه اقای روحانی‬ ‫با منتقدین شان را بد نمی دانند‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬خیلی خب‪ ،‬نظرشان محترم است‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من معدل رفتار اقای روحانی در عرصه‬ ‫سیاســی و اجتماعــی را می گویم که بســیار خــوب بوده‬ ‫است‪...‬‬ ‫مثلث‪ :‬ایشــان نســبی می گویند یعنی باتوجه به‬ ‫منتقدین شان می گویند که خوب بوده است‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬بله‪ ،‬مجموع رسانه هایی که وجود دارند‬ ‫و رســانه هایی که ضددولت عمل می کنند‪ ،‬خیلی زیادند‪.‬‬ ‫حرف من این اســت که منتقدین اقای روحانی کم نیستند‬ ‫و امنیت سیاســی و اقتصادی دارند و اتفاقــا این مدافعین‬ ‫رئیس جمهور هستند که در فشار هستند‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬من راجــع به فرمایش ایشــان‬ ‫توضیح دهم که این جوری صحبت کنیم که نقدها تند است‬ ‫و چون نقدها تند است بنابراین برخی برخوردهای ناشایست‬ ‫رئیس جمهور با منتقدینش را موجه بدانیم اصال راه درستی‬ ‫نیســت‪ .‬من که خودم در توضیحات اولیــه عرض کردم؛‬ ‫سیاست‬ ‫سیاست‬ ‫‪203‬‬ ‫سیاست‬ ‫سیاست‬ ‫‪204‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫متوقف کردند و بحث ها پی گرفته نشد‪ .‬ان موقع انتقاد من‬ ‫به اقای روحانی این بود که گفتم برخورد ایشان با حزب غلط‬ ‫است‪ .‬اصال با سکوی حزب اعتدال و توسعه باال امده االن‬ ‫به یکبــاره می گوید که کرکره های حزب را پایین بکشــید‪.‬‬ ‫گفتم این برخورد غلطی اســت‪ .‬بحث هایی را انجا مطرح‬ ‫کردیم‪ .‬به خاطر این مناظره به صداوســیما فشار اوردند‪،‬‬ ‫درحالی که اقای شیخان هم در ان بود‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬ان قدر شــخصی اش نکنیــد‪ .‬ما اینجا‬ ‫نیامده ایم که درباره مسائل شخصی شما و دولت صحبت‬ ‫کنیم‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬یعنی چی شخصی اش نکنید؟‬ ‫قوچانــی‪ :‬بحــث ما شــخصی نیســت‪ .‬من هم‬ ‫می توانم هزاران موارد بگویم که خالف حرف شما باشد‪.‬‬ ‫یعنی دولت به منتقدانش توجه کرده است‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬قضاوت هم با خواننده خواهد شد‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬دادگاه باید در این مورد قضاوت کند نه‬ ‫خواننده‪ .‬چون بعضی از مواردی که شــما می گویید اتهام‬ ‫است و طرف دعوای شما هم در این مناظره حضور ندارد‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬چرا‪ ،‬خواننده هم می تواند قضاوت‬ ‫کند‪ .‬یا نگویید یا وقتی می گویید‪ ،‬ادامه دهید‪ .‬شما دیدید‬ ‫ســاعت ها مســئول دفتر رئیس جمهور یــا وزرا امده اند و‬ ‫صحبت کرده اند‪ .‬یعنی چه کــه دولت اقای روحانی انتظار‬ ‫دارد صداوسیما بشود روابط عمومی رئیس جمهوری؟ این‬ ‫مطلوب انهاست؟‬ ‫قوچانی‪ :‬اوال که صداوسیما طبق قانون اساسی‬ ‫ما یک نهاد حاکمیتی اســت و چون نهاد حاکمیتی است‬ ‫نســبت به مهمترین رکن حاکمیت یعنی دولــت باید رفتار‬ ‫حمایتی داشته باشد‪ .‬ممکن است بگویید این ایراد قانون‬ ‫اساسی است‪ .‬ولی واقعیت این است که اگر صداوسیمای‬ ‫از نظر من روابــط عمومی دولت‬ ‫بسیار ضعیف است‬ ‫معــدل رفتار روحانــی در عرصه‬ ‫سیاسی و اجتماعی بسیار خوب بوده‬ ‫است‬ ‫االن طیف اصلــی اصولگرایان‪،‬‬ ‫پایداری و ایثارگران هستند‬ ‫دوســتان چپ اصالح طلب ما با‬ ‫روحانــی برخورد تاکتیکــی دارند ولی‬ ‫کارگــزاران بــا روحانــی الفــت فکری‬ ‫احساس می کند‬ ‫نهــاد والیــت فقیــه یــک نهــاد‬ ‫ضددیکتاتوری است که می تواند میان‬ ‫دو جناح حکم باشد؛ ما این حکمیت را‬ ‫قبول داریم‬ ‫ضعف دولــت در ارتبــاط برقرار‬ ‫کردن با منتقدین منصفش است‬ ‫ما غیردولتی و غیرحاکمیتی بود و بودجه بخش خصوصی‬ ‫داشــت‪ ،‬فرمایش شــما کامــا صحیح بــود‪ .‬اگــر واقعا‬ ‫صداوســیمای ما نهادی بود کــه اداره ان توســط بخش‬ ‫خصوصی انجام می شــد‪ ،‬می گفتیم که یک رسانه است و‬ ‫حق دارد‪ .‬نمی شود که شما منصوب باشید‪ ،‬کامال از حمایت‬ ‫حاکمیتی برخوردار باشــید‪ ،‬در عرض دولت قرار بگیرید‪،‬‬ ‫بودجه هم بخواهید و از ان طرف به عنوان اپوزیسیون دولت‬ ‫هم رفتار کنید‪ .‬البته منظور من این نیســت که صداوسیما‬ ‫تبدیــل به روابــط عمومی شــود‪ .‬مــن کال با ایــن ترتیب‬ ‫صداوسیما مخالفم‪ .‬معتقدم که حداقل با این قانون اساسی‬ ‫باید در صداوسیما حق انتن از حاکمیت باشد و برنامه سازی‬ ‫به بخش خصوصی وگذار شود و صداوســیما تنها نظارت‬ ‫کند مانند وزارت ارشــاد کــه به مطبوعات مجــوز می دهد‬ ‫صداوسیما هم مجوز می دهد و نهایتا بر شبکه ها نظارت کند‬ ‫تا از حدود قانون خارج نشوند‪ .‬عین وزارت ارشاد و نسبتش‬ ‫با مطبوعات‪ .‬اما این صداوسیمایی که در دوره دولت دهه‬ ‫‪ ،60‬حتی در دوره دولت اول اقای هاشمی‪ ،‬تریبون دولت‬ ‫بود ‪ ،‬نمی شــود که به ارگان ضددولت بدل شــود‪ .‬این جور‬ ‫نیست که حتی اگر وقت به یک پنجم دولت اختصاص پیدا‬ ‫کرده بود من کامال با شما موافق بودم‪ .‬ولی االن واقعیت‬ ‫این اســت که رســما یکی از کارکردهای صداوســیما نقد‬ ‫رفتارهای دولت شده است‪ .‬یکی از اقایان اصولگرا در روز‬ ‫‪ 22‬بهمن در صداوسیمای جمهوری اسالمی‪ ،‬شبکه اول‬ ‫همان شبکه ای که ســخنرانی رئیس جمهور را در همایش‬ ‫زنان و اعتدال به دلیل اینکه ممکن اســت شائبه این باشد‬ ‫که ایشــان نامزد انتخابات خبرگان هســت‪ ،‬ناقص پخش‬ ‫می کند‪ ،‬رسما دولت و حتی خانواده امام را به عنوان مصداق‬ ‫و مجــرای نفوذ مطــرح کرده اند و هیچ کس هــم از دولت‬ ‫نیست که انجا جواب ایشــان را بدهند و حتی مجری هم با‬ ‫او همدلی می کند‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اسم بردند از کسی؟‬ ‫قوچانی‪ :‬اســم نبردند‪ ،‬بحث حقوقی هم نیست‬ ‫که بعد بخواهند جوابیــه برایش پخش کننــد‪ .‬یک نمونه‬ ‫اینکه رهبری به فرماندهان سپاه ما مدال داده و بسیار هم‬ ‫کارشان قابل تقدیر بوده اســت‪ .‬رئیس جمهور هم به وزیر‬ ‫امور خارجه مدال داده است‪ .‬در همین برنامه اعالم می شود‬ ‫که می خواهیم این کلیپ را ببینیم که به فرماندهان ســپاه‬ ‫مدال می دهند‪ .‬اقای زرشــناس می گویند بسیار کار خوبی‬ ‫بود البته این روزها مدال زیاد می دهند‪ .‬ان مدال هایی که به‬ ‫دیپلمات ها می دهند‪ ،‬ارزشی ندارد‪ .‬چون در چارچوب نظام‬ ‫جهانی است‪ ...‬این جز تالش برای ایجاد تقابل ساختگی و‬ ‫دوگانگی و حاکمیت دوگانه چیست؟ این چه فرقی با تالش‬ ‫شبکه‪ BBC‬می کند؟ مگر رهبری مشوق دکتر ظریف نیستند‬ ‫و مگر رئیس جمهور مدافع سپاه نیست؟‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬تعجب می کنم این اقای قوچانی‬ ‫چه زود عوض شده؟ اقای قوچانی واقعا جای تعمق است‬ ‫که شــما به عنوان روزنامه نگار‪ ...‬حاال ایشــان نظرش را‬ ‫داده‪...‬‬ ‫مثلث‪ :‬من باید عرض کنم که مجری حداقل نباید‬ ‫با ان فــرد همنوایی کند‪ .‬فرد منتقــد حق دارد که‬ ‫حرفش را بزند اما برنامه باید جوری چیده شــود‬ ‫که روبه روی فــرد منتقد هم همفکرش نباشــد‪،‬‬ ‫بلکه کســی باشــد که او را نقد کند‪ .‬اگر هم او را‬ ‫نگذاشتیم ولی مجری باید بی طرفی خود را حفظ‬ ‫کند‪ .‬ولی واقعا در این برنامه این جور نبود‪ .‬حتی‬ ‫اگر من موافق یا مخالف این حرف باشم‪ ،‬پالس و‬ ‫عالمت خوبی به جامعه نمی داد‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬یعنی صداوســیما ضــد دولت‬ ‫است؟ این مصداقی است برای اینکه بگویید صداوسیما‬ ‫ضددولت است‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬بنده هم اگر طرف مشورت اقای روحانی‬ ‫در ان جلســه قرار می گرفتم‪ ،‬می گفتم که بــا این ادبیات‬ ‫صحبت نکنید‪ .‬اما اجازه بدهید رئیس جمهور را درک کنم‪.‬‬ ‫روسای جمهور را که باری از مشــکالت بر سرشان ریخته‬ ‫و در عیــن حال برخــی از نهادهای حاکمیتی نظام ســعی‬ ‫می کنند در روابط دولت و حاکمیت اختــال ایجاد کنند‪.‬‬ ‫این اپوزیسیون شــدن دولت ها فقط خواست خودشان یا‬ ‫هوادارانشان نیست‪ .‬تالش مخالفین شان هم هست‪ .‬بدتر‬ ‫از «دولت اپوزیسیون»‪ ،‬اپوزیسیونی است که از موضع و‬ ‫جایگاه حاکمیت با دولت برخــورد می کند‪ :‬هم قدرت دارد‬ ‫و هم طلبکار اســت و حتی دولت را به عدول از نظام متهم‬ ‫می کند و با ان برخــورد می کند‪ .‬وقتی دولتــی را دارید که‬ ‫برنامه ای مثل برجام را در مجلس به ثمر می رساند‪ ،‬ان نحوه‬ ‫برخورد با رئیس ســازمان انرژی اتمی اتفاق می افتد‪ ،‬خب‬ ‫شما حق بدهید که صدایش را بلند کند‪ .‬شما برخورد اقای‬ ‫ظریف با اقای کوچک زاده را به یاد دارید که با وزیر معتمد‬ ‫رهبری از موضع باال حرف می زند؟ خب صدای ظریف هم‬ ‫بلند می شود‪...‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬بلند کند‪ ،‬من نمی گویم که بلند‬ ‫نکند‪ .‬اما اینکه بودجه اش را قطع کند‪ ،‬نشان دهنده استبداد‬ ‫اســت‪ .‬من می گویم صدایش را بلند کنــد و او هم حرفش‬ ‫را بزند‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬دولــت بودجــه صداوســیما را قطع‬ ‫نکرده است‪ .‬به تعبیر رئیس صداوســیما حتی یک درصد‬ ‫بودجه اش رشد داشته است‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬در دوره اقــای احمدی نژاد هم‬ ‫صورت گرفته است‪ .‬این نشان از این دارد که نمی خواهد‬ ‫مخالف خودش را تحمل کند‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬یعنی دولــت پول دهد که بهش فحش‬ ‫دهند؟! پول بدهد که دولت را ضد نظام نشان دهند؟ پول‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫بدهد که حاکمیت دوگانه ایجاد کنند؟‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اوج استدالل شما در صداوسیما‬ ‫این است که فردی گفته که سایر مدال ها ارزش ندارد‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬نه این اوجش نیســت‪ .‬فقط یک مثال‬ ‫است‪ ...‬از کجا فکر می کنید این اوج است؟‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬حــاال اوجــش را بگوییــد ببینم‬ ‫چیست ‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬اگر می دانســتم موضــوع مناظره ما‬ ‫صداوسیماست که یک پوشه برایتان تدارک می دیدم‪...‬‬ ‫گرچه ان موقع هم شــما احتماال می گفتید خارج از بحث‬ ‫است! کافی است همین مناسبات صداوسیما با روحانی را‬ ‫با مناسبات ان با احمدی نژاد مقایسه کنید‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬شما در وادی بدی افتادید‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬شــما ایــن را نفرمایید‪ .‬شــما به عنوان‬ ‫روزنامه نگار و ســردبیر کیهــان هوایــی از زدن و برخورد با‬ ‫منتقدان دفــاع می کردید! به هر حال پرونده ســازی های‬ ‫کیهان هوایی را به یاد داریم‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اگر یک مورد اوردید که من دفاع‬ ‫کردم همه حرف هایم را پس می گیرم‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬مثــال از برخوردهای شــما بــا کانون‬ ‫نویســندگان یا نهضــت ازادی یا ایت الله منتظری بســیار‬ ‫است‪ ...‬البته خیلی خوب است که من از حکومت جمهوری‬ ‫اسالمی دفاع کنم و شما منتقدش باشید‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬شما از حکومت جمهوری اسالمی‬ ‫دفاع نمی کنید‪ .‬شــما از شــکل گیری اســتبداد رای دفاع‬ ‫می کنید‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬نه‪ ،‬اصال این جور نیســت‪ .‬شما نهادی‬ ‫را به اســتبداد رای متهم می کنیــد که نــه می خواهد و نه‬ ‫می تواند این گونه باشــد‪ .‬دولت جمهوری اسالمی منشاء‬ ‫استبداد نیست‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬امروز اقای قوچانی که در مقابل‬ ‫خود دارم می گوید که صداوســیما گفته که ما این جایزه را‬ ‫نمی پسندیم‪ .‬این شد گناه کبیره؟‬ ‫قوچانی‪ :‬من به موی سپید شما احترام می گذارم‬ ‫ولی مغلطه نفرمایید‪ .‬من یک مثال گفتم‪ .‬شــما می گویید‬ ‫مثال بگو‪ ،‬من هم مثال گفتم‪ .‬اما مثال مرا تعمیم می دهید‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬مثالتان بسیار تاسف بار است‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬همان افکار عمومی که شما می گویید‬ ‫بیایند و درمورد صداوســیما قضاوت کنند که موافق دولت‬ ‫اقای روحانی است؟ یا حتی بی طرف یا مخالف دولت اقای‬ ‫روحانی است؟‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬االن مشکل ما این است که اقایان‬ ‫دست اندرکار مظلوم اند؟‬ ‫قوچانی‪ :‬فکر می کنم درمجموع جریان اصولگرا‬ ‫یک طیفی هستند که به شدت قابل احترام هستند که البته‬ ‫من ترجیح می دهم از این واژه اصولگرا‪ ،‬برای توصیف شان‬ ‫خیلی استفاده نکنم‪ .‬راستش را بخواهید واژه محافظه کار‬ ‫را که دوســتان ما خیلی نمی پســندند‪ ،‬واژه ای اســت که‬ ‫در ادبیات علوم سیاسی بیشــتر جواب می دهد‪ .‬اما چون‬ ‫خودشــان دوســت ندارند و این را تعبیــری مقابل انقالب‬ ‫و انقالبی گــری می دانند‪ ،‬بــه کار نمی برم‪ .‬این دوســتان‬ ‫یک جریان هســتند که به نظرم محافظه کاران قدیمی یا‬ ‫اصولگرایان سنتی هستند‪ ،‬اینها مبنا دارند‪ .‬به نظر من اگر‬ ‫مبنایشــان را تحت تاثیر یک فضای سیاسی‪ ،‬اجتماعی از‬ ‫دست ندهند‪ ،‬در افرادی مثل اقای دکتر والیتی‪ ،‬الریجانی‪،‬‬ ‫ناطق نــوری و برخــی از بــزرگان روحانیت دیده می شــود‬ ‫و این طرز تفکری اســت کــه در برخورد با دولــت با اقای‬ ‫روحانی جزو نیروهای اصلی هستند که به نظرم نقش شان‬ ‫در مجلــس اینــده و در اینده سیاســی ایران‪ ،‬بیشــتر هم‬ ‫خواهد شــد‪ .‬اینان همان متحدان شریف اصالح طلبان و‬ ‫اعتدالگرایان هستند‪ .‬بخش دیگری به نظر من وجود دارد‬ ‫که از اصولگرایانی هســتند که اینها خودشان را به عنوان‬ ‫تحولخواه می دانند و فکــر می کنم توجهشــان به ازادی‬ ‫بیشــتر از جریان های دیگر اصولگراســت‪ ،‬حتی نســبت‬ ‫به همان جریان سنتی شان‪ .‬حاال شــاید در این مجموعه‬ ‫شــاخص ترین فرد اقای توکلی اســت‪ .‬یعنی اقای توکلی‬ ‫با وجودی که خیلی از دیدگاه هایــش در عرصه اقتصادی‬ ‫را ممکن است شخص بنده قبول نداشــته باشم ولی فکر‬ ‫می کنم در اقــای توکلی یک حریت و ازادگــی وجود دارد‪.‬‬ ‫اقای ســلیمی نمین! من یکــی از ایرادات دولــت را عدم‬ ‫توجه به این طیف می دانم‪ .‬یعنی اتفاقا دولت با طیف اول‬ ‫ارتباطات خوبی دارد ولی در مورد ایــن طیف دوم که یک‬ ‫وجه حریتی هم در ان وجود دارد‪ ،‬به نظرم اگر بخواهم به‬ ‫دولت اقای دکتر روحانی انتقادی وارد کنم‪ ،‬در بخش روابط‬ ‫عمومی و نه مسئوالن روابط عمومی‪ ،‬ارتباط برقرار نکردن‬ ‫و به رسمیت نشــناختن این جنس مخالفان که نجیب اند‪،‬‬ ‫هســت‪ .‬اما هیچ کدام از این دو جریان‪ ،‬متاسفانه گفتمان‬ ‫اصلی جریان اصولگرایی را در دست ندارند و ان چیزی که‬ ‫االن به عنوان جریان اصولگرایی شناخته می شود و در این‬ ‫لیست انتخاباتی که در زمان انتشــار این مصاحبه‪ ،‬قاعدتا‬ ‫تکلیف ان معلوم شــده‪ ،‬به نظر می رسید در سمت و سوی‬ ‫این جریان دارنــد نقش بازی می کننــد؛ جریان هایی مثل‬ ‫جبهه پایداری‪ ،‬جمعیت ایثارگران و جریان هایی هســتند‬ ‫که نوع برخوردشان با اقای روحانی به هیچ وجه منصفانه‪،‬‬ ‫اصولگرایانه و اخالقی نیســت‪ .‬این افراد با اقای روحانی‬ ‫یک اختــاف تاریخی در دهــه ‪ 60‬دارند کــه ان را به این‬ ‫دهه هم تسری می دهند‪ .‬اگر گفتمان جریان اصولگرایی‬ ‫همچنان دست این جریان بماند‪ ،‬این اختالفات شدیدتر‬ ‫و بدتــر می شــود‪ .‬از ان طرف‪ ،‬دولــت باید قدم بــردارد‪.‬‬ ‫به خصوص ارتباطــش را با ان بخش میانــی اصولگرایان‬ ‫تقویت کند‪ .‬اما اگر این اتفاقی که دارد می افتد‪ ،‬به همین‬ ‫شــکل پیش رود‪ ،‬این طرف می توانــد منتقدی مثل اقای‬ ‫توکلی باشــد که مثال در مــورد رای کابینــه‪ ،‬دیدگاه های‬ ‫خودش را داشت و وقتی متوجه شد که بعضی جاها ممکن‬ ‫است اشتباه کرده باشد‪ ،‬این شجاعت و صراحت را داشت‬ ‫که ان را بیان کرد‪ .‬ولی یک جریانی برخورد سیاسی می کند‪،‬‬ ‫جریانی که حتی به نظرم برخــورد محتوایی نمی کند یعنی‬ ‫بر ســر برنامه اختالف ندارد بلکه اختالفش بر ســر منافع‬ ‫اســت‪ .‬در خیلی از موضوعات محتوایی‪ ،‬جریان راست‪،‬‬ ‫محافظه کار یا هرچه اسمش را بگذاریم‪ ،‬ارتباطش با اقای‬ ‫روحانی خیلی قوی تر و جدی تر اســت و می تواند ســابقه‬ ‫تاریخی خودش را اینجا تقویت کنــد‪ .‬از ان طرف‪ ،‬بخش‬ ‫عمــده ای از جریان اصالح طلــب با اقــای روحانی رابطه‬ ‫خوبی دارد که بخشــی از این رابطه‪ ،‬اســتراتژیک است و‬ ‫بخشی ممکن است تاکتیکی باشد‪ .‬البته اقای سلیمی در‬ ‫گفت وگویی که در مورد کارگزاران با مجله شــما داشــتند‪،‬‬ ‫سعی کردند که جریان چپ را خیلی تحریک و تشویق کنند‬ ‫نســبت به کارگزاران و مشــکل را کارگزاران معرفی کنند نه‬ ‫جریان چپ! اما تحلیل را دادند‪ .‬دوستان چپ اصالح طلب‬ ‫ما در مجموع بــا اقای روحانــی برخورد تاکتیکــی دارند‪.‬‬ ‫یعنی این برخورد‪ ،‬فکری و اصولی و ایدئولوژیک نیســت‪.‬‬ ‫یعنی فکر نمی کنند به لحاظ مبانــی فکری با اقای روحانی‬ ‫بتوانند الفت ایجاد کننــد ولی به نظرم در انتخابات ســال‬ ‫‪ -96‬و بعــد از ان هم بــرای اقای روحانــی اتفاقی نخواهد‬ ‫افتاد‪ -‬در مقابل اقای روحانی نمی ایســتند یعنی جناح چپ‬ ‫اصالح طلبان به این عقالنیت رســیده که در مجموع باید‬ ‫در جبهه اصالحات حرکت کند‪ .‬کارگزاران با اقای روحانی‪،‬‬ ‫الفت فکری احســاس می کند یعنی حتــی اولین جریانی‬ ‫که ریاســت جمهوری اقای روحانی را مطرح کرد‪ ،‬جریان‬ ‫کارگزاران بود‪ .‬همان دوره ای که دوستانمان مطرح می کنند‬ ‫که اقای هاشــمی را برای تمدید ریاست جمهوری مطرح‬ ‫کردند‪ ،‬در مصاحبه اقای مهاجرانی موضع شخصی شــان‬ ‫به طور کامل گفته شــده که اگر می شــد قانون اساسی را‬ ‫تغییر داد که اقای هاشمی مناســب ترین فردند‪ ،‬اما چون‬ ‫چنین چیزی امکان ندارد‪ ،‬مناسب ترین فرد‪ ،‬اقای روحانی‬ ‫است‪ .‬این سخن ایشان در ســال ‪ 74‬یا ‪ 73‬است‪ .‬جریان‬ ‫کارگزاران درحقیقت‪ ،‬مجموعا جریان میانه ر و اصالح طلبان‬ ‫اســت‪ .‬جریان اصالحات خودشــان را در تقابــل با اقای‬ ‫روحانی نمی بینند امــا یک جریان دیگری وجــود دارد که‬ ‫خارج از کل این مناسبات درون حاکمیت است و نامش را‬ ‫می توان جریان تجدیدنظرطلب یا انحالل طلب گذاشت‪.‬‬ ‫به نظــرم این تعبیــر نه توهین امیز اســت و نــه غلط‪ .‬این‬ ‫جریان الحمدلله در جریان اصالح طلب کامال اچمزشده و‬ ‫بیرون رانده شده است‪ .‬برخالف اصولگراها که تندروهای‬ ‫خودشــان را به خودشــان غالب کردند‪ .‬یعنی انتقادی که‬ ‫من می توانــم بکنم‪ ،‬در جریان اصالح طلــب الحمدلله از‬ ‫ســال‪ 92‬به این طرف همان جریانی که نگذاشــت ما در‬ ‫انتخابات مجلس نهم وارد شــویم‪ ،‬ولی به این نشانی که‬ ‫ما در انتخابات مجلــس دهم حتی با این شــرایط ضیق‪،‬‬ ‫وارد شــدیم‪ .‬من فکر می کنم بهترین سیســتمی که باید‬ ‫اقای روحانی پیش بگیرد این است که بتواند این پتانسیل‬ ‫خودش را به عنوان یک جریان فراگیــر به کار گیرد‪ .‬یکی‬ ‫از کارهای خوب اقای روحانی در جهت گشــایش فضای‬ ‫سیاسی و پرهیز از اســتبداد رای این بود که نیامد خودش‬ ‫حزبی راه بیندازند‪ .‬ان چیزی کــه به عنوان حزب اعتدال و‬ ‫توسعه پیش امد‪ ،‬از قبل وجود داشت‪ .‬نهایتا اقای روحانی‬ ‫وقتی درمورد مجلس هم صحبت کردند‪ ،‬گفتند که من دلم‬ ‫می خواهد مجلس معتدل داشته باشیم‪ .‬این اعتدال هم در‬ ‫راست قابل تعریف است و هم در چپ‪ .‬االن هم که درحال‬ ‫برگزاری انتخابات هستیم‪ ،‬لیســتی که به عنوان فهرست‬ ‫حامیان دولت منتشر شــده‪ ،‬هم جریان اصولگرا را شامل‬ ‫می شود‪ ،‬هم اصالح طلب و هم میانه رو‪ .‬من فکر می کنم‬ ‫اقای روحانی باید این ســرمایه را برای خودش حفظ کند و‬ ‫توجه کند این جریان اصولگرای معتدلی که وجود دارد فقط‬ ‫منحصر به جریان سنتی اصولگرا نیست‪ .‬به نظرم در جریان‬ ‫تحولخواه هم اقای روحانی باید به جذب اینها بپردازد‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬خب‪ ،‬خیلی ممنون‪ .‬یک مقدار‬ ‫بحــث در وادی خودش افتاد‪ .‬من یک مشــکل اساســی‬ ‫می بینم‪ .‬نقش افرینی هایی در هــر دو جریان می بینم که‬ ‫از اینکه نیروهای ســنجیده و معقول پرچــم دار گروه ها و‬ ‫جریانات شــوند‪ ،‬جلوگیری می کنند‪ .‬یعنی بیشــتر جلودار‬ ‫می شوند و تابلو و عناصر جنجالی تشکیل می دهند‪ .‬اینکه‬ ‫شما فرمودید جریان اصالح طلب خودش در مقامی برامده‬ ‫که نیروهای جنجالی را تعدیل کند ‪ ،‬اجازه دهید که من چنین‬ ‫چیزی را قبول نکنم‪ .‬اگر یک خطای فاحش موجب شــده‬ ‫که بعضی از این عناصر تندرو در حاشیه قرار گرفتند‪ ،‬نه به‬ ‫دلیل عزم شما بوده بلکه یک خطای فاحش باعث شده که‬ ‫برخی از نیروهای تندرو کنار زده شــوند‪ .‬اما برعکس ان در‬ ‫جریان اصولگرا‪ ،‬این اراده وجود دارد؛ اینکه در اوج قدرت‬ ‫بعضی از عناصر تندرو را کنار بگذارند و نــه در حالت انزوا‪.‬‬ ‫این دوره الاقل کنار گذاشــتن اقای کوچک زاده نشان از‬ ‫یک عزم است‪ .‬کنار رفتن اقای رسایی‪ ،‬نشان از یک عزم‬ ‫اســت‪ ،‬یا الاقل عدم دفاع از او و اینکه کسی در این وادی‬ ‫از او دفاع نکرد‪ ،‬این نشــان از یک عزم است‪ .‬اما من قائل‬ ‫به یک نوع ارتباط در این مساله هستم‪ .‬اگر یک تندروی در‬ ‫یک جریان صورت گرفت‪ ،‬قطعا تاثیر ان در جریان مقابل‬ ‫هم محسوس خواهد بود‪ .‬یعنی انجا هم مجبور خواهند بود‬ ‫که یک ســری ادم های تند را جلو بیاورند‪ .‬وقتی این طرف‬ ‫مثال فرض کنید‪ ،‬کارهای غیرمنطقی هنجارشکنانه انجام‬ ‫دهد‪ ،‬طبیعتا ادم منطقی اهل قلــم و فکر نمی اید خودش ‬ ‫را با ادم های رادیکال سیاســی مواجه کند‪ .‬انها هم سعی‬ ‫می کنند‪ ،‬از صندوق خانه شان ادم های رادیکال را بیاورند‬ ‫تا انها بتوانند با اینها مواجهه داشته باشند‪ .‬بنابراین هر نوع‬ ‫سیاست‬ ‫سیاست‬ ‫‪205‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪206‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاست‬ ‫تندروی اگر در یک گروه مهار نشود‪ ،‬این نتیجه مقابل دارد‪.‬‬ ‫اقای روحانی حرفی بسیار ناپخته زد و عنوان کرد که «یک‬ ‫دســتگاه فاســد»‪ .‬اقای رئیس جمهور چرا باید این جوری‬ ‫صحبت کند و مثل اقای احمدی نژاد بگم‪ ،‬نگم شروع کند؟‬ ‫اقای روحانی االن دارند ایــن تاکتیک ها را به کار می برند‪.‬‬ ‫اگر اقای روحانی ادله ای در دســتگاه فاسد سراغ دارد باید‬ ‫ان را به دســتگاه قضا ارائه دهد و اگر دســتگاه قضا عمل‬ ‫نکرد ان موقع ادامه بدهد‪ .‬اشــکالی ندارد! بگوید که من‬ ‫روند قانونی را هم طی کردم و دستگاه قضا عمل نکرد‪ .‬اما‬ ‫اینکه بیایید‪ ،‬فضا را تند کنید‪ ،‬طبیعتــا من که جلوی اقای‬ ‫روحانی در این جبهه نمی روم‪ ،‬یک کســی مــی رود که او‬ ‫هم بتواند بگوید دزد فالنی است! شــما اگر به این بگویی‬ ‫دزد‪ ،‬او هم بلند می شــود و می گوید دزد فالنی است‪ .‬چرا‬ ‫جلوی این فضا را نمی گیرید؟ نمی دانم اقای روحانی متاثر‬ ‫از چه چیزی در استانه انتخاباتی که ِ‬ ‫خود انتخابات التهاب‬ ‫دارد‪ ،‬هســت‪ .‬قبول دارید که خود انتخابات التهابی را در‬ ‫جامعه به وجود می اورد‪ .‬عقال باید بگویند که اقای روحانی!‬ ‫مباداشما به این التهاب دامن بزنید‪ .‬مبادا بیایید بدون نام‬ ‫بردن‪ ،‬به صورت نامشــخص اتهامی بزنید کــه به همه جا‬ ‫بتوانیم این قضیه را نسبت دهیم‪ .‬ایا این به تندروی دامن‬ ‫می زند یا نمی زند؟ این تندروی از کجا شروع می شود؟ من‬ ‫می خواهم بگویم خوشبختانه ما گام های خوبی در جهت‬ ‫مهار تندروی ها در کشور برداشته ایم‪ .‬باز دارد اراده ای شکل‬ ‫می گیرد و این اراده نمی تواند تاثیرگذار باشــد اال اینکه از‬ ‫طرف دولت و کسانی که در قدرت هستند‪ ،‬به وجود بیاید‪.‬‬ ‫درباره این مطلب می توانم شــاخص های متعددی را ارائه‬ ‫دهم که متاسفانه چه در دانشــگاه ها و چه در محیط های‬ ‫دیگر دارند به گونه ای عمل می کنند که این فضا‪ ،‬فضایی‬ ‫حاد شود‪ .‬اگر فضا حاد شــد‪ ،‬طبیعتا جریان این طرف هم‬ ‫می گوید که ما برای چه اقای رســایی را جمع کنیم؟ بگذار‬ ‫اقای رســایی بیاید و وقتی که انها فحش دادند او هم یک‬ ‫فحش سیاســی بدهد‪ .‬اینها با هم ارتباط تنگاتنگی دارد‪،‬‬ ‫بنابراین این درخواست زیادی نیســت که بگوییم کسانی‬ ‫که به دولت نزدیک هستند دولت را دعوت به برخوردهای‬ ‫عقالنی کنند‪ .‬دعوت به اعتدالی که شعارش را دادند کنند‬ ‫و به ان پایبند باشند‪ .‬اگر این صورت بگیرد به نظر من ما در‬ ‫زمینه پذیرش انتقاد به کمال می رسیم‪ .‬ضمن اینکه انچه‬ ‫شما می گویید نسبت به بعضی ادم های منطقی بی تفاوتی‬ ‫شده را در این حد قبول ندارم‪ .‬ببینید! ما در ساختار اجرایی‬ ‫کشــور‪ ،‬یک ضعف هایی داریم که می خواستم بیان کنم ‬ ‫چون دســتگاه اجرایی بعد از مدتی که ســوار بر کار شــد‪،‬‬ ‫احســاس می کند می تواند قدرت خودش را افزایش دهد‪.‬‬ ‫وقتی احســاس کرد که می تواند قدرت خودش را افزایش‬ ‫دهد‪ ،‬به ویژه اگر کســانی مرتبا در گوشــش بخوانند یا این‬ ‫را نجوا کنند به راحتی در صدد دست اندازی به بخش های‬ ‫ثابت نظام برمی اید‪ .‬در کشــور ما برخالف کشورهایی که‬ ‫سابقه طوالنی در چرخش قدرت دارند‪ ،‬اختیارات قوه مجریه‬ ‫را خیلی خیلی زیاد کردیم‪ .‬در برخی از کشــورها اصال قوه‬ ‫مجریه نمی تواند در وزارتخانه ها دخل و تصرف کند‪ .‬یعنی‬ ‫حتی نمی تواند کارمندها را جابه جــا کند‪ .‬فقط یک معاون‬ ‫حزبی می تواند بگذارد‪ .‬درحالی که االن می بینید قوه مجریه‬ ‫تمام وزارتخانه ها را از صدر تا ذیل از جای دیگر برمی دارد‬ ‫و می اورد و اصال نگاهی به سلســله مراتب رشــد ندارد که‬ ‫کارمندی بعد از ‪ 5‬سال یا ‪ 10‬ســال کار باید ارتقا پیدا کند‪.‬‬ ‫بعد از این ارام ارام بتواند از سلسله مراتب اداری به معاون‬ ‫وزیر برساند‪ .‬اما شما نگاه می کنید‪ ،‬می بینید که یک سری‬ ‫نیروهای کارشناس انجا هستند که معاون و مدیرکل و همه‬ ‫را بدون اینکه سابقه ای در ان وزارتخانه داشته باشند از جای‬ ‫دیگر وارد می کنند‪ .‬این میزان تغییرات یک احساس غلطی‬ ‫را در قوه مجریــه ایجاد می کند که حاال کــه من می توانم‬ ‫ان قدر چرخــش قدرتی در کشــور ایجــاد کنــم از وزارت‬ ‫اطالعات گرفته تا وزارت دفاع و همه بخش های کشــور‬ ‫را ‪-‬که تازه اینها باید بخش های ثابت باشــد ‪ -‬دســتخوش‬ ‫تغییرات اساســی کنم‪ ،‬بعــد به نظرم این احســاس ایجاد‬ ‫می شود که چرا مثال صداوسیما را در اختیار خودم نگیرم؟‬ ‫این احساس ایجاد می شود که چرا فالن نهاد را نتوانم؟ من‬ ‫که ابزار مالی در اختیار دارم و می توانم از این طریق انها را‬ ‫به نوعی مجبور کنم که منویات مرا دنبال کنند‪ .‬به نظر من‬ ‫این مشکل اساسی در بحث ساختار سیاسی کشور است که‬ ‫در جای خودش اگر دوستان یک جلسه ای بگذارند‪ ،‬بحث‬ ‫خیلی خوبی است که به این بپردازیم که این میزان حدود و‬ ‫اختیارات در ارتباط با قوه مجریه ایا ناگزیر قوه مجریه را به‬ ‫این سو سوق می دهد یا نه؟ یا درواقع دچار یک نوع نوسانات‬ ‫ذهنی می کند یا نه؟ قطعا به نظر من می کند‪ .‬یعنی ما باید در‬ ‫این قضیه به لحاظ رشدیافتگی سیاسی فضایی ایجاد کنیم‬ ‫که دولت هــا‪ -‬نه تنها این دولت بلکه دولــت احمدی نژاد و‬ ‫دولت قبلی هم همین طور‪ -‬احساس نکنند‪ ،‬می توانند منشی‬ ‫دفترش را به عنوان رئیس یک سازمان بگذارد‪ ،‬هیچ کس‬ ‫هم نمی تواند به انها ایرادی بگیرد که این منشــی دفتر در‬ ‫ان سازمان اصال چه ورودی دارد؟ به کرات در دولت های‬ ‫گذشته این کار صورت گرفته که اصال در چرخش دولت به‬ ‫نظامات اداری توجه نمی کنند‪ .‬یا باید جلوی این مساله را به‬ ‫لحاظ اگاهی بخشی به جامعه بگیریم که اصال واقعا دولت‬ ‫جرات نکند‪ ،‬براســاس منافع حزبی خودش‪ ،‬انگار که یک‬ ‫کشــور را فتح کرده‪ ،‬عمل کند‪ .‬هر دولتی که رای می اورد‬ ‫فکر می کند کشــور را فتح کرده و باید لشگرکشــی کرده و‬ ‫دیگران را قلع و قمع کند و چینش جدیدی براســاس قبیله‬ ‫و دارودســته خودش ایجاد کند‪ .‬این به نظرم یک مشکل‬ ‫اساسی است‪ .‬علت عمده درگیر شــدن با برخی نهادها به‬ ‫خاطر این است که احساس می کند می تواند دست اندازی‬ ‫کند‪ ،‬می تواند اعمــال نفوذ کند و می توانــد یک کارهایی‬ ‫بکند و در این قضیه ابزارهایی دارد‪ .‬درحالی که در محدوده‬ ‫خودش هم اگر بتوانیم برایش یک مقدار مالحظات منافع‬ ‫ملی را پررنگ کنیم که این مالحظــات منافع ملی موجب‬ ‫این قدر تغییرات در کشور نشود‪ ،‬طبیعتا انتقادپذیری دولت‬ ‫خیلی فرق خواهد کرد ‪ .‬دولتی که در جهت بسط قدرت خود ‬ ‫قرار می گیرد‪ ،‬تحملش خیلی کمتر می شــود‪ .‬دقت کنید!‬ ‫دولتی که قانع به یک حدود و اختیارات است خیلی راحت تر‬ ‫تحمل می کند‪ .‬ولی برای اینکه بتواند قدرت خود را بســط‬ ‫دهد باید خودش را خیلی قهرمان جلو ه دهد‪ .‬باید خودش‬ ‫را خیلی فوق العاده به نمایش دراورد تا بتواند این احساس‬ ‫را دنبال کند که لیاقت این را داریم که خیلی جاهای دیگر‬ ‫را هم اداره کنیم‪ .‬بنابراین اینجا انتقادپذیری اش خیلی کم‬ ‫می شــود‪ .‬چون دارد در این وادی مــی رود که می خواهد‬ ‫خودش را بیش از انچه هست‪ ،‬جلوه گر کند‪ .‬بعد به محض‬ ‫اینکه به او انتقاد می کنید‪ ،‬اصــا به هیچ وجه این انتقاد را‬ ‫برنمی تابد چون اگر این چیزی که خودش را متورم می کند و‬ ‫ش خیلی سخت‬ ‫باد می کند را بخواهید با انتقاد کم کنید‪ ،‬برای ‬ ‫است‪ .‬بنابراین یکی از مشکالت جدی ما این است که در‬ ‫واقع خود اقایان نمی خواهند‪ .‬اصال برعکس از انتقادهای‬ ‫اصولی بیشتر رنج می برند‪ .‬دقت کنید! یعنی با انتقاد اصولی‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬اکثریــت منتقدیــن‬ ‫اقای روحانی‪ ،‬اقتصادی و اجتماعی‬ ‫هســتند و اقلیت منتقدین‪ ،‬سیاسی‬ ‫به شــمار می روند‪ .‬حتــی ان اقلیت‬ ‫سیاسی هم به نظر من خاستگاه شان‬ ‫را از طریق مسائل اقتصادی پیگیری‬ ‫می کنند‬ ‫که مردم را با خودش همراه می کند‪ ،‬بیشتر مشکل دارند‪،‬‬ ‫برعکس از ادم های منتقد جنجالی بیشتر استقبال می کنند‪.‬‬ ‫چرا؟ چون او می تواند ضد این مطلب این پیام را به جامعه‬ ‫بدهد که منتقدان من یک سری ادم های بی منطق هستند‪.‬‬ ‫بنابراین برعکس عمل می کنند‪ .‬منتقدین منصف را ُهل داده‬ ‫و در جرگه منتقدین غیرمنصف قرار می دهند‪ .‬این هنرمندی‬ ‫است‪ ،‬این نشان از این است که می دانند‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬البته نیت خوانی می کنید!‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬شــما ببینید تعبیری که اقایان در‬ ‫مقابل منتقدین به کار می گیرند همه را ادم های بی منطق و‬ ‫بیسواد اطالق می کنند‪ .‬بله‪ ،‬بعضی از منتقدین‪ ،‬بیسوادند‪.‬‬ ‫وقتی شــما خصوصیاتی را در مورد منتقدین تان می گویید‬ ‫که متوجه ادم های ضعیف در انتقاد است‪ ،‬یعنی منتقدین‬ ‫منصف تان را دوست دارید در ان وادی بیندازید تا برد کالم‬ ‫انها کم شود‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من خیلی خوشــحال شدم که شما هم‬ ‫به بحث ســاختاری توجه کردید ولی دوباره به سوی بحث‬ ‫مصداقی رفتید‪ .‬بحث ساختاری خیلی بحث مهمی است و‬ ‫من کامال با نظر شما موافقم‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬من قبول دارم ولــی کامال یک‬ ‫بحث مستقلی است‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬اتفاقا شما راجع به ان صحبت کردید‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬نه‪ ،‬چون شــما اشاره کردید‪ ،‬من‬ ‫گفتم‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من فکر می کنم که اتفاقا اسیب شناسی‬ ‫را از همین بخش ســاختاری باید صحبت کنیم‪ .‬االن شما‬ ‫طوری صحبت کردید که مشکل اصلی ما نهاد دولت است‪.‬‬ ‫نهاد دولت ســه ویژگی دارد؛ انتخابی است‪ ،‬موقتی است‬ ‫و انتقاد از ان رایج اســت و حداقل در قانون همه اصل ان‬ ‫را پذیرفته اند‪ .‬از دهه ‪ 70‬بــه بعد نقد رئیس جمهور و هیات‬ ‫دولت کار معمولی در ایران بوده اســت‪ .‬به خصوص که با‬ ‫نظر رهبری مبنی بر کفایت دو دوره ریاست جمهوری عمال‬ ‫دیگر مقام ریاست جمهوری حتی به صورت نامزدی مجدد‬ ‫بعد از چهار سال از نظر عرفی محدود شده است و این تدبیر‬ ‫رهبری هم خوب بود‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اما خیزش‪...‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬تقریبا به نظــر من این دیگــر دارد جا‬ ‫می افتد که رئیس جمهور نهایتا دو دوره‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬نه‪ ،‬خیر هست یا نیست؟‬ ‫قوچانی‪ :‬ببینید! به لحاظ قانونی این امکان وجود‬ ‫دارد‪ ،‬به لحاظ اجتماعی هم شــاید میل وجود دارد ولی به‬ ‫لحاظ سیاسی به نظرم دیگر امکان ندارد‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬چه چیزی جلوی این خیز را گرفته؟‬ ‫قوچانی‪ :‬من گفتم رهبری به عنوان یک عرف این‬ ‫محدودیت را پایه گذاری کرده اند و به نظرم مردم هم چندان‬ ‫دنبال ریاست جمهوری ابدی یک فرد نیستند و این کار البته‬ ‫خیلی مثبت است‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬اظهــارات اقــای عطاءاللــه‬ ‫مهاجرانی دقیق نبود‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من دقیقــش را دارم و برای دوســتان‬ ‫می اورم‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬من هم دقیقش را دارم از قضا‪ .‬بعد‬ ‫از ان اظهار یک گفت وگوی نیم ســاعته با ایشان داشتم‪.‬‬ ‫همان صبحــی که در روزنامــه ایران نیوز چاپ شــده بود‪،‬‬ ‫«ســام» هم ترجمه کرد و زد‪ ،‬من هم بالفاصله با ایشان‬ ‫صحبت کردم‪ .‬اصال ایشان نظرشان این نبود که اگر بشود‬ ‫از لحاظ قانونی‪ .‬ایشان می گفت که قانون را تغییر دهیم‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬اقای سلیمی! ان چیزی که در مصاحبه‬ ‫منتشر شده‪ ،‬همین اســت‪ .‬مواضع من هم روشن است‪.‬‬ ‫من هم در سال ‪ 84‬با نامزدی مجدد اقای هاشمی مخالف‬ ‫بودم و از اقای کروبــی حمایت کردم و هم در ســال ‪ 88‬با‬ ‫کشورمان هستیم‪ .‬حتی این بحث های اعتقادات اخالقی‬ ‫که شــما مطرح می کنید‪ ،‬بخشــی از انها بایــد به صورت‬ ‫خصوصی به افراد منتقل شود‪ ،‬بخشی باید ساختار قانونی‬ ‫درست شود و بخشــی را هم باید احزاب مدیریت و کنترل‬ ‫کنند‪ .‬اگر کسی رئیس جمهور می شود و اگر کسی در مقام‬ ‫ســخنگویی یک جریانی قرار می گیرد او درحقیقت حرفی‬ ‫که می زند‪ ،‬عوارض و عواقبش بــرای افراد ان جریان هم‬ ‫هست‪ .‬همان طور که جریان اصولگرا به سختی می تواند‬ ‫خودش را از احمدی نژاد جدا کند‪ ،‬جریان اصالح طلب هم‬ ‫هیچ وقت نخواسته و نمی تواند خودش را از اقای خاتمی‬ ‫جدا کند‪ .‬باید کم و بیش بیــن ان فرد و ان جریان فکری و‬ ‫سیاســی که از ان دفاع می کنند‪ ،‬یک نسبتی برقرار باشد‪.‬‬ ‫این نسبت می تواند تشکیالتی باشد یا می تواند گفتمانی‬ ‫باشــد اما یک جا باید تعریف شــود‪ .‬ما این را در کشورمان‬ ‫نداریم‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬نه‪ ،‬ببینید! در ارتباط با بحث ما‬ ‫یک اختــاف مبنایی داریم‪ .‬شــما قوه مجریــه را درواقع‬ ‫ناتوان از ایجاد استبداد رای می دانید‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬اصال قیاس مع الفارق اســت‪،‬‬ ‫اصال قابل مقایســه نیســت‪ .‬چرایش را می گویم؛ دست‬ ‫قوه قضائیه رو به دولت دراز است‪ .‬یعنی درواقع بودجه اش‬ ‫دست اوست‪ .‬به گذشته اشــاره می کنم ؛الاقل خیز اقای‬ ‫احمدی نژاد برای ماندن در قدرت‪ ،‬خیز اقای هاشمی برای‬ ‫ماندن در قدرت‪ ،‬نشــان از این دارد کــه اگر کنترل جدی‬ ‫نشــود‪ ،‬این تمایل و این میزان از قدرت این وسوسه را در‬ ‫انها به طور جدی ایجاد می کند‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من در این بخش با شما هم نظرم ولی‬ ‫حرف شما همه حقیقت نیست‪...‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬اگــر هــم نظریــد مــا کجا در‬ ‫قوه قضائیه داشــتیم که بخواهد تمام قــدرت را در اختیار‬ ‫بگیرد؟ کجا در سایر قوا داشتیم که تمایلی برای به دست‬ ‫گرفتن کل قدرت در کشــور باشــد؟ این وسوســه ها را در‬ ‫کجا می بینید؟ اینکه می گویید دفاع نشــد‪ ،‬اقای عطاالله‬ ‫مهاجرانی به صراحت گفت و اقای هاشمی هم اصال به ان‬ ‫موضع نگرفت و تمایل جدی داشت که در قدرت بماند‪ .‬در‬ ‫این هیچ تردیدی نداریم‪ .‬در قدرت بماند یعنی چی؟ یعنی‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫نامزدی مجدد اقای خاتمی مخالف بودم و باز هم از اقای‬ ‫کروبی حمایت کردم‪ .‬حتی در ســال ‪ 86‬و ‪ 87‬مقاله نوشتم‬ ‫و گفتم بهتر است روســای جمهور سابق رئیس جمهورساز‬ ‫باشــند تا دوباره رئیس جمهور شــوند که این اتفاق باالخره‬ ‫در ســال ‪ 92‬رخ داد‪ .‬من می گویم مشــکل ازادی بیان در‬ ‫ایران در دولت جمهوری اسالمی نیست‪ .‬البته دولت ها هم‬ ‫فی نفسه می توانند مشکل باشند اما فعال مشکل نیستند و با‬ ‫این سنتی که رهبری گذاشتند هم چون دولت ها رفتنی اند‬ ‫امکان استبداد در انها اندک است مثل دولت احمدی نژاد‬ ‫که باالخره رفت! مشکل اصولگرایانی هستند که در روابط‬ ‫نهادهای عالی نظام با دیگران اختالل ایجاد می کنند و به‬ ‫نمایندگی از انها حرف می زنند‪ .‬زمانی برخی اصالح طلبان‬ ‫به دنبال حاکمیت دوگانه بودند و حاال بعضی اصولگرایان در‬ ‫پی ایجاد حاکمیت دوگانه هستند‪ .‬نهاد والیت فقیه در ایران‬ ‫به تعبیر مهندس موســوی که خود برگرفته از امام خمینی‬ ‫بود‪ ،‬یک نهاد ضددیکتاتوری اســت و برخالف دوســتان‬ ‫اصولگرا که فکر می کنند ما می خواهیم ان را فقط نمادین‬ ‫کنیم یک نهــاد نهایی حل منازعه و سیاســتگذاری کالن‬ ‫است که می تواند میان اصالح طلبان و اصولگرایان حکم‬ ‫و داور باشد‪ .‬ما این حکمیت را قبول داریم‪...‬‬ ‫اما درباره حجم دولت که شــما به درستی می گویید‬ ‫باید کوچک شود من یک پیشنهاد دارم که می تواند مکمل‬ ‫پیشنهاد شما باشد‪ ،‬واقعا ان حجم نهاد دولت در کشور ما‪،‬‬ ‫حجم عجیب و غریبی است که هم بار مالی دارد و همه به‬ ‫لحاظ اداری مشــکل پیدا می کند و هم به لحاظ سیاســی‬ ‫همان طور که شما اشاره کردید‪ .‬اما به نظر من این مکمل‬ ‫ســومی هم می خواهد‪ .‬یعنی اتفاقا از اول مصاحبه در پی‬ ‫این موضوع هستم‪ .‬اول بحث ثبات نهاد رهبری است که‬ ‫من معتقدم واقعا باید دید ملی بــه رهبری و نهادهای تابع‬ ‫رهبری داشت‪ .‬رهبری‪ ،‬سپاه پاسداران انقالب اسالمی‪،‬‬ ‫ارتش جمهوری اسالمی و نهادهایی مثل مجمع تشخیص‬ ‫مصلحت نظام یا نهادهای دیگر که همه برای حل منازعه‬ ‫درست شده اند‪ .‬یعنی مجمع تشخیص برای این به وجود‬ ‫امد که از اختالف بین مجلس و شورای نگهبان جلوگیری‬ ‫کند و کارکــردش را هم نوعا انجام داده اســت‪ .‬حداقل ما‬ ‫دیگر بــرای ان بحران یــک راه حلی داریم حــاال در دوره‬ ‫اقای احمدی نژاد نظام مجبور شد که شورای حل اختالف‬ ‫دیگری هم درســت کند‪ ،‬بمانــد‪ .‬اما این یــک بعد قضیه‬ ‫اســت که می توانیم به عنوان یک اصل بپذیریم‪ .‬مساله‬ ‫دوم سیاست زدایی از بورکراسی کشور است که این را هم‬ ‫به عنوان یک اصل می توانیم بپذیریم‪ .‬ولی مساله سوم‪،‬‬ ‫ساماندهی نظام حزبی در کشور است‪ .‬اقای سلیمی! همه‬ ‫کشورهای پیشرفته دنیا‪ -‬این پیشــرفته را به عنوان حسن‬ ‫نمی گویم‪ -‬همه کشــورهایی کــه نزاع و درگیــری ندارند‪،‬‬ ‫اتفاقی مثل سال ‪ 88‬مشابه اش در امریکا سال ‪ 2000‬هم‬ ‫به وجود امد‪ .‬یعنی بیــن اقای جرج بــوش و اقای ال گور‬ ‫همین اختالف به وجود امد‪ .‬خب اتفاقی که افتاد این بود‬ ‫که در ان سیســتم‪ ،‬چون دو حزب سیاسی وفادار به نظام‬ ‫سیاســی امریکا وجود دارد‪ .‬یعنی ایــن را به عنوان ضعف‬ ‫نظام سیاسی امریکا بیان می کنیم اما ببینید ما با دو تا مدل‬ ‫مواجهیم‪ .‬یک مدل انارشیســتی اســت‪ .‬مثل چیزی که‬ ‫تقریبا در اول انقالب داشــتیم‪ .‬یکباره در فضای سیاسی‬ ‫صدحزب به این کشــور اضافه شد و هر کسی یک دفتری‬ ‫زد و نشریه زد و حزب و تشکیالتی درست کرد‪ .‬یک زمانی‬ ‫نظام های تک حزبی اند مثل ان چیزی که در بلوک شــرق‬ ‫اتفاق می افتاد‪ .‬ولی واقعیت امر این است که هر جامعه ای‬ ‫فارغ از اینکه نامش را چه بگذاریم به دو یا ســه طرز تفکر‬ ‫اصلی تقسیم می شــود‪ .‬این طرز تفکر اصلی‪ ،‬الزاما طرز‬ ‫تفکر حزبی نیستند‪ ،‬می توانند جبهه ای باشند‪ .‬همان طور‬ ‫که اصولگرایان و اصالح طلبان در ایران این طوری اند‪ .‬در‬ ‫امریکا هم همین طور اســت و در فرانسه هم به طریقی به‬ ‫وجود امده و حتی در کشوری مثل فلسطین بین حماس و‬ ‫فتح به عنوان دو طرز تفکر زنده کــه هر دوتا هم می توانند‬ ‫به وجــود بیایند‪ .‬من می گویــم اگر بخواهیــم برای همه‬ ‫فرمایشات شما یک راهکار پیدا کنیم‪ ،‬باید بنشینیم سر یک‬ ‫سندی با هم صحبت کنیم‪ .‬در کشوری مثل بریتانیا‪ ،‬قانون‬ ‫اساسی مکتوب وجود ندارد اما سندی به اسم «ماگناکارتا»‬ ‫دارند یا حتی در فرانســه اعالمیه حقوق شهروندی وجود‬ ‫دارد و در خیلی از کشورها یک سند ملی رقابت وجود دارد‪.‬‬ ‫امده اند اصول قواعد و رقابت سیاسی را با همدیگر تعریف‬ ‫کردند‪ .‬امده اند اصول رفتار سیاسی شــان اینکه چطور با‬ ‫همدیگر برخورد کنند را تعریف کردند و بعد ان دو جریان یا‬ ‫سه جریان‪ -‬البته عددش باید عدد کنترل شده ای باشد که‬ ‫به هرج و مرج منتهی نشــود‪ -‬این نمایندگی را به خودشان‬ ‫داده اند که نمایندگی طیف هــای مختلف فکری جامعه را‬ ‫برعهده بگیرند‪ .‬می توانند با همدیگر بنشینند اصول تعریف‬ ‫کنند‪ .‬هم در جریان شــما و هم در جریــان اصالح طلب‪،‬‬ ‫افرادی وجود دارند که این حرف بنده را نمی پذیرند و این را‬ ‫یک نوع نظام کنترل کردن دموکراسی می دانند‪ .‬واقعیت‬ ‫امر این است که ان جریان ها به خاطر اینکه سهم شان در‬ ‫فضای واقعی جامعه ان قدر نیست که ادعا می کنند‪ -‬مثل‬ ‫جریان اقای احمدی نژاد یا این طرف هم جریان هایی که‬ ‫در اصالحات وجود دارند و اقلیت محســوب می شوند اما‬ ‫به اندازه اکثریت حرف می زنند‪ -‬مانع از شــکل گیری این‬ ‫اجماع می شوند‪ .‬ما نیازمند یک سند ملی رقابت سیاسی در‬ ‫قوچانی‪ :‬نــه‪ ،‬ناتوان نمی دانــم‪ .‬می گویم تنها‬ ‫نهادی نیست که در ان امکان استبداد رای وجود دارد‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬از قضا‪ ،‬مهمترین نهاد اســت‪.‬‬ ‫چون توزیع قدرت اقتصادی دســت اوســت‪ .‬یعنی توزیع‬ ‫ثروت دست اوســت‪ .‬چون توزیع ثروت دست اوست‪ ،‬او‬ ‫می تواند این کار را انجام دهد‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من می گویم اوال االن در شرایط فعلی‬ ‫مملکت ما دولت تنها نهادی نیســت که توزیع ثروت را در‬ ‫دست دارد‪ .‬ثروت به دلیل خصوصی سازی غلط و نادرستی‬ ‫که اتفاق افتاده در دوره های گذشــته که در جای خودش‬ ‫می توان نقد کــرد‪ ،‬حتی در دولت اقای هاشــمی جاهای‬ ‫دیگری پخش شده‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬من نگفتم که اصال کانون های‬ ‫قــدرت اقتصادی وجــود ندارد‪ .‬مــن گفتــم توزیع ثروت‬ ‫عمومی‪ .‬یعنی هر جامعه ای هر ســاله یک ثروت دارد که‬ ‫این ثروتش را قوه مجریه توزیع می کند‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬دوم؛ نهادهــای امنیتــی‪ ،‬نظارتی و‬ ‫قضایی وجــود دارند که به شــدت در این قــدرت نظارت‬ ‫می کنند و به دلیل کار درســتی هم که به عنوان برخورد با‬ ‫فساد می شود واقعا دست دولت در این زمینه باز نیست‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬بگذارید به یک تفاهمی در این‬ ‫قضیه برســیم‪ .‬ایا قوه مجریه می تواند در مســیر استبداد‬ ‫رای قرار بگیرد یا نه؟‬ ‫قوچانی‪ :‬همان طور که قوای دیگر می توانند‪.‬‬ ‫سیاست‬ ‫سیاست‬ ‫‪207‬‬ ‫سیاست‬ ‫سیاست‬ ‫‪208‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫تبدیل به یک استبداد شود‪ .‬زمزمه های قبلی ها را ببینید‪.‬‬ ‫من خودم در زمان اقای هاشمی‪ ،‬مدیر رسانه بودم و چون‬ ‫با رســانه های غربی هم کار می کردیم‪ ،‬رسانه های غربی‬ ‫بارها عنوان کرده بودند که دوســت داریــم در ایران یک‬ ‫جریان انتن باشد که مرادشان اقای هاشمی بود که بتوانند‬ ‫با او مراوده راحت تر داشته باشند‪ .‬بنابراین انچه پیش روی‬ ‫ماست این است که با این میزان اختیارات در قوه مجریه‪،‬‬ ‫این وسوسه همیشه در اقایان هست‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬این وسوســه در همه ادم ها وجود دارد‬ ‫اما امکانش در ریاست جمهوری عمال منتفی است‪ ...‬یعنی‬ ‫پیشنهاد شما دقیقا این است که اختیارات قوه مجریه حتی‬ ‫در این موارد هم کم شود؟ پس برای این شیر بی یال و دم‬ ‫به نام دولت دیگر چه اقتداری می ماند که مردم به ان رای‬ ‫بدهند و از ان انتظار تحول داشته باشند؟‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬نخیر این پیشــنهاد من نیست‪.‬‬ ‫شما جوش میزان قدرت این اقایان را نزنید‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬وقتی در انگلستان یک کسی سه دوره‬ ‫به مدت ‪ 12‬ســال هم نخست وزیر می شــود هیچ اتفاقی‬ ‫نمی افتد‪ .‬یعنی الزاما طوالنی بودن زمان سبب استبداد رای‬ ‫نمی شود‪ .‬اصل بر موقتی و انتخابی بودن و نیز انتقادپذیر‬ ‫بودن است‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اختیاراتش بســیار کم است‪ .‬در‬ ‫وزارتخانه های عادی هم نمی تواند دخل و تصرف کند‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬به خاطر اینکــه انجا بخش خصوصی‬ ‫قوی است‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬فقط یــک معاون وزیــر و یک‬ ‫معاون حزبی را‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من از موضع دیگری با شما هم نظرم‪.‬‬ ‫باید از حوزه قدرت بروکراتیک دولت کاســته شود‪ .‬اصال‬ ‫من اگر باشــم‪ ،‬نهــاد ریاســت جمهوری را بالــکل منحل‬ ‫می کنم و به نظرم با ‪ 50‬نفر به راحتی انجا قابل اداره است‪.‬‬ ‫وزارت کشور ‪ 18‬طبقه به راحتی با ‪ 100‬نفر قابل اداره است‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬اصال صحبت من این نیســت‪.‬‬ ‫بحث مــن بروکراتیک نیســت کــه با کاهش حل شــود‪.‬‬ ‫اصال می گویم دخل و تصرف نمی توانند داشــته باشــند‪.‬‬ ‫در کشــورهای دیگر حتی در چارچوب دموکراسی‪ ،‬اجازه‬ ‫تغییرات اساسی وجود ندارد‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬بله به شــرطی که بدنه انجــا‪ ،‬کامال‬ ‫بروکرات باشــد‪ .‬هر وزارتخانه یک مدیرکل داشــته باشد‬ ‫که ان فــرد مدیــرکل مثل یــک تکنوکرات فقــط عوامل‬ ‫سیاستگذاری ان دولت باشــد‪ .‬واال مردم اصال برای چی‬ ‫می روند رای دهند؟ مردم رای می دهند که تغییر سیاست ها‬ ‫اتفاق بیفتــد‪ .‬اما وقتی کــه اقای احمدی نــژاد برای این‬ ‫دولت بدنه ای درســت کرده که اگر اخراج کند‪ ،‬می شــود‬ ‫اقای سلیمی! کی و کدام‬ ‫شخص به جرم توهین به‬ ‫روحانی یا برخورد بازداشت یا‬ ‫توقیف یا دستگیر شده است؟‬ ‫دولت ظالمــی که می خواهد مردم را اذیــت کند‪ .‬اگر نگه‬ ‫دارد که نمی توانــد حقوق انها را بدهــد‪ ...‬هنوز در دولت‬ ‫اقای روحانی‪ ،‬بسیاری از مدیران میانی در فرمانداری ها‪،‬‬ ‫بخشــداری ها و ســازمان ها از دوره اقــای احمدی نــژاد‬ ‫مانده اند و دســت نخورده انــد‪ .‬چون اقــای احمدی نژاد‬ ‫سیســتمی را به وجود اورده که نتوانند کســی را بردارند‪ .‬با‬ ‫این نظر شما موافقم که این قدرت را از دولت ها بگیریم که‬ ‫بی رویه افراد را استخدام نکنند و سیستمی به وجود نیاورند‬ ‫که غیر قابل تغییر باشد‪ .‬ولی ساختار دولت این کشورها‪،‬‬ ‫کوچک است‪ .‬دولتشان‪ ،‬دولت تکنوکرات است‪ .‬مدیرانی‬ ‫دارند که نســبت به منافع ملــی و امنیت ملی کشورشــان‬ ‫پایبند ند نه اینکه منافع جناحی ندارند‪ .‬حرف من هم همین‬ ‫بود اقای سلیمی!‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬من می خواهم به رشدی که االن‬ ‫اشاره می کنید‪...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬شما عامدا از صورت مساله فرار می کنید‬ ‫و در نهایت انچــه رخ می دهد یک حاکمیــت تغییرناپذیر‬ ‫اســت که حتی با رای مردم هــم هیچ تغییــر و تحولی در‬ ‫ان رخ نمی دهد‪ .‬اما مخاطب من شــبه دولت هایی است‬ ‫که از دولت ها بــرای ازادی خطرناک ترند‪ .‬در این کشــور‬ ‫جریان هایی به وجود می اید که دارند دولت پنهان تشکیل‬ ‫می دهند و من می گویم برای اینکــه چنین اتفاقی نیفتد‪،‬‬ ‫ما یکســری نهادهای ملی مثل رهبری‪ ،‬سپاه و نهادهای‬ ‫حاکمیتی داریم که ستون نظام اند انجاست که باید استوار‬ ‫باشــند و هیچ اسیبی هم نبینند‪ .‬یکســری نهادهای متغیر‬ ‫داریم مثل دولت ها‪ ،‬قوه قضائیه و مجالس‪ ،‬اینها باید در‬ ‫طول زمان تغییر و تحول کنند و بروکراسی شان هم بسیار‬ ‫کوچک باشد‪ .‬همین االن شورای نگهبانی دارید که قرار‬ ‫بــوده ‪ 12‬نفر برای بررســی صالحیت ها کار کننــد‪ .‬ببینید‬ ‫شــورای نگهبان چه تعداد کارمند و نیرو و ساختار دارد اما‬ ‫شــما راجع به این صحبت نمی کنید‪ ،‬سیستمی که دائمی‬ ‫ است‪ ،‬سیســتمی که می توان امار کامل کارمندهای این‬ ‫نهادها را به دست اورد‪ .‬ان وقت‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬بحث من اصال بحث بروکراتیک‬ ‫نیست‪ .‬ببینید! بحث من و این جلسه هم همین بود که ما‬ ‫چگونه می توانیم قدرت مجریه را به تحمل پذیرش ارای‬ ‫دیگران عادت دهیم؟‬ ‫قوچانــی‪ :‬اقای ســلیمی! کی و کدام شــخص‬ ‫به جرم توهین به روحانی یا برخورد بازداشــت یا توقیف یا‬ ‫دستگیر شده است؟‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اجازه دهید که عرضم تمام شود‪.‬‬ ‫رئیس جمهور ابزارهایی دارد که می تواند ســاکت کند‪ .‬با‬ ‫ان ابزارها می تواند‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬شما از یک کشــور خیالی که صحبت‬ ‫نمی کنید!‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬نه‪ ،‬دقیقا همان چیــزی که در‬ ‫خارج از ضبط گفتم‪ .‬ببینید! ما امدیم اینجا بررســی کنیم‬ ‫که چگونــه می توانیــم رئیس جمهور را در مســیر اصالح‬ ‫رویه و تحمل انتقادات اصولی‪ ،‬قــرار دهیم اما بعضی ها‬ ‫با ایجاد دعواهای کاذب‪ ،‬می خواهند نه تنها چنین امری‬ ‫صورت نگیرد که هم ایده ال هم شماســت و هم من که ما‬ ‫در کشور سامانه سیاســی مان اصالح شود‪ .‬اول عرایضم‬ ‫گفتم که یکی از مشــکالت ما ســامانه سیاسی است که‬ ‫در مسیر درســت خودش قرار ندارد بنابراین مولد نیست‪.‬‬ ‫چگونه دولت می تواند به شــکل گیری این سامانه درست‬ ‫کمک کند که از درون ایــن منازعات فکری چیزی دراید؟‬ ‫اینکه اقای احمدی نــژاد می گوید برادران قاچاقچی من!‬ ‫اقای روحانی هم از دستگاه فاســد حرف می زند‪ ،‬چه چیز‬ ‫به جامعه می دهد؟ اگر روحانی واقعا در این قضیه صادق‬ ‫اســت و حرفی دارد و یا اقای احمدی نژاد صادق اســت‪،‬‬ ‫بیایند و بگویند این سندها راجع به این مساله است‪ .‬تو که‬ ‫از برادران قاچاقچی حرف می زنی اما اســم نمی بری که‬ ‫کسی از تو سند نخواهد‪ .‬ببینید! ایا این رویه سامانه سیاسی‬ ‫کشــور را اصالح می کنــد؟ این فقط یکســری دعواهای‬ ‫کاذب را شکل می دهد‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬قطعــا من با ایــن رویه در هــر دولتی‬ ‫مخالفم‪ .‬من می خواهم بگویم اگر ساختار را اصالح کنیم‬ ‫و اگر دولتی وجود داشته باشــد که مبتنی بر یک پشتوانه‬ ‫سیاسی‪ -‬اجتماعی باشد‪ ،‬هر حرف بی مسئولیتی نمی زند‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬چرا نمی زند؟‬ ‫قوچانی‪ :‬چون وجود ندارد‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اقای روحانی اگر شما دستگاهی‬ ‫را فاسد می دانید چرا مثل احمدی نژاد عمل می کنید؟ من‬ ‫تعجب می کنم شماها هرموقع می خواهید شری را مطرح‬ ‫کنید‪ ،‬دولت احمدی نژاد را مطرح می کنید منتها خودتان‬ ‫رویه ای که در دولت روحانی می بینید دقیقا نعل به نعل رویه‬ ‫دولت احمدی نژاد است‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬این رفتار از ســوی هــر دولتی‪ ،‬رفتار‬ ‫نادرستی است و برای اصالح ان باید ساختار درست شود‪.‬‬ ‫اما تفاوت دولت روحانی و احمدی نژاد از زمین تا اســمان‬ ‫است‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬خب ســاختار درست کنید‪ .‬االن‬ ‫شما در حاکمیت اید‪ ،‬ساختار درست کنید‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬دارم همین پیشنهاد را می کنم‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬من که دارم توصیــه می کنم و‬ ‫می گویم اگر می خواهید ســاختار درست کنید‪ ،‬نیروهای‬ ‫دلسوز منتقد را با نیروهای غیردلسوز یکی نکنید‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬ما کــه یکی نکردیــم‪ .‬بنــده هم در‬ ‫حاکمیت نیستم‪ .‬اقای سلیمی! بین حزب‪ ،‬دولت و نظام‬ ‫باید یک رابطه شــفاف و علنی وجود داشته باشد که افراد‬ ‫به صفت شخصی شــان وقتی هر حرفــی را نزنند‪ .‬این در‬ ‫مورد همه روســای جمهور و همه دولت ها صدق می کند‪.‬‬ ‫حرف من همین اســت‪ .‬مصداق می توانــد همین حرف‬ ‫مربوط به قاچاق یا برخورد با مخالفین باشد‪ .‬باید احزاب ما‬ ‫بتوانند از دولت ها مطالبه گری کنند وقتی دولت ها متکی‬ ‫به احزاب نباشــند درباره هیچ رفتاری پاسخگو نیستند‪ .‬نه‬ ‫احمدی نژاد به اصولگرایان پاســخ می دهد و نه خاتمی به‬ ‫اصالح طلبان‪ ...‬انها اصال به نصایح مــا نیاز ندارند‪ .‬این‬ ‫به عنوان پیشنهاد من اســت و دوم اینکه می گویم گرچه‬ ‫همه دولت ها می توانند انگیزه های اســتبداد داشته باشد‬ ‫اما در عمل‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬می تواند؟‬ ‫قوچانی‪ :‬بله‪ ،‬می تواند‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬نــه‪ ،‬نگوییــد می توانــد‪ .‬ایــن‬ ‫به عنوان یک احتمال است که در اینده‪...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬بله‪ ،‬می تواند نه اینکه هست‪ .‬یعنی شما‬ ‫معتقدید که دولت های جمهوری اســامی‪ ،‬دولت اقای‬ ‫روحانی‪ ،‬اقای احمدی نژاد استبدادی بودند؟‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬من گفتم گرایش به اســتبداد‪.‬‬ ‫دولتــی که می خواهــد بعــد از خــودش رئیس دفترش را‬ ‫رئیس جمهور کند گرایش به استبداد دارد‪ .‬دقت کنید!‬ ‫قوچانی‪ :‬رفتار اقای احمدی نــژاد در بلندکردن‬ ‫دست اقای رحیم مشایی فقط به لحاظ ساختار اداری غلط‬ ‫بود‪ .‬اقای احمدی نژاد می توانست در فضای حزبی برای‬ ‫خودش جانشــینی معرفی کنــد و از طرفدارانش بخواهد‬ ‫که به او رای دهند‪ .‬این واقعیت اجتماعی اســت اما نباید‬ ‫از امکانات دولتی برای ان کار اســتفاده کنــد‪ .‬تنها ایراد‬ ‫همین قضیه است‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬ایراد بیشتر از این است‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬ایراد بیشتر از این چیست؟‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬درواقــع بحــث مانــدگاری در‬ ‫قدرت اســت‪ .‬این نیســت که یک حزب و تفکر داشته و‬ ‫سیاست‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫مشکلی که ما داریم بی توجهی‬ ‫دولت به برخی از منتقدین‬ ‫منصفش است‪ .‬یعنی ضعف‬ ‫دولت در برقرارکردن ارتباط‬ ‫است نه اینکه الزاما برخورد‬ ‫سیاست‬ ‫می خواهد که تفکر اســتمرار پیدا کند‪ ،‬نــه‪ .‬در این قضیه‬ ‫شــخص محوری است و شخص محوری اســتبداد ایجاد‬ ‫می کند‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬اقای سلیمی! اگر مردم بپذیرند کسی‬ ‫مثل ژنرال دوگل ـ البته دور از جان اقــای احمدی نژاد ـ با‬ ‫رای مردم به قدرت برسد چه اشکالی دارد؟‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬در قــوه مجریــه اگــر زمینــه‬ ‫شــخص محوری را دیدیــد قطعا بدانیــد که به اســتبداد‬ ‫می رسد‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬اصال شخص محوری نیست‪ .‬واقعیت‬ ‫امر این است که افراد در هر کشوری ظرفیت هایی دارند‬ ‫که فکر می کنند این ظرفیت ها می تواند در صورت های‬ ‫دیگر تداوم پیدا کند‪ .‬بنده خودم کســی بــودم که وقتی‬ ‫اقــای خاتمی مجــددا نامزد ریاســت جمهوری شــدند‪،‬‬ ‫مخالفت کــردم‪ .‬هم در ســال ‪ 84‬مخالفت کــردم و هم‬ ‫سال ‪ ،88‬مخالفتم را هم نوشــتم‪ .‬در مورد اقای خاتمی‬ ‫نوشــتم که ما طرفدار خاتمیســم هســتیم امــا طرفدار‬ ‫خاتمی نیســتیم که خاتمی دوباره نامزد شود‪ .‬اینکه این‬ ‫مشرب تبدیل شود همان طور که در فرانسه دوگل‬ ‫به یک َ‬ ‫توانست یک ســنت سیاســی پایه گذاری کند‪ ،‬اما الزاما‬ ‫اقای ســارکوزی یا ویلپن و ان طرز تفکــر نبودند‪ .‬بعضی‬ ‫از افراد نماد یک طرز تفکر می شوند‪ .‬هیچ ایرادی ندارد‬ ‫شــما چه بخواهید و چه نخواهید‪ ،‬احمدی نژاد و خاتمی‬ ‫در این کشــور دو نوع طرز تفکر و ســبک سیاست ورزی‬ ‫دارند و ممکن اســت که افرادی بخواهنــد در ادامه ان‬ ‫سیاســت ورزی کار و رفتــار کننــد‪ .‬همان طــور که اقای‬ ‫روحانی در تداوم اقای هاشمی اســت‪ .‬به همین دلیل با‬ ‫امدن اقای هاشمی در سال ‪ 84‬مخالف بودم‪ .‬من طرفدار‬ ‫اقای کروبــی بودم و همــان موقع هم به اقای هاشــمی‬ ‫پیشــنهاد کردیم که از فردی مثل اقای نجفی طرفداری‬ ‫کند‪ .‬فردی باشــد در همان طــرز تفکر‪ .‬مــا نمی توانیم‬ ‫طبیعت را انــکار کنیم‪ .‬جامعــه به یکی‪ ،‬دو طــرز تفکر‪،‬‬ ‫عالقه دارد ما باید برایش سیســتمی به وجود بیاوریم که‬ ‫شخص محوری مدنظر شما به تفکرمحوری تبدیل شود‪.‬‬ ‫این ساختار حزبی است‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬نه الزاما ! تاکیدم این اســت که‬ ‫بحثمان منجر به این شــود که چگونه می توانیم ســامانه‬ ‫تولیــد فکر را ایجــاد کنیم؟ وقتــی شــما رئیس جمهور را‬ ‫تشویق می کنید که ســامانه را خوب اداره می کند درحالی‬ ‫که فاجعه امیز دارد اداره می کند‪...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬این اصال یک بحث دیگر است‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬شما نمره مثبت به ان می دهید؟‬ ‫قوچانی‪ :‬بله‪ ،‬من نمره مثبت می دهم‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬پس دیگر ســامانه شکل نمی گیرد‪.‬‬ ‫از شما به عنوان مشاور مطبوعاتی یا کسی که مطبوعاتی‬ ‫هستید‪ ،‬انتظار می رود‪ ...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬به من حــق دهید که من دیدگاه خودم‬ ‫را داشته باشم‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬من هم حق دارم که دیدگاه شما‬ ‫را نقد کنم‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من معتقدم که اقای روحانی در مجموع‬ ‫در اداره کشور موفق عمل کرده است‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬بحث ما اداره کشور نبود‪ .‬بحث‬ ‫نوع مواجهه با انتقاد اســت‪ .‬نوع مواجهه با انتقاد ایشان‬ ‫ایا سامانه تولید فکر را تقویت می کند یا تضعیف می کند؟‬ ‫قوچانــی‪ :‬اقــای ســلیمی چــرا ایــن حــرف را‬ ‫می فرماییــد؟ ایا با شــکایت و اعتــراض و برخــورد اقای‬ ‫روحانی کســی محدود شده اســت؟ ممکن است به یک‬ ‫برخورد کالمی اقای روحانی انتقاد کنید‪ .‬ایا به دستور اقای‬ ‫روحانی کسی بازداشت شده است؟ به دستور اقای روحانی‬ ‫نشریه ای بسته و حزبی تعطیل شده است؟‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬من بــه طرح شــکایتش کاری‬ ‫ندارم‪ .‬به ‪ 9‬دی مثال‪ .‬اصال برای من خیلی مهم نیست‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ 9 :‬دی را هیات نظارت بــر مطبوعاتی‬ ‫تعطیل کرده که اکثریت ان با اصولگرایان بوده اســت نه‬ ‫دولت اقای روحانی‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬می خواهم بگویم اوال این طوری‬ ‫نیست‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬خب ان اقایان بیایند و جواب دهند‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬اصال من نمی خواهم وارد این‬ ‫مساله شوم‪.‬‬ ‫قوچانــی‪ :‬ســوالم مشــخص اســت‪ .‬اقــای‬ ‫روحانی‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬ایا اقای روحانی به سامانه تولید‬ ‫فکر در جامعه کمک می کند یا تضعیف می کند؟‬ ‫قوچانی‪ :‬اینجا که می رسیم بحث های انتزاعی‬ ‫می کنید‪« .‬سامانه تولید فکر» یعنی چه؟ من عینی از شما‬ ‫سوال می کنم‪ .‬ایا به دستور اقای روحانی کسی بازداشت‪،‬‬ ‫رسانه ای توقیف یا حزبی تعطیل شده؟‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اوال جهت اطالع شما بگویم که‬ ‫ما در کشــور یک ســری ادم های کم تحمل عقب افتاده و‬ ‫یک سری کم تحمل پیشرفته داریم‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬پس جواب مرا نمی دهید! یا بله است‬ ‫یا نه‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬دقیقــا می خواهم جواب شــما‬ ‫را بدهــم‪ .‬عناصــر کم تحمــل پیشــرفته مکانیزم هــای‬ ‫کنترلی شان خیلی حساب شده و ســنجیده تر است‪ .‬ما در‬ ‫بعضی قوا مکانیزم های‪...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬شــما فقط نیت خوانــی می کنید اقای‬ ‫ســلیمی‪ .‬یعنی مواردی که نه می شــود رد و نه می شــود‬ ‫اثبات کرد‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬قضاوت این با خواننده‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬شــما می گویید که اقــای روحانی ادم‬ ‫پیچیده ای اســت که برخوردهای دیگری می کند‪ .‬اقای‬ ‫رسایی را شورای نگهبان رد کرد‪ ،‬ربطی به دولت نداشت‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬مگر من گفتم ربطــی به دولت‬ ‫داشته؟‬ ‫قوچانی‪ :‬در هیات اجرایی این انتخابات حتی از‬ ‫جناح اصولگرا یک نفر مخالف اقای روحانی ردصالحیت‬ ‫نشــد‪ .‬در هیات نظارت بر مطبوعاتش‪« ،‬رمز عبور» یک‬ ‫نماد این نشریات است‪ ،‬یک نشریه ای که سرتاپای دولت‬ ‫را می گویــد‪ ،‬کل توقیفش یک ماه شــد و بعــد از یک ماه‬ ‫هم منتشر شــد‪ .‬شــما در برخورد دولت با کیهان‪ ،‬برخورد‬ ‫دولت با وطن امروز و درمورد احزاب مخالفش ببینید‪ .‬نوع‬ ‫برخوردی که جبهــه پایداری با رئیس مجلس این کشــور‬ ‫داشتند را مقایسه بفرمایید و ببینید به جرم حمایت از دولت‬ ‫نوع برخورد این جریان با رئیس مجلس چه بوده است‪ .‬من‬ ‫می گویم دولت می تواند مستبد باشد و این ظرفیت طبیعی‬ ‫را انکار نمی کنم‪ .‬در همــه ما زمینه اســتبداد وجود دارد‪،‬‬ ‫در دولتمردان بیشــتر‪ ،‬بنده و شــما هم برویم انجا همین‬ ‫می شــود‪ .‬ما باید جلوی این را بگیریم ولــی دولت متهم‬ ‫ردیف یک نیست‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬اقای هاشــمی هم با مخالفینش‬ ‫برخورد می کرد به نوعی که پدرشــان را درمی اورد اما هیچ‬ ‫نشانی از خودش نبود‪.‬‬ ‫اکبر گنجی را له کرد امــا‪ ...‬اقای عباس عبدی را له‬ ‫کرد‪ ،‬اما از طریق اقای مرتضوی‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من خیلی خوشحالم که شما از اقایان‬ ‫گنجی و عبدی دفاع می کنید!‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬ما دو نــوع شــیوه داریــم‪ .‬یک‬ ‫شــیوه ای داریم که مخالــف را لــه می کند امــا از طریق‬ ‫ابزارهای‪...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬معیار قانون اســت‪ .‬اگر شکل قانونی‬ ‫قضیه را بگویید‪ .‬بگذارید من اختالف خودم را با شــما در‬ ‫یک کلمه بگویــم؛ من می گویم دولــت متهم ردیف یک‬ ‫نیست‪ .‬من همین را می گویم‪ .‬من می گویم مساله ازادی‬ ‫بیان در ایران‪ ،‬دولت نیست‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬اینجــا بحــث تعییــن متهــم‬ ‫و جلســه محاکمه نیســت‪ .‬مــا می گوییم کــه ایا اقای‬ ‫روحانی در مسیر تقویت ســامانه تولید سیاسی و فکری‬ ‫هست یا نه؟‬ ‫قوچانی‪ :‬پاســخ من مثبت اســت اما خیلی خب‬ ‫استدالل خود را بگویید‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬من معتقدم بــه دالیل مختلف‬ ‫ایشــان در جهت تقویت ســامانه فکری در جامعه نیست‪.‬‬ ‫اینده هم این مطلب را ثابت خواهد کرد‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من نشاط سیاسی و فرهنگی در جامعه‬ ‫ایران را به مراتب بیش از دوره اقای احمدی نژاد می بینم‪.‬‬ ‫یعنی تعداد نشریاتی که موافق و مخالف منتشر می شوند‪،‬‬ ‫احزابی که فعالیت می کنند‪ ،‬وزارت اطالعات اقای روحانی‬ ‫را با وزارت اطالعات اقای احمدی نژاد مقایســه بفرمایید‬ ‫ البته انتقاداتی به ان وارد است‪ -‬ولی مجموعا برخوردی‬‫که این دو دولت نسبت به مقوله ازادی بیان دارند‪ ،‬کامال‬ ‫متفاوت است‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬بعضی موا قع خیلی حرفه ای و‬ ‫اشکار و بعضی مواقع‪...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬من مثل شما نیت خوانی نمی کنم‪.‬‬ ‫ســلیمی نمین‪ :‬می گویم اشکار عمل می کنند‪.‬‬ ‫من این فرمایش شما را قبول دارم اما در پیچیدگی می دانم‬ ‫نه در ارتباط با اینکه اصال کســی که این قــدر از مخالف‬ ‫عصبانی می شــود قطعا بــا ابزارهای غیرمســتقیمش کار‬ ‫خودش را دنبال می کند‪.‬‬ ‫قوچانی‪ :‬حاال من امیدوارم زمانه شــهادت دهد‬ ‫مواردی که فکر می کنید با پیچیدگی با دشمنانشان برخورد‬ ‫کردند را ببینیــم‪ .‬ببینیم که مصداق هایش کجاســت‪ .‬یا‬ ‫مخالفینش‪...‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬تعداد اندکی‪...‬‬ ‫قوچانی‪ :‬مشکلی که ما داریم بی توجهی دولت‬ ‫به برخی از منتقدین منصفش است‪ .‬یعنی ضعف دولت در‬ ‫برقرارکردن ارتباط است نه اینکه الزاما برخورد‪ .‬اتفاقا این‬ ‫دولت از منظر برخی از دوســتان اصالح طلب ما به شدت‬ ‫محل انتقاد اســت که انجاهایی که الزم اســت از حدود‬ ‫و کیان خودش دفــاع نمی کند‪ .‬اتفاقا اصــا هم پیچیده‬ ‫نیست و به شیوه ضعف روابط عمومی نمی تواند دفاع کند‬ ‫و واقعیت امر این است‪.‬‬ ‫سلیمی نمین‪ :‬ضعف روابط عمومی؟‬ ‫‪209‬‬ ‫سیاست‬ ‫علی حاجی ناصری‬ ‫دبیر گروه جامعه شناسی‬ ‫نقدهای دوره دوم را‬ ‫در دوره اول می شنویم‬ ‫سیاست‬ ‫‪210‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫گفت وگوبادکترتقیازادارمکی‬ ‫اقای دکتــر! ما در ســال های اخیر بــا پدیده ای‬ ‫تحت عنوان «مخالفان دولــت روحانی» مواجه‬ ‫هستیم‪ .‬البته همواره به طور سنتی همه دولت ها‬ ‫مخالفانی داشته اند و این مساله‪ ،‬مختص دولت‬ ‫فعلی نیست‪ .‬دولت فعلی هم از جناح رقیب و هم‬ ‫در سطح جامعه‪ ،‬مخالفانی دارد که عملکرد او را‬ ‫نقد می کنند و معتقدند که مطالبات شان براورده‬ ‫نشده است‪ .‬جریانی که از جناح رقیب است‪ ،‬از‬ ‫جنبه سیاسی با دولت مخالفت می ورزد و جریان‬ ‫اجتماعی منتقــد دولت از منظر براورده نشــدن‬ ‫خواسته های خود که اغلب معیشتی دولت را نقد‬ ‫می کند‪ .‬مخالفان سیاسی دولت بیشتر روی این‬ ‫مســاله تمرکز می کنند که دولت به فکر معیشت‬ ‫مردم نیســت و سیاســت هایی همچون حذف‬ ‫یارانــه‪ ،‬تک نرخی کردن قیمت ارز و ازادســازی‬ ‫قیمت سوخت را دنبال می کند‪ .‬عده ای معتقدند‬ ‫که این طیــف‪ ،‬جامعــه را علیه دولــت تحریک‬ ‫می کند و موجب می شــود که جامعه نگاه مثبتی‬ ‫نسبت به عملکرد دولت نداشته باشد‪ .‬سوالی که‬ ‫در اینجا مطرح می شود این است که این جریان‬ ‫تا چه حدی توانسته در این مسیر موفق باشد؟‬ ‫اغازگر موضوع بسیار خوبی بودید که دو مولفه نقد‬ ‫دولت و نقد رئیس جمهور را در برمی گیــرد‪ .‬یک جریان‪،‬‬ ‫جنــاح رقیب اســت و دیگری جنــاح غیررقیبی اســت که‬ ‫براســاس انتظارات عمل می کند‪ .‬در رابطه با قسمت اول‬ ‫باید عرض کنم که این جناح به میزانی توانسته است دولت‬ ‫را زیرسوال ببرد که مخالفان دولت احمدی نژاد‪ ،‬خاتمی و‬ ‫دولت های دیگر توانستند اثرگذار باشند‪ .‬علت این مساله‬ ‫این است که تعبیری حداکثری از موضوعی تحت عنوان‬ ‫«عدالت اجتماعی» در ایران مطرح شــده که گریبانگیر‬ ‫همه دولت ها بوده اســت‪ .‬کمتر دولتی دارای این قدرت‬ ‫بوده است که تعریفی معین و مشهود از عدالت اجتماعی‬ ‫ارائه دهــد‪ .‬عموما در دوره هــای انتخابــات و دوره های‬ ‫مشابه که مباحث سیاسی باال می گیرد گروه هایی به ارائه‬ ‫تعریفی گذرا از این موضــوع پرداخته اند اما از انجایی که‬ ‫دیده اند نمی توانند ان را در جامعه پیاده کنند‪ ،‬این کلیشه در‬ ‫اختیار جریان رقیب قرار گرفته و دولت را مورد نقادی قرار‬ ‫داده است‪ .‬این فضای بازی اســت و ما در فلسفه سیاسی‬ ‫ اجتماعی این مساله را داریم و به این زودی از ان نجات‬‫نخواهیم یافــت‪ .‬در واقع هم ظهور دولت هــا و هم پایان‬ ‫فعالیت انها وابسته به این موضوع بوده است‪.‬‬ ‫ایا می توان زمانــی را پیش بینی کرد که دولت ها‬ ‫بتوانند از این معضل نجات پیدا کنند؟‬ ‫بلــه؛ زمانی کــه دولتی مــدرن بیاید و براســاس‬ ‫عقالنیت مدرن سیاسی و محدودیت وظایف خود‪ ،‬برنامه‬ ‫و تعریف معینــی از عدالت اجتماعــی‪ ،‬برابری اقتصادی‬ ‫و‪ ...‬ارائــه دهد‪ .‬چنین دولتــی در ایران نبوده‪ ،‬نیســت و‬ ‫احتمال بســیار اندکی وجــود دارد که در اینــده روی کار‬ ‫بیاید‪ .‬اما اینکه اســتفاده جناح رقیب از این کلیشــه تا چه‬ ‫حدی به موفقیتش منجر شــده‪ ،‬باید گفت که گروه رقیب‬ ‫توانســته اســت خود را توجیه و تصدیــق (‪ )Justify‬کند‪.‬‬ ‫گروه رقیب به عنــوان بازنده میدان یک رقابت سیاســی‪،‬‬ ‫توانسته است خود را از تنگنایی که در حال نابودی بوده‪،‬‬ ‫نجات دهد‪ .‬مشــکالت اقتصادی در ایران به قدری زیاد‬ ‫اســت که رقیب و منتقــدان دولــت روحانی ‪ -‬کــه عمدتا‬ ‫پایه گذاران سیاســت های اقتصــادی دولت احمدی نژاد‬ ‫بودند ‪ -‬توانســته اند از ان فضا فاصله بگیرند‪ .‬به نظر من‪،‬‬ ‫این اتفاقی مثبت برای گروه رقیب است‪ .‬احساس من این‬ ‫‪3‬‬ ‫« طبقه پایین و ضعیف جامعه‪ ،‬مشــکل معیشتی‬ ‫دارد امــا اصولگرایــان به عنــوان گروه رقیــب دولت‪،‬‬ ‫پاســخ معیشــتی به این گروه نمی دهد و هیچ راه حلی‬ ‫برای مشــکالت اقتصادی مردم ارائــه نمی کند‪ ،‬بلکه‬ ‫ان را تبدیل بــه موضوعی تحت عنوان «اســیب های‬ ‫اخالقی و اجتماعی» می کند‪ .‬اصولگرایان بیشــترین‬ ‫صحبتی که در این حوزه می کننــد‪ ،‬تاثیر ناکارامدی یا‬ ‫بدکارامدی دولت در ظهور ناهنجاری های اجتماعی و‬ ‫سیاسی است؛ انها می گویند جامعه با فقر مواجه است‬ ‫اما موضــوع مهم تــری تحت عنوان فســاد اجتماعی‬ ‫وجود دارد‪ ».‬این عقیده دکتر تقی ازاد ارمکی اســت‪.‬‬ ‫این استاد دانشــگاه نظرات خاص خود را درباره طیف‬ ‫منتقدان روحانی دارد و البتــه در مورد این هم صحبت‬ ‫می کند که اظهارات مخالفان رئیس جمهور چه تاثیری‬ ‫بر سرمایه اجتماعی اقای روحانی داشته است‪.‬‬ ‫استثنایی در ایران مواجه هســتیم و ان گذر کردن جامعه‬ ‫از بازی حوزه سیاســی اســت‪ .‬از انجایی کــه دغدغه من‬ ‫جامعه شناسی است‪ ،‬استدالل و اســتنباطم این است که‬ ‫درگیری حوزه سیاسی در جامعه واکنش دارد اما خود بستر‬ ‫جریان اجتماعی را تولید نمی کند‪.‬‬ ‫چرا؟‬ ‫دلیل این صحبت بسیار روشــن است‪ .‬ما به طور‬ ‫مکرر حرفی را در جامعه می شنویم و ان‪ ،‬این است که همه‬ ‫اینها مثل همدیگر هستند و تفاوتی با یکدیگر ندارند؛ این‬ ‫سخن مهمی است که از سوی جامعه بیان می شود‪ .‬مساله‬ ‫دیگر این اســت که جامعــه به ســوی تصمیم گیری برای‬ ‫عمل خود حرکت کرده اســت؛ جامعه هزینه می پردازد تا‬ ‫خود را مدیریت می کند و از دولت کمک نمی گیرد‪ .‬جامعه‬ ‫ایران‪ ،‬هیچ بخشــی از کاری را که انجام می دهد به اقدام‬ ‫دولت واگذار نکرده است‪ .‬امروز با کمتر خانواده ای مواجه‬ ‫هســتیم که خود را به سیاســت های دولت وابسته بداند؛‬ ‫فارغ از دارا و نــدار بودن‪ ،‬گذران زندگــی می کنند و پیش‬ ‫می روند‪ .‬البتــه از فرصت هایی که دولــت ایجاد می کند‪،‬‬ ‫بهره می برند اما این گونه نیســت که برنامــه زندگی خود را‬ ‫به سیاســت های دولت پیوند زده باشــند و احساس کنند‬ ‫که زندگی شــان با روی کار امدن دولت جدید‪ ،‬دستخوش‬ ‫تغییر و تحوالت گســترده می شــود‪ .‬این جریان‪ ،‬منتظر‬ ‫نقدهای سیاســی رادیکال به دولت نیست و تصمیم خود‬ ‫را گرفته است‪.‬‬ ‫تصمیم این جریان اجتماعی چیست؟‬ ‫این اســت که کنش سیاسی پیشــین خود را پی‬ ‫می گیرد و در جایی هم انتظار می کشــد اما عمل سیاسی‬ ‫خود را متوقــف نکرده و نمی خواهد ان را بــه برنامه دولت‬ ‫پیوند بزند؛ این شرایط بسیار خوبی است‪ .‬البته این جریان‬ ‫اجتماعــی صــدای انتقاد مخالفــان دولت را می شــنود؛‬ ‫همان گونه که شــنوای صدای موافقان دولت است‪ .‬اما‬ ‫در عین حال‪ ،‬این مســاله بدین معنا نیست که صدای بلند‬ ‫مخالفان دولت منشا و زمینه ساز کنش اجتماعی عمده ای‬ ‫برای این جریان باشد‪.‬‬ ‫جامعه ای که ما از ان صحبــت می کنیم‪ ،‬دارای‬ ‫طیف های گوناگونی اســت‪ .‬بخشــی از جامعه‪،‬‬ ‫طبقه پایین جامعه اســت که انتظارات معیشتی‬ ‫دارد و ممکن اســت تحت تاثیــر مواضع جریان‬ ‫منتقــد دولت قــرار بگیرد و بخــش دیگر‪ ،‬طبقه‬ ‫متوسط اســت‪ .‬طبقه متوســط از سوی جریان‬ ‫منتقد دولت به شــدت مورد هجمه قرار می گیرد‬ ‫و‪...‬‬ ‫دو نکته مهم در سوال شــما وجود دارد که بسیار‬ ‫قابل اعتنا هســتند‪ .‬نکته اول این اســت کــه طبقه پایین‬ ‫و ضعیف جامعه‪ ،‬مشــکل معیشــتی دارد اما اصولگرایان‬ ‫به عنوان گروه رقیب دولت‪ ،‬پاسخ معیشــتی به این گروه‬ ‫نمی دهد و هیچ راه حلی برای مشــکالت اقتصادی مردم‬ ‫ارائه نمی کند‪ ،‬بلکه ان را تبدیل به موضوعی تحت عنوان‬ ‫«اسیب های اخالقی و اجتماعی» می کند‪ .‬اصولگرایان‬ ‫بیشــترین صحبتی کــه در ایــن حــوزه می کننــد‪ ،‬تاثیر‬ ‫ناکارامدی یا بدکارامدی دولــت در ظهور ناهنجاری های‬ ‫اجتماعی و سیاســی اســت؛ انها می گوینــد جامعه با فقر‬ ‫مواجه اســت اما موضــوع مهم تری تحت عنوان فســاد‬ ‫اجتماعی وجود دارد‪ .‬کسانی که ندارند و با فقر دست وپنجه‬ ‫نرم می کنند‪ ،‬لزوما مساله شــان فســاد اجتماعی نیست؛‬ ‫چراکه فســاد اجتماعی یک پکیج ایدئولوژیک است که‬ ‫مربوط به نظام سیاســی اســت تا مردم‪ .‬مردم پشت این‬ ‫قضیه‪ ،‬راه حل اقتصادی نمی بینند و به همین دلیل‪ ،‬طبقه‬ ‫پایین جامعه امکان تحرک بخشــی (‪ )Mobilization‬از‬ ‫سوی طیف اصولگرا پیدا نمی کند‪.‬‬ ‫چه چیــزی ایــن جریــان اجتماعــی را تحریک‬ ‫می کند و ان را سامان می دهد؟‬ ‫فرض کنید فساد اقتصادی پیش امده و پولی حرام‬ ‫شده است یا امکانی به وجود امده و از ان به درستی استفاده‬ ‫نشده است‪ .‬چنین مســائلی وقتی به صورت عینی باشد‪،‬‬ ‫تاثیر بســزایی بر ذهن مردم این طبقات می گذارد‪ .‬برای‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫حسن روحانی در برخی تجمعات دانشجویی با برخوردهای منتقدانش مواجه شده است‬ ‫سیاست‬ ‫است که بعد از انتخابات مجلس‪ ،‬گروه رقیب به طور معین‬ ‫بر ناتوانی اقتصادی دولت و عدم توانایی در ســاماندهی‬ ‫اقتصادی تمرکــز خواهد کــرد‪ .‬انها دولت را بــا عناوینی‬ ‫همچون «دولت شیوخ» خطاب می کنند و ان را متهم به‬ ‫حرکت یک بعدی در عرصه سیاســت خارجی و عدم کنترل‬ ‫تورم می کنند؛ چراکه داب دولت فعلی این بوده اســت که‬ ‫همه مشکالت را به گردن دولت پیشین بیندازد‪ .‬من فکر‬ ‫می کنم که این داستان تا حدود زیادی خاتمه یافته است؛‬ ‫یعنی هم افکار عمومی حساســیت خود را نسبت به مقصر‬ ‫بودن دولت پیشــین در همه عرصه ها از دست داده است‬ ‫و هم اینکه فضا تغییر کرده اســت‪ .‬جریــان رقیب از این‬ ‫پس به دنبال این مســاله خواهد رفت که ناتوانی دولت را‬ ‫از منظر اماری شمارش کند و به ناتوانی دولت و کارگزاران‬ ‫ان در حــوزه اقتصــادی اشــاره نماید‪ .‬ایــن گام جدیدی‬ ‫است که اگر دولت نتواند برخی مســائل همچون بحران‬ ‫اشتغال‪ ،‬ساماندهی نابسامانی های اجتماعی و‪ ...‬را حل‬ ‫کند‪ ،‬ممکن است قافیه را به رقیب واگذار کند و چه بسا در‬ ‫انتخابات ریاســت جمهوری اینده سرنوشــت دیگری رقم‬ ‫بخورد‪ .‬اما اگر تغییری رخ دهد‪ ،‬ماجرا متفاوت خواهد بود‪.‬‬ ‫تغییر عمده ای که می تواند رخ دهد این است که گشایشی‬ ‫در کار اقتصادی در حــوزه تجارت بین الملــل رخ دهد یا‬ ‫سرمایه ای در سطح کالن وارد شود و مشاغل سطح پایین‬ ‫در کشور ایجاد شود‪ .‬منظور از مشــاغل سطح پایین این‬ ‫است که برای مثال صنعت فرش‪ ،‬صنایع دستی‪ ،‬خشکبار‪،‬‬ ‫حبوبات و‪ ...‬توسعه یابد و بخشی از جامعه بتواند از طریق‬ ‫ان به درامدزایی برســد‪ ،‬حوزه هایی همچون مســکن نیز‬ ‫گشایش خواهد یافت‪ .‬اگر چنین اتفاقی رخ ندهد‪ ،‬دولت‬ ‫همچنان مورد تهاجم بی رحمانه تری قرار خواهد گرفت؛‬ ‫چراکه اصولگرایان می دانند اگــر نتوانند دولت اینده را در‬ ‫اختیار بگیرند‪ ،‬ممکن است هشت سال دیگر نیز دولت از‬ ‫دستشان خارج شود‪ .‬برای اینکه چنین اتفاقی رخ ندهد‪،‬‬ ‫تالش می کنند دولت فعلی را دولــت ناکارامد جلوه دهند‬ ‫و این مســاله را به جامعه القا کنند‪ .‬برنامه بعدی این است‬ ‫که اگر بار دیگر دولت روحانی ابقا شــود‪ ،‬دولتی باشد که‬ ‫همواره در خطر فروپاشی قرار دارد‪.‬‬ ‫ایا ایــن اتفاقــات و رفتارهــا و انچه شــما از ان‬ ‫تحت عنــوان نقــد اماری دولــت یــاد می کنید‪،‬‬ ‫می تواند باعــث توقف دولت فعلــی در میانه راه‬ ‫شود یا از رسیدن به دوره دوم باز بماند؟‬ ‫این اتفاق می تواند رخ دهد‪ .‬شاید بدترین دوره ای‬ ‫که دولــت در ایران طی کــرده ‪ ،‬دوره فعلی باشــد؛ چراکه‬ ‫نقدهایی کــه بایــد در دوره دوم دولت صــورت بگیرد‪ ،‬در‬ ‫دوره نخســت صورت می گیرد‪ .‬علت این مساله‪ ،‬انباشت‬ ‫انتظارات در دوره های پیشین به خصوص دوره هشت ساله‬ ‫احمدی نژاد است‪ .‬در اینجا انتظارات متراکم شده و کسی‬ ‫نپذیرفته است که این مساله به دلیل سیاست های دولت‬ ‫پیشین است‪ .‬برخی این مســاله را به فعل دولت کنونی و‬ ‫انچه هم اکنون در کشور جاری است‪ ،‬معطوف کرده اند‪.‬‬ ‫ما اکنون نقدهایی را می شــنویم که دولت های پیشین در‬ ‫دوره دوم می شنیدند و این یک وضعیت استثنایی است‪.‬‬ ‫کســانی که با دولت همراهی دارند باید در این زمینه یک‬ ‫بازی اجتماعی‪ ،‬بازی فکری و بازی زبانی راه بیندازند و بعد‬ ‫بتوانند از این وضعیت گذر کنند؛ در غیر این صورت ممکن‬ ‫است دولت دوره پایانی خود را طی کند‪.‬‬ ‫در کنار منتقدین دولت‪ ،‬جامعه نیز بخش دیگری‬ ‫از ماجراســت؛ یعنی انهــا نیز نقش خــود را ایفا‬ ‫می کننــد‪ .‬جامعه تا چه حــدی بــه انتقاداتی که‬ ‫از ســوی جریان سیاســی منتقــد دولت مطرح‬ ‫می شود اعتماد دارد و با ان همراهی می کند؟‬ ‫جامعه امروز ایران به وضعیتی رسیده که از حوزه‬ ‫سیاسی گذر کرده اســت‪ .‬ما پیرامون جامعه‪ ،‬با شرایطی‬ ‫سیاست‬ ‫‪211‬‬ ‫سیاست‬ ‫‪212‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاست‬ ‫مثال‪ ،‬اگر نکته ای که احمدی نژاد درباره اقای هاشــمی‬ ‫ مطرح کرد و او را نماد اشــرافیت اقتصــادی خواند درباره‬ ‫دولت روحانی نیز مطرح شــود‪ ،‬جامعــه خواهد گفت که‬ ‫احمدی نژاد به اشرافیت اقتصادی هاشمی پیونده خورده‬ ‫و اجازه نداده اســت قطره ای به مردم برسد‪ .‬اصولگرایان‬ ‫بیشــتر بــه ســراغ فســاد اخالقــی می رونــد تــا ناتوانی‬ ‫و عدم کارامــدی اقتصــادی؛ چراکه یکــی از مهم ترین‬ ‫مشکالت اصولگرایان این است که فاقد تئوری اقتصادی‬ ‫هستند‪ .‬البته این اشکال را اصالح طلبان و اعتدالگرایان‬ ‫نیز دارند و تئوری اقتصادی ندارند کــه بتوانند نابرابری ها‬ ‫را کاهــش دهنــد‪ .‬از همین روســت کــه اصولگرایان به‬ ‫مساله اسیب های اجتماعی می پردازند‪ ،‬درحالی که طبقه‬ ‫پایین جامعه اهمیتی بــه این موضوع نمی دهد‪ .‬اســیب‬ ‫اجتماعی مربوط به طبقه متوســط است؛ طبقه ای که هم‬ ‫از ســوی جریان اصولگرا و هم از ســوی دولــت اعتدالی‬ ‫تحت فشار قرار دارد‪ .‬این طبقه از یک سو نیازهایی همچون‬ ‫دموکراســی خواهی را از ســوی دولت اعتدالگرا بی پاسخ‬ ‫می بینــد و از ســوی دیگــر‪ ،‬اصولگرایان مســاله اخالق‬ ‫عمومی را بی پاسخ گذاشته اند‪ .‬اما اتفاق مهمی در رابطه‬ ‫با طبقه متوسط رخ داده اســت که هم از دولت اعتدالگرا‬ ‫عبور کرده و هــم از اصولگرایــان؛ «این طبقه به ســوی‬ ‫جامعــه مدنی حرکت کــرده و ان را دســتکاری می کند‪».‬‬ ‫طبقه متوســط در افکار‪ ،‬عالیق‪ ،‬ارزش هــا و قانون طبقه‬ ‫پایین دست می برد و ارزش های خود را به ارزش های عام‬ ‫و فراگیر تبدیل می کند‪ .‬درست است که ارزش های طبقه‬ ‫پایین اقتصادی است اما استفاده از امکانات مدرن برای‬ ‫این طبقه به شدت اهمیت می یابد؛ چراکه جامعه ما دارای‬ ‫بیشــترین جمعیت در فضای مجــازی‪ ،‬تلفن های همراه‬ ‫و مصرف اســت‪ .‬اینها همان حوزه هایی اســت که طبقه‬ ‫متوسط در انها حضور فعال دارد‪ .‬طبقه متوسطی که مورد‬ ‫هجمه اصولگرایــان قرار می گیرد در ایــن نقطه مقاومت‬ ‫خود را نشــان می دهد و طبقه پایین را کــه به ارزش های‬ ‫طبقه متوسط الوده شده‪ ،‬به مقاومت در برابر اصولگرایی‬ ‫وا می دارد‪ .‬جریان های دخیل در سیاســت گذاری اعم از‬ ‫اصولگرایان‪ ،‬اعتدالگرایان و اصالح طلبان درکی از بازی‬ ‫و نقش طبقه متوسط ندارند و تصور می کنند از انجایی که‬ ‫طبقه متوســط در دموکراســی خواهی محدود شــده اند‪،‬‬ ‫موضع منفی گرفته و به حاشــیه رفته اند؛ بنابراین باید دوز‬ ‫دموکراســی خواهی را باال برد‪ .‬این همان کاری است که‬ ‫اصالح طلبان انجام می دهند‪ .‬در مقابل‪ ،‬اصولگرایان این‬ ‫سیاســت را دنبال می کنند که دز دین گرایــی و دینداری را‬ ‫باال ببرند‪ .‬این دوگانه‪ ،‬دوگانه ای نیست که طبقه متوسط‬ ‫براســاس ان عمل کند‪ ،‬بلکــه وارد حیطه هایی همچون‬ ‫زندگی مردم‪ ،‬ساحت مدنی و فراگیر کردن ارزش های خود‬ ‫شده است‪ .‬طبقه متوسط می تواند هر لحظه در چارچوب‬ ‫این حوزه هــا‪ ،‬حادثه ایجاد کند و این همان چیزی اســت‬ ‫که تفاوت میان طبقه پایین و طبقه متوسط را رقم می زند‪.‬‬ ‫از چه منظری؟‬ ‫از همین منظری که به ان اشــاره کــردم؛ چراکه‬ ‫ارزش های خود را فراگیــر کرده و در حــوزه جامعه مدنی‬ ‫ایفای نقش می کند‪ .‬ســینما‪ ،‬تئاتر‪ ،‬موســیقی‪ ،‬استادان‬ ‫دانشــگاه‪ ،‬فعاالنه حوزه مــد‪ ،‬فعاالن تولید افــکار مدرن‬ ‫و ســنتی در تمام جامعــه تاثیرگــذار هســتند و می توانند‬ ‫ساحت اینده را رقم بزنند‪ .‬راه حل چیست؟ یا اصولگرایان‬ ‫باید با طبقه متوســط کنار بیایند یا جریــان دولت‪ .‬جریان‬ ‫اصولگرایی که ســر اشتی با طبقه متوســط ندارد؛ چراکه‬ ‫دغدغه اش به طبقه پاییــن نزدیک اســت و از قضا برای‬ ‫تهییج طبقه پایین به طبقه متوســط حملــه می کند؛ البته‬ ‫که اشتباه می کند‪ .‬پس یک ظرفیت و توانایی بسیار ساده‬ ‫برای دولت اعتدالگرا و جریــان اصالحات وجود دارد که‬ ‫به بازی با طبقه متوســط ادامه دهد؛ طبقه متوســطی که‬ ‫میانداری می کند و در قبال طبقه پایین جامعه‪ ،‬نقش خود‬ ‫را ایفا می نماید‪ .‬این بدین معناست که بازی طبقه متوسط‬ ‫معطوف به طبقه پایین جامعه است اما الزاما تز برابری در‬ ‫ان نقش ندارد‪ ،‬بلکه توســعه و فراگیر کــردن ارزش های‬ ‫زندگی حائز اهمیت است‪.‬‬ ‫یا می توان گفت که طبقه متوسط بیشتر خود را‬ ‫به موضــوع دموکراســی خواهی معطوف کرده و‬ ‫طبقه پایین به ســمت ایدئولوژیک کردن زندگی‬ ‫خود حرکت کرده است‪.‬‬ ‫من چنیــن حرفی نــزدم‪ .‬طبقه متوســط دو بازی‬ ‫همزمان‪ ،‬همراه‪ ،‬پیوسته و ترکیبی دارد که یک نوع بازی‪،‬‬ ‫سیاست پیشــگی و ارمانخواهی در مورد خودش اســت‪.‬‬ ‫این حرکت طبقه متوســط برای ان اســت که طبقه پایین‬ ‫جامعه را با خود برای اســتفاده از امکانــات زندگی مدرن‬ ‫همراه کند‪ .‬این بازی دوگانه بســیار مهم که طبقه متوسط‬ ‫به طــور توامان انجــام می دهد‪ ،‬قدرت اصلــی اجتماعی‬ ‫را در اختیار ایــن طبقه می گذارد‪ .‬اگــر اصولگرایی این را‬ ‫بپذیرد‪ ،‬احتماال می تواند دغدغه زندگی را از طریق طبقه‬ ‫متوسط در اختیار بگیرد‪ .‬البته اصولگرایی نمی تواند طبقه‬ ‫متوسط را فعال کند اما می تواند نمایندگان این طبقه را در‬ ‫راستای خواسته های خود در اختیار بگیرد تا بتواند انها را‬ ‫در کنار تز نابرابری اقتصادی‪ ،‬همراه کند و انها را به عناصر‬ ‫گفتمانی برساند‪ .‬البته باور من این است که اصولگرایان‬ ‫به دغدغه های طبقه متوســط توجهی نمی کنند‪ ،‬در عین‬ ‫حال‪ ،‬طبقه متوســط به بازی دوگانه خــود ادامه می دهد‪.‬‬ ‫گروه و جریانی که بازی دوگانه طبقه متوسط را به رسمیت‬ ‫بشناسد‪ ،‬برنده فردای سیاست در ایران است‪.‬‬ ‫برداشــتی کلی در جامعه وجــود دارد و ان‪ ،‬این‬ ‫اســت که طبقه پایین و بخــش قابل توجهی از‬ ‫توده ها به دلیل ایدئولوژی جریان اصولگرا از این‬ ‫جریان حمایت می کنند و شــعارهای معیشــتی‬ ‫جریان اصولگــرا‪ ،‬ذیل این دلیل قــرار می گیرد‪.‬‬ ‫شما تا چه حدی این تعبیر را قبول دارید؟‬ ‫به نظر من این طور نیست‪ .‬همان بخشی از طبقه‬ ‫پایین جامعه شــعارهای اصولگرایان را دنبال می کنند که‬ ‫تاکنون دنبال کرده اند و ان چیزی جز قدرت بیست درصد‬ ‫جامعه نیســت؛ بخش اعظم جامعه‪ ،‬این شعارها را دنبال‬ ‫نمی کند‪ .‬ســنت گرایان جامعــه ایران مخاطبان ســنتی‬ ‫و تاریخــی اصولگرایان هســتند‪ .‬بقیه جامعــه در اختیار‬ ‫کسانی اســت که بتوانند ان را به خوبی مدیریت کنند؛ ‪15‬‬ ‫تا ‪ 20‬درصــد جامعه در اختیار کســانی اســت که دغدغه‬ ‫دموکراســی خواهی دارند و ســطح میانی جامعه کســانی‬ ‫هســتند که دغدغه زندگی دارند‪ .‬مخاطــب این جریان‪،‬‬ ‫طبقه متوسط است که نمی تواند با اصولگرایی اشتی کند‬ ‫و با ان تضاد دارد‪.‬‬ ‫این جریان هیچ گاه به ســمت اصولگرایی نمی رود؛‬ ‫یا عمل نمی کند و یا اینکه از طبقه متوسط تبعیت می کند‪.‬‬ ‫متاســفانه عقالنیتی در جریان اعتدال گرا و اصالح طلب‬ ‫وجود ندارد که بخواهد ظرفیت طبقه متوسط را به رسمیت‬ ‫بشناســد یا نیرویی تولید کند که بتواند چنین ارتباطی را با‬ ‫یکی از ضعف های بزرگ دولت این است‬ ‫که بر نظام سازمانی بوروکراسی موجود‬ ‫در کشور حاکم نیست‪ .‬البته این ضعف به‬ ‫دولت فعلی اختصاص ندارد و قابل تعمیم‬ ‫به همه دولت هاست؛ بوروکراسی موجود‬ ‫در کشــور کار خــود را انجــام می دهد و‬ ‫نه تنهــا در اختیــار دولــت نیســت بلکه‬ ‫معارض دولت هم هست‬ ‫این بخش و تفکر که قدرت تحرک بخشی جامعه را دارد‪،‬‬ ‫برقرار کند‪.‬‬ ‫شــما می گویید که قرار اســت طبقه متوسط از‬ ‫اینجای کار به بعد نقش بسیار مهمی را در جامعه‬ ‫ایفا کند و‪...‬‬ ‫تا امروز همیــن کار را کرده اســت‪ .‬اصولگرایان‬ ‫هیچ گاه اجــازه نداده بودند که فــردی مانند اقای روحانی‬ ‫که خــود ریشــه در جریــان اصولگرایی دارد‪ ،‬بــه مراتب‬ ‫باالیی در عرصه سیاست برســد‪ .‬چه کسی زمینه حضور را‬ ‫فراهم کرد؟ طبقه متوسط‪ .‬چه کسی باعث پوست اندازی‬ ‫روحانی می شود؟ باز هم همین طبقه متوسط‪ .‬چهره های‬ ‫سیاســی بســیاری وجود دارند که چنین اتفاقی برای انها‬ ‫رخ داده و پوســت انداخته اند‪ .‬این فشــار همان ایده ها‪،‬‬ ‫خواســته ها‪ ،‬ارمان هــا و دغدغه هایی اســت کــه طبقه‬ ‫متوسط به طور فراگیر در جامعه دنبال می کند‪ .‬من جامعه‬ ‫فردا را جامعــه ارزوهای طبقه متوســط می دانم و معتقدم‬ ‫نیروی تحول افرین فردای ایران‪ ،‬طبقه متوســط اســت‪.‬‬ ‫رئیس جمهور فردای ایران برخاسته از طبقه متوسط خواهد‬ ‫بود و دغدغه های این طبقه را دنبال می کند‪.‬‬ ‫سوال اینجاست که این طبقه متوسط چه نگاهی‬ ‫نســبت به جریان منتقــد دولــت دارد؛ جریانی‬ ‫که تــاش می کند خود را به عنــوان طیف اصلی‬ ‫مخالف دولت به جامعه معرفی کند‪.‬‬ ‫یکی از ویژگی های مهم طبقه متوسط این است‬ ‫که رادیکال و ایدئولوژیک نیســت؛ از این رو‪ ،‬ایدئولوژی‬ ‫تولید نمی کند‪ .‬طبقه متوســط‪ ،‬رادیکال نیست و در برابر‬ ‫منتقدان رادیکال می ایســتد‪ ،‬به همین دلیل در مقایســه‬ ‫در قبال جریانی که معترض به اوســت‪ ،‬واکنش اعتراضی‬ ‫انجام نمی دهد و به گروه و جریان سیاسی تبدیل نمی شود‪.‬‬ ‫طبقه متوســط قدرت در موضــع نقد قرار گرفتــن دارد اما‬ ‫درصدد پاسخ اعتراضی نیست‪.‬‬ ‫چرا چنین اقدامی انجام نمی دهد؟‬ ‫هم دلیل تجربــه تاریخی و هم به ایــن دلیل که‬ ‫موقعیت اجتماعی که در ان قــرار دارد‪ ،‬به موضوع زندگی‬ ‫بازمی گــردد‪ .‬طبقــه متوســط می فهمــد و به خوبی درک‬ ‫می کند که اصل داستان کجاست‪ .‬به همین دلیل‪ ،‬عموم‬ ‫دولت هایی که امده انــد‪ ،‬تالش کرده اند که یک «شــبه‬ ‫طبقه متوسط» بســازند‪ .‬تمام تالش دولت احمدی نژاد‪،‬‬ ‫ساختن یک طبقه متوسط جدید بود؛ چراکه طبقه متوسط‬ ‫به خواســته های دولت وقت تــن نداد‪ .‬این دولت شــبه‬ ‫طبقه متوسط نساخته اما متاسفانه نسبت به طبقه متوسط‬ ‫بی اعتناســت‪ .‬من فکــر می کنم کــه طبقه متوســط تن‬ ‫نمی دهــد و انتقــادات جریــان مخالف دولت را اســاس‬ ‫تحلیل های خود قرار نمی دهد امــا درعین حال می تواند‬ ‫به نوعی موردهجمه قرار بگیرد‪ .‬این هجمه زمانی صورت‬ ‫می گیرد که طبقه متوســط بیاید و گفتمانــی ترکیبی میان‬ ‫ارزش های زندگــی مــدرن و گــذر از نابرابــری از طریق‬ ‫اصولگرایی ساخته شود‪.‬‬ ‫البته من احتمــال اندکی می بینم کــه اصولگرایی‬ ‫به ارزش هــای طبقه متوســط تــن بدهد؛ کســانی که به‬ ‫ارزش های طبقه متوســط بها می دهند‪ ،‬وضعیت موجود‬ ‫را به رسمیت شــناخته اند و از ســاحت ایدئولوژیک خارج‬ ‫شده اند‪ ،‬خیلی زود از جریان اصولگرایی خارج می شوند‪.‬‬ ‫اگر چنین اتفاقی رخ دهد‪ ،‬رخداد مثبتی است و اصولگرایی‬ ‫مدرن شکل می گیرد‪.‬‬ ‫حمله مخالفان دولت به طبقه متوسط تا چه حدی‬ ‫انها را به دولت روحانی نزدیک می کند؟‬ ‫طبقه متوسط برچســب روحانی و دولت اعتدالی‬ ‫است‪ .‬طبقه متوســط می تواند دولت اعتدالی را به دولتی‬ ‫اصالحی تبدیل کنــد و جایگزین دولــت روحانی‪ ،‬دولتی‬ ‫مشابه خاتمی اســت‪ .‬یک اتفاق مهم می تواند این باشد‬ ‫علیرضا زاکانی به عنوان نماینده‬ ‫تهران و رئیس کمیسیون برجام‬ ‫انتقادات تندی به دولت وارد‬ ‫کرده است‬ ‫رسانه های منتقد دولت توجه به‬ ‫مسائل معیشتی مردم را محور‬ ‫انتقادات خود قرار داده اند‬ ‫کرده و این تکثر به ایجاد حفره های متفاوت منجر شــده‬ ‫اســت‪ .‬کنشــگری این جریان به حل مســائل بســیاری‬ ‫انجامیده اســت‪ .‬برای مثال‪ ،‬بســیاری از مــردم در باب‬ ‫کاهش فقر‪ ،‬سرطان‪ ،‬اعتیاد‪ ،‬کودکان خیابانی و زندانیان‬ ‫نیازمند منسجم شده اند‪ .‬این کار را دولت و جریان اصولگرا‬ ‫انجام نمی دهند اما مردم انجام نمی دهند‪.‬‬ ‫اگر بخواهیم دولــت را در برخورد بــا منتقدان و‬ ‫جریان مخالف دولت نقد کنیم‪ ،‬به چه نتیجه ای‬ ‫می رســیم؟ ممکن اســت در برخی موارد دولت‬ ‫برخورد تندی با مخالفان خــود انجام دهد اما در‬ ‫برخی موارد نیز سکوت اختیار کرده است‪.‬‬ ‫دولت قیل و قال کرده؛ توانایی ســازمانی در حل‬ ‫مســاله ندارد‪ .‬در برخی موارد رئیس جمهور‪ ،‬ســخنگوی‬ ‫دولت یا یکی از اعضای کابینه عصبانی شــده اند و کاری‬ ‫بیــش از ایــن نکرده اند‪ .‬علت این مســاله این اســت که‬ ‫قوه قضاییه وظیفه مجازات و برخورد با متخلفان را دارد اما‬ ‫چنین اقدامی نکرده است‪ .‬علت دیگر‪ ،‬بوروکراسی اداری‬ ‫است؛ یکی از ضعف های بزرگ دولت این است که بر نظام‬ ‫سازمانی بوروکراســی موجود در کشور حاکم نیست‪ .‬البته‬ ‫این ضعف به دولت فعلی اختصاص ندارد و قابل تعمیم به‬ ‫همه دولت هاست؛ بوروکراسی موجود در کشور کار خود را‬ ‫انجام می دهد و نه تنها در اختیار دولت نیست بلکه معارض‬ ‫دولت هم هست‪.‬‬ ‫دلیل ســومی هم وجود دارد و ان این است که همه‬ ‫ظرفیت دولت در اختیار رئیس جمهور قرار داده شــده و او‬ ‫به تنهایی کار خود را پی می گیرد؛ درحالی که باید الیه ای‪،‬‬ ‫نیرویی یا یک عقل منفصلی وجود داشت و او این وضعیت‬ ‫را پی می گرفت‪.‬‬ ‫چرا چنین اتفاقی رخ نداده است؟‬ ‫زیرا تشخیص دولت این اســت که چنین نیرویی‬ ‫می تواند در کار دولت اختالل ایجــاد کند؛ همان طور که‬ ‫در دولت خاتمی و احمدی نژاد این اتفــاق رخ داد‪ .‬دولت‬ ‫به این نتیجه رسیده اســت که از خیر و شر این نیرو بگذرد‬ ‫اما نمی داند که همه بار بر گردن خود دولت است‪ .‬همین‬ ‫اتفاق باعث می شــود کــه رئیس جمهور عصبانی شــود؛‬ ‫درحالی کــه این اتفاق شایســته دولتی نیســت که دارای‬ ‫دســتگاه بوروکراســی اســت و نیروهایی در اختیــار دارد‬ ‫که می توانند ایــن کار را انجام دهند و دولــت فقط بر انها‬ ‫نظارت کند‪.‬‬ ‫وزارت دادگستری دولت تعطیل است‪ ،‬وزارت علوم‬ ‫در دفاع از دانشجویان و اســاتید طبقه متوسط و صاحبان‬ ‫فکر و اندیشــه تعطیل اســت‪ .‬این درحالی است که این‬ ‫وزارتخانه ها می توانند کار خود را انجام دهند و کار به جایی‬ ‫نرسد که رئیس جمهور عصبانی شود‪.‬‬ ‫نکته اخر این اســت که برخی معتقدند دولت از‬ ‫چنین اتفاقی اســتقبال می کنــد؛ یعنی پذیرای‬ ‫جریان منتقدی اســت که علیه او موضع گیری‬ ‫می کند و دربــاره همه اتفاقات‪ ،‬دولــت را مقصر‬ ‫جلوه می دهد تا بگوید ما راه حل داریم و می توانیم‬ ‫در اینده شرایط را تغییر دهیم‪ .‬دولت می خواهد‬ ‫این اتفاق منجر به شکل گیری یک دوقطبی شود‬ ‫و از تکرار دولتی که مردم خاطره خوشــی از ان‬ ‫ندارند‪ ،‬جلوگیری کند‪.‬‬ ‫من فکر نمی کنم کــه چنین هوشــمندی در این‬ ‫دولت وجود داشته باشــد‪ .‬اینکه دولت فعلی مخالف خود‬ ‫را تقویت کند تا به واســطه ان گفتمان خود را تقویت کند‪،‬‬ ‫در این دولت دیده نمی شــود‪ .‬همه وزرای این دولت اول‬ ‫در مقابل مخالفانشــان کوتاه امده اند نــه در برابر حامیان‬ ‫خود‪ .‬نکته دیگر این اســت که هیچ کدام از عناصر دولت‬ ‫توانایی ایجاد چنین چالشــی را نداشته و ندارند‪ .‬پس یک‬ ‫نیروی مخالف دولت که ضعف های دولت را نمایندگی کند‬ ‫تا قوت های دولت نمایان شود‪ ،‬در این دولت پیش نیامده‬ ‫است‪ .‬شاید برخی مطبوعات منتقد جریان اصولگرا چنین‬ ‫کاری را انجام می دهند‪ ،‬زیرا نمی دانند چه رفتاری در قبال‬ ‫دولت در پیش بگیرند‪.‬‬ ‫مطبوعات جریان اصالح طلب؟‬ ‫بلــه‪ .‬عمر دولت در دوره نخســت در حــال اتمام‬ ‫اســت اما انها هنــوز نمی دانند بایــد چه رفتــاری در قبال‬ ‫دولت در پیش بگیرند‪ .‬این درحالی است که اصولگرایان‬ ‫از روز نخســت ایســتاده بودند که چرا این دولت ســرکار‬ ‫امده اســت‪ .‬اصولگرایی این گونه وانمــود می کند که در‬ ‫انتخابات مجلس به پیروزی رســیده اســت اما من چنین‬ ‫اتفاقی را بعید می دانم‪ .‬اگر چنیــن اتفاقی در مجلس رخ‬ ‫داده باشد‪ ،‬اعتدالیون برنده بازی هستند‪ .‬یعنی اگر با این‬ ‫ردصالحیت ها اکثریت مجلس از ان اصولگرایان شــود‪،‬‬ ‫دولت از هم اکنون پیروز انتخابات اینده اســت؛ چراکه با‬ ‫جامعه پیوند می یابد‪ .‬برخی تصور می کنند که اگر اکثریت‬ ‫مجلس اینده اصولگرا باشــد‪ ،‬دولت ســرنگون می شــود‬ ‫درحالی که این مساله به طور معکوس جلوه خواهد کرد‪.‬‬ ‫البته در انتخابات اخیر مجلس‪ ،‬مشارکت نسبت‬ ‫به دوره های گذشــته به شــدت افزایش یافت؛‬ ‫اتفاقی که رای جریان اصالح طلب و اعتدال گرا‬ ‫را به طور قابل توجهی افزایش داد‪.‬‬ ‫منطق باال رفتن مشارکت در انتخابات اخیر‪ ،‬همان‬ ‫فعال شدن بخش جامعه ای اســت که طبقه متوسط او را‬ ‫فعال کرده و به او منطق مشارکت داده است‪ .‬طبقه متوسط‬ ‫این مساله را به شــهروندان گوشزد کرد که سرنوشت شما‬ ‫در این است که مشارکت کنید تا اصولگرایان پیروزمیدان‬ ‫نباشند‪ .‬این مساله‪ ،‬مصداق ســخن من در باب اثرگذاری‬ ‫طبقه متوسط است‪.‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫که طبقه متوســط به دلیــل ناکارامــدی دولــت فعلی در‬ ‫ساماندهی طبقه متوســط‪ ،‬بعد از روحانی به سراغ دولتی‬ ‫برود که از جنس اصالح طلبی باشد‪ .‬نشانه هایی برای این‬ ‫اتفاق وجود دارد؛ این طبقه معتقد اســت که دولت فعلی‬ ‫هیچ یک از ارمان های طبقه متوســط را دنبال نمی کند و‬ ‫به دغدغه دموکراســی خواهی بی اعتناســت‪ .‬این اتفاق‬ ‫ممکن است منجر به ان شــود که این طبقه به دنبال تفکر‬ ‫و چهره جدیدی باشد که به اصالح طلبی نزدیک تر است‪.‬‬ ‫ممکن است پیش از انکه اصولگرایی از روحانی عبور کند‪،‬‬ ‫الیه ای از طبقه متوســط از رئیس جمهور عبــور کند؛ این‬ ‫اتفاق محتمل است‪.‬‬ ‫ایا این اتفاق در کنار رهبری جامعه از سوی طبقه‬ ‫متوســط و فرهنگ ســازی در جامعه‪ ،‬می تواند‬ ‫توده های جامعه را با انها همراه کند؟‬ ‫برخالف تصور اصولگرایان‪ ،‬توده های جامعه ما‬ ‫مجموعه سازمان یافته‪ ،‬تمرکزگرا و سنتی نیستند‪ .‬ما دچار‬ ‫تکثر نیروهای اجتماعی شده ایم و به جایی رسیده ایم که‬ ‫طبقه پایین جامعه نیز دچار همین معضل شده است‪ .‬این‬ ‫اتفاق سبب شده است که طبقه متوسط ارمان های خود را‬ ‫به شکل متفاوتی در نظام اجتماعی بازتولید کند‪ .‬حاصل‬ ‫این اتفاق نوعی تکثر است و ممکن است بخشی که جامعه‬ ‫هدف اصولگرایان است‪ ،‬به ســمت جریان مقابل تمایل‬ ‫پیدا کند‪ .‬البته ممکن است عکس این اتفاق نیز رخ دهد‪.‬‬ ‫نکته مهمی که وجود دارد این است که ما از عصر رهبران‬ ‫نمادها و رهبــران واحد تاریخــی در ایران گــذر کرده ایم‬ ‫و رهبران و کنشــگران گروهی داریم‪ .‬ایــن همان چیزی‬ ‫است که اصولگرایی درک ان را ندارد؛ چراکه گفتمانش‪،‬‬ ‫گفتمان عام و مرکزیت انسان های اصلی و واحد است‪.‬‬ ‫در ماجــرای گفتمان جامــع طبقه متوســط‪ ،‬تکثر‬ ‫رهبــران وجــود دارد و شــما نوعــی ســردرگمی را در باب‬ ‫تشخیص این مساله می بینید که ممکن است در اینجا هم‬ ‫اتفاق بیفتد‪ .‬برای مثال برخی همچنان به دنبال این هستند‬ ‫که افراد مهــم ورزش یا ســینما را دنبال کننــد درحالی که‬ ‫لحظه به لحظه‪ ،‬پوست می اندازند‪ .‬این اتفاق در ورزش‪،‬‬ ‫سینما‪ ،‬دانشــگاه و‪ ...‬رخ می دهد و به همین دلیل است‬ ‫که اصولگرایی را به رســمیت نمی شناســند‪ .‬بخش سنتی‬ ‫جامعه که با اصولگرایی همراهی می کند‪ ،‬همان ‪ 15‬تا ‪20‬‬ ‫درصد جامعه است‪.‬‬ ‫یعنی شما معتقدید که پایگاه های سنتی همچون‬ ‫مساجد‪ ،‬هیات های مذهبی و‪ ...‬قدرت سابق را‬ ‫در برابر طبقه متوسط ندارند؟‬ ‫انهــا همچنان قــدرت اولیــه و حداقلــی خود را‬ ‫دارند امــا این قدرت‪ ،‬ســازمان یافته اســت‪ .‬ایــن مراکز‬ ‫به مراکــز ســازمان یافته تبدیــل شــده اند و انعطاف پذیر‬ ‫نیستند؛ امکان پذیرش ایده های جدید را ندارند و به همان‬ ‫ایده های تعریف شده پیشین بســنده می کنند‪ .‬این مساله‬ ‫با انعطاف پذیــری عمومی و جابه جا شــدن مکرر چهره ها‬ ‫متفاوت است‪.‬‬ ‫این جریان سازمان یافته اســت و در همه جا فعالیت‬ ‫می کند و به دلیل فراگیر بودن و بلند بودن صدایش‪ ،‬قدرت‬ ‫ظاهری فراوانی دارد‪ .‬البته اصالح طلبی و اعتدال گرایی‬ ‫نیز می تواند به همین معضل دچار شــود؛ یعنی به صورت‬ ‫متجســد عمل کند‪ .‬انچه این موضوع را موردســوال قرار‬ ‫داده طبقه متوسط است که به الیه های غیرسازمان یافته‬ ‫و نیمه سازمان یافته دسترسی دارد‪ .‬چگونه دسترسی دارد؟‬ ‫حزب و روزنامه ندارد اما ایده های خود را از طریق تلویزیون‬ ‫منتقل می کند‪ .‬برای مثال‪ ،‬ســریال کیمیا‪ ،‬معمای شاه‪،‬‬ ‫شهرزاد یا یک موسیقی جدید ســنتی یا پاپ همین کار را‬ ‫انجام می دهد‪.‬‬ ‫تا دیروز اقای شجریان بود و امروز همایون شجریان‬ ‫است‪ .‬این همان ظرفیتی اســت که نظام اجتماعی پیدا‬ ‫سیاست‬ ‫سیاست‬ ‫‪213‬‬ ‫تقابل نمادها‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫شکاف برجام‬ ‫برجام یک نماد در سیاست خارجی ایران است‪ ،‬برخی این نماد را نشانه ای از تمایل ایران برای‬ ‫ادغام در نظام جهانی تصور می کنند و برخی در مقابل برجــام را مصالحه ای تاکتیکی برای عبور از‬ ‫دورانسختتعبیروتفسیرمی کنند‪.‬ازهمینرودرفردایاجرایبرجامتقابلمیاندوجریانلیبرال‬ ‫وانقالبیدررابطهباالزاماتسیاست خارجیایراندردورهپسابرجامدرگرفت‪ .‬هنوزمشخصنیست‬ ‫سمتوسویتحوالتمنطقهتوازنرابهسمتکدامیکازایندوجریانداخلیتغییرخواهدداد‪.‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪214‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫برجامچهتاثیریبرسیاستایرانمی گذارد؟‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫برجام چگونه‬ ‫به تصویب رسید؟‬ ‫ائتالف دموکرات ها ‪ -‬میانه روها‬ ‫برجام برای تقویت میانه روها بود؟‬ ‫مهدی فضائی و حسن بهشتی پور‬ ‫درباره نقش برجام در سیاست ایران‬ ‫با یکدیگر مناظره کردند‬ ‫کار روحانی بعد از برجام‬ ‫سخت تر شد‬ ‫گفت وگوی مثلث‬ ‫با محمدسعید احدیان‬ ‫‪215‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫‪1‬‬ ‫انچه اکنون بیش از هر چیز دیگری صحنه سیاست‬ ‫ایران را تحت تاثیر خــود قرار داده؛ «برجام » اســت‪ .‬در‬ ‫همین ابتدای نوشــتار هم می تــوان بر همیــن مبنا ادعا‬ ‫کرد که فعال و البتــه تا اطالع ثانوی ایــن مولفه اصولگرا‬ ‫و اصالح طلب نیســت که نیروهای سیاســی ایــران را از‬ ‫یکدیگر متمایز می کند‪ .‬انچه اکنون وجه تمایز کنشگران‬ ‫سیاست ایران شــده موافقت و یا مخالفت با برجام است‪.‬‬ ‫همان پدیده ای که می توان ان را «پیداش دوقطبی دالور‪/‬‬ ‫دلواپس» نام نهاد‪ .‬به دیگر سخن اینکه صورت سیاست‬ ‫ایــران در نیمه دوم دهه نود به شــکل دیگــری رخ نمایی‬ ‫می کند و البته در همین کانتکس هم می توان به تحلیل و‬ ‫پیش بینی همنشینی ها و جدا شدن های نیروهای سیاسی‬ ‫پرداخت‪.‬‬ ‫پایان دو قطبی سنتی‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪216‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫وقتی مســجل شــد که اکبــر هاشمی رفســنجانی‬ ‫نمی توانــد یکــی از حاضــران در رقابــت انتخابــات‬ ‫ریاست جمهوری سال ‪ 92‬باشــد‪ ،‬تحلیلگران به این فکر‬ ‫می کردند که انتخابات ‪ 92‬بر اساس رقابت چه گفتمان ها‬ ‫و چه قطب هایی شکل خواهد گرفت‪.‬‬ ‫انها از یک ســو با چنــد اصولگرا در صحنــه مواجه‬ ‫بودند که صرف نظــر از دیدگاهای متفاوتشــان در برخی‬ ‫موضوعات‪ ،‬تقریبــا همگی (الاقل از دید مــردم) مدافع‬ ‫وضع مو جود به شــمار می امدند‪ .‬ان ســوی میدان رقابت‬ ‫هم دو نفر حضور داشــتند که اگر چه می شــد انها را منتقد‬ ‫وضع موجود نامید اما سابقه بازیگری سیاسی انها چندان‬ ‫نشــانه ها و کدهایی به تحلیلگران نمــی داد که برای انها‬ ‫شانسی برای ایجاد یک قطب منظور کنند‪ .‬اما یکباره همه‬ ‫چیز تغییر کرد‪.‬‬ ‫زمین بازی تازه ای طراحی شــد و در دوسوی میدان‬ ‫یک میل به وجود امد برای ایجاد یــک دو قطبی تازه؛ چه‬ ‫بهانه ای بهتر از نامزدی دو مسئول ســابق و وقت پرونده‬ ‫هســته ای ایران‪ .‬یک طرف ســعید جلیلی و مقابلش هم‬ ‫حسن روحانی‪ .‬وقتی این دو قطبی پدیدار شد دیگر کسی نه‬ ‫به شانس باالی محمد باقر قالیباف در نظرسنجی ها توجه‬ ‫داشت و نه کسی به این فکر می کرد که معاون اول دولت‬ ‫سید محمد خاتمی هم یکی از نامزدهای انتخابات است‪.‬‬ ‫سعید جلیلی در یک تصمیم غیر منتظره وارد رقابتی‬ ‫مهم شده بود و تازه از همین جاست که اکت های مهم از‬ ‫دوران سیاست ورزی او را می بینیم‪ .‬انجا که او به جای نامزد‬ ‫پیشین جبهه پایداری راهی اتاق کار ایت الله مصباح یزدی‬ ‫می شــود و پس از یک مذاکره مهم نمــازش را به ایت الله‬ ‫اقتدا می کند و تبدیل می شــود به کاندیدای مورد حمایت‬ ‫رئیس موسسه امام خمینی(ره)‪ .‬این تازه اغازی است بر فاز‬ ‫جدید زندگی سعید جلیلی‪ .‬او در مناظره ها به همراه حسن‬ ‫روحانی یک دوقطبی ایجاد می کند تا نتیجه انتخابات ‪92‬‬ ‫چیزی شود که تقریبا هیچ تحلیلگری الاقل تا قبل از خرداد‬ ‫ان را پیش بینی نمی کرد‪.‬‬ ‫از نتیجه انتخابات که بگذریم حاصل ان دو قطبی‪،‬‬ ‫تغییراتی مهم را در جانشــینی نیروهای سیاسی پی ریزی‬ ‫کرد که وقتی با ادامه مذاکرات هسته ای و نتایج حاصل از‬ ‫ان همراه شد خیلی از مولفه های تعیین کننده را تغییر داد‪.‬‬ ‫شاید تصور تحلیلگران این بود که رسیدن موعد انتخابات‬ ‫مجلس و از تب و تاب افتادن ماجراهای توافق هسته ای‬ ‫تا اســفند ماه موجب شــود که اصولگرایان باز به یکدیگر‬ ‫نزدیک شده و تاریخ مصرف دوقطبی دالور –دلواپس تمام‬ ‫شود‪ .‬این گمانه البته از هم نشــینی های بزرگان اصولگرا‬ ‫برای تهیــه لیســت انتخاباتــی تقویت می شــد‪ .‬اما گویا‬ ‫اتفاقات دیگری هم در راه بود‪.‬‬ ‫کمیسیونی ویژه‬ ‫کمیســیون برجام یک بار دیگر رقابــت داغی میان‬ ‫موافقــان و مخالفان برجــام ایجــاد کرد‪ .‬حــاال که این‬ ‫کمیسیون به وجود امده بود دیگر چیزی برای پنهان کردن‬ ‫وجود نداشت‪ .‬یک رقابت سخت درگرفته بود‪ .‬همه امده‬ ‫بودند‪.‬‬ ‫همه می خواســتند حرف بزنند‪ .‬همه می خواســتند‬ ‫سیاســت ایران را تحت تاثیر قرار دهند‪ .‬همین جا بود که‬ ‫شــکاف دالور و دلواپس بیش از همیشه نمایان شد‪ .‬یک‬ ‫واقعیــت همین جا رخ نمایــی کــرد‪ .‬اصولگرایان همگی‬ ‫مانند سعید جلیلی فکر نمی کردند‪ .‬میان انها دیدگاه های‬ ‫متفاوتی هم وجود داشت‪ .‬این را می شد به سادگی از متن‬ ‫مذاکرات کمیسیون برجام فهمید‪.‬‬ ‫به همین دلیل هم بود که ابواترابی فرد‪ ،‬عالءالدین‬ ‫علی اکبر صالحی و محمدجواد‬ ‫ظریف روزهای سختی در‬ ‫پارلمان داشتند‬ ‫بروجــردی‪ ،‬علی اکبر والیتی‪ ،‬علــی الریجانی و دیگرانی‬ ‫مانند انها این قدر صریح و شــفاف از برجام و محمد جواد‬ ‫ظریف دفاع می کردند و ابایی هم نداشــتند از اینکه سعید‬ ‫جلیلی را مورد ســوال قرار دهند‪ ،‬حتی اگر این سوال انها‬ ‫زینت بخش ویترین رسانه های اصالح طلب و رقیب باشد‪.‬‬ ‫ســعید جلیلی اما وقتی دوباره به کمیســیون برجام‬ ‫رفت خاطره دو ســال پیش را زنده کرد‪ .‬چند روز بعد از ان‬ ‫هم البته اتفاقات مهم تری در صحن علنی افتاد‪ .‬انجا که‬ ‫دیگر اصالح طلبان به جهت تعداد قلیل شــان در مجلس‬ ‫نمی توانســتند اکتی تاثیر گذار در پروســه تصمیم گیری‬ ‫داشــته باشــند این علی الریجانی و همراهانش بودند که‬ ‫تمام قد روبه روی رفقای سیاســی ســابق خود ایستادند و‬ ‫برجام را از مانع پارلمان رد کردند‪ .‬ان روز جنجالی مجلس‬ ‫باز نشان داد که دیگر این دو قطبی اصولگرا ‪ /‬اصالح طلب‬ ‫نیســت که صحنه سیاست ایران را شــکل می دهد‪ .‬دوره‬ ‫تازه ای جــان گرفتــه؛ دو قطبــی دالور ‪ /‬دلواپس شــکل‬ ‫گرفته است‪.‬‬ ‫پارلمان جدید‬ ‫ان دو قطبــی دالور‪ /‬دلواپــس حتمــا از مهمتریــن‬ ‫مولفه های به وجود امدن نتیجه انتخابات هفتم اسفند بوده‬ ‫است‪ .‬علی الریجانی‪ ،‬حامیان دولت و اصالح طلبان یعنی‬ ‫سه ضلعی که جبهه موافقان برجام را تشکیل می دهند حاال‬ ‫با جمعیتی قابل توجه وارد مجلس شده اند و از اتفاق‪ ،‬این‬ ‫مخالفان برجام در تهران هستند که نتوانستند حتی یک نفر‬ ‫را به پارلمان بفرستند‪.‬‬ ‫حاال تحلیلگران‪ ،‬سخن قالبشان این است که همین‬ ‫دو قطبی موافقان برجام و مخالفان ان اســت که شــکل‬ ‫سیاســی داخل پارلمان را ســامان خواهــد داد‪ .‬بر همین‬ ‫مبنا هم هســت که انها می گویند خیلی بعید است که علی‬ ‫الریجانی فراکســیون اصولگرایان را پدید اورد که درون‬ ‫ان بتــوان مخالفان برجــام را نیز جــای داد‪ .‬تحلیلگرانی‬ ‫هم هســتند که می گویند همین موافقت با برجام باردیگر‬ ‫الریجانی و اصالح طلبان را همنشین یکدیگر خواهد کرد‬ ‫تا پدیده ای تازه شکل گرفته و فراکسیون هایی متولد شوند‬ ‫که مجلس دهم را متفاوت تر از پارلمان های گذشته کند‪.‬‬ ‫رفتار شناسی اقای رئیس جمهور !‬ ‫حاال که توافق هســته ای حاصل شده‪ ،‬تحلیلگران‬ ‫سیاســی چشم شــان را به این دوخته اند که رئیس دولت‬ ‫مســتقر چــه تغییری در دیســیپلین خــود ایجــاد خواهد‬ ‫کرد‪ .‬به یک معنا صورت مســاله برای انها این اســت که‬ ‫حســن روحانی که بــه باور بســیاری از کارشناســان همه‬ ‫تخم مرغ هایــش را در ســبد مذاکرات چیده بــود‪ ،‬اکنون‬ ‫دســتورکار خود در حوزه هــای مختلــف را چگونه تعریف‬ ‫خواهد کرد و ما از این پس با چــه رئیس جمهوری مواجه‬ ‫هستیم‪ .‬اجازه دهید جز ئی تر بحث کنیم؛ باید دقیقا به این‬ ‫بپردازیم که در حوزه نظری و عملی اقای رئیس جمهور چه‬ ‫گزاره هایی پیش رو دارد و از میان انها کدام یک را برخواهد‬ ‫گزید‪ .‬در اینکه حســن روحانــی ذاتا یــک محافظه کار و‬ ‫راستگراست کسی شک ندارد‪ .‬این راستگرا بودن در اینجا‬ ‫البته از منظر سیاسی مطرح نمی شود بلکه منظور نوع نگاه‬ ‫او به مسائل اجتماعی و سیاسی است‪.‬‬ ‫او حتمــا در این مــورد فاصلــه قابل توجهــی دارد‬ ‫با اصالح طلبــان‪ .‬امــا دقیقا همین جــا در رد ایــن مدعا‬ ‫گفته می شــود که حســن روحانی حرف های دیگری زده‬ ‫اســت در این دو ســال‪ ،‬متفاوت از اصولگرایان‪ ،‬همسو‬ ‫بــا اصالح طلبان‪ .‬پــس در بخــش نظری چنــدان دور از‬ ‫انتظار نیســت که حســن روحانی بیشــترین نزدیکی را با‬ ‫اصالح طلبان داشته باشــد‪ .‬اما نکته این است که حسن‬ ‫روحانی در دو سال گذشته نشــان داده که اگر چه ممکن‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫محافظه کاری می گوید ان چیزی را که به دست اورده ای‬ ‫با چیز دیگــری تعویض نکن و باز می گویــد ان چیز دیگر‬ ‫را به داشــته ات اضافه کن! بر مبنای همین دید است که‬ ‫می توان گفت حســن روحانی حتی حاال که توافق نهایی‬ ‫حاصل شده هم انچه از اصالح طلبان به دست اورده را رها‬ ‫نخواهد کرد و ان را البته با چیز دیگری هم عوض نخواهد‬ ‫کرد‪ .‬او ســرمایه اجتماعی اصالح طلبــان را حفظ خواهد‬ ‫کرد ولــو با تکرار همیــن حرف هــای اصالح طلبانه که از‬ ‫ابتدای صدارتش تا کنون مطرح کرده اســت‪ .‬او می داند‬ ‫اصالح طلبان فعال به او نیاز دارند و بعید است که او دست‬ ‫نیاز انها را پس بزنند‪.‬‬ ‫‪ -2‬ایا روحانی به رقیب سرسخت اصولگرایان تبدیل‬ ‫می شود؟ برای پاسخ به این سوال حتما باید اصولگرایان‬ ‫را به دو د سته حکومتی ها و غیر حکومتی ها تقسیم کرد‪.‬‬ ‫روحانی نشــان داده اســت کــه برخــاف محمود‬ ‫احمدی نژاد چندان تمایلی ندارد که با ساخت های قدرت‬ ‫در افتد و تعاریف رســمی امور را به چالش بکشــد‪ .‬پس او‬ ‫حتما علم رقابت و قطب بودن مقابل اصولگرایان حاکمیتی‬ ‫برنخواهد برداشــت‪ .‬یعنی اینکه او هرگز ایــن پالس را به‬ ‫جامعه نمی دهد که من با فالن بخش از حاکمیت مشکل‬ ‫دارم و اینجا و انجا مقابل من ایســتاده اند‪ .‬اگر چه شــاید‬ ‫گاهی حرف هایی زده باشــد که چنین تصویــری را ایجاد‬ ‫کرده باشد!‬ ‫اما روحانی با ا صولگرایان دیگری هم مواجه است که‬ ‫چندان شــمایل حاکمیتی ندارند اما منتقدان سرسخت او‬ ‫هستند‪ .‬او اتفاقا تمایل دارد خود را قطب مقابل انها معرفی‬ ‫کند‪ .‬اما نکته مهم این است که او در این قطب خوانی هرگز‬ ‫تمایل نداشته برای خود شــریک بتراشد‪ .‬یعنی اینکه اگر‬ ‫مقابل دلواپســان تند و تیز صحبت کرده به جامعه ادرس‬ ‫نداده که در ایــن اوردگاه همراه اصالح طلبان اســت‪ .‬او‬ ‫می خواهد از این بازی خود همه فایده ها را جمع کند و برای‬ ‫اصالح طلبان عنصر جمع کردن سرمایه نشود‪.‬‬ ‫‪ -3‬اینجا محور دیگــری هم وجــود دارد و ان اینکه‬ ‫همه اصولگرایان (چه حکومتی و چه غیر حکومتی) رقیب‬ ‫روحانی نیستند؛ افراد دیگری هم وجود دارند که روحانی را‬ ‫موتلف یا هم حرف خود می دانند‪.‬‬ ‫حاال اجازه دهید اندکــی مصداقی تر صحبت کنیم‪.‬‬ ‫حســن روحانی انتخابات مجلس را همین گونه پشت سر‬ ‫گذاشــت‪ .‬هم به ســمت محمد رضا عارف خود را متمایل‬ ‫نشان داد و هم به علی الریجانی روی خوش نشان داد‪.‬‬ ‫او و علی الریجانــی الاقل در این چند مــاه اخیر به‬ ‫یک همچسبی سیاسی رسیده اند که می توان نشانه های‬ ‫اشکارش را در حمالت تند و تیز الریجانی در قامت رئیس‬ ‫مجلس به مخالفان روحانی دید‪ .‬اتفاقی که از شخصیت‬ ‫محافظه کار الریجانی بعید بوده است‪ .‬او غیر از ماجرای‬ ‫مقابله با محمود احمدی نژاد کجا این چنین تند و شــفاف‬ ‫سیاست ورزی کرده است؟‬ ‫حســن روحانــی البتــه در ایــن همچســبی از او‬ ‫محافظه کار تر بوده و چندان نشــانه های قابل استناد را رو‬ ‫نکرده اســت! نکته قابل ذکر این اســت که اکنون زمان‬ ‫اکت های مشترک علی الریجانی و حسن روحانی است‪.‬‬ ‫پس شاید بتوان به این تصویر رسید که حسن روحانی‬ ‫دو پلن را برای اینده سیاســی اش همزمان پیش می برد ؛‬ ‫ اول‪ :‬حمایــت از ائتــاف حامیــان خود و حامیــان علی‬ ‫الریجانی و کمک به رئیس مجلس ماندن او‪.‬‬ ‫دوم‪ :‬بــاز کرد ن فضــا بــرای فعالیــت راحت تــر‬ ‫اصالح طلبان‪ ،‬نه به جهت ترجیح او به اصالح طلبان بلکه‬ ‫برای اماده کردن شــرایطی که اصولگرایان تند و تیز را از‬ ‫تحرک باز دارد‪.‬‬ ‫واقعیت این است که حسن روحانی چندان تمایلی به‬ ‫نزدیک شدن به محمد رضا عارف ندارد‪ .‬او حتی زمانی که‬ ‫بخش مهمی از اصالح طلبان خواستار معاون اول شدن‬ ‫عارف بودند تن به این خواسته نداد و ترجیح داد محمدرضا‬ ‫عارف بیرون از دولت به سیاست ورزی اش ادامه دهد‪.‬‬ ‫جان کالم اینکه دکتر حســن روحانــی دلش با دکتر‬ ‫علی الریجانــی اســت‪ .‬او رئیس مجلس مطلــوب اقای‬ ‫رئیس جمهور است؛ همین ‪.‬‬ ‫این رئیس جمهور جدید از اتفــاق در دوره ای ظهور‬ ‫کرده که دو قطبی دالور و دلواپس جمعیتی از اصولگرایان‬ ‫و اصالح طلبان را حول او جمع کرده است‪.‬‬ ‫سال تعیین کننده‬ ‫ســال ‪ 95‬برای سیاســت ایران بســیار تعیین کننده‬ ‫اســت‪ .‬در همین سال شــکاف دالور و دلواپس که از این‬ ‫پس در مقابل موافقین دولــت و مخالفینش ظاهر خواهد‬ ‫شد‪ ،‬جانشــینی و جا گیری های تازه را پدید خواهد اورد و‬ ‫اغاز سال اخر ریاست جمهوری حسن بر اهمیت این سال‬ ‫خواهد افزود‪.‬‬ ‫باید منتظر ماند و دید این دوقطبی سرنوشت روحانی‬ ‫را چگونه رقم خواهد زد‪ .‬ایا کنش های سیاسی این دوقطبی‬ ‫از حسن روحانی‪ ،‬اولین رئیس جمهور یک دوره ای خواهد‬ ‫ساخت یا او را با قدرت بیشتری در پاستور نگه می دارد‪.‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫روحانی نشــان داده اســت که برخالف‬ ‫محمــود احمدی نــژاد چنــدان تمایلــی‬ ‫ندارد که با ســاخت های قدرت د ر افتد و‬ ‫تعاریف رســمی امور را به چالش بکشد‪.‬‬ ‫پس او حتما علــم رقابــت و قطب بودن‬ ‫مقابل اصولگرایــان حاکمیتی برنخواهد‬ ‫برداشت‬ ‫مخالفان برجام در قالب‬ ‫دلواپس ها میزگردها و‬ ‫همایش های متعددی را برگزار‬ ‫کردند‬ ‫برخی معتقدند جنجال هنگام‬ ‫سخنرانی علی اکبر صالحی‬ ‫نقش موثری در تصویب برجام‬ ‫در مجلس داشته است‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫است حرف هایش رایحه اصالح طلبی داشته باشد اما طعم‬ ‫ان اصولگرایی است‪ .‬او اگر چه نظراتی را اعالم کرده (که‬ ‫لزوما همه اش در تقابل با نظرات اصولگرایان نبوده است)‬ ‫اما در عمل هرگــز خود را مقابل نهادهــای حاکمیتی قرار‬ ‫نداده است‪ .‬سوال تعیین کننده در این بخش اینکه با این‬ ‫توضیح حاال او چرا باید از این به بعد خود را با ساخت های‬ ‫قدرت در ایران بر ســر چنین مســائلی درگیر کنــد ؟ او که‬ ‫در مدل توافق هسته ای توانست نشــان دهد می توان با‬ ‫همراهی همه حاکمیت به نتیجه قابل قبولی رسید‪.‬‬ ‫اما شاید مهم تر از حوزه نظری برای تحلیلگران روشی‬ ‫است که حسن روحانی در تداوم سیاست ورزی خو د خواهد‬ ‫گزید‪ .‬اینکه او به کدام سو می رود؛ بخشی از اصالح طلبان‬ ‫می شود یا به اصولگرایان باز می گردد؟ خط سومی ایجاد‬ ‫می کند و ان را لیدری می کند یا در میانه دو جناح به فراخور‬ ‫شرایط تبدیل به باالنسر می شود؟‬ ‫باید برای رسیدن به پاسخ این سوال شرایط پیرامونی‬ ‫او را کاوش کرده و ان وقت به نتیجه گیری بپردازیم‪.‬‬ ‫او اکنون بعد از توافق هسته ای حتما جایگاه خوبی ‬ ‫مردم پیدا کرده و به یک عنصر عملگرای حکومتی تبدیل‬ ‫شده است‪ .‬یعنی جامعه او را یک فرد حاکمیتی می داند که‬ ‫به وعده ای که داده بوده عمل کرده است‪ .‬ساده تر بگوییم‬ ‫مردم اکنون روحانی را فردی می بینند که در تالشی فراگیر‬ ‫ایران را از شــر قطعنامه ها و تحریم ها رهانده اســت‪ .‬این‬ ‫جامعه البته چندان به جستار جز ئیات و چگونگی رسیدن به‬ ‫این توافق نمی پردازد‪ .‬به قولی مردم سفره خود را می بینند‬ ‫و دخلشــان را! این یعنی اینکه جامعه ذاتــی عملگرا دار د‬ ‫و البد نتیجه گرا‪ .‬حاال چرا این ســخن گفته شد؛ واقعیت‬ ‫این اســت که حســن روحانی انچه می خواســت در مورد‬ ‫ســرمایه اجتماعی به دســت اورده‪ ،‬به دست اورده است‪.‬‬ ‫الاقل اکنــون جامعه از او راضی اســت و او یــک کارگزار ‬ ‫دلخواه است‪.‬‬ ‫درست همین جا باید جای بحث دیگری را باز کنیم‪.‬‬ ‫یکی از افــراد اهل تحلیل می گفت حســن روحانی بعد از‬ ‫توافق دیگر نیاز چندانی به اصالح طلبان ندارد‪ .‬او خود به‬ ‫تنهایی می تواند سرمایه اجتماعی مورد نیاز برای رای اوری‬ ‫مجدد را جذب کند‪ .‬پس دیگر چــه نیاز به اصالح طلبان و‬ ‫براورده کردن خواست های انان؟!‬ ‫اما درســت همین جا برخی دیگــر تحلیل می کردند‬ ‫که اصولگرایان در یک قمار سیاسی خود را رقیب روحانی‬ ‫کردند که اگر او بــازی را در مذاکرات باخــت‪ ،‬انها قطب‬ ‫پیروز دنیای سیاست باشــند‪ .‬بر مبنای چنین ایده ای حاال‬ ‫که روحانی توافق را مــورد اجماع تقریبــی حاکمیت قرار‬ ‫داده است وقت ان است که روحانی دســت باال را مقابل‬ ‫رقیب گرفته و با حمایت از اصالح طلبان‪ ،‬اصولگرایان را‬ ‫زاویه نشین کند‪.‬‬ ‫در درســتی ازمایی این گزاره هــا حتما بایــد به این‬ ‫محورها توجه کرد‪:‬‬ ‫‪ -1‬روحانــی یــک محافظــه کار اســت‪ .‬ذات‬ ‫محافظه کاری می گویــد چیزی را که به دســت اورده ای‬ ‫از دســت مده و اگر توانســتی به ان بیفزای‪ .‬همین ذات‬ ‫‪217‬‬ ‫اقتصاد‬ ‫سیاست‬ ‫خارجی‬ ‫سیاسی‬ ‫ائتالف دموکرات ها ‪ -‬میانه روها‬ ‫برجام چگونه به تصویب رسید؟‬ ‫حنیف غفاری‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪218‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫‪2‬‬ ‫روزنامه نگار‬ ‫ســرانجام در تیرمــاه ســال ‪ 1394‬و پــس از ماه ها‬ ‫مذاکرات مستقیم و فشــرده میان ایران و اعضای ‪،5+1‬‬ ‫شاهد جمع بندی مشــترک مذاکرات هســته ای از سوی‬ ‫طرفین و متعاقبا تصویب و اجرایی شدن سند برجام بودیم‪.‬‬ ‫از همان زمــان جمع بندی برجام‪ ،‬شــاهد اتخــاذ مواضع‬ ‫مختلفی از ســوی کشــورها و بازیگران مختلف در حوزه‬ ‫بین الملل بودیم‪ .‬عربستان سعودی و رژیم اشغالگر قدس‬ ‫نمی توانستند خشــم و نارضایتی خود را نسبت به تصویب‬ ‫و اجرایی شــدن برجــام کتمــان نمایند‪ .‬از ســوی دیگر‪،‬‬ ‫جمهوریخواهان و حتــی برخی دموکرات هــای افراطی‬ ‫در امریکا (افرادی نظیر ســناتور باب منندز و بن کاردین)‬ ‫مخالفت خود را با اجرایی شدن برجام اعالم کردند‪.‬‬ ‫پس از شکســت البی های عربی و صهیونیستی در‬ ‫جلوگیری از به ثمر رسیدن برجام‪ ،‬انها در صدد یارگیری در‬ ‫سنای امریکا جهت عدم تصویب توافق هسته ای بر امدند‬ ‫و جمع بندی مشترک مذاکرات هســته ای در تیرماه سال‬ ‫‪ 1394‬بدترین خبر ممکن برای نتانیاهو و همراهانش بود‪.‬‬ ‫رژیم صهیونیســتی تالش های خود برای جلوگیری‬ ‫از اجرایی شــدن برجــام را بر بــاد رفته می دیــد‪ .‬بنیامین‬ ‫نتانیاهو‪ ،‬نخســت وزیر رژیم اشــغالگر قدس که به عنوان‬ ‫بازنــده بزرگ اجرایی شــدن برجــام مورد شناســایی نظام‬ ‫بین الملل قرار گرفته و بیش از پیش بر ضریب انزوای وی‬ ‫افزوده شده بود‪ ،‬در همان تیرماه سال ‪ 1394‬در بیانیه ای‬ ‫توهم الــود که نشــان از نارضایتی و خشــم شــدید وی از‬ ‫اجرایی شدن برجام اســت اعالم کرد‪« :‬اسرائیل اجرای‬ ‫این توافق نامه را زیر نظر خواهد داشــت‪ .‬ایران حتی بعد‬ ‫از امضــای توافق نامه هســته ای جاه طلبی هــای خود را‬ ‫برای دســتیابی به سالح هســته ای کنار نگذاشته است و‬ ‫به تالش برای بی ثبات کردن خاورمیانه و گســترش ترور‬ ‫در جهان با نقض تعهدات بین المللی خود ادامه می دهد‪.‬‬ ‫قدرت های جهان باید فعالیت در تاسیســات هســته ای و‬ ‫دیگر سایت های ایران را از نزدیک زیر نظر داشته باشند تا‬ ‫این کشور به تالش مخفیانه برای ساخت سالح هسته ای‬ ‫ادامه ندهد‪».‬‬ ‫واقعیت امر این اســت که در ان برهــه و حتی پس‬ ‫از ان صــدای نتانیاهــو به گوش کســی نمی رســید‪ .‬در‬ ‫جریان سلســله مذاکرات هســته ای میان ایران اعضای‬ ‫‪ 5+1‬نتانیاهــو بارها تالش کــرد تا مانــع از تحقق توافق‬ ‫هسته ای میان ایران و اعضای ‪ 5+1‬شود‪ .‬او رایزنی های‬ ‫گسترده ای در این خصوص صورت داد و حتی در جریان‬ ‫امضای توافق نامه موقــت ژنو نیز یک بــار از طریق وزیر‬ ‫امور خارجه فرانسه مانع از امضای توافق موقت شد‪ .‬پس‬ ‫از امضــای توافق نامه موقت ژنو‪ ،‬نتانیاهو ســیگنال های‬ ‫منفی و بازدارنده ای را به ســوی اعضــای ‪ 5+1‬و در راس‬ ‫انها واشــنگتن و تروییکای اروپایی مخابره کرد‪ .‬نتانیاهو‬ ‫از تمامی ظرفیت های خود در راســتای بر هم زدن توافق‬ ‫هســته ای اســتفاده کرد‪ .‬در ایــن خصوص ریــاض نیز‬ ‫به عنوان یکی از بال های رژیم صهیونیســتی عمل کرده‬ ‫و در کنار تل اویو نقش مخرب و بازدارنده ای را ایفا کرد‪.‬‬ ‫پس از شکســت البی های عربی و صهیونیستی در‬ ‫جلوگیری از به ثمر رسیدن برجام‪ ،‬انها در صدد یارگیری در‬ ‫سنای امریکا جهت عدم تصویب توافق هسته ای بر امدند‬ ‫و جمع بندی مشترک مذاکرات هســته ای در تیرماه سال‬ ‫‪ 1394‬بدترین خبر ممکن برای نتانیاهو و همراهانش بود‪.‬‬ ‫پس از ان بود که تل اویو در صدد جذب ارای سناتورهای‬ ‫دموکرات و جمهوریخواه جهت جلوگیری از تصویب نهایی‬ ‫ان بر امد اما در دستیابی به این هدف خود نیز ناکام ماند‪.‬‬ ‫اعالم اجرایی شــدن برجام با قرائت بیانیه مشترک اقای‬ ‫ظریف‪ ،‬وزیــر امور خارجه کشــورمان و فدریکا موگرینی‪،‬‬ ‫مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به مثابه نقش بر اب‬ ‫شدن ارزوهای نتانیاهو برای جلوگیری از به فعلیت رسیدن‬ ‫توافق هسته ای میان ایران و اعضای ‪ 5+1‬بود‪.‬‬ ‫شــاید تصور شــود تالش هــای نتانیاهو بیشــتر در‬ ‫جلوگیری از جمع بندی مشــترک مذاکرات متمرکز شــده‬ ‫بود اما باید این نکته را اضافه کرد که عالوه بر این تالش‬ ‫اشــکار‪ ،‬تالش های مخفــی نتانیاهــو بــرای بر هم زدن‬ ‫پروسه اجرایی شدن توافق هسته ای نیز برای وی و دولت‬ ‫ائتالفی و شکننده وی در سرزمین های اشغالی هزینه بسیار‬ ‫زیادی داشته است‪ .‬نتانیاهو سرمایه گذاری های هنگفت‬ ‫سیاســی و اقتصادی خود را در قبال برجام از دســت رفته‬ ‫می دید‪ .‬از دست رفتن این سرمایه ها بر اعتبار نخست وزیر‬ ‫رژیم صهیونیستی تاثیر معکوس گذاشــت‪ .‬او تعهد داده‬ ‫بود که به هر نحو ممکن جلوی اجرایی شدن برجام و حتی‬ ‫جمع بندی مشترک مذاکرات هسته ای را خواهد گرفت‪.‬‬ ‫در حال حاضر نیز نتانیاهو روی بر هم خوردن برجام‬ ‫از ســوی رئیس جمهور بعدی ایاالت متحــده امریکا یا از‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫صهیونیست ها سنگ اندازی های‬ ‫زیادی علیه برجام انجام دادند‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫طریق وضع تحریم های جدید کنگــره امریکا علیه ایران‬ ‫حساب ویژه ای باز کرده اســت‪ .‬در این خصوص نتانیاهو‬ ‫روی همکاری نمایندگان و سناتورهای امریکایی حساب‬ ‫ویژه ای باز کرده است‪ .‬همچنین اظهارات افرادی مانند تد‬ ‫کروز‪ ،‬مارک روبیو‪ ،‬دونال د ترامپ (نامزدهای جمهوریخواه‬ ‫انتخابات ایاالت متحده امریکا) در مخالفت با برجام انگیزه‬ ‫نتانیاهو برای بر هم زدن توافق هسته ای طی ماه های اتی‬ ‫را دوچندان ساخته است‪.‬‬ ‫در نهایــت اینکــه نتانیاهو از این پــس انرژی اندک‬ ‫باقیمانده خود را صرف بر هم زدن اجرای توافق هسته ای‬ ‫خواهد کرد‪ .‬او در این خصوص روی سناتورها‪ ،‬نمایندگان‬ ‫و دولت بعدی امریکا ســرمایه گذاری خواهد کرد‪ .‬با این‬ ‫حال نتانیاهــو به خوبی می دانــد که هدایت بــازی از این‬ ‫پس نســبت به قبل به مراتب سخت تر است‪ .‬نخست وزیر‬ ‫رژیم صهیونیســتی به خوبی می داند که هزینه بر هم زدن‬ ‫بازی در حــال حاضر به شــدت باالســت‪ .‬هزینه هایی که‬ ‫حتی برخی مخالفان توافق هســته ای در امریکا نیز توان‬ ‫پرداخت ان را ندارند‪.‬‬ ‫نکته دیگر اینکه با اجرایی شــدن توافق هســته ای‬ ‫میان ایران و اعضای ‪ 5+1‬در ژانویه سال ‪ 2015‬میالدی‬ ‫(دی ماه سال ‪ )1394‬عمال دوران پسابرجام اغاز گردید‪.‬‬ ‫در دوران پسابرجام شاهد افزایش همکاری های اقتصادی‬ ‫ایران و اعضــای ‪ 5+1‬و تالش طرف هــای مذاکره کننده‬ ‫برای اجرایی شدن توافق هسته ای بودیم‪ .‬در عین حال‪،‬‬ ‫وضع قانون جدید کنگره ایاالت متحده امریکا در خصوص‬ ‫ایجاد محدودیت ویزای امریکا تقویت کننده بی اعتمادی‬ ‫به واشنگتن در مسیر اجرایی شدن برجام بود‪.‬‬ ‫به موجب این طرح‪ ،‬اتباع ‪ 38‬کشوری که تا به حال‬ ‫از گرفتن روادید امریکا معاف بودند و دارای تابعیت یکی‬ ‫از کشــورهای ایران‪ ،‬عراق‪ ،‬سوریه و ســودان نیز باشند‪،‬‬ ‫یا ان دسته از اتباع این ‪ 38‬کشــور که از سال ‪ 2011‬بدین‬ ‫ســو به یکی از چهار کشــور یاد شده ســفر کرده باشند‪ ،‬از‬ ‫این پس برای ســفر به امریکا باید بــا مراجعه حضوری به‬ ‫نمایندگی های دیپلماتیک امریکا روادید بگیرند‪.‬‬ ‫همچنین مصوبه مجلس نمایندگان و سنای امریکا‬ ‫درخصوص وضــع تحریم های جدید علیه کشــورمان در‬ ‫حوزه حقوق بشــر و توان موشــکی نشــان دهنده تالش‬ ‫واشــنگتن برای بی اثر کردن نقاط مثبت برجام محسوب‬ ‫می شود‪.‬‬ ‫از سوی دیگر‪ ،‬میان تل اویو و ریاض نیز در روزهای‬ ‫نخست اجرایی شدن برجام شــاهد تقسیم کاری مشترک‬ ‫بودیم‪ .‬این بازی موازی همچنان ادامه داشــته و در سال‬ ‫جدید نیز شــاهد اســتمرار ان خواهیم بود‪ .‬در استراتژی‬ ‫موازی که از سوی عربستان سعودی و با هماهنگی تل اویو‬ ‫اجرا می شــود‪ ،‬موضوع «مهار تبعات توافق هســته ای»‬ ‫مد نظر قــرار گرفته و جنگ روانی ال ســعود با تهران طی‬ ‫ماه های اخیر وارد مرحله شدیدی شده است‪ .‬ال سعود پس‬ ‫از به شهادت رساندن شــیخ نمر‪ ،‬رهبر شیعیان عربستان‬ ‫سعودی‪ ،‬در صدد تشــدید منازعات تبلیغاتی و روانی خود‬ ‫علیه ایران در منطقه بر امد و بدیهی اســت که این اقدام‬ ‫ال سعود به صورتی هدفمند صورت گرفته است‪.‬‬ ‫با این حال تالش عربســتان ســعودی جهت مهار‬ ‫تبعات توافق هســته ای میان ایــران و اعضای ‪5+1‬تنها‬ ‫جنبه ای روانی ندارد‪ .‬این موضوع دارای جنبه ای اقتصادی‬ ‫نیز اســت‪ .‬کاهش شــدید قیمت نفت اوپک سیاستی از‬ ‫ســوی ال ســعود در راســتای جلوگیری از افزایش ســود‬ ‫اقتصــادی و نفتی ایران در دوران پســا برجام محســوب‬ ‫می شود‪ .‬بر این مبنا؛ سیاســت نفتی بازدارنده ال سعود در‬ ‫اوپک همچنان ادامه دارد و خط کشی برجام با شبکه های‬ ‫نفت‪ ،‬هدفگذاری مقطعی ال سعود در این برهه را تشکیل‬ ‫می دهد‪.‬‬ ‫در نهایت اینکه میان تل اویو و ریاض در روز اجرایی‬ ‫شدن برجام تقسیم کار مشترکی صورت گرفته که بر اساس‬ ‫ان بتوانند اثار برجام را هم به صورت ماهوی و ذاتی و هم‬ ‫به صورت تبعی از بین برده و مهار کنند‪ .‬در چنین شرایطی‬ ‫دستگاه سیاســت خارجی ما باید بازی هوشــمندانه ای را‬ ‫در مقابل توطئه مشــترک رژیم صهیونیســتی و عربستان‬ ‫ســعودی صورت دهد‪ .‬اصلی ترین پیش شــرط این بازی‬ ‫هوشــمندانه‪ ،‬امادگــی بــرای همــه گزینه هــا در مقابل‬ ‫کارشکنی های بعدی دشمنان منطقه ای جمهوری اسالمی‬ ‫ایران است‪ .‬ضمن انکه کارشــکنی های احتمالی ایاالت‬ ‫متحده امریکا تحت تاثیر البی های تل اویو و ال ســعود را‬ ‫نمی توان نادیده انگاشت‪.‬‬ ‫در این میان اتحادیه اروپا فعال در صدد حفظ برجام‬ ‫و توافق هسته ای با ایران است‪ .‬در این خصوص مقامات‬ ‫اروپایی ســعی دارنــد در کســوت یک واســطه گر عمل‬ ‫کرده و ضمن اســتقبال از تبعات اجرایی شــدن برجام‪ ،‬با‬ ‫اعزام هیات های رســمی و تجاری به کشــورمان مانع از‬ ‫کارشکنی های بیشتر تل اویو‪ ،‬واشنگتن و ریاض در تقابل‬ ‫با برجام شــوند‪ .‬با این حال حتی در این برهه نمی توان به‬ ‫مقامات اروپایی نیز خوشبین بود! بدیهی است که هر گونه‬ ‫نگاه خوش بینانه و احساســی در برهه فعلی و فارغ شدن‬ ‫از احتماالتی که ممکن اســت پیش روی ما قــرار گیرد‪،‬‬ ‫می تواند به پاشــنه اشــیل برجام طی ماه های اتی تبدیل‬ ‫شــود‪ .‬از این رو الزم است گارد بســته جمهوری اسالمی‬ ‫ایران در برابر ایاالت متحده امریکا و بازیگران منطقه ای‬ ‫مخالف برجام حفظ شود‪.‬‬ ‫از سوی دیگر‪ ،‬یکی از الزاماتی که هم در سال ‪1394‬‬ ‫و هم در ســال پیش رو باید در خصوص برجام و معادالت‬ ‫سیاســت خارجی مترتب بر ان مدنظر قرار داد‪ ،‬رصد بازی‬ ‫عمیق ایاالت متحده امریکا و مقابله با ان است‪.‬‬ ‫در حوزه سیاســت خارجــی و در دوران پســا برجام‪،‬‬ ‫واشنگتن در صدد اســت ضمن دفرمه کردن استراتژی ها‬ ‫و ثوابت بازی ما در قبال منطقه و جهان‪ ،‬اســتراتژی های‬ ‫جدیدی را جایگزین انها نماید‪ .‬نخســتین گام دشــمنان‬ ‫نظــام در این مســیر‪« ،‬قابــل معامله جلــوه دادن اصول‬ ‫کالن سیاســت خارجی» کشــور اســت‪ .‬به عبارت بهتر‪،‬‬ ‫ایــاالت متحده امریــکا و دیگر دشــمنان نظــام در وهله‬ ‫نخست‪ ،‬ثوابت و اصول سیاســت خارجی کشورمان (که‬ ‫انها نیز منبعث از ارمان های انقالب اســامی هستند) را‬ ‫به تاکتیک هایــی قابل انعطاف تقلیــل می دهند و پس از‬ ‫شکستن پوسته و هسته سخت این اصول‪ ،‬انها را بر اساس‬ ‫اهداف خود انعطاف پذیر می سازند‪.‬‬ ‫در این خصوص بازی واشــنگتن و متحدانش بسیار‬ ‫پیچیده است‪ .‬حتی انها در مواردی حاضر هستند «پوسته‬ ‫ظاهری» اصول سیاست خارجی کشورهای مخالف انها‬ ‫حفظ شود اما «هسته درونی» ان را نرم و منعطف می کنند‪.‬‬ ‫حتی انهــا بــر دیالوگ هایی کــه در داخل کشــور و میان‬ ‫طرفداران و مخالفانشان در این خصوص صورت می گیرد‬ ‫نیز نظارت کرده و دست به شــکل دهی گفتمانی می زنند‬ ‫که پذیرای تزئینی و ویترینی کردن استراتژی ها و از درون‬ ‫تهی کردن انها باشد‪.‬‬ ‫در نهایــت اینکــه جمع بندی مذاکرات هســته ای‪،‬‬ ‫تصویب برجــام و اجرایی شــدن برجــام کــه جملگی در‬ ‫پروســه ای حدودا شــش ماهه و در ســال ‪ 1394‬صورت‬ ‫گرفــت‪ ،‬اول راه پیچیــد ه ای اســت کــه در صــورت‬ ‫اجرایی شدن کامل و بی نقص برجام حدود ‪ 10‬سال ادامه‬ ‫پیــدا خواهد کرد؛ مســیر پیچیده ای که بایــد در قبال ان‬ ‫رفتار‪ ،‬عمل و گفتار هوشــمندانه ای را در عرصه سیاست‬ ‫خارجی خود صورت دهیم‪.‬‬ ‫‪219‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫منا‬ ‫ظ‬ ‫ر‬ ‫ه‬ ‫برجام برای تقویت میانه روها بود؟‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪220‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫مهدیفضائلیوحسنبهشتی پوردرباره‬ ‫نقشبرجامدرسیاستایرانبایکدیگرمناظرهکردند‬ ‫‪3‬‬ ‫اهواز و تبریز داشته است‪ .‬پس خالصه اینکه من معتقدم‬ ‫بیم و امید این طور در مردم زنده شــده که یک مجلســی‬ ‫داشته باشیم‪ ،‬بدون حاشیه‪ .‬یک مجلسی داشته باشیم که‬ ‫اوال تعامل بین خودمان را تمرین کنیم‪ .‬چون اگر بتوانیم‬ ‫تعامل بیــن خودمان را تمرین کنیم‪ ،‬یعنی بین ان کســی‬ ‫که خودش را اصولگرا می داند با اصالح طلب یک تعامل‬ ‫سازنده باشد و در راستای منافع ملی کشورمان تحت رهبری‬ ‫مقام معظم رهبری‪ ،‬این تعامــل در درون موجب افزایش‬ ‫قدرت و اقتدار ملی ما می شود‪ .‬منجر به تعامل با بیرون و‬ ‫عمل متقابل براساس منافع شــود‪ .‬بدون اینکه بخواهیم‬ ‫برای کشور هزینه ایجاد کنیم و بدون شعارهایی که معموال‬ ‫هزینه اش از جیب ملت پرداخت می شــود‪ .‬بیانش خیلی‬ ‫ساده اســت و بدون اینکه توجه داشته باشــیم که اثرات‬ ‫حرف هایی کــه می زنیم‪ ،‬چه عواقبی برای کشــورمان به‬ ‫وجود می اورد‪ .‬در هر صورت فکــر می کنم برای تعامل با‬ ‫دنیا باید اول خودمان با هم تعامل را درســت تعریف کنیم‬ ‫و بعد با دنیا هم تعامل داشته باشیم‪ ،‬بدون اینکه نگران از‬ ‫دســت رفتن ارزش ها‪ ،‬ارمان ها و اصولمان باشیم‪ .‬برجام‬ ‫به ما این الگو را می دهد که می شود محکم بر سر مواضع‬ ‫اصولی مان بایســتیم اما با دنیا هم تعامل داشــته باشیم‪.‬‬ ‫به نظرم ایــن در داخل کشــور هم قابل اجراســت‪ .‬نتایج‬ ‫انتخابات به گونه ای تفســیر و تبیین شــود که گروه های‬ ‫مختلف با هم تعامل کرده و دوستی و رفاقت کنند در عین‬ ‫حال که از موضع خود کوتاه نیایند‪ .‬قرار نیست که بگوییم‬ ‫به خاطر تعامل اصالح طلبان مثل اصولگراها و اصولگراها‬ ‫مثل اصالح طلبان شوند! ولی اینها به نظر مشترکاتی دارند‬ ‫که بتوانند با همدیگر کار خوب کنند‪ .‬یکی از مهمترین انها‬ ‫هم تبعیت از رهبری است‪ .‬یعنی پذیرش اینکه این کشور‬ ‫یک نظام و راســی دارد که با او می توانند هماهنگ کنند و‬ ‫سر بزنگاه ها که باید حرف اخر زده شــود‪ ،‬فردی باشد که‬ ‫همه از او تبعیت کنند‪ .‬در این مدل فکر می کنم‪ ،‬می توان‬ ‫تعامل را تعریف کرد‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬من مقدمتا کلیاتــی راجع به انتخابات‬ ‫داشته باشــم و بعد به برجام برســیم‪ .‬همان طور که اقای‬ ‫دکتر بهشتی پور هم اشاره کردند‪ ،‬برگزاری چنین انتخاباتی‬ ‫با این حجم مشارکت در کل کشــور و با شور و نشاط قابل‬ ‫توجه که فضای رقابتی هم در ان کامال مشهود بود‪ ،‬برای‬ ‫مجموعه نظــام یک توفیق و دســتاورد بزرگ محســوب‬ ‫می شــود‪ .‬از دید رهبری نظام همان طور که ایشان هم در‬ ‫انتخابات های قبل و هم در همین انتخابات بحث مشارکت‬ ‫حداکثری و دعوت بــه انتخابات را تاکید کــرده بودند که‬ ‫هرکس حتی اگر نظام را قبــول ندارد اما به خاطر کشــور‬ ‫مشارکت داشته باشــد و حضور پیدا کند‪ ،‬این مشارکت از‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫مثلث‪ :‬تشکر از اینکه قبول زحمت کرده و در این‬ ‫مناظره شرکت کرده اید‪ .‬موضوع ما برجام است اما‬ ‫نه از زاویه بررسی ابعاد فنی‪ .‬بیشتر می خواهیم‬ ‫به مباحث پیرامونی برجام در سیاســت داخلی و‬ ‫سیاســت خارجی و بحث از منظر جامعه شناسی‬ ‫ان بپردازیم‪ .‬همیــن امروز که در حــال برگزاری‬ ‫مناظره هستیم نتایج انتخابات مجلس در تهران‬ ‫هم اعالم شــده اســت‪ .‬اگر بخواهیم انتخابات‬ ‫تهران را در نظر بگیریم شاید بد نباشد که مناظره‬ ‫را با این سوال اغاز کنیم که چقدر برجام در نتیجه‬ ‫انتخابات تهران موثر بوده است؟‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬بســم الله الرحمن الرحیم‪ .‬اوال‬ ‫مقدمتا بایــد بگویم که برگــزاری چنیــن انتخاباتی باعث‬ ‫سرافرازی و افتخار یک نظام است که ان قدر می تواند یک‬ ‫فضای جدی رقابتی برای جامعه فراهم کند تا ادم ها واقعا‬ ‫در یک فضــای رقابتی بیایند و رقابت کننــد و از ان مهمتر‬ ‫نتیجه را متمدنانه بپذیرند‪ .‬بعد به جای اینکه کف خیابان‬ ‫بریزند و برخورد پیش اید‪ ،‬رای را هرچه هست‪ ،‬تمکین کنند‬ ‫و طبق چارچوب قانونی جلو بروند‪ .‬این افتخار یک سیستم‬ ‫اســت که می توانیم ایجاد کنیم تــا این مــوارد به خوبی‬ ‫انجام شــود‪ .‬حاال در این میان‪ ،‬اینکه یک عده بخواهند‬ ‫به خاطر رد صالحیت عده ای‪ ،‬عملکرد شورای نگهبان را‬ ‫زیر سوال ببرند‪ ،‬حاشیه ای بر متن است‪ .‬متن اصلی این‬ ‫است که یک نظام توانسته چنین انتخاباتی برگزار کند‪ .‬از‬ ‫نظر امنیت و پتانســیل‪ ،‬هر رای یک انرژی برای سیستم‬ ‫ایجاد می کند‪ .‬وقتی ‪ 33‬میلیون نفر در انتخابات شــرکت‬ ‫می کنند‪ ،‬حدود ‪ 70‬میلیون رای به صندوق ها ریخته شود‪،‬‬ ‫برای نظام انــرژی تولید می کند و می توانــد اقتدار ملی را‬ ‫باال ببرد‪ .‬به نظرم اینها چیزهایی است که اصل است‪ .‬در‬ ‫فرع هم مساله این است که چه گروهی و چه جناحی برده‬ ‫و چگونه می تواند تعامل کند‪ .‬یعنی سه قوه به سمتی بروند‬ ‫که روزبه روز فضــای بهتری برای فعالیت های سیاســی‪،‬‬ ‫اقتصادی‪ ،‬اجتماعی وفرهنگی جامعه در چهار سال اینده‬ ‫فراهم کنند‪ .‬اما درخصوص ارتباط این انتخابات با برجام؛‬ ‫فکر می کنم موضوع برجام یک نقطــه عطف برای تاریخ‬ ‫کشور ما بود‪ .‬با حمایت صهیونیست ها و پرونده سازی هایی‬ ‫که با حمایت اتحادیه اروپا و بعضا چین و روســیه به وجود‬ ‫امده بود فضای بســیار بــدی را برای ایــران فراهم کرده‬ ‫بودند که برجام توانســت این فضا را بهبود دهد‪ .‬در تمام‬ ‫قرائن و شواهدی که می بینم وضعیت ما به مراتب از نظر‬ ‫شکســتن توطئه ها و خنثی کردن جوسازی هایی که علیه‬ ‫ما می کردند‪ ،‬بهتر از سال‪ 2‬است‪ .‬بنابراین مردمی که این‬ ‫برجام را دیدند‪ ،‬یک عده از انها‪ ،‬ان را به عنوان الگویی که‬ ‫می شود با دنیا تعامل کرد بدون اینکه از اصول مان عدول‬ ‫کنیم‪ ،‬می بینند‪ .‬یک عده ای هم ســعی دارند و می گویند‬ ‫که هر نوع تعامل با دنیا مســتلزم عدول کــردن از مواضع‬ ‫انقالبی است‪ .‬نمی دانم چند نفر مثل بنده فکر می کنند اما‬ ‫من معتقدم ما در عین حالی که می توانیم با دنیا تعامل کنیم‬ ‫که در دنیا امریکا هم هســت‪ -‬اما اصــول خودمان را هم‬‫حفظ کنیم‪ .‬یکی از اصول ما این است که امریکا دشمن‬ ‫ماســت‪ .‬یکی از اصول ما این اســت که ما بایــد به عدم‬ ‫وابســتگی افتخار کنیم و اصل قرار دهیم‪ .‬به هیچ قیمتی‬ ‫استقالل را از دســت ندهیم‪ .‬نباید دوگانه ای درست کنیم‬ ‫که اال و بالله هرکس با امریکا مذاکره یا تعامل کرد‪ ،‬حتما از‬ ‫مواضع انقالبی اش عدول کرده است‪ .‬من جزو منتقدین‬ ‫این فکر بودم و همچنان هم هســتم‪ .‬معتقدم می شود با‬ ‫امریکا تعامل کرد اما از موضع انقالبی و اصولی خودمان‬ ‫کوتاه نیاییــم‪ .‬در جامعه به ایــن فکر رای داده شــده که‬ ‫می توان تعامل کرد‪ .‬درصدش هرقدر باشد چه ‪ 40‬درصد‬ ‫یا ‪ 60‬درصد بنده معتقدم که این برجام تاثیر تعیین کننده ای‬ ‫به ویژه در شهرهای کالن مثل تهران‪ ،‬شیراز‪ ،‬اصفهان‪،‬‬ ‫حسن بهشــتی پور و مهدی فضائلی از‬ ‫موافقان و منتقدان منصف برجام به شــمار‬ ‫می رونــد‪ .‬این را می شــود از اظهــارات این‬ ‫دو شــخصیت در طــول دوره ای کــه دولت‬ ‫مشغول مذاکره بر سر برنامه هسته ای ایران‬ ‫بوده حس کرد‪ .‬برای بحــث در مورد دوران‬ ‫پسابرجام و البته تاثیری که توافق هسته ای‬ ‫بر صحنه سیاســی ایران گذاشــته‪ ،‬این دو‬ ‫شــخصیت را در قالب یک مناظره روبه روی‬ ‫یکدیگر قرار دادیم تا با بیان نقطه نظراتشان‬ ‫تصویری روشن تر از این دوره جدید را برای‬ ‫مخاطبان ترســیم کنند‪ .‬در این مناظره البته‬ ‫تالش شده تا نقاط مبهم سیاست خارجی ای‬ ‫که حســن روحانی ان را دنبــال می کند مورد‬ ‫بحث قرار گیرد‪.‬‬ ‫ناحیه نظام به معنای یک بلوغ قابل توجه سیاسی و امادگی‬ ‫در سطح باال برای اداره کشور است‪ .‬از طرف مردم هم باز‬ ‫نشانه بلوغ و درک درســت برای انجام وظیفه و در حقیقت‬ ‫امادگی برای مشــارکت اســت‪ .‬این در همه دنیا پذیرفته‬ ‫شده است که وقتی مردمی در نظام سیاسی شان مشارکت‬ ‫می کنند و در شــکل گیری نهادهای قانونی ان سهم ایفا‬ ‫می کنند‪ ،‬معنای ان در وهلــه اول یعنی پذیرش ان نظام و‬ ‫بعد از ان است که بحث های سیاسی داخل کشور مطرح‬ ‫می شود‪ .‬اگر االن به میزان مشــارکت توجه داشته باشیم‬ ‫چه در دوره های قبل و چه در این دوره از میانگین مشارکت‬ ‫در دنیا باالتر اســت‪ .‬این همراهی مردم با مجموعه نظام‬ ‫و پذیرش اینکه اگر قرار اســت رقابتی هــم صورت بگیرد‬ ‫در درون این ســازوکار سیاسی که توسط نهادهای قانونی‬ ‫درحقیقت برنامه ریزی و اجرا می شــود‪ ،‬صورت می گیرد‪.‬‬ ‫مجموعه اینها نشــان دهنده این بلوغ هــم از ناحیه نظام‬ ‫و هم از ناحیه مردم اســت‪ .‬همین جا به نظرم شاید اشاره‬ ‫به این مســاله بد نباشد و چه بســا ضروری هم باشد که هر‬ ‫برخوردی که جریان های سیاسی در این دوره انتخابات با‬ ‫هم داشتند‪ ،‬صرف نظر از جزئیاتی که شاید قابل اغماض‬ ‫هم باشــد در صحنه امدند و به رغم بعضــی از گالیه ها که‬ ‫داشــتند‪ ،‬رقابت کردند‪ .‬امروز هم می بینیم که نســبت به‬ ‫نتیجه ای که حاصل شــده کامال همراهی می کنند‪ .‬این‬ ‫اتفاق در انتخابات سال ‪ 92‬هم افتاد که به رغم اینکه اقای‬ ‫روحانی با رای اندکی باالتر از سایر نامزدها رئیس جمهور‬ ‫شدند‪ ،‬همه نامزدها به ایشان تبریک گفتند‪ .‬این خودش‬ ‫باز نشان دهنده طی مراحل رشد و بالندگی است‪ .‬بیایید این‬ ‫موضوع را مقایسه کنیم با انچه در ســال ‪ 88‬اتفاق افتاد‪.‬‬ ‫یک جریانی متوهم شــده بود نســبت به اینکه انتخابات‬ ‫را برنده شــده و ان خسارت های ســنگین را به کشور وارد‬ ‫کردند‪ .‬اینکــه ان جریــان این گونه در ذهنش باشــد که‬ ‫هروقت پیروز شود‪ ،‬انتخابات قانونی است و درست انجام‬ ‫شــده و مردم‪ ،‬مردمی با شــوق و بافهمی هســتند و هرگاه‬ ‫اقبالی نســبت به ان صورت نمی گیــرد و در این رقابت ها‬ ‫جا می مانــد‪ ،‬فرایند انتخابات و نظام و مردم را زیر ســوال‬ ‫ببرد‪ ،‬نکته ای اســت که ما باید به ان توجه داشته باشیم‪.‬‬ ‫ان کســانی که این هزینه را پرداخت کردند‪ ،‬متوجه باشند‬ ‫مادامی که نســبت به ان هزینه عذرخواهی نکنند‪ ،‬طبیعتا‬ ‫نمی توانند انتظار و توقع بازگشت را داشته باشند‪ .‬باز همین‬ ‫جا این اشاره را بکنم؛ ِ‬ ‫خود دعوت کشوری مثل انگلستان‬ ‫توسط رسانه اش که مردم را به انتخابات فراخواندند و حتی‬ ‫اینکه گفتند به چه کسی رای ندهید‪ ،‬مفاهیمی در درونش‬ ‫نهفته دارد که ما به ان کمتر توجه کردیم‪ .‬این یعنی دعوت‬ ‫به مشارکت‪ ،‬یعنی مشارکت موثر‪ .‬اگر مشارکت موثر نبود و‬ ‫انها می گفتند اینها صوری و فیلم و نمایشی است‪ ،‬دعوت‬ ‫نمی کردند‪ .‬دوم اینکه ان قدر این فرایند را سالم می بینند که‬ ‫حتی می توانند در ان کسانی که ناظر انتخابات هستند‪ ،‬از‬ ‫نگاه انها رای نیاورند و دعوت کردند که به اینها رای ندهید‪.‬‬ ‫همه اینها به نظر من نقاط قوتی است که در مجموعه نظام‬ ‫وجود دارد و نباید از کنارش راحت گذشت‪.‬‬ ‫اما در ارتباط با بحث تاثیــر برجام در رای مردم‪ ،‬بله‪،‬‬ ‫من هم معتقدم کــه موثر بوده اســت‪ .‬چون اساســا این‬ ‫‪ 37‬ســال و انتخابات های مختلفی که برگزار شــده تقریبا‬ ‫همه این طوری بوده که وقتی دولتی سر کارامده‪ ،‬طبیعتا‬ ‫مردم به کســی به عنوان رئیس جمهور رای می دادند و او‬ ‫دولت تشکیل می داده است‪ .‬ما نداریم که در مورد دولت‬ ‫و مجلــس بعدی اش‪ ،‬پارلمــان مخالف ان دولت باشــد‪.‬‬ ‫باالخره با یک فاصله ای که االن دو ســاله و گاهی اوقات‬ ‫کمتر است‪ ،‬مطالبه ای در جامعه ایجاد می شود‪ .‬توقعات‬ ‫و انتظاراتی که هســت تا یــک مدتی ادامــه دارد‪ .‬مردم‬ ‫درحقیقت تالش می کننــد که اتمام حجتی بــا ان دولت‬ ‫کنند‪ .‬به همین دلیل می خواهند شرایط برایش فراهم شود‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫‪221‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪222‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫تا مطالباتشان را بگیرند‪ .‬این فرایند در همه ادوار انتخابات‬ ‫بوده و شاید از این منظر‪ ،‬میزان رای و همراهی این مجلس‬ ‫به نســبت دوره های قبل یک مقدار کمتر هم باشد‪ .‬یعنی‬ ‫میزان رای مردم بــه نیروهای اصولگرا که در کل کشــور‬ ‫دادند‪ ،‬شاید به نسبت مجالسی که در دوره های قبل بعد از‬ ‫انتخابات ریاست جمهوری برگزار شده‪ ،‬یک مقدار نصاب‬ ‫همراهی به لحاظ موضعی و سیاستی و جهت گیری های‬ ‫مختلف متفاوت تر باشد یعنی ان قدر همسان و هماهنگ‬ ‫با دولت شاید نباشد‪ .‬این خودش جای تحلیل مستقلی دارد‬ ‫که می تواند نشان دهنده ان باشد که باالخره مردم نسبت به‬ ‫دولت گالیه های جدی دارند که کامال وضعیت مجلس را‬ ‫منطبق با شرایط دولت نکردند‪ .‬در این همراهی یک اتفاق‬ ‫خیلی مهمی که افتــاده و جزو وعده های اقــای روحانی‬ ‫هم در مرحله انتخابات بوده‪ ،‬بحث هســته ای اســت‪ .‬در‬ ‫بحث هســته ای‪ ،‬اختالف نظری با مباحث مطرح شــده‬ ‫توسط جناب بهشتی پور دارم‪ .‬ما احساس می کنیم خیلی‬ ‫درمورد بحث برجام بزرگنمایی می شــود‪ .‬حقیقتا برجام نه‬ ‫خودش به لحاظ فنی‪ ،‬بلکه به عنوان نقطه اغاز یک پروسه‬ ‫است‪ .‬من این دومی را مهم تر می دانم‪ .‬یعنی برجام را یک‬ ‫نقطه نمی دانم که بخواهیم درمــوردش حرف بزنیم‪ .‬اگر‬ ‫بخواهیم حرف بزنیم‪ ،‬حرف ها عوض می شود‪ .‬برجام یک‬ ‫بحث حساســیت برانگیز و پراهمیتش این بوده و هســت‬ ‫که نقطه اغاز یک روند اســت از ناحیــه امریکایی ها‪ .‬انها‬ ‫می گویند که روند تکامل اجتماعی ایران که نقطه اغازش‬ ‫برجام است و بحث پارادایم جنگ سرد که باز نقطه اغازش‬ ‫برجام اســت‪ .‬انها معتقدند پلی باید زده می شد که حلقه و‬ ‫قدم اول این پل‪ ،‬بحث برجام اســت‪ .‬از این نظر متفاوت‬ ‫می شود و به ان سمت می رویم که حضرت اقا فرمودند پس‬ ‫از برجام مهم تر است که در ادامه بحث به ان می پردازیم‪.‬‬ ‫پس برجام با رای مردم ارتباط داشت‪ .‬مردم درحقیقت‬ ‫همان طور کــه در جریــان برجام اجمــاال از بابــت اینکه‬ ‫احســاس می کردند این برجــام می تواند گشــایش های‬ ‫اقتصادی برایشــان ایجاد کند‪ ،‬خوشــحال بودند‪ .‬وعده‬ ‫دولت هــم همینطــور بوده کــه مــا کاری کنیــم که هم‬ ‫ســانتریفیوژ بچرخد و هــم چرخ زندگی مــردم‪ .‬تحریم ها‬ ‫برداشــته شــود این اتفاقات می افتد‪ .‬مردم این شرایط را‬ ‫برای دولت فراهم کردند‪ .‬همان طور که رهبری و مجموعه‬ ‫ما احساس می کنیم خیلی درمورد بحث‬ ‫برجام بزرگنمایی می شود‪ .‬حقیقتا برجام‬ ‫نه خودش به لحــاظ فنی‪ ،‬بلکه به عنوان‬ ‫نقطه اغاز یک پروســه اســت‪ .‬من این‬ ‫دومی را مهم تــر می دانــم‪ .‬یعنی برجام‬ ‫را یــک نقطــه نمی دانــم کــه بخواهیم‬ ‫درموردش حــرف بزنیم‪ .‬اگــر بخواهیم‬ ‫حرف بزنیم‪ ،‬حرف ها عوض می شود‬ ‫نظام این کار را کرده اســت‪ .‬یعنی مجموعه نظام هم این‬ ‫شــرایط را برای نظام فراهم کــرده تا بتوانــد در چارچوب‬ ‫اختیارات قانونی که دارد ان وعده هایش را عمل کند و اگر‬ ‫می تواند کشــور را یک قدم به جلو ببرد‪ .‬این شرایطی که‬ ‫فراهم شد و مردم به لحاظ روانی خوشــحال بودند و البته‬ ‫منتظر نتایج عملی اش هســتند‪ ،‬طبیعتا اگر احساس کنند‬ ‫که مجموعه ای در مقابل این می ایســتد و احتمال بدهند‬ ‫که به دولت اجازه ندهد کارهای اینده اش را انجام دهد و به‬ ‫وعده هایش عمل کند‪ ،‬مردم در رای شان نظرشان را اعمال‬ ‫می کنند و به نظرم تا یک حدودی در شهر تهران خیلی به‬ ‫وضوح این کار اتفاق افتاد‪ .‬از بابت اینکه شــرایط را برای‬ ‫دولت فراهم تر کنند تــا ببینند اتفاقی کــه باید می افتاده‪،‬‬ ‫می افتد یا نه‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬از بخشــی از صحبت های اقای فضائلی‬ ‫اســتفاده می کنیم که اگر امریکایی هــا برجام را‬ ‫یک نقطه شروع تصور کرده باشند‪ ،‬ایا این بحث‬ ‫درست است که دالیل اصلی پذیرفته شدن برجام‬ ‫از ســوی انها این بــوده که به طیف موســوم به‬ ‫میانه رو در ایران کمک کنند؟‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬امریکایی هــا که خیلــی کارها را‬ ‫دلشان می خواهد انجام دهند و انجام می دهند‪ .‬نمی دانم‬ ‫اطالع دارید که بزرگترین موسســات تحقیقاتی در جهان‬ ‫در امریکاســت و فاصله اش هم با مراکز تحقیقاتی سایر‬ ‫کشــورها از نظر بودجه و تولید امکانات خیلی زیاد است‪.‬‬ ‫اینکه اینها می نشینند‪ ،‬فکر می کنند‪ ،‬برنامه ریزی می کنند‬ ‫و ما را با دقت رصد می کنند‪ ،‬حرف درســتی اســت‪ .‬برای‬ ‫ما هم نقشــه های خیلی زیادی می کشــند چــون از نظر‬ ‫من‪ ،‬دشمن ایران هســتند‪ .‬اما اینکه ما باید این فکرها و‬ ‫برنامه ریزی های انها را رصد کنیم‪ ،‬کار خیلی درستی است‪.‬‬ ‫باید انها را رصد کنیم که چه می گویند‪ ،‬چه فکری می کنند و‬ ‫چگونه راجع به مسائل می نویسند‪ .‬اما نکته اساسی اینکه‬ ‫ما باید چه کار کنیم؟ حاال انها این نقشــه ها را می کشــند‪،‬‬ ‫برنامه ریزی هایشــان را می کنند‪ ،‬بعضی از خواســته های‬ ‫درونی شــان را هم می گویند و بعضی را هــم نمی گویند‪.‬‬ ‫یعنی یک سیاســت اعالنی دارند و یک سیاست اعمالی‪.‬‬ ‫همه اینها را قبــول می کنیم اما باید ببینیم مــا باید چه کار‬ ‫کنیم؟ اگر امریکا برای ما بعد از برجام نقشه دارد پس ما رو‬ ‫به قبله برویم و دراز بکشــیم که یک عده نفوذی در داخل‬ ‫پیدا کردند و باید عزا بگیریم! یا اینکه باید برویم با این کار‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫واقعا این حرف که ما می توانیم با امریکا در‬ ‫زمینه هاییکهبهنفع مانهستتعاملداشته‬ ‫باشــیم بدون اینکه از ارزش ها و اصولمان‬ ‫پایین بیاییم‪ ،‬یک شــعار است؟ یک شعار‬ ‫به معنی نشــدنی است یا شــدنی است؟‬ ‫بنده معتقدم که شدنی است‪ .‬به شرطها و‬ ‫شروطهاهمان طورکهشمافرمودید‪.‬مااول‬ ‫خودمانراباورکنیمیعنیمامی توانیمرا‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫مقابله کنیم؟ به نظرم باید اول فهم درست از نقشه دشمن‬ ‫داشته باشیم نه ان چیزی که در ذهن ماست‪ .‬متاسفم که‬ ‫یک عده در ذهنیت خودشــان یک چیزهایی می سازند و‬ ‫همان ذهنیت را هم انتقال می دهند و همان ذهنیت را هم‬ ‫منبع برای قضاوت قرار می دهند‪ .‬من می گویم اوال امریکا‬ ‫و نقشه هایش را باید با دید دشمن شناسی به دقت مطالعه‬ ‫کنیم نه اینکه یک خبر را از زمان کلینتون منتشر کنیم که‬ ‫اســاس اش جک و خنده بوده اســت‪ .‬این نشان می دهد‬ ‫که من ان جامعه را درست نشناختم که خانم کلینتون علنا‬ ‫بگوید ما می خواهیم غزه را نابود کنیم و یک کشتار عظیم‬ ‫در غزه راه بیندازیم‪ .‬این گونه موارد خیلی زیاد اســت که‬ ‫ما ذهنیت خودمان را راجــع به امریکا نقــل می کنیم و نه‬ ‫واقعیت ها و سیاست های امریکا را‪ .‬سیاست های امریکا‬ ‫علیه ایران است‪ ،‬اما باید به دقت ابعادش سنجیده شود‪.‬‬ ‫تحلیل محتوا شود و دقیقا بدانیم چه چیز را نقل می کنیم‪.‬‬ ‫بعضی وقت ها متاســفم از اینکه حتی برای مسئوالن مان‬ ‫نقل قول هایی را می گویند که اصال اساس اش اشتباه بوده‬ ‫و اصال چنین چیزی نبوده است‪ .‬مکرر هم از این مثال ها‬ ‫در ارشیو شخصی ام دارم‪ .‬حاال نکته مهم این است که ما‬ ‫باید خودمان را تجهیز کنیم‪ .‬ببینیم چگونه در برابر دشمن‬ ‫بدکردار جامعه را مقاوم سازی کنیم و اجازه ندهیم او بتواند‬ ‫اینجا بر ما مســلط شــود‪ .‬اینکه امریکایی ها خوشــحال‬ ‫می شــوند از اینکــه ادم هایی بر ســر کار بیاینــد که کمتر‬ ‫ضدامریکایی هســتند‪ ،‬بله‪ ،‬صددرصد همین طور است‪.‬‬ ‫اما ما ببینیم واقعا کسانی که در ظاهر شعار ضدامریکایی‬ ‫می دهند در عملشــان و نتیجه علمشــان به منافع امریکا‬ ‫کمک کردند یا به ضرر امریکا؟ این به نظرم جای بررســی‬ ‫دقیق و علمی و به دور از حــب و بغض جناحی دارد‪ .‬یعنی‬ ‫یک موسســه کامال علمی و فراجناحی باید بررسی دقیق‬ ‫کند کــه در این ســال های اخیر کســانی که شــعارهای‬ ‫ضدامریکایی دادند‪ ،‬عمال‪ ،‬بــه منافع امریکا ضربه زدند؟‬ ‫چه در بیرون کشور یا درون کشور‪ .‬اینکه علیه امریکا شعار‬ ‫دادند و افشــاگری کردند نتیجه اش به نفــع منافع امریکا‬ ‫و خدمت به امریکا بوده اســت؟ ما باید این را دقت کنیم‪.‬‬ ‫نکته بعدی که خیلی مهم اســت اینکه ابعــاد برجام انچه‬ ‫مکتوب امده و مشــخص اســت چه خدمتی به ما کرده؟‬ ‫اینکه ‪ PMD‬از سرفصل گزارشات اقای امانو حذف شده‪،‬‬ ‫ایا این خدمت به جامعه ما هســت یا نیست؟ ‪ PMD‬حذف‬ ‫شــده و در ســرفصل گزارش اخیر دیگر ‪ PMD‬نداریم‪ .‬ایا‬ ‫باز هم بگوییم که این دروغ اســت و اینهــا می خواهند که‬ ‫دروغ بافی کنند؟ مثال دارند ما را فریب می دهند! اینکه ‪12‬‬ ‫قطعنامه ای که در شورای حکام تصویب شده بوده و برای‬ ‫اینکه ما را محکوم کنند‪ ،‬در ســازمان های بین المللی مبنا‬ ‫قرار گرفته شده بود تا برایمان پرونده سازی کنند‪ ،‬مختومه‬ ‫اعالم شد‪ ،‬ایا پوششی برای حقه بازی است یا اینکه واقعا‬ ‫کنار گذاشته شده اســت؟ اگر چنین چیزی درست است‪،‬‬ ‫بنابراین خواهشــم این اســت که ما واقعیت وزن برجام را‬ ‫ببینیم که چه کار کرده اســت؟ حاال در انتخابات هر اثری‬ ‫داشته‪ ،‬داشته باشد اما انچه مهم است تاثیر ان در جامعه‬ ‫ماست‪ .‬خواهشم این اســت که واقع بین باشیم‪ .‬واقعیت‬ ‫این اســت که ما بعد از برجام می توانیم مواضع انقالبی و‬ ‫اصولی خودمــان را محکم حفظ کنیم ولــی در عین حال‬ ‫یک نوع تعامل هم با دنیا داشته باشیم که منافع خودمان‬ ‫را به حداکثر برسانیم‪ .‬صرف اینکه انها می گویند ما فالن‬ ‫نقشه ها را برای شما کشیدیم‪ ،‬پس اول به خودمان بدبین‬ ‫شویم‪ ،‬نباشد بلکه باید اول خودمان را اصالح کنیم و بین‬ ‫خودمان یک پادزهر قوی ایجاد کنیم که میکروب نتواند‬ ‫وارد شود‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬کلیت این حرف درســت است که باید‬ ‫نقشه دشمن را بفهمیم‪ .‬دشــمن را رصد کنیم و در مقابل‬ ‫نقشــه دشــمن اقدام و تصمیم مناســب داشــته باشیم‪.‬‬ ‫امریکایی هــا‪ ،‬مطابق منافع خودشــان کارهــای زیادی‬ ‫می خواهنــد انجام دهنــد ولی الزامــا به این معنا نیســت‬ ‫که بتوانند انجام دهند‪ .‬ولی درحقیقت ســوال شــما این‬ ‫بود که ایا بنــای امریکایی ها در برجــام تقویت یک طیف‬ ‫در داخل بوده اســت یا نبــوده؟ باید عرض کنــم که این‬ ‫تصدیق حــرف انهاســت‪ .‬مقامات امریکایــی به صورت‬ ‫صریح در تحلیل هایشان در اندیشکده های مختلف یا در‬ ‫مصاحبه های اقــای اوباما این را نشــان داده اند‪ .‬در واقع‬ ‫مطرح شــده که یکی از اهــداف برجام‪ ،‬تقویــت جریانی‬ ‫است که انها به عنوان میانه رو و عملگرا از ان یاد می کنند‪.‬‬ ‫پس انهــا چنین قصــدی دارند و قصدشــان را هــم بیان‬ ‫کردند‪ .‬یا انها در خالء حرف می زنند یــا یک مابه ازایی در‬ ‫کشــور ما دارد‪ .‬طبیعتا انها در خالء حــرف نمی زنند پس‬ ‫یک مابه ازایی دارند‪ .‬موضع داخل کشــور مــا مقابل این‬ ‫حرف چه بوده اســت؟ ایــا اصال موضعی گرفته اســت؟‬ ‫‪223‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫اینکه می فرمایید ما باید موضع انقالبی داشــته باشــیم‪،‬‬ ‫اصال حرف سر همین است که ایا موضع انقالبی که باید‬ ‫اتخاذ می شد یا باید بشود‪ ،‬انجام شــده یا نشده است؟ ایا‬ ‫جریانی که به هر حال در داخل به عنوان جریان میانه رو‪،‬‬ ‫شناخته می شود و خودش هم از به کار بردن چنین تعبیری‬ ‫ابایی ندارد و چه بسا می برد‪ ،‬در مقابل تمایل امریکایی ها‬ ‫چه واکنشی از خودش نشان داده اســت؟ ایا یک موضع‬ ‫انقالبــی گرفته که مــا به دهن امریــکا می زنیــم و اجازه‬ ‫نمی دهیم انها بخواهند به ما چشم طمعی داشته باشند یا‬ ‫اینکه همراهی کرده اســت؟ اقای بهشتی پور می فرمایند‬ ‫که ببینیــم عملکرد جریانی که شــعار ضدامریکایی داده‪،‬‬ ‫چه بوده است؟ می خواهم بگویم خود امریکایی ها قاعدتا‬ ‫این را ارزیابی کرده اند‪ .‬خودم هیچ وقت طرفدار شعارهای‬ ‫الکی و هوچی بــازی در این ماجرا نبوده ام و نیســتم‪ .‬ولی‬ ‫می خواهم بگویم اگر امریکا را یک مجموعه ای که اشاره‬ ‫کردند و واقعیت هم دارد کــه مراکز مطالعاتی‪ ،‬تحقیقاتی‬ ‫و پژوهشی و چه و چه دارند‪ ،‬اوضاع و احوال ایران را رصد‬ ‫می کنند‪ ،‬اگر ان جریانی که شعار ضدامریکایی می دهد‪،‬‬ ‫به نفع امریکایی ها بود پس چرا می خواهند جریان مقابلش‬ ‫را در ایران تقویت کنند؟ چرا همین جریان که عملکردش‬ ‫به نفع امریکایی ها بوده‪ ،‬تقویت نمی کنند؟ چرا می خواهند‬ ‫یــک جریانــی تقویت شــود که قاعدتــا مفهــوم مخالف‬ ‫صحبت های اقای بهشتی پور می شود که اگر بیایند منافع‬ ‫امریکایی ها به خطــر می افتد؟ یعنــی امریکایی ها دارند‬ ‫تالش می کنند که یک جریانی را در ایران تقویت کنند که‬ ‫اگر ان جریان تقویت شود‪ ،‬منافع امریکا را در ایران به خطر‬ ‫می اندازد و از ان طرف علیه جریانی کار می کنند که علیه‬ ‫امریکا شــعار می دهند که اتفاقا انها منافع امریکا را تامین‬ ‫می کنند‪ .‬من این را نمی فهمم که این معادله چگونه قابل‬ ‫حل است؟‬ ‫بحث تعامل با دنیا را هم بیان کنم که به نظرم دنیا را‬ ‫معادل امریکا قرار دادن‪ ،‬کوچک کردن دنیاســت‪ .‬اینکه‬ ‫امریکا یک کشــور بزرگ‪ ،‬قدرتمند و صاحب نفوذ اســت‪،‬‬ ‫جای خودش اما جمهوری اسالمی ایران هیچ وقت از اول‬ ‫به‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ ‬ ‫یپور‬ ‫اگر امریکا برای ما بعد از برجام نقشه دارد پس‬ ‫ما رو به قبله برویــم و دراز بکشــیم که یک عده‬ ‫نفوذی در داخل پیدا کردند و باید عزا بگیریم! یا‬ ‫اینکه باید برویم با این کار مقابله کنیم؟‬ ‫‪224‬‬ ‫در واقع مطرح شده که یکی از اهداف برجام‪،‬‬ ‫تقویت جریانی است که انها به عنوان میانه رو و‬ ‫عملگرا از ان یاد می کنند‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫اینکــه امریکایی هــا خوشــحال می شــوند‬ ‫از اینکــه ادم هایی بر ســر کار بیاینــد که کمتر‬ ‫ضدامریکایی هســتند‪ ،‬بلــه‪ ،‬صددرصد همین‬ ‫طور اســت‪ .‬اما ما ببینیــم واقعا کســانی که در‬ ‫ظاهر شــعار ضدامریکایی می دهند در عملشان‬ ‫و نتیجه علمشــان به منافع امریکا کمک کردند‬ ‫یا به ضرر امریکا؟‬ ‫اگــر ان جریانــی کــه شــعار ضدامریکایــی‬ ‫می دهــد‪ ،‬بــه نفــع امریکایی هــا بود پــس چرا‬ ‫می خواهند جریان مقابلــش را در ایران تقویت‬ ‫کنند؟‬ ‫ایاالت متحده امریکا در موضعی قرار دارد که‬ ‫هم با دولت ها و هم با اپوزیسیون هایشــان کار‬ ‫می کند و سبدش را خالی نمی گذارد‬ ‫انقالب‪ ،‬مشکلی با دنیا نداشته است‪ .‬در زمان امام همین‬ ‫بحث مطرح شد و بعد از امام هم همین بحث مطرح بوده‬ ‫که او هم به دنبال منافع خودش اســت‪ .‬اگر مــا با امریکا‬ ‫مذاکره و نشست و برخاست می کنیم‪ ،‬تحلیل مان از منافع‬ ‫کشور است‪ .‬تحلیل مان این است که در این گفت وگوها‬ ‫منافع تامین می شود یا نمی شــود؟ اما اختالف اینجاست‬ ‫که برخی اقایان می گویند با حفظ همــه ارزش های نظام‬ ‫جمهوری اســامی می توانیم ان منافع را ایجــاد کنیم و‬ ‫تفکر دیگری می گوید که ما در این شرایط نمی توانیم‪ .‬یک‬ ‫وقت هست که ان قدر قدرتمند می شویم که می توانیم همه‬ ‫جوانب را مدیریت کنیم و مذاکره هم می کنیم ولی با اینکه‬ ‫بخشی شعار دادن اســت که ما فکر می کنیم‪ ،‬می توانیم‬ ‫همه انچه در ایــن صحنه اســت در مقابل شــیطنت ها و‬ ‫مکرهای او مدیریت کنیم که به مذاکره کنندگان ما بستگی‬ ‫دارد‪ ،‬به تــوان تبلیغاتی و رســانه ای ما بســتگی دارد‪ ،‬به‬ ‫شرایط بین المللی و منطقه ای بستگی دارد و مجموعه ای‬ ‫از عوامل اینجا دخیل هســتند تا ببینیــم مذاکراتی که در‬ ‫هر زمان از جمله موضوع هســته ای هم انجام می شود‪،‬‬ ‫می توانــد به نفع ما تمام شــود یا نه؟ اینکــه درمورد برجام‬ ‫ارزیابی داشته باشیم که ایا مذاکرات به نفع ما تمام شود‪،‬‬ ‫به نظرم محل بحث دارد‪.‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬یکی از مشکالت ما در همین نکته‬ ‫اســت که همیشــه وقتی یک موضوعی مطرح می شود‪،‬‬ ‫الزام نیست که عکس ان صحیح باشــد‪ .‬این را در منطق‬ ‫هم داریم‪ .‬اینکه مــن می گویم فرضا کســانی بودند و به‬ ‫اسم ضدامریکایی شعار دادند و بعد نتیجه عملشان به نفع‬ ‫امریکا تمام شده به این معنا نیست که انها که علیه امریکا‬ ‫شعار نمی دهند و با امریکا تعامل دارند حتما به زیان امریکا‬ ‫کار کردند‪ .‬این الزامی نــدارد و در هر پدیده ای می توانیم‬ ‫وجوه مختلفش را در شــرایط‪ ،‬مکان و زمان های مختلف‬ ‫تحلیل کنیم و نتایجش را بگیریم‪ .‬همان طور که من ادعا‬ ‫ندارم که تمام شعارهای ضدامریکایی اشتباه بوده و منجر‬ ‫به وابستگی بیشــتر می شــده‪ ،‬بلکه معتقدم شعار مقدمه‬ ‫شــعور اســت‪ .‬اگر شــعار را کنار بگذاریم ممکن است در‬ ‫شعورمان هم شک کنیم‪ .‬اما اگر شــعار در حد شعار بماند‬ ‫گاهی منجر به این می شــود که امریکایی ها نفع می برند‪.‬‬ ‫این متاســفانه در عمل بارها حداقل به بنده ثابت شــده‪،‬‬ ‫بنابراین ما باید حواسمان جمع باشد‪ .‬ضدامریکایی بودن‬ ‫به معنای این نیست که فقط شعار امریکایی بدهیم‪ .‬ما باید‬ ‫در عمل‪ ،‬در روش و سبک و زندگی و همه موضوعات مان‬ ‫امریکا را خوب بشناسیم و بدانیم چگونه با دشمنی ها مقابله‬ ‫کنیم‪ .‬پس قســمت دوم می مانــد که ایا تعامــل با امریکا‬ ‫می تواند با اصول و روش ها باشد؟‬ ‫فضائلی‪ :‬نه قسمت دوم این است که ایا امریکا‬ ‫به دنبال تقویت یک جریانی هست یا نه؟‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬اول ایــن را توضیــح دهم؛ پس‬ ‫نکته دوم که به نظر خیلی مهم اســت واقعا این حرف که‬ ‫ما می توانیم با امریکا در زمینه هایی که به نفع مان هست‬ ‫تعامل داشــته باشــیم بدون اینکه از ارزش ها و اصولمان‬ ‫پایین بیاییم‪ ،‬یک شعار است؟ یک شعار به معنی نشدنی‬ ‫است یا شدنی اســت؟ بنده معتقدم که شــدنی است‪ .‬به‬ ‫شرطها و شــروطها همان طور که شــما فرمودید‪ .‬ما اول‬ ‫خودمان را باور کنیم یعنی ما می توانیم را‪ .‬درســت اســت‬ ‫که او قدرت مســلط و هژمونی اســت و در زمینه رسانه ای‬ ‫و دانشــمندان مختلف ســرامد اســت ولی این شعار «ما‬ ‫می توانیم» فقــط در صنعــت و فناوری نیســت‪ ،‬بلکه در‬ ‫سیاست هم هست‪ .‬یعنی خودمان را باور کنیم‪ ،‬خودمان‬ ‫را گم نکنیم و خودمــان را در مقابل او ذلیل و خوار نبینیم‪.‬‬ ‫عزتمندانه عمل کنیم و بدانیم که از پشتیبانی ‪ 80‬میلیون‬ ‫ادم برخورداریم‪ .‬اگر چنین ادم هایی داشته باشیم‪ ،‬محکم‬ ‫و استوار می توانند در مقابل این دشمن بدکردار کار درست‬ ‫انجام دهند که مــن مطمئنم در مورد برجــام تا حد زیادی‬ ‫انجام داده انــد و ثابــت کرده اند که می شــود انجام داد‪.‬‬ ‫منتها تحت رهبری فرد خردمندی کــه در یک اصول و در‬ ‫یک جاهایــی‪ ،‬روش هایی را تصحیــح می کردند و به انها‬ ‫تذکر داده می شد‪ .‬به امید خدا رها نشده بودند که هرکار و‬ ‫ابتکار کردند‪ ،‬خودشان کرده باشند‪ .‬خودشان هم واقفند‬ ‫و بارها هم اعالم کرده اند که در یک جاهایی از طرف یک‬ ‫رهبر خردمند به اینها خط داده می شد که باید اصالح روش‬ ‫می کردند‪ .‬البتــه با همه اینها نمی تــوان صد درصد گفت‬ ‫که برجام از همه جهت دســتاورد خوبی بوده است‪ .‬خیلی‬ ‫جاها هم به زیان ماست اما بارها گفته ام که برایند کلی ان‬ ‫به نفع جمهوری اســامی ایران اســت‪ .‬اما به یک سوال‬ ‫مهم بپردازیم؛ یکی از ویژگی های قدرت هژمون اوست‪.‬‬ ‫در طول تاریخ بشــر وقتی قدرت های این گونه را تجزیه و‬ ‫تحلیل می کنیم‪ ،‬ذاتش این اســت که اصــوال با همه کار‬ ‫می کننــد‪ .‬یعنی تــاش می کنند بــا دولت و اپوزیســیون‬ ‫و حتــی غیراپوزیســیون کار کنند‪ .‬مثال در کشــوری مثل‬ ‫اذربایجــان هم با الهام علــی اف و هم با عیســی قنبر کار‬ ‫می کنند که مخالفش هســتند‪ .‬در اوکراین هم با موافقین‬ ‫دولت ســال ها کار کردند و هم با مخالفینش کار می کنند‪.‬‬ ‫یعنی تــاش ایاالت متحــده امریکا این اســت که حتی‬ ‫با متحدینش مثل عربســتان کار می کند‪ ،‬با اپوزیســیون‬ ‫عربســتان هم کار می کند‪ .‬این رویکرد برایش دو حســن‬ ‫دارد؛ موقعی کــه با اپوزیســیون عربســتان کار می کند‪،‬‬ ‫می تواند روابطش را تنظیم کند و هرجا عربستان خواست‬ ‫شاخ و شانه بکشد از طرف اپوزیسیون به او فشار می اورد‪.‬‬ ‫یک جای دیگر هم به نفعش اســت که اگر اپوزیســیون‬ ‫به قدرت رســید با او از قبل هماهنگ بوده است‪ .‬بنابراین‬ ‫ایاالت متحــده امریــکا در موضعی قــرار دارد کــه هم با‬ ‫دولت ها و هم با اپوزیسیون هایشان کار می کند و سبدش‬ ‫را خالی نمی گذارد‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬با چه شرایطی؟‬ ‫بهشتی پور‪ :‬با شرایطی که به نفعش باشد‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬مثال بــا حزب الله لبنان حاضر اســت‬ ‫که کار کند؟‬ ‫بهشتی پور‪ :‬بله‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬ممکن است که به نفع حزب الله باشد!‬ ‫نه‪ ،‬دیگر نه‪ .‬شــرطش این اســت که به نفع امریکا باشد‪.‬‬ ‫پس دیگر ان حزب الله‪ ،‬حزب الله نیست‪ .‬حزب اللهی که‬ ‫با امریکا تعامل کند و به حرف امریکا باشد دیگر حزب الله‬ ‫نیست‪.‬‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬اگر تعامل حزب الله بــا امریکا به‬ ‫وابستگی حزب الله به امریکا تبدیل شود‪ ،‬اگر در بلندمدت‬ ‫ابزار امریکا شــود‪ ،‬صد درصد دیگر حزب الله نیســت‪ .‬اما‬ ‫اگر مثال در یک مقطعی به نفعش شده که گوش داعش را‬ ‫بپیچاند و حزب الله هم علیــه داعش کار می کند‪ ،‬دو تایی‬ ‫بر سر داعش می زنند این را به فرض می گویم که وابستگی‬ ‫به امریکا نمی شود‪ .‬تنها در یک مقطعی که وابستگی‪...‬‬ ‫فضائلی‪ :‬من می گویم که منافع امریکا نباشــد‪،‬‬ ‫منافع حزب الله باشــد‪ .‬اینطور که ما منافع مشترک داشته‬ ‫باشیم مثل اتفاقی است که در عراق با امریکایی ها داشتیم‬ ‫یا اتفاقی که در مقطعی با افغانستان داشتیم‪ .‬اینجا تقابل‬ ‫منافع نیست‪ ،‬منافع مشترک تعریف می شود‪ .‬اگر جایی که‬ ‫تقابل منافع هســت‪ .‬پس اگر امریــکا می گوید که از یک‬ ‫جناح حمایت می کند‪ ،‬پس یک منافع مشترکی با هم دارند‪.‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬ما باید اول ببینیم که منافع مشترک‬ ‫چیست؟ ما باید اول دقت کنیم‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬اول اصلش را بپذیریــد که این منافع‬ ‫مشترک است بعد بگوییم کجا؟‬ ‫بهشتی پور‪ :‬من با این مخالفم که منافع مشترک‬ ‫دارند‪ .‬شما فرمودید که قبل از این دولت هم انها با امریکا‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫ف‬ ‫ضائ‬ ‫لی‬ ‫انچه مهم است اینکه ان جناح باید حواسش‬ ‫باشــد که منافع ملی کشــورش را فــدای منافع‬ ‫اجنبــی نکند‪ .‬متاســفم کــه بعضی هــا رنگش‬ ‫را عــوض می کننــد؛ چــه در اصولگراهــا چه در‬ ‫اصالح طلبان‪ .‬می بینند که این کار بد است یک‬ ‫رنگ دیگری به ان می زنند‬ ‫شــما برای من نمونه بیاورید کــه امریکایی ها‬ ‫بگویند ما به دنبال تقویت جریان اصولگرا هستیم‬ ‫شــما یک مورد بیاورید که غربی ها بگویند ما‬ ‫دنبــال تقویت مثــا امام خمینــی در ایرانیم! یا‬ ‫تقویت رهبری در ایرانیم!‬ ‫ان کســانی کــه تمام قد بــا برجــام مخالفت‬ ‫می کردند و بعضا تعابیری را درمورد اقای ظریف‬ ‫و تیم مذاکره کننده داشتند؛ ضمن اینکه اهانت‬ ‫و غیرمنصفانه بــود‪ ،‬طبیعتا با نــگاه رهبری هم‬ ‫تطبیق نداشــت‪ ،‬به رغم اینکه ادعا می کردند ما‬ ‫در مسیر رهبری قدم برمی داریم‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫جریانی که مخالــف برجام بــود و صدایش هم‬ ‫بلندتر بود و جریان اصولگرایی که اسم بردید مثل‬ ‫اقای الریجانی‪ ،‬من رای هیچ کدام از این دو را رای‬ ‫صوابینمی بینم‪.‬یعنیمعتقدمهرکدامنسبتبه‬ ‫موضعیکهرهبرینظامداشتند‪،‬فاصلهداشتند‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫وارد مذاکره شدند‪ .‬چرا در دولت احمدی نژاد با امریکا وارد‬ ‫مذاکره شدند؟ دلیلش چه بود؟‬ ‫فضائلی‪ :‬دلیلش این اســت که انها تصورشان‬ ‫این است که‪...‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬همین تصورات است دیگر‪ .‬در مورد‬ ‫اقای روحانی هم همین تصورات امریکاست‪ .‬برای اینکه‬ ‫من فکر می کنم باالی ســر اقای روحانی کسی هست که‬ ‫اجازه نمی دهد ما منافع مان را به امریکا بفروشیم‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬خود این جریان را یک نظام هوشــمند‬ ‫مراقبت می کنــد و وظیفه اش هــم طبق قانون اساســی‬ ‫محافظت اســت‪ ،‬درســت‪ .‬اما ِ‬ ‫خود این جریــان چه کار‬ ‫می کند؟‬ ‫بهشتی پور‪ :‬خود این جریان هم اوال یک طیف‬ ‫نیستند‪ .‬ما اینجا امدیم یک بحث دوستانه و برادرانه کنیم‪.‬‬ ‫می خواهم بگویم نمی خواهم به کســی اتهام بزنم‪.‬‬ ‫ایاالت متحده امریکا دنبال منافع خودش اســت و ایران‬ ‫هم دنبــال منافع خــودش‪ .‬اما یــک جاهایی کــه منافع‬ ‫مشترک دارند‪ ،‬شرایطی پیش می اید‪ .‬در بوسنی و هرزگوین‬ ‫صرب هایی که مســلمانان را ســرکوب می کنند و ایران از‬ ‫حقوق مسلمانان بوسنی حمایت می کند‪ ،‬امریکا هم برای‬ ‫نفع خودش تشــخیص داده که علیه حکومت باشــد و در‬ ‫اینجا به اقای عزت بگوویچ کمک می کند‪ .‬اینجا به صورت‬ ‫تاکتیکی ما با هم منافع مشترک پیدا می کنیم‪ .‬پس ما راجع‬ ‫به منافع مشــترک با هم بحثی نداریم‪ .‬اما انجا که راجع به‬ ‫منافع امریکا هست ولی منافع ایران نیست یا منافع ایران‬ ‫هست یا منافع امریکا نیست نمی توانیم اصال با هم تعامل‬ ‫کنیم‪ .‬مگر اینکه نوع تعریف یک تعریف جدیدی باشــد‪.‬‬ ‫یک موضوعات جدیدی را روی میز بگذاریم‪ .‬سیســتم ما‬ ‫طوری است که هر دولتی باشــد مجبور است به ان منافع‬ ‫توجه کند‪ .‬این مجموعه اســتیت نه گاورمنت اســت که‬ ‫علیــه امریکا قد علم می کنــد و می گوید منافــع من اینجا‬ ‫اقتضا می کند که منافع مرا به رســمیت بشناسی‪ .‬حاال ان‬ ‫جریان میانه رو یک جاهایی ممکن اســت از شعاری که او‬ ‫برای جذب یک عده و افکاری که می دهد‪ ،‬استفاده کند اما‬ ‫خوب حواسش هست که اگر به خیانت متهم شود و منافع‬ ‫ملی اش را به خاطــر منافع ایاالت متحده بفروشــد‪ ،‬پوچ‬ ‫می شود‪ .‬مثل کف روی اب از بین می رود‪ .‬تاریخ ما این را‬ ‫ثابت کرده است‪ .‬یعنی ملت ایران به شدت به اجنبی و نوکر‬ ‫اجنبی حساس اســت‪ .‬اینکه بگویند این لیست انگلیسی‬ ‫اســت‪ ،‬با این چیزی درست نمی شــود‪ ،‬چیزی هم اثبات‬ ‫نمی شود‪ .‬انچه مهم اســت اینکه ان جناح باید حواسش‬ ‫باشد که منافع ملی کشــورش را فدای منافع اجنبی نکند‪.‬‬ ‫متاســفم که بعضی ها رنگــش را عوض می کننــد؛ چه در‬ ‫اصولگراها چه در اصالح طلبــان‪ .‬می بینند که این کار بد‬ ‫است یک رنگ دیگری به ان می زنند‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬اینکه یک جریانی مورد طمع دشــمن‬ ‫قرار بگیرد‪ ،‬حسن ان جریان است یا عیبش؟‬ ‫بهشتی پور‪ :‬دشــمن در هر صورت طمع دارد‪.‬‬ ‫مگر به اصولگرایان طمع ندارند؟‬ ‫فضائلی‪ :‬نه‪ ،‬ندارند!‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬مــن چند مقالــه بیاورم کــه اینها‬ ‫می گویند ما باید روی اصولگراها هم کار کنیم‪ .‬انها دنبال‬ ‫این هســتند که اتفاقــا بتوانند در اصولگراهــا نفوذ کنند و‬ ‫ضربه را در اصولگراها بزنند‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬شما برای من نمونه بیاورید که بگویند‬ ‫ما به دنبال تقویت جریان اصولگرا هستیم‪.‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬تقویت نه‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬تقویت هم یک نوع طمع است‪.‬‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬تقویت یک موضوع است و یکی‬ ‫دیگر اینکه من بروم تجزیه و تحلیل کنم که اصولگراها چه‬ ‫طیف هایی هســتند‪ ،‬چند طبقه اند و چگونه می شود با انها‬ ‫کار کرد و در میانشان نفوذ کرد‪ .‬طمع یعنی اینکه می شود‬ ‫با این ادم ها هم کار کرد‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬به نظرم طمع کلمه روشنی است‪ .‬یعنی‬ ‫امید داشتن‪ .‬امید دارند به اینکه بتوانند در این ادم ها نفوذ‬ ‫کنند و ضربــه بزنند‪ .‬یک مقدار معذرت می خواهم‪ .‬شــما‬ ‫عالقه مند هستید که در کلمات بچرخید‪ .‬انها می گویند که‬ ‫ما دنبال تقویت این جریان هستیم‪ .‬چرا تابه حال نگفتند که‬ ‫دنبال تقویت جریان اصولگرایی هستیم؟‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬چرا‪ ،‬قبال گفته اند‪ .‬مثال پنج سال‬ ‫پیش‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬شــما یک مورد بیاورید کــه بگویند ما‬ ‫دنبال تقویت مثال امام خمینی در ایرانیم! یا تقویت رهبری‬ ‫در ایرانیم!‬ ‫بهشتی پور‪ :‬تکلیف امام خمینی و رهبری روشن‬ ‫اســت‪ .‬نباید اصولگرایــی را با امام خمینی یکــی بدانیم‪.‬‬ ‫اصولگرایی با رهبری یکی نیســت‪ .‬برای همین تکلیفش‬ ‫روشن است‪ .‬خود رهبری هم فرموده اند که هرچه گفته اند‬ ‫همین است و دیپلمات هم نیستم و هرچه فرموده اند موضع‬ ‫صریح و روشــن دارد و دقیقا هم معلوم است‪ .‬اینها خواب‬ ‫و خیال است که انها بتواند با رهبری کاری انجام دهند‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬افرین! ما هم همین را می گوییم‪.‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬اما در اصولگرایی‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬من می گویم جریانی که به همین معنا‬ ‫طمع دشمن و امیدواری دشمن در جهتی که بتواند با او کار‬ ‫کند و از ناحیه اش همراهی داشته باشد‪ ،‬چرا اتفاق افتاد؟‬ ‫اتفاق افتاده یا نیفتاده؟ یعنی ما داریم تهمت می زنیم؟‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬نه‪ ،‬انها از اول انقالب این کار را‬ ‫می کردند‪ .‬از ‪ 37‬سال پیش‪ .‬یک زمانی مهندس بازرگان‬ ‫بود و یک زمانــی بنی صدر و یک زمانی بــوده که گفته اند‬ ‫بیاییم با شهید بهشــتی کار کنیم! یک زمانی بین شورای‬ ‫امنیت ملی امریکا اقای برژینســکی و وزیر خارجه شــان‪،‬‬ ‫دعوا بوده که در خاطراتشــان به صورت مکتوب اســت‪.‬‬ ‫برژینسکی ان موقع می گفت که اساسا اینها همه فناتیکند‬ ‫و اصال نمی شود با اینها کار کرد‪ .‬اینها اصال قابل مذاکره‬ ‫نیستند‪ .‬نفر مقابل او می گوید که شما اشتباه می کنید و با‬ ‫همین ادم ها می شود کار کرد‪ .‬ما دومرتبه باید اقتدار امریکا‬ ‫را در ایران احیا کنیم‪ .‬ما نباید جلــوی این حرکت انقالبی‬ ‫بایســتیم و باید با این حرکت انقالبی همســو شویم‪ .‬این‬ ‫حرف ها ثبت و ضبط هم شده است‪ .‬از اول انقالب از سال‬ ‫‪ 57‬برای ما نقشه کشیده اند تا همین سال ‪ 94‬و جریان های‬ ‫مختلف هم همیشه مورد توجهشان بوده است‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬من عرضم این است که اگر می پذیریم‬ ‫امریکایی ها این مطامع را مطابق منافع خودشان دارند باید‬ ‫چگونه واکنش نشــان دهد؟ باید تقویــت کند یا ناامیدش‬ ‫کند؟‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬باید صددرصد به ایــن توجه کند‬ ‫که عملکرد منافع ایران به نفع مملکت ما هســت یا به نفع‬ ‫امریکا‪ .‬هرجــا دید که با عملکردش نان در کاســه امریکا‬ ‫می گذارد‪ ،‬بدانید که دارد خطا می کند‪ .‬هر جا دید که واقعا‬ ‫برای ســرافرازی و کمک به ملت ایــران حرکت می کند‪،‬‬ ‫محکم بایستد‪ .‬معیار دارد‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬معیارش چیست؟‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬مثال من یک سخنرانی علیه یک‬ ‫جریان خاص می کنم‪ ،‬یک درصد فقط بیمه لوز کشتیرانی‬ ‫لندن را باال می برم که این میلیون ها دالر صدمه به کشورم‬ ‫بوده است درحالی که اسمش هم این بوده که علیه او شعار‬ ‫داده ام‪ .‬خب ایــن یعنی چه؟ این یعنی اینکــه ما در درون‬ ‫یک نظام ســلطه بین المللی هســتیم که این نظام سلطه‬ ‫بین المللی‪ ...‬معیارش در درجه اول منافع ملی است‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬منافع ملی یک کلیت است‪.‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬مگر منافع ملی را متوجه نمی شوید؟‬ ‫فضائلــی‪ :‬منافع ملــی که من تعریــف می کنم‬ ‫ممکن است با شما فرق داشته باشد!‬ ‫بهشتی پور‪ :‬منافعی که منافع اکثریت ملت ایران‬ ‫را تامیــن می کند و نفع اکثریت ملت در ان حرکت اســت‪.‬‬ ‫شــاخص دیگر هم دیدگاه های رهبری اســت که ایشان‬ ‫چــه فرموده اند و راجع بــه این موضوع چه خط مشــی ای‬ ‫داشته اند‪ .‬منظورم کالن اســت‪ .‬در جزئیات اصال مایل‬ ‫نیســتم همه چیز را خرج رهبری کنیم‪ .‬در کلیات و کالن‬ ‫کشور و انجاها که تصمیم ســازی می شود‪ .‬اینکه بشود یا‬ ‫نشود‪ .‬شما می خواهید جهت را ببینید و جهت گیری کنید‪.‬‬ ‫به نظرم نظرات مقام معظم رهبری در انجا خیلی می تواند‬ ‫راهگشا باشد‪ .‬بعد هم اساس اسالم‪ .‬اگر کاری اساس دین‬ ‫را روی هوا می برد ولو اینکه منافع ملی هم تامین شود نباید‬ ‫باشد‪ .‬انقالب ما اسالمی بوده و ما برای انقالب اسالمی‬ ‫در صحنه امدیم‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬یکی از معیارها هم ِ‬ ‫خود دشمن است‪.‬‬ ‫اگر دشمن بگوید که این کار به نفع است‪...‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬نه‪ ،‬این الزاما نیست‪ .‬گاهی وقت ها‬ ‫فریب اســت‪ .‬واقعــا خودمان کــه ادم های هوشــمندی‬ ‫هســتیم‪ .‬ما باید ببینیم اخر ان قصه به نفــع امریکایی ها‬ ‫تمام شد یا نه؟‬ ‫فضائلــی‪ :‬ممکــن اســت امریکایی هــا از یک‬ ‫جریانی حمایت کنند که به نفع شان نباشد‪.‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬الی ماشاءالله این کارها را کرده اند‪،‬‬ ‫قبال‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬نمونه ای از یــک جریانی بفرمایید که‬ ‫مخالف انهاست‪.‬‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬بــه صــورت تاکتیکــی از یــک‬ ‫جریان مخالــف حمایت می کنند بــرای اینکــه بتوانند از‬ ‫قبل بــه جریانی که تعییــن کردند‪ ،‬ضربه بزننــد‪ .‬اصال ما‬ ‫خودمان ادم های هوشــمندی هســتیم‪ .‬مــن می گویم‬ ‫معیارمان‪ ...‬اینجا باید تشخیص دهیم که ته این داستان‬ ‫و برنامه ریزی ها منافــع امریکا را تامین کــرد یا نکرد‪ .‬اگر‬ ‫‪225‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪226‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫منافعش را تامین کــرد به طور قطع ما باید بــه همه کاری‬ ‫که کردیم شک کنیم‪ .‬چون معلوم می شــود که ما فریب‬ ‫خوردیم‪ .‬ما نباید منافع امریکا را تامین کنیم‪ .‬ما باید منافع‬ ‫خودمــان را تامین کنیم‪ .‬پس اگــر او تاکتیکی فیلم بازی‬ ‫کرد و یک جاهایی موضع گرفــت‪ ،‬این موضع گیری نباید‬ ‫ما را فریب دهد‪ .‬اما ما باید ببینیم که عمال کاری و خدمتی‬ ‫کردیم که پولی را به بانک های امریکا رساندیم‪ ،‬موقعیت‬ ‫امریکا را در یک جا تقویت کردیم یا بچه های مســلمان و‬ ‫انقالبی را تضعیف کردیم که دشمن امریکا بودند‪ ،‬اینها را‬ ‫می توانیم روی کاغذ بنویســیم‪ .‬من می گویم ما باید اینجا‬ ‫تشــخیص دهیم که ایا در عمل این به نفع امریکا شــد یا‬ ‫نشد؟ وگرنه حرف اینکه ببینیم امریکا از چه حمایت می کند‬ ‫و ما عکس ان عمل کنیم‪ ،‬من می خواهم بگویم‪ -‬این را به‬ ‫امام خمینی هم نسبت می دهند که در سال ‪ 57‬فرموده اند‪-‬‬ ‫در عمل نباید به حرف امریکا توجه کنیم بلکه باید به عمل‬ ‫امریکا توجه کنیم‪ .‬به منافع امریکا‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬منافع امریکا در عمل است‪.‬‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬برخی ساده اندیشــانه به محض‬ ‫اینکــه رادیو امریــکا راجع بــه جریانــی موضع گیری کرد‬ ‫می گوینــد که طرف امریکایی اســت‪ .‬درحالــی که رادیو‬ ‫امریکا به صورت تاکتیکی ممکن اســت در یک مقطعی‬ ‫علیه خودش تبلیغ کند و این کار رسانه است‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬اگر او تاکتیکی این کار را کرد و طرف‬ ‫نمی کنند‪ .‬ولــی من می خواهم بگویــم موضوع اقتصاد و‬ ‫منافعش مثل یک ایرباس نیســت‪ .‬مثالش این است که‬ ‫من یک موضع انقالبی می گیرم و اصــا توجه ندارند که‬ ‫ممکن است این موضوع یکباره کشتیرانی مرا بخواباند‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬ولــی این هم می تواند پــول در جیب‬ ‫انها بگذارد‪.‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬بله‪ ،‬همچنان که عکس ان هست‪.‬‬ ‫می توانید موضع انقالبی و سازشــکارانه هم بگیرید و پول‬ ‫در جیب انها بریزید‪ .‬هر دو هست‪.‬‬ ‫مثلث‪ :‬ما در بحث سیاســت داخل اگر بخواهیم‬ ‫بحث کنیم در نوع مواجهه اصولگرایان با برجام‬ ‫در داخل کشور دو صدا شنیدیم؛ یک صدا طیف‬ ‫حامیان اقای الریجانی و دوستانشــان بودند که‬ ‫تقریبا همراه بودند‪ .‬البته گاهی نقد داشتند ولی‬ ‫قاطبه شان همراه بودند‪ .‬یک صدا از اصولگرایان‬ ‫هم که گاهی هــم بلندتر از صدای طــرف مقابل‬ ‫یعنی طیف دیگر اصولگرایان شنیده می شد که‬ ‫مخالف برجــام بود‪ .‬به نظر می رســد این صدای‬ ‫بلند یک طیف از اصولگرایان این پیام را به جامعه‬ ‫داد کــه اصولگرایــان اوال همین ها هســتند که‬ ‫صدایشان بلندتر است‪ .‬ثانیا این پیام را مخابره‬ ‫کرد که اصولگرایان مخالف برجام هستند‪ .‬انگار‬ ‫طیفی که صدای بلندتری داشته یک استراتژی‬ ‫هم سکوت بکند؟ مردم حق دارند‪...‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬چرا؟ مردم حق دارند هرکاری دلشان‬ ‫خواست بکنند‪ .‬اما من باید بگویم ما در قضاوت به عنوان‬ ‫یک تحلیلگر باید این فرمول را بدانیم که رسانه ها ممکن‬ ‫است به صورت تاکتیکی موضع های مختلف در راستای‬ ‫اهدافی که دارند‪ ،‬بگیرند‪ .‬اما انچه دیگر نمی شود کسی را‬ ‫فریب داد در عمل است‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬اگر بحث منافع مالی باشــد با این نگاه‬ ‫یک عده ای هم می گویند با قرارداد نفتی و هواپیما و خودرو‬ ‫اینها دارند پولی در جیب غربی ها می گذارند‪.‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬منظور از منافع اینکه چه می دهیم‬ ‫چه می گیریم؟ منافع داریم تا منافع‪ .‬ما می دانیم که ناوگان‬ ‫هواپیمایی ما به هواپیما نیاز دارد‪ .‬ما می دانیم که سال ها‬ ‫تالش کردیم که هواپیمایی را بسازیم‪ .‬فقط حداکثرش این‬ ‫است که عده ای می گویند این در اولویت ما نیست‪ .‬وگرنه‬ ‫اقای منطقی هم که خودش سال ها راجع به این پروژه هوا‬ ‫و فضا کار می کنــد تا بتواند موتور هواپیما را بومی ســازی‬ ‫کند‪ ،‬این کارها را با بســتن قرارداد با یک ایرباس متوقف‬ ‫داشته برای اینکه تولید قطب مخالف مقابل دولت‬ ‫مستقر بکند‪ .‬درواقع تالش می کرد که خودش را‬ ‫تبدیل به قطب مقابل کند و برای این قطب مقابل‬ ‫شــدن‪ ،‬بهترین وســیله برجام بوده است‪ .‬حاال‬ ‫که جمع بندی می کنم حرفم این می شود که یک‬ ‫طیف برای اینکه تولید قطب مخالف کند از برجام‬ ‫اســتفاده می کند و به جامعه این پیــام را منتقل‬ ‫می کند اصولگرایان مخالــف برجام اند‪ .‬یک) ایا‬ ‫االن جامعه فکر می کند کــه اصولگرایان مخالف‬ ‫برجام بودند؟ دو) ایا این اســتراتژی کار درستی‬ ‫بود که ما به جامعه بگوییم مــا مخالف برجامیم؟‬ ‫سه) این مخالف برجام بودن و این قطب سازی به‬ ‫ضرر جریان اصولگرایی تمام شد یا خیر؟‬ ‫فضائلــی‪ :‬اوال اینکــه ان دو جریانی که اشــاره‬ ‫کردیــد‪ ،‬جریانی کــه مخالف برجــام بــود و صدایش هم‬ ‫بلندتر بود و جریان اصولگرایی که اســم بردید مثل اقای‬ ‫الریجانــی‪ ،‬من رای هیچ کــدام از ایــن دو را رای صوابی‬ ‫نمی بینیم‪ .‬یعنــی معتقدم هر کدام نســبت به موضعی که‬ ‫رهبری نظام داشتند‪ ،‬فاصله داشتند‪ .‬شخصا منطقی ترین‬ ‫نظر و نگاه را نگاه رهبری می دانــم‪ .‬یعنی نگاه جامعی که‬ ‫به شدت نســبت به منافع کشور و نســبت به دستاوردهای‬ ‫کشور در حوزه هســته ای که محصول زحمات بسیار زیاد‬ ‫دانشــمندان بــوده و در حوزه های دانــش دیگرمان تاثیر‬ ‫داشــته اســت‪ .‬یعنی اگر ما تعصب نمی ورزیدیم نســبت‬ ‫به نگه داشــتن دســتاوردمان در موضوع هســته ای‪ ،‬در‬ ‫موضوعات دیگر هم دانشــمندان رغبت شــان را از دست‬ ‫می دادند‪ .‬این تعصب یــک تعصب کامال مثبــت و قابل‬ ‫دفاع و عالمانه ای است که اجازه ندهیم دستاوردهایمان‬ ‫به راحتی از دستمان خارج شود‪ .‬ضمن اینکه برای دولت‬ ‫فرصت فراهم کردند که مذاکره کنند و از تیم مذاکره کننده‬ ‫بارها و بارها حمایت کردند‪ .‬صفاتــی به کار بردند که کمتر‬ ‫در مورد دیگــران شــنیدیم‪ .‬یعنی یک نگاهــی که کامال‬ ‫مشخص است اقا این تیم را افراد عالقه مند به منافع کشور‬ ‫می دانند‪ .‬البتــه تمام تالش شــان را کردند اما توانشــان‬ ‫را محــدود می دانســتند و در همین حد می توانســتند‪ .‬از‬ ‫ناحیه انها حداکثر تالش بود ولی نســبت به ان چیزی که‬ ‫باید باشد ممکن بود که فاصله داشــته باشد‪ .‬ولی باالخره‬ ‫واقعیت صحنه ایــن بود که ایــن دولت اســت و این تیم‬ ‫مذاکره کننده اش و این شــرایط کشــور و رهبری هم بستر‬ ‫را فراهم کردند که این کار انجام شود‪ .‬بنابراین من این را‬ ‫بهترین و عادالنه ترین و منصفانه ترین نوع نگاه می دانم‪.‬‬ ‫طیف های مختلف اینجــا هر کــدام فاصله هایی کمتر یا‬ ‫بیشتر داشتند‪ .‬جریانی که شما نام بردید و اشاره کردید که‬ ‫صدای بلندتری داشــتند قطعا ان صدا را صدای درست و‬ ‫منطقی نمی دانستم‪ .‬یعنی ان کسانی که تمام قد با برجام‬ ‫مخالفت می کردند و بعضا تعابیری را درمورد اقای ظریف و‬ ‫تیم مذاکره کننده داشتند؛ ضمن اینکه اهانت و غیرمنصفانه‬ ‫بود‪ ،‬طبیعتا با نگاه رهبری هم تطبیق نداشت‪ ،‬به رغم اینکه‬ ‫ادعا می کردند ما در مســیر رهبری قــدم برمی داریم‪ .‬این‬ ‫دو قطبی که شما گفتید متاســفانه ایجاد شد و این صدا در‬ ‫جریان اصولگرایی غلبه پیدا کرد‪ ،‬یعنی مردم چنین تصور‬ ‫و نگاهی پیدا کردند که همه اصولگرایان با این گفت وگوها‬ ‫و جریان مخالف هستند‪ .‬بله‪ ،‬من این را قبول دارم که این‬ ‫برداشت در افکار عمومی صورت گرفت و رفتاری که این‬ ‫دوستان ما داشتند‪ -‬البته نیت خوانی نمی کنم که اینها دنبال‬ ‫این بودند یا دنبال ان نبودند‪ -‬تنها رفتار دوستان خودمان را‬ ‫نقد می کنم ‪ ،‬رفتار درستی نبود و برای جریان اصولگرایی‬ ‫هزینه ایجاد کرد‪ .‬یک بخشی از واکنش هایی که مردم در‬ ‫انتخابات به خصوص در شهر تهران نشان دادند‪ ،‬به نظرم‬ ‫تحت تاثیر این رفتارها بوده و جریان دیگری هم که به اقای‬ ‫الریجانی برمی گردد یک جاهایی قابل نقد است‪ .‬یعنی از‬ ‫یک جایی اقای الریجانی با دولت یک هماهنگی باالیی‬ ‫پیدا کرد‪ .‬با محاسبات سیاسی که یک مقدار معنادارتر هم‬ ‫شد‪ .‬یعنی اقای الریجانی هم اگر می خواست مواضعش‬ ‫را منطبق با نگاه رهبری تنظیم کند‪ ،‬به نظرم می توانســت‬ ‫هم در مجلس و هم در شورای عالی امنیت ملی بهتر عمل‬ ‫کند‪ .‬به هر حال اینها گذشته بنابراین می خواهم بگویم اگر‬ ‫رفتار دوســتانی که خیلی پررنگ مقابل برجام صف ارایی‬ ‫کردند را نقد می کنــم‪ ،‬رفتاری که اقــای الریجانی انجام‬ ‫داد را هم تائید نمی کنم‪ .‬معتقدم هر کدام از اینها با موضع‬ ‫رهبری فاصله داشــت‪ .‬ان طرف ماجرا هــم دولت بود که‬ ‫نقدهای زیادی به او وارد اســت‪ .‬دربــاره عملکرد دولت و‬ ‫تیم مذاکره کننده به شدت معتقد به این هستم که اگر تیم‬ ‫مذاکره کننده این قدر نســبت به مذاکرات عطش نشــان‬ ‫نمی داد‪ ،‬حتما می توانســتیم امتیازات بیشتری بگیریم‪.‬‬ ‫اینکه امریکایی ها در دولت گذشته برای مذاکرات اقدام‬ ‫کردند‪ ،‬بخش زیادی ناشــی از نیاز انها به این مســاله بود‬ ‫و ما به نیاز انها بی توجــه بودیم و خودمان را خیلی تشــنه‬ ‫این مذاکرات نشــان دادیم و انها هم سعی کردند حداکثر‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫اســتفاده را از این موضــوع بکنند که در غیــر این صورت‬ ‫می توانستیم شــرایط بهتری در مذاکرات داشته باشیم و‬ ‫متاسفانه فرصت ها را از دست دادیم‪.‬‬ ‫مثلــث‪ :‬در همین زمینه در بخــش اصالح طلبان‬ ‫دیده شــد که گاهی وقت ها اصالح طلبان حاضر‬ ‫نیســتند حمایت صددرصدی بکننــد‪ .‬در همان‬ ‫ســخنرانی اقای روحانــی که بیشــتر این جمله‬ ‫دیده شد که گفت «بیسوادان امده اند و ما را نقد‬ ‫می کنند»‪ .‬قبل از ان بــه مدافعانش می گوید که‬ ‫شما کجا هستید که حرف نمی زنید و اینها امده اند‬ ‫و دارنــد نقد می کننــد‪ .‬ما در مجلــس نمایندگان‬ ‫اصالح طلب را ندیدیم که بخواهند نطق یا حمایت‬ ‫انچنانی از اقای ظریف کنند‪ .‬اما از ان طرف اقای‬ ‫کوچک زاده را می بینیم که خیلی تند نطق می کند‪.‬‬ ‫چرا اصالح طلبان حاضر نشــدند صددرصدی از‬ ‫اقای هاشمی و روحانی و تیم شان حمایت کنند؟‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬اوال که باید این ســوال را از خود‬ ‫اصالح طلبان بپرســید‪ .‬من چه می دانــم که تحلیل های‬ ‫درونی شــان چه بوده؟ من واقعــا با انها ارتباط و تماســی‬ ‫نــدارم‪ .‬ولی به عنــوان یــک تحلیلگر سیاســی می توانم‬ ‫این طور بگویم که واقعا اصالح طلبان در این زمینه موضع‬ ‫واحدی ندارند‪ .‬برخی موضوع هســته ای را یک موضوع‬ ‫ملی می دیدنــد و مقاله هم می نوشــتند و مســائلش را در‬ ‫چارچوب کالن کشور می دانستند و درخصوص این مساله‬ ‫دفاع می کردند ولی برخی هم اصــا این را در هزینه و جز‬ ‫اینکه زیان کشور بدانند‪ ،‬چیز دیگری ارزیابی نمی کردند‪.‬‬ ‫بعضی هــم بینابین بودند‪ .‬اینها را براســاس مقاالتشــان‬ ‫می گویم‪ ،‬مقاالتــی که چاپ و منتشــر کردنــد‪ .‬بنابراین‬ ‫واقعیت این است که انتظار اقای روحانی از اصالح طلبان‬ ‫نبود‪ ،‬بلکــه از کل جامعه بود‪ .‬نگاه اقــای روحانی این بود‬ ‫که این موضوع‪ ،‬یک موضوع ملی اســت و ان کسانی که‬ ‫قائل به این هستند که انرژی هسته ای حق مسلم ماست‬ ‫و باید محکم در برابر امریکا بایســتیم اما به شــیوه ای که‬ ‫اقای روحانی می گوید چــرا کاری نمی کننــد‪ .‬یعنی ما در‬ ‫عین حال که ســانتریفیوژمان باید بچرخد‪ ،‬چرخ اقتصاد‬ ‫کشــورمان هم باید بچرخد‪ ،‬اینها که این را قبول داشتند‪،‬‬ ‫انتظار داشــت با هر گرایشــی دارند حاال بیایند و حمایت‬ ‫کنند‪ .‬واقعیت این اســت که ما فضای نقد را در کشورمان‬ ‫هنوز فراهم نکرده ایم‪ .‬این همه حضرت ایت الله خامنه ای‬ ‫در مورد کرســی ازاداندیشــی فرمودند که در دانشگاه ها‬ ‫صحبت کنید‪ ،‬ولی ِ‬ ‫خود بنده را در دانشگاه دعوت می کنند‬ ‫و فحش و فضاحت می دهند بــرای اینکه از برجام حمایت‬ ‫می کنم! چون اساســا در تحمــل ان دانشــگاهی که مرا‬ ‫دعوت کرده بود‪ ،‬نبود‪ .‬در یک محیط دانشگاهی بنشینید‬ ‫و نقد کنید‪ .‬در ان طرف هم در دانشــگاه دیگری‪ ،‬کسانی‬ ‫برجام را نقد می کردند اما اجازه نمی دادند که حرف بزنند‪.‬‬ ‫درحالی که مــا بایــد در مکان های علمــی بتوانیم راحت‬ ‫صحبت کنیــم و ابعاد موضــوع را به دور از احساســات و‬ ‫فقط بر اســاس منافع مان تشــریح و تبیین کنیم‪ .‬بنابراین‬ ‫واقعیت این اســت که هنوز این فضای نقد و گفت وگوی‬ ‫سالم را بین خودمان ایجاد نکردیم‪ .‬نه راجع به برجام بلکه‬ ‫درمورد چیزهای دیگر هم همین طور اســت‪ .‬این صفر و‬ ‫صد دیدن برای ما خیلی مشکل ساز می شود‪ .‬ما باید واقعا‬ ‫ببینیــم در موضوعات چگونه می توانیم یــک نقد عالمانه‬ ‫درمورد مســیرهایی که در کشــور مطرح می شود‪ ،‬داشته‬ ‫باشــیم‪ .‬االن یکی از موضوعات مهم خزر است یا موانع‬ ‫اجرایی برجام یا راجع بــه موضوعات رابطه با عربســتان‬ ‫سعودی یا مساله سوریه‪ .‬باید فرصت الزم به وجود بیاید تا‬ ‫اینجور موضوعات را در محیط های علمی‪ ،‬دانشگاهی و‬ ‫پژوهشی نقد کنیم و بخشی از ان را رسانه ای کنیم یا بخشی‬ ‫را رسانه ای نکنیم‪ .‬اما هنوز چنین فضایی در کشور ما وجود‬ ‫ندارد‪ .‬یا صد درصد حمایت می کنیم یا صد درصد مخالفت‬ ‫می کنیم‪ .‬کمتــر پیش می اید که منصف باشــیم‪ .‬یکی از‬ ‫مسائلی که همیشه عالقه مند بودم به اقای فضائلی اینکه‬ ‫همیشه سعی می کنند در درون موضع گیری‪ ،‬موضع گیری‬ ‫منصفانه باشــد و انصاف را در نقد بگذارد‪ .‬این خیلی مهم‬ ‫اســت تا اینکه در نظر نگیریم چه کارهایی انجام می شود‬ ‫و اصال برای چه هست‪ .‬فقط هم درمورد برجام نمی گویم‬ ‫و کال این خیلی مهم است که ما منصفانه نقد کنیم‪ ،‬حاال‬ ‫بیطرفانه که هیچ!‬ ‫مثلث‪ :‬اقــای فضائلی! گویا برجــام یک عنصر و‬ ‫مولفه تاثیرگذار در ارایش سیاســی شده است‪.‬‬ ‫یعنی می توانم الاقل بگویم که ارایش سیاســی‬ ‫اصولگرایان را کامــا به هــم زد‪ .‬االن به صورت‬ ‫شکلی ارایش سیاســی ما چگونه شــده است؟‬ ‫می توانیــم بگوییــم دو قطبــی دالور و دلواپس‬ ‫داریم؟ یا در یک سطح کالن تر بگوییم حاال از این‬ ‫به بعد موافقین دولت و مخالفین دولت داریم؟‬ ‫فضائلی‪ :‬هیچ کدام‪ .‬می شود این کار را کرد ولی‬ ‫فکر می کنم بحث یک مقدار ریشه ای تر از این هست و ما‬ ‫هم نباید سطح بحث را اینقدر پایین بیاوریم‪ .‬اینکه ارایش‬ ‫سیاســی به هم خورده فقط در جریــان اصولگرایی به هم‬ ‫نخورده‪ .‬اینکه شما امروز می بینید سه جریان در انتخابات‬ ‫با هم ائتالف می کنند؛ یعنی اصالح طلبان‪ ،‬دولت و یک‬ ‫بخشی از اصولگرایانی که در مجلس باالخره انها اصولگرا‬ ‫شناخته می شوند‪ .‬حاال اینکه از کجا شروع کردند و امروز‬ ‫شرایطشان چه هست‪ ،‬در دســته بندی های سیاسی جزو‬ ‫جریان اصولگرایی محسوب می شدند‪ .‬اینها کنار همدیگر‬ ‫در یک لیست قرار می گیرند‪ .‬در لیست خبرگان سه تا وزیر‬ ‫اطالعات قــرار می گیرند که حداقل دو نفرشــان از طرف‬ ‫جریان اصالح طلب مورد شدیدترین حمالت بودند‪ .‬متهم‬ ‫به قتل هــای زنجیره ای و مفاســد بودند‪ .‬اینها در لیســت‬ ‫خبرگان می ایند و جریان اصالحات از این لیست حمایت‬ ‫می کند! اینکه شما در لیست جریان اصالحات ادم هایی را‬ ‫می بینید که مثال در خارج از این لیست کارد و پنیرند! مثال‬ ‫کواکبیان و کاظم جاللی در شــاهرود و سمنان حتی پنج‬ ‫دقیقه هم نمی توانستند کنار هم بنشینند‪ .‬در انتخابات های‬ ‫قبلی چه مواضعی نســبت به هم داشــتند اما اینجا در کنار‬ ‫همدیگر در یک لیســت قرار می گیرند‪ .‬این را شما چگونه‬ ‫می تواند تفسیر کنید؟‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬اگــر شــورای نگهبان انهــا را رد‬ ‫صالحیت نمی کرد اینها کنار هم نمی نشستند‪ .‬به خصوص‬ ‫در لیست خبرگان اگر حســن خمینی‪ ،‬بجنوردی‪ ،‬امجد و‬ ‫غرویان بودند دیگر اینها را در لیست نمی گذاشتند‪ .‬خیلی‬ ‫راحت و روشن معلوم بود که کی در مقابل کی هست‪.‬‬ ‫فضائلــی‪ :‬اینکه واقعــا اگر این اتفــاق می افتد‬ ‫لیست چیزی دیگری بود‪ ،‬بحث دیگری است‪ .‬اما اتفاقی‬ ‫که افتاده‪ ،‬چطور؟ پس معنای حرف شما این است که به‬ ‫صورت ذهنی اگر یک ادم سلطنت طلب هم تائید می شد‪،‬‬ ‫در لیست می گذاشتند؟‬ ‫بهشتی پور‪ :‬کلیتش را که شورای نگهبان تائید‬ ‫کرده‪ .‬یک جریان سیاسی است که می خواهد انتخاب کند‬ ‫و انتخابــات خودش را می گوید‪ .‬من کاره ای نیســتم و در‬ ‫درونشان هم نیستم‪ .‬اما می گویم او در این بازی سیاسی‬ ‫قدرت انتخابش محدود شده و امده دو نفر که بهتر بوده را‬ ‫گذاشته است‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬مگر مجبور بوده که ‪ 16‬نفر بگذارد؟‬ ‫بهشتی پور‪ :‬بله‪ ،‬دیگر‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬مگر صدای ملت ‪ 20‬اسم نداد؟‬ ‫بهشتی پور‪ :‬انها صدای ملت اند‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬اینها چه هستند؟‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬مــن چــه می دانــم! صــدای‬ ‫اصالح طلب ها‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬جریان اصالح طلبی که حاضر اســت‬ ‫کسانی را که تا دیروز بدترین ناسزاها را می گفتند در لیست‬ ‫بگذارد‪...‬‬ ‫بهشــتی پور‪ :‬مگــر اقــای هاشــمی را دفــع‬ ‫نمی کردند؟‬ ‫فضائلی‪ :‬ان هم حاال در راس اش‪.‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬اینها کارهای سیاسی است‪ .‬این را‬ ‫شورای نگهبان تائید کرده است‪.‬‬ ‫فضائلــی‪ :‬ببینیــد پس چــرا نیامدند از لیســت‬ ‫اصولگراها بگذارند؟ چرا پایداری را نگذاشتند؟‬ ‫بهشتی پور‪ :‬چون اصال با پایداری زاویه دارند‪.‬‬ ‫نگاهشان زاویه دارد‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬من همین را می خواهم بگویم‪.‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬اما شــما ببینید از لیست روحانیت‬ ‫مبارز و مجمع مدرسین در لیست خود دارند‪ .‬هشت لیست‬ ‫به صورت مشترک دارند‪.‬‬ ‫فضائلــی‪ :‬مــن روی ان هشــت نفر کــه بحثی‬ ‫ندارم‪ .‬روی کسانی که مشترک نیســتند‪ ،‬بحث دارم‪ .‬این‬ ‫جریان اصالحاتی که یک روز مردم را علیه اقای فالحیان‬ ‫می شــورانید یا علیه اقای دری نجف ابادی‪ ،‬امروز دعوت‬ ‫می کند کــه بیایید و بــه اینهــا رای دهید‪ .‬باالخــره مردم‬ ‫نباید‪...‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬یعنی این به نظر شما مثبت نیست‬ ‫که االن فهمیده اشتباه کرده؟‬ ‫فضائلی‪ :‬ایا گفتند که ما اشتباه کردیم؟‬ ‫بهشتی پور‪ :‬من نمی دانم‪ .‬من حدس می زنم که‬ ‫اینها در عملشان فهمیدند‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬یعنی همین ادم هایی که به قول شــما‬ ‫بازی سیاســی انجام می دهند اگر فــردا دومرتبه یک ذره‬ ‫عوض شود‪ ،‬بد و بیراهه می گویند‪.‬‬ ‫بهشتی پور‪ :‬شما مطمئن باشید اگر فردا دومرتبه‬ ‫امدند و همــان بازی های مجلس ششــم را تکرار کردند و‬ ‫همان بازی هایی که اقای هاشمی را روسیاه کردند‪ ،‬تکرار‬ ‫کردند‪ ،‬دومرتبــه یک تودهنــی محکمــی از طرف ملت‬ ‫می خورند و من مطمئنم‪.‬‬ ‫فضائلی‪ :‬عرضم این است که االن یک صحنه‬ ‫بلبشویی اســت‪ .‬یعنی ما در یک شــرایطی هستیم که به‬ ‫نظرم ارایش سیاســی حتما نیازمند یک نوطراحی اســت‬ ‫و با جریــان اصولگرا و اصالح طلب و اینهــا فکر می کنم‬ ‫خیلی دیگــر نمی توانیم صحنه را درســت تحلیل کنیم‪.‬‬ ‫اینکه مبنا چیست را فکر می کنم‪ ،‬مبنا مکتب امام است‪.‬‬ ‫اگــر بخواهیم مبنای درســتی را برای دســته بندی های‬ ‫سیاســی تعریف کنیــم‪ ،‬مهمتریــن مبنــا‪ ،‬اصولی ترین‬ ‫و مســتحکم ترین چیــزی کــه می تــوان مطــرح کــرد‬ ‫اینکه مکتــب امام را به عنــوان مبنای دســته بندی های‬ ‫امروز کشــور قرار دهیــم‪ .‬یک جریان یــا بخش هایی از‬ ‫طیف های مختلف سیاســی که بخشــی از اصولگرایان‬ ‫و اصالح طلبــان و دولــت را دربــر می گیرد‪ ،‬نســبت به‬ ‫مکتب خط امــام یک برداشــتی دارند و امــروز به نوعی‬ ‫رفتار می کننــد و جریانات دیگر هم نگاهشــان به مکتب‬ ‫و خط امام طــور دیگری اســت‪ .‬باز نمی خواهــم بگویم‬ ‫جریان اصولگرایی بــه معنای جریان سیاســی که امروز‬ ‫مطرح است‪ ،‬االن دارند کامال منطبق بر مکتب امام عمل‬ ‫می کنند‪ .‬معیار و شــاخص مکتب امام امروز در جامعه ما‬ ‫ســلوک و رفتار رهبری است‪ .‬کامال مشــخص است که‬ ‫ایشــان چارچوب های ان مکتب را براســاس محکمات‬ ‫خط امام ترســیم کردند و بارها و بارها تبیین کردند و االن‬ ‫به نظرم مشــکل روی استکبارســتیزی و توجــه به مردم‬ ‫مســتضعف جامعه و ارزش های دینی و انقالبی اســت‪.‬‬ ‫االن فاصله ها و دسته بندی ها روی این چیزهاست‪.‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫‪227‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫گ‬ ‫ف ‬ ‫ت‬ ‫و‬ ‫گ‬ ‫و‬ ‫کار روحانی بعد از برجام سخت تر شد‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪228‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫گفت وگوی مثلث با محمدسعید احدیان‬ ‫اقای احدیان! یکی از مهمترین اتفاقات سال ‪94‬‬ ‫برجام است‪ .‬در مورد بخش فنی ان بسیار بحث‬ ‫شده اســت‪ .‬ما می خواهیم از یک منظر دیگر به‬ ‫ایــن ماجرا بپردازیم‪ .‬ســوال اولم اســت که چرا‬ ‫امریکایی ها خواستند که برجام اجرایی شود؟ انها‬ ‫حتی موقعی که‪ 5+1‬هم تشکیل نشده بود‪ ،‬جلوی‬ ‫این قضیه را گرفتند‪ .‬چه اتفاقات و تحوالتی رخ‬ ‫دادند که انها موافق توافق هسته ای شدند؟‬ ‫جواب این سوال ساده نیست و تحلیل پیچیده ای‬ ‫دارد‪ .‬به نظر من شروع ماجرا یک بحث است و فرایند ماجرا‬ ‫یک بحث دیگر‪ .‬شاید د ر ابتدا امریکایی ها با یک نیت شروع‬ ‫کرده باشند ولی در ادامه مسیر به نظرم فرایندش به گونه ای‬ ‫تغییر کرد که نتوانستند جلوی ان مسیر را بگیرند‪ .‬ما به جایی‬ ‫رسیده بودیم که توانســته بودیم از پیچ و خم های زیادی‬ ‫بگذریم و یک مولفه های قدرتی را در خودمان تقویت کرده‬ ‫بودیم که انها را به این سمت پیش می برد که باالخره باید با‬ ‫ی برسند‬ ‫ایران به یک تفاهمی برسند‪ .‬اما اینکه به چه تفاهم ‬ ‫را توضیح خواهم داد‪ .‬ما از حیث صنعت هسته ای پیشرفت‬ ‫کرده و توانسته بودیم از همه ان نقطه های حساس ماجرا‬ ‫بگذریــم‪ .‬به عنوان مثال غنی ســازی ‪ 20‬درصــد و تبدیل‬ ‫میله های سوختی برای استفاده های پزشکی از هسته ای‬ ‫اگر اتفاق نیفتاده بود ما نمی توانســتیم به نتیجه برســیم‪.‬‬ ‫چون ما به فناوری هسته ای نیازمند می شدیم و در عمل انها‬ ‫می توانستند به ما فشار بیاورند‪ .‬ما از همه این پیچ ها گذشته‬ ‫بودیم یعنی مساله هســته ای ما به یک پیشرفت غیر قابل‬ ‫بازگشت رسیده بود‪ .‬از حیث قدرت نظامی‪ ،‬جنگ ‪ 33‬روزه‬ ‫تجربه کرده بودنــد و اقدامات بعدی ثابت کــرده بود که از‬ ‫حیث نظامی نمی توانند با ایران مقابله کنند‪ .‬ماجرا جزئیات‬ ‫زیاد دارد‪ .‬در ماجرای ترور دانشمندان هسته ای ما قدرت و‬ ‫نفوذ ایران را دیده بودند‪ .‬ما یک ضرب شســت محکمی به‬ ‫انها نشان دادیم که از گفتن ان در مصاحبه علنی معذورم‪.‬‬ ‫دیده بودند که ضریب نفوذ ایران برای توان ناامن سازی اش‬ ‫بیشتر از تصوری است که انها دارند‪ .‬از حیث اقتصادی هم‬ ‫دچار چالش جدی شده بودیم ولی اینگونه نبود که به تعبیر‬ ‫خودشان ما فلج شده باشیم‪ .‬کشور داشت مسیر خودش را‬ ‫طی می کرد‪ .‬از حیث سیاســت های داخلی هم فتنه ‪ 88‬به‬ ‫نتیجه نرســیده و براندازی نظام منتفی شده بود‪ .‬انتخابات‬ ‫‪ 92‬با یک شــور باالیی اتفاق افتاد و خیلی از کســانی که‬ ‫تا چند وقــت پیش به عنوان معارض نظــام درحال فعالیت‬ ‫بودند‪ ،‬عمال در ســازوکارهای همین نظام امدند مطالبات‬ ‫خودشــان را با رای دادن به اقای روحانــی پیگیری کنند‪.‬‬ ‫یعنی ســاختار دموکراتیک ایران را عمــا پذیرفتند‪ .‬اینها‬ ‫همه باعث اقتدار ایران اســت‪ .‬در اصطالح علوم سیاسی‬ ‫قدرت مشروع می گوییم که باعث اقتدار ایران چه در داخل‬ ‫و چه در نظام بین الملل شــد‪ .‬یعنی مجبور شدند بپذیرند‪.‬‬ ‫البته باید بگویم که قدرت منطقه ای ایران هم باعث تقویت‬ ‫این وضع شد‪ .‬به عنوان مثال عدم شکست بشاراسد به این‬ ‫ماجرا خیلی کمک کرد‪ .‬کل ایــن معادله امریکا را به اینجا‬ ‫رساند که باالخره باید با ایران به تفاهم برسد وگرنه نمی تواند‬ ‫جلوی ایران را بگیرد‪ .‬انها برای حل بعضی از مشکالتشان‬ ‫به ایران نیاز داشتند‪ .‬اتفاقی که در برجام افتاد در شروع این‬ ‫بود که ســیگنال هایی که دولت از خودش بروز داد انها را‬ ‫امیدوار کرد‪ .‬از جمله رای دادن مردم به اقای روحانی انها‬ ‫را امیدوار کرد بتوانند به تفاهمی برسند که به نفع خودشان‬ ‫باشد‪ .‬یعنی مذاکرات را به امید اینکه این فرایند برد‪-‬باخت‬ ‫را به نفع خودشان شروع کنند‪ ،‬اغاز کردند‪ .‬این تحلیل من‬ ‫اســت‪ .‬امدند و گفتند که ما با ایرانی که بعــد از انتخابات‬ ‫‪ 92‬هست‪ ،‬شــروع کردیم‪ .‬یک تحلیل اشتباه هم از جمله‬ ‫«نرمش قهرمانانه» رهبری کردند و برداشت شان به اشتباه‬ ‫عقب نشــینی بود‪ .‬درحالی که اینطوری نبــود‪ .‬در تحلیل‬ ‫محتوا اشــتباه کردند‪ .‬فکر کردند ایران اماده عقب نشینی‬ ‫است‪ .‬شروع به مذاکره کردند و در این فرایند عقیده داشتند‬ ‫با فشاری که وارد می کنند بتوانند خواسته های خودشان را‬ ‫محقق کنند‪ .‬ظاهری در صنعت هســته ای هم به ما بدهند‬ ‫که ما هم برای ابروداری بتوانیم ان را حفظ کنیم‪ .‬انها هم‬ ‫خواسته خود را عملی کنند و به یک جمع بندی خوب برسند‪.‬‬ ‫شــاهد این ادعا هم این اســت که اینها اگر می خواستند‬ ‫به یک تفاهم خوب و منطقی برســند به نفعشان بود که در‬ ‫وین ‪ 1‬که یک سال بعد از ژنو بود به جمع بندی برسند‪ .‬چون‬ ‫هنــوز جمهوریخواهان کنگره را در دســت نگرفته بودند و‬ ‫تمام نظرسنجی ها هم حاکی از این بود که انها انتخابات را‬ ‫خواهند برد‪ .‬اصال منطق حکم می کرد که اگر می خواهند با‬ ‫ایران به تفاهم برسند وقتی کنگره در دست دموکرات هاست‬ ‫کار را جمع کنند‪ .‬اما دیدیم که مذاکرات را فنی اغاز کردند‬ ‫و در جاهایــی در موضوعــات مختلــف تقریبا مســائل را‬ ‫حل کردند اما ناگهان از مســقط که چند هفته قبل از وین‬ ‫بود‪ ،‬معادله عوض شد‪ .‬مواضع شــان را عوض کردند‪ .‬در‬ ‫مذاکرات وین‪ ،‬عربستان را خواستند و با هم مذاکره کردند‪.‬‬ ‫در هواپیما اقای جان کری با اقای سعودالفیصل صحبت‬ ‫‪4‬‬ ‫رئیس جمهور چه کرده است؟ ایا این سرمایه که‬ ‫از سال ‪ 92‬تا یک مقطعی معلق بود حاال که توافق‬ ‫اجرایی شده به صورت ثابت و قطعی در سبد اقای‬ ‫روحانی قــرار گرفته یا از حاال به بعــد باید منتظر‬ ‫ریزش باشیم؟‬ ‫به نظر می رسد که این سرمایه اجتماعی که ایجاد‬ ‫شــده در فراینــد میان مدت از بیــن می رود‪ .‬این ســرمایه‬ ‫اجتماعی به چند دلیل نتوانست به حداکثر خودش برسد؛‬ ‫یک دلیل رفتار امریکایی ها بود که دوباره بی اعتمادی ها را‬ ‫برگرداند‪ .‬یک دلیل هم به رهبری و ادبیاتی که ایشان ایجاد‬ ‫کردند برمی گردد‪ .‬اینکه اجازه ندادند در کشــور خوشبینی‬ ‫بی مورد ایجاد شود‪ .‬این مدل مبتنی بر احکام مالک اشتر‬ ‫بود که اگر صلح با دشمنت هســت‪ ،‬بپذیر اما مراقب باش‬ ‫که از پشت به تو خنجر نزند‪ .‬مراقب باش چون ممکن است‬ ‫بازی باشد‪ .‬ایشان توانســتند این فضا را ایجاد کنند و حاال‬ ‫جامعه دارد در این عدم اطمینان نسبت به اینده برجام سیر‬ ‫می کند‪ .‬مشکل اصلی دولت اقای روحانی و به طور طبیعی‬ ‫جریان اصالحات همین است‪ .‬خودشان را با برجام پیوند‬ ‫زدند‪ .‬البته این را هم بگویم که جریان اصالحات تا قبل از‬ ‫انتخابات تالش کرد که خودش را از برجام دور نگه دارد و‬ ‫حمایت مدنی جدی از برجام نکرد‪ .‬مساله این است که اگر‬ ‫برجام بخواهد خودش را در اقتصاد نشان دهد نیاز به یک‬ ‫فعالیت جدی اجرایی دارد تا این فعالیت های جدی بتواند‬ ‫از ظرفیت هایی که برجام بعد از تحریم ها ایجاد کرده‪ ،‬یک‬ ‫اقتصاد جدی و پویای خوب ایجاد کند‪ .‬به نظر نمی رسد با‬ ‫این دولت سنگین و خسته از حیث اجرایی‪ ،‬بتواند به نتیجه‬ ‫خوبی برسد‪ .‬بنابراین به نظرم دولت این سرمایه اجتماعی‬ ‫را نخواهد داشــت‪ .‬چالش دولت تازه از این به بعد شــروع‬ ‫می شود‪ .‬مشــکلی که خواهد داشــت اینکه چگونه سطح‬ ‫توقع باالیی که خودش ایجاد کرده را پاســخ دهد‪ .‬ان هم‬ ‫با قیمت نفت پایین که باالخره در بهترین حالت نمی تواند‬ ‫برایشان گشایش مالی داشته باشد‪ .‬به نظر می رسد که اقای‬ ‫روحانی مشکل اساسی با حفظ ســرمایه اجتماعی خواهد‬ ‫داشت و به ســختی بتواند ان را حفظ کند مگر اینکه سراغ‬ ‫همان حرف های قدیمی و چالش های حرف های سیاسی‬ ‫و بحران های خودساخته برود تا بتوانند افکار عمومی را از‬ ‫مسائل معیشتی دور کنند‪.‬‬ ‫یعنی می خواهید بگویید ممکن است این ریزش‬ ‫ســرمایه اجتماعی حتــی منجر به یــک دوره ای‬ ‫شدن اقای روحانی شود؟‬ ‫به نظر مــن این احتمــال خیلی باالســت‪ .‬اقای‬ ‫روحانــی کال ‪ 50‬درصد از ســرمایه اجتماعی را توانســت‬ ‫برای خودش کســب کند‪ .‬یعنی در اوج محبوبیت خودش‬ ‫که روسای جمهور در شروع کارشان خواهند داشت‪ ،‬یک‬ ‫ســرمایه ‪ 50‬درصدی بوده که خیلی شــکننده اســت‪ .‬ان‬ ‫‪ 50‬درصد االن به دلیل برجام باال رفته است اما چسبندگی‬ ‫کمی دارد‪ .‬چســبندگی که مبتنی بر موج های اتفاق افتاده‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫کرد و قرار شد قیمت نفت را پایین بیاورند و کال زیر میز زدند‪،‬‬ ‫یعنی مذاکره را به هم زدند‪ .‬این شاهد ادعای من است که‬ ‫اینها دنبال توافقی شبیه اینکه االن داریم‪ ،‬نبودند‪ .‬درواقع‬ ‫دنبال توافق برد‪ -‬باخت بودند منتها فشار اوردند به این امید‬ ‫که بعد از مذاکرات ایران مجبور به پذیرش خواهد شد‪.‬فکر‬ ‫می کردند زمینه پذیرش را دارد‪ .‬به نظر من دو اتفاق بعد از‬ ‫ان افتاد؛ اتفاق اول این بود که اروپایی ها فهمیده بودند که‬ ‫ایران اماده داشتن یک صنعت هسته ای صلح امیز است‪.‬‬ ‫پیش از این‪ ،‬فکر می کردند که ایران دنبال بمب اتم است‪.‬‬ ‫ظاهر رفتار هسته ای ما این را به انها نشان می داد‪ .‬چون ما‬ ‫‪ 18‬هزار ســانتریفیوژ تولید کرده بودیــم درحالی که به درد‬ ‫صنعت هســته ای نمی خورند و جز بــرای تولید بمب مفید‬ ‫نیستند‪ .‬اینها را تولید کرده بودیم که در اینده امتیاز بگیریم‬ ‫ولی در واقعیت کســی کــه از بیرون نــگاه می کند‪ ،‬چنین‬ ‫تصوری دارد‪ .‬منطقی بــرای نیروگاه اراک و اب ســنگین‬ ‫پیدا نمی کردند‪ .‬حجم تولید اورانیوم به درد نیروگاه هایمان‬ ‫نمی خورد و هنوز استانداردســازی نشــده بــود‪ .‬پس چرا‬ ‫اینها را تولید می کنیم ؟ عدم دیپلماســی قوی در دوره های‬ ‫قبل باعث شــده بود که اروپاییان فکر کننــد ما دنبال بمب‬ ‫هسته ای هســتیم‪ .‬در طول فرایند مذاکرات دریافتند که‬ ‫ایران اماده پذیرش یک صنعت هسته ای صلح امیز است‬ ‫و حاضر اســت هر گونه اطمینانی را برای نرفتن به ســمت‬ ‫فعالیت های نظامی ارائه کند‪ .‬اروپایی ها مسیرشان را کم کم‬ ‫از امریکایی ها جدا کردند‪ .‬اتفاق دوم بعد از وین‪ ،‬یمن بود‪.‬‬ ‫ماجرای یمن اتفاق مهمی بود کــه به فاصله چند هفته بعد‬ ‫از شکست مذاکرات وین رخ داد‪ .‬ما توانستیم یک دست‬ ‫قدرت جدی تری در یک منطقه مهم و سوق الجیشی پیدا‬ ‫کنیم‪ .‬جمع بندی امریکایی ها این شد که دیگر نمی شود با‬ ‫ایرانی که اینقدر قدرت منطقه ای اش مستحکم شده‪ ،‬کنار‬ ‫امد و مقابله کرد مخصوصا که متحدانشــان دچار سوال و‬ ‫ابهام بودند و شروع به فشــار اوردن کردند‪ .‬همزمان خطر‬ ‫داعش دیده می شد و اروپایی ها می دانستند که جز با کمک‬ ‫ایران نمی توانند از مساله داعش خودشان را نجات دهند‪.‬‬ ‫شاهد مهم این ادعای من درمورد داعش به سند راهبردی‬ ‫مصوب پارلمان اتحادیه اروپا برمی گردد‪ .‬ان سند صراحتا‬ ‫تصویب می کند ما باید در مقاطــع مختلف با ایران مذاکره‬ ‫کنیم‪ .‬این زمانی است که امریکایی ها می گویند ما نباید وارد‬ ‫معامالت منطقه ای با ایران شویم‪ .‬در همان زمان صراحتا‬ ‫می نویسند که باید مسیر مستقلی از کشورهای هم پیمانمان‬ ‫پیش برویم؛ منظورشــان امریکاســت‪ .‬می خواستند یک‬ ‫بازی باخته را تبدیــل به برد کنند‪ .‬این از ان جنس اســت‪.‬‬ ‫شــاهد اصلی معادله ام همین است که عرض کردم؛ اینها‬ ‫اگر دنبال این بودند چــرا در وین ایــن کار را نکردند تا اثار‬ ‫اقتصادی برجــام بتواند در انتخابات ‪ 94‬خودش را نشــان‬ ‫دهد؟ چرا به تاخیر انداختند و چرا اینقدر طوالنی شد؟ هنوز‬ ‫کنگره و جمهوریخواهان سر کار نیامده بودند‪ .‬می توانستند‬ ‫به راحتی طراحی کننــد و به میوه و نتیجه اش هم ســریع‬ ‫برســند‪ .‬چرا اینقدر تاخیر افتــاد و در نهایــت در این تاخیر‬ ‫فرصت بهره برداری فراهم نشــد؟ یا به عنــوان مثال دیگر‬ ‫در همین معادالت بعد از تصویب برجام‪ ،‬مصوبه مربوط به‬ ‫ویزا و روادید که خود دموکرات ها هم تائیدش کردند‪ ،‬اقای‬ ‫اوباما هم امض ا کرد‪ ،‬چرا انجام شد؟ چرا پاسخ منفی به افکار‬ ‫عمومی داخل ایران دادند؟ نظرســنجی اخیر که به تازگی‬ ‫منتشر شده نشان می دهد که بی اعتمادی ایران به امریکا‬ ‫نسبت به گذشته تغییری نکرده است‪ .‬چرا نکرده؟ چون انها‬ ‫ســیگنال های خیلی منفی از خودشان ارائه کردند‪ .‬پس با‬ ‫اینکه هدفگذاری این بوده‪ ،‬موافق نیستم اما اینکه از این‬ ‫مساله تالش می کنند استفاده کنند‪ ،‬موافقم‪.‬‬ ‫وقتی در مــورد برجــام بحث می کنیم و ســطح‬ ‫گفت وگــو را بــه جامعــه می اوریــم ســوال این‬ ‫می شــود که این برجام با سرمایه اجتماعی اقای‬ ‫محمدســعید احدیــان کــه مدیرمســئول‬ ‫روزنامه خراسان است اگرچه نقدهایی به برخی‬ ‫از بندهــای برجام دارد اما در زمره کســانی بوده‬ ‫که از مذاکــرات هســته ای دفاع کرده اســت‪.‬‬ ‫او بر این باور اســت که ممکن اســت ســرمایه‬ ‫اجتماعی حســن روحانی کاهش یافته و بر اثر‬ ‫این کاهش حتی ما با پدیده یک دوره ای شــدن‬ ‫رئیس جمهور هم مواجه شویم‪ .‬او معتقد است‬ ‫سرمایه اجتماعی روحانی پس از برجام افزایش‬ ‫یافته اما چسبندگی این سرمایه اندک است‪.‬‬ ‫است‪ .‬حفظ این سرمایه خیلی سخت است و با این شرایط‬ ‫پیش بینی من از انچــه از عملکرد دوســاله دولت روحانی‬ ‫می بینم این است که نخواهد توانست پتانسیل را به عرصه‬ ‫اقتصاد و معیشت ملموس مردم سوق دهد‪ .‬در نتیجه این‬ ‫سرمایه اجتماعی را خیلی سریع از دست می دهد‪ .‬اگر طرف‬ ‫مقابل بتواند یک سیاست ورزی هوشمندانه را طراحی و اجرا‬ ‫کند‪ ،‬به نظرم اقای روحانی پس از برجام شرایطش سخت تر‬ ‫خواهد بود تا قبل از تصویب برجام‪.‬‬ ‫اقای احدیــان! برجــام در بعد سیاســت داخلی‬ ‫تاثیراتی مهم روی اصولگرایان داشت‪ .‬در واقع‬ ‫می توان گفت در ایــن جناح دو طیــف جداگانه‬ ‫پدید اورد‪ .‬برخی از جمله اقای الریجانی و یارانش‬ ‫طرفدار برجام شــدند و برخی دیگر مخالف ان‪.‬‬ ‫سوالم این است که این برجام در نهایت با ارایش‬ ‫سیاســی اصولگرایان چه خواهد کرد؟ ایا ممکن‬ ‫است به حالت قبل از برجام بازگردیم؟‬ ‫طیف ســومی هم در جریان اصولگرایان هستند‪.‬‬ ‫طیف اول اصولگرایــی در این ماجرای برجام مشــخص‬ ‫اســت که منتقدین برجام هســتند کــه فعال و بــا ادبیات‬ ‫کارشناســی اقدام کردند و با تمام قدرتشان هم وارد شدند‬ ‫و توانســتند تاثیر زیادی هم بــه صورت مثبــت در فرایند‬ ‫چانه زنی پیدا کننــد‪ .‬البته در جاهایی هم بــه نتیجه برجام‬ ‫لطمه زدنــد‪ .‬طیف دوم‪ ،‬گروهی اســت که هــم به برجام‬ ‫اعتقاد داشتند و هم تمایالتی به دیدگاه های دولت داشتند‪.‬‬ ‫طیف سومی هم هستند که حامی برجام اند ولی نه به مدلی‬ ‫که اقای الریجانی پیــش رفت‪ .‬در نگاه کالن بر حســب‬ ‫دید مصلحت گرایانه برداشت شــان این بــوده که رهبری‬ ‫نگاهشان مثبت اســت و االن هم برداشت شان از بیانات‬ ‫حضرت اقا و نامه و غیره این بوده که برداشت شان درست‬ ‫بوده است‪ .‬این طیف اصولگرایی از برجام حمایت می کند‬ ‫اما حمایتــش از حیث نگاه کالن اســت و همین زاویه ان‬ ‫را پذیرفته اســت‪ .‬طیف اول که منتقد برجام است‪ ،‬چون‬ ‫برجام را یک نتیجه فاجعه بار برای کشور می داند‪ ،‬به تمام‬ ‫مسببان برجام نگاه منفی دارد؛ چه اصالح طلب باشند‪ ،‬چه‬ ‫دولت باشــند‪ ،‬چه اصولگرا‪ .‬طبیعتا لطمه ای که به جریان‬ ‫اصولگرایی می زند این اســت که نســبت به کســانی مثل‬ ‫اقای الریجانی یک خط کشی خیلی شفافی برای خودش‬ ‫ایجاد می کند‪ .‬به گونه ای که اصال طیف اقای الریجانی را‬ ‫اصولگرا نمی دانند‪ .‬باالخره برجام کار بزرگی بوده و طبیعتا‬ ‫شکاف هایی که در جریان اصولگرایی ایجاد کرده که به این‬ ‫سادگی ها به فراموشی سپرده نخواهد شد‪.‬‬ ‫در فرایند تصویب برجام و در دوره زمانی که دولت‬ ‫مشــغول مذاکره در داخــل و خارج بــرای نهایی‬ ‫شدن توافق بود اصالح طلبان در حالت سکوت‬ ‫بودند‪ .‬انها تمایل نداشتند چندان هزینه ای برای‬ ‫دولت در این حــوزه پرداخت کنند‪ .‬ایــن ماجرا را‬ ‫چگونه ارزیابی می کنید؟‬ ‫دو دلیل داشــت؛ دلیــل کم اهمیت تــر این بود‬ ‫که می دانســتند برجام به دلیل عــدم کار امدی اقتصادی‬ ‫باعث تضعیف دولت می شــود و نمی خواســتند در هزینه‬ ‫دولت بعد از تصویب برجام شریک باشند‪ .‬ولی مهم تر این‬ ‫بود که برجام را مایه ایجاد ســرمایه اجتماعی برای اقای‬ ‫روحانی و جریان اعتدال می دانســتند‪ .‬اطمینان نداشتند‬ ‫که اعتدالیون چگونه از منافع برجام استفاده خواهد کرد‪.‬‬ ‫نمی خواستند خودشان دردســری برای اصالحات ایجاد‬ ‫کنند‪ .‬انها در این زمینه دچار نگرانی جدی بودند و هنوز هم‬ ‫هستند‪ ،‬چون اقای روحانی را از جنس خودشان نمی دانند‪.‬‬ ‫اینها دولت اعتدال را دولت اصالح طلب نمی دانند بلکه از‬ ‫دولت برای رســیدن به اهداف جریان خودشان استفاده‬ ‫می کننــد ولی نــه به عنــوان دولتی که دولــت اصالحات‬ ‫محسوب شود‪.‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫‪229‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫برجام نمی تواند دولت روحانی را نجات دهد‬ ‫تو گوی مثلث با صادق زیباکالم‬ ‫گف ‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪230‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫امید کرمانی ها‬ ‫خبرنگار‬ ‫مذاکرات هسته ای ایران و ‪ 5+1‬در دولت یازدهم‬ ‫به نتیجه رســید و دو طرف در قالب برنامه جامع اقدام‬ ‫مشترک موسوم به برجام توافق کردند تا در یک پروسه‬ ‫زمانی وضعیت پرونده ایران به حالت عادی در اید و تمام‬ ‫تحریم های گذشــته در موضوع هســته ای لغو شود‪،‬‬ ‫این مذاکــرات دو پایه داشــت؛ یک طرف ایــران بود و‬ ‫طرف دیگر امریکا‪ ،‬به نظر شــما چه شد دو کشوری که‬ ‫تا پیش از این حاضر نبودند حتی در محافل چندجانبه‬ ‫دیپلماتیک کنار هم قرار بگیرند بر سر برجام به اشتراک‬ ‫نظردستیافتند؟‬ ‫درباره ایران خیلی ها معتقدند که خراب شدن وضع‬ ‫اقتصادیدرنتیجهتحریم هاوفشارهایبین المللیباعثشد‬ ‫که ایران عمال تصمیم بگیرد تا پشت میز مذاکره با ‪ 5+1‬به‬ ‫ویژه امریکا بنشیند‪ .‬من معتقدم درست است که فشارها روی‬ ‫ایران زیاد بود و تحریم ها اقتصاد کشور ما را فلج کرده بود اما‬ ‫اینطورنبودکهایرانپرچمسفیدتسلیمدستشگرفتهباشد‬ ‫و ان را باالی ســر تکان دهد چون اگر این طور بود نزدیک‬ ‫شش سالی که اقای سعید جلیلی داشــت مذاکره می کرد‪،‬‬ ‫ به او گفته می شد که تسلیم شود و هرچه گفتند قبول کند تا‬ ‫قال قضیه کنده شود‪ ،‬این دلیل اولم است که ایران هیچ گاه‬ ‫تسلیم فشارهای بین المللی نشد‪ .‬دلیل دیگر اینکه اگر بنا به‬ ‫تسلیم بود و اقای دکتر ســعید جلیلی هم این کار نمی کرد‪،‬‬ ‫دکتر محمد جواد ظریف می دانست که برنامه تسلیم است‬ ‫پسبایدبهمحلمذاکراتبرودوهرچهانهاگفتند‪،‬امضاکند‬ ‫وبرگرددامااینطورنبودچونباایننوعمذاکرهدیگرنیازنبود‬ ‫که دو سال دو طرف بنشــینند و با هم گفت وگو کنند‪ .‬همان‬ ‫دور اول نهایتا دور دوم سند توافق امضا می شد و مذاکرات‬ ‫به پایان می رسد ولی شاهد بودیم که ‪ 21‬ماه مذاکرات طول‬ ‫کشــید و بارها و بارها ســاعت ها اقای محمدجواد ظریف با‬ ‫اقای جان کری دو نفری می نشستند و حداقل در چهار مورد‬ ‫بیش از ‪ 10‬ساعت پشــت درهای بســته با یکدیگر مذاکره‬ ‫می کردند‪ .‬شــاید وســط مذاکره اســتراحت چند دقیقه ای‬ ‫برای صرف ناهار و چای داشتند اما دوباره بر می گشتند و به‬ ‫مباحث خود ادامه می دادند‪ .‬صدها ساعت مذاکره انجام شد‬ ‫و اگر قرار بود صرفا این مباحث فرمالیته باشد و ایران تسلیم‬ ‫شود‪ ،‬دیگر دلیلی برای صدها ساعت مذاکره نبود‪ .‬حداقل‬ ‫در چند نوبت از طریق طرف مذاکره کنندگان ایرانی و هم از‬ ‫طریق مذاکره کنندگان امریکایی گفته شد که مذاکره عمال‬ ‫دیگر تا به بن بست رسیدن تار مویی بیشتر فاصله نداشت‪،‬‬ ‫یعنی هم ایرانی ها داشــتند می رفتند دنبال چمدان شان تا‬ ‫برگردند و هم امریکایی ها‪ ،‬در واقع مذاکره به تار مو رســید‬ ‫اما پاره نشد‪ .‬همه اینها نشان می دهد که اصال مذاکره یک‬ ‫حالت تعارف و دکوری و نمایشی نداشت و خیلی جدی پیش‬ ‫رفت‪ .‬اصال این طور نبود که ایران به صورت تسلیم پای میز‬ ‫مذاکره بیاید ‪ .‬بله‪ ،‬فشار بود و تحریم ها واقعا کار را برای ایران‬ ‫ســخت کرده بودند ولی این طور نبود که ایــران صد درصد‬ ‫تسلیمشود‪.‬ایرانحاضربودکهامتیازهاییرابدهدولینکته‬ ‫مهم این بود که یک چیزهایی را می خواست نگه دارد‪ ،‬اگر‬ ‫غربی ها و امریکایی ها فقط می خواستند صد درصد امتیازها‬ ‫را از ایران بگیرند عمال ما به بن بست می رسیدیم یا اگر ایران‬ ‫هیچ امتیازی را حاضر نبود بدهد به بن بســت می رسیدیم‪.‬‬ ‫فکر می کنم یــک مقدار زیــادی نقش تیــم مذاکره کننده‬ ‫سرنوشت ســاز بود‪ .‬فکر می کنم اگر به جای اقای ظریف‪،‬‬ ‫‪5‬‬ ‫صــادق زیبــاکالم معتقد اســت‪« :‬انچــه باعث‬ ‫می شود روحانی بتواند برای دور دوم مجددا پیروز شود‬ ‫فقط و فقط بهبود وضعیت اقتصادی است واال گفتن‬ ‫اینکه مــا تنش زدایی کردیم‪ ،‬ما با اتحادیــه اروپا رابطه‬ ‫برقرار کردیم‪ ،‬ما برجام را به ســرانجام رساندیم‪ ،‬هیچ‬ ‫کدام مانع از رویگردانی مردم از روحانی نمی شــود‪».‬‬ ‫الم نشــده ای‬ ‫وی با بیان اینکه اصالح طلبان رقابت اع ‬ ‫با روحانــی دارنــد می گوید‪«:‬خیلــی از اصالح طلبان‬ ‫بر این باورند بهشــت و دوزخ روحانی بــه انها مربوط‬ ‫نیست‪ .‬مردم اسباب بازی اصالح طلبان نیستند‪ .‬باید‬ ‫یاد بگیریم که مســئوالنه و متعهدانه عمــل کنیم واال‬ ‫اعتبارماننزدمردمازبینمی رود‪».‬اینتحلیلگرمسائل‬ ‫سیاسی اعالم می کند‪« :‬اصالح طلبان به این سادگی‬ ‫نمی توانند بگویند روحانی خیلی خوب کار نکرد‪ ،‬حاال‬ ‫برویمسراغهمانعارفخودمان‪.‬اگرتحولیدراقتصاد‬ ‫کشــور به وجود نیاید عارف هم نمی تواند در انتخابات‬ ‫ریاست جمهوری سال ‪ 96‬رای بیاورد‪».‬‬ ‫تیمقبلیهمچناناعضایتیممذاکره کنندهما بودندمذاکره‬ ‫هیچ گاه به نتیجه نمی رسید‪ ،‬شش سال که سهل است ‪60‬‬ ‫سال نیز ادامه پیدا می کرد به جایی نمی رسید‪ .‬فکر می کنم‬ ‫اساسا اقای سعید جلیلی و تیمش و دولت اقای احمدی نژاد‬ ‫به دنبال ارمان هایی بودند‪ .‬انها اساسا مساله هسته ای را یک‬ ‫نوعمبارزهباغربوامریکاواستکبارجهانیمی دیدنددرحالی‬ ‫که اقای ظریف اصال این نوع نگاه را نداشت‪ .‬اقای ظریف‬ ‫و اقای روحانی مساله هســته ای را یک «بگرد تا بگردیم»‬ ‫ایدئولوژیک با امریکا نمی دیدند و واقعا می خواستند این را به‬ ‫یک سرانجامی برسانند‪ .‬به همین دلیل بود که موفق شدند‪،‬‬ ‫البته این مساله دارای یک ســری ملزومات هم بود‪ .‬تسلط‬ ‫اقای ظریف به انگلیسی‪ ،‬شناختی که از دیپلماسی امریکا‬ ‫داشــت و تخصصش در حوزه بین الملل همــه اینها کمک‬ ‫می کرد که بتواند کار را به نتیجه برساند‪ .‬یک بار در این مدت‬ ‫ندیدیم که اقای عباس عراقچی یــا مجید تخت روانچی یا‬ ‫دکترظریفعصبانیشدهباشد‪،‬انهابابردباریوتحملکاررا‬ ‫جلو بردند‪ .‬باالخره همه این شواهد و قرائن نشان می دهد که‬ ‫امریکایی ها جدا از مسائل سیاسی و ایدئولوژی و عقیدتی‪،‬‬ ‫برای تیم مذاکره کننده ایران به ویژه برای دکتر محمدجواد‬ ‫ظریف واقعا احترام قائل بودند و او را یک دیپلمات حرفه ای‬ ‫می دانســتند که دنبال شــعار و هوچی گری سیاسی نیست‬ ‫و واقعا امده که مســاله را حل کند‪ ،‬بنابراین انها هم مســاله‬ ‫را کامال جدی گرفتند و حاصلش رســیدن به توافق شــد‪.‬‬ ‫اخرین نکته ای که باید درباره برجام اشاره کنم اینکه دولت‬ ‫و وزارت خارجه اقای روحانی هیچ وقت ســعی نکردند که از‬ ‫موضوعهسته ایبهره برداریسیاسیکنند‪،‬درحالیکهاقای‬ ‫احمدی نژاد از روز اول که امد مســاله هسته ای برایش یک‬ ‫ابزار سیاسی و کسب معروفیت بود‪ .‬او می خواست خودش‬ ‫را با ابزار هســته ای به عنوان یک چهره جهانی معرفی کند‪،‬‬ ‫به همین خاطر هنوز به پاســتور وارد نشده بود که گفت تیم‬ ‫مذاکره کننده قبلی خیانت کرد چون واقعا اقای احمدی نژاد‬ ‫به مساله هسته ای با نگاه یک ابزار ایدئولوژیک و رویارویی‬ ‫با غرب و امریکا و همچنین کسب محبوبیت در داخل کشور‬ ‫نگاه می کرد؛ حاال اینکه بر سر منافع ملی چه مصیبتی وارد‬ ‫شــود خیلی برای او مطرح و مهم نبود‪ .‬درباره امریکایی ها‬ ‫نیز باید بگویم انها واقعا می خواســتند مساله هسته ای حل‬ ‫و فصل شود و دســت کم پیروزی سیاسی برای دموکرات ه ا‬ ‫و یک دســتاورد ارزنده ای برای اقای اوباما باشد‪ .‬به عالوه‬ ‫امروز اخباری که بیرون امده و اخبار گزارشات نسبتا موثقی‬ ‫هم اســت و در نیویورک تایمز و واشنگتن پســت ظرف چند‬ ‫ماه گذشته به چاپ رسید این بود که اگر مذاکرات به نتیجه‬ ‫نمی رسیدامریکایی هاواقعابه دنبالحملهنظامیبهتاسیسات‬ ‫هسته ای ما بودند‪ .‬از کار انداختن شبکه برق و حمله به نطنز‬ ‫و اب سنگین اراک در دستورکارشان بود‪ .‬البته خیلی مطمئن‬ ‫نبودند که چقدر بتوانند به فردو حملــه کنند اما در عین حال‬ ‫امریکایی هامی دانستندکهایراندسترویدستنمی گذارد‬ ‫و اولین موشــکی که از روی ناو امریکا به سمت نطنز بیاید‪،‬‬ ‫ایران تالفی می کند‪ ،‬در واقع می دانستند ایران بی اعتنایی‬ ‫نمی کند‪ .‬طبیعی اســت که امریکایی ها نمی خواستند این‬ ‫سناریو انجام شود و ترجیح می دادند یک امتیازاتی به ایران‬ ‫بدهندوبه شکلمحدودیفعالیت هایهسته ایایرانادامه‬ ‫پیدا کند‪ ،‬یعنی امریکایی ها قطعا ترجیح شان این بود که کار‬ ‫بهحملهنظامیبهتاسیساتهسته ایایراننکشدوازطریق‬ ‫مذاکره حل و فصل شود‪ ،‬بنابراین امتیازاتی هم به ایرانی ها‬ ‫دادند و متقابال ایران امتیازاتی بــه امریکایی ها داد تا نهایتا‬ ‫توافق صورت گرفت‪ .‬در کل هم در امریکا توافق مخالفان‬ ‫زیادی دارد‪ ،‬هم در ایران توافق مخالفان زیادی دارد‪ .‬تمام‬ ‫کسانی که در ایران هسته ای برای شان یک ابزار رویارویی‬ ‫با امریکا بود و بخشی از امریکاســتیزی بود‪ ،‬االن دلخور و‬ ‫ناراحت هستند که چرا برجام به نتیجه رسید‪ .‬در امریکا هم‬ ‫االن جمهوریخواهان و کســانی که نمی خواهند جمهوری‬ ‫اسالمی با شد‪ ،‬ناراحت هســتند که چرا تحریم ها و فشارها‬ ‫ادامه پیدا نمی کنــد‪ ،‬چرا دیگر حمله نظامی به تاسیســات‬ ‫هسته ای ایران در دستورکار نیست‪ .‬در واقع دارند می بینند‬ ‫که برجام دارد به نفع جمهوری اسالمی ایران عمل می کند‪.‬‬ ‫عربستان و اسرائیلی ها از همین ناراحت هستند‪ ،‬همان طور‬ ‫که از تندروهای امریکا ناراحت هستند که چرا توافق به وجود‬ ‫امده است‪.‬‬ ‫معادالتداخلامریکابااجرایبرجامچقدرجابه جا‬ ‫شد‪ ،‬ایا توانست معادالت سیاسی را در ان کشور‬ ‫باال و پایین کند؟‬ ‫خیر معادل ه اتی را تغییر نداد‪ .‬انچه مسلم است اگر‬ ‫به جای اقای اوباما و جان کری‪ ،‬اقای ترامپ رئیس جمهور‬ ‫بود بعید به نظر می رسید که توافقی می شد‪ ،‬همان طور که‬ ‫اگر همچنان احمدی نژاد رئیس جمهور در ایــران بود یا در‬ ‫انتخابات ‪ 24‬خرداد ‪ 92‬ســعید جلیلــی رای اورده بود‪ ،‬فکر‬ ‫می کنم پرونده هسته ای همچنان با مشکل مواجه می شد و‬ ‫دیگر برجامی در کار نبود‪ ،‬بنابراین هم در ایران یک تغییری‬ ‫به وجود امد و یک جریان میانه رو توانست قوه مجریه را از ان‬ ‫خود کند و هم در امریکا میانه روها سرکار بودند‪.‬‬ ‫ایا اینکــه امریکا پذیرفت برجام به نتیجه برســد‬ ‫و اجرا شــود‪ ،‬با هــدف کمک به جنــاح اعتدال در‬ ‫ایران بود؟‬ ‫خیر‪ ،‬اینها تحلیل های دایی جان ناپلئونی است که‬ ‫پایداری ها راه انداختند که امریکایی ها با برجا م به این دلیل‬ ‫موافقت کردند که دولت اقای روحانی تقویت شــود‪ .‬انها با‬ ‫دولت قبل روحانی هم می خواستند به توافق برسند‪ ،‬منتها‬ ‫احمدی نژاد کسینبودکهدلشبااینکارباشد‪.‬امریکایی ها‬ ‫از همان اول متوجه شدند که با احمدی نژاد به هیچ توافقی‬ ‫نمی توانند برســند چون احمدی نژاد هدفــش بهره برداری‬ ‫سیاسی از موضوع هسته ای است‪ .‬همچنین متوجه شدند‬ ‫که با اقای ســعید جلیلی هم هیچ امکان مصالحه نیســت‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫اما دیدند که تیم جدید مذاکره کننده ایران واقعا می خواهد‬ ‫مساله را حل کند‪.‬‬ ‫به نظرشمااالنسرمایهاجتماعیاقایروحانیبعد‬ ‫ازاجرایبرجامبیشترشدهیامعلقومنتظرنتیجه‬ ‫اجرای برجام است؟‬ ‫به نظرم پایگاه اجتماعی او خیلی بیشــتر شــده و‬ ‫حاصلش را هم در انتخابات هفتم اسفند دیدیم‪ .‬حداقل بین‬ ‫اقشار و الیه های تحصیلکرده ســرمایه اجتماعی او خیلی‬ ‫بیشترشدهاست‪.‬‬ ‫یعنی چقدر سهم از پیروزی ائتالف اصالح طلبان‬ ‫و حامیان دولت را در هفتم اسفند متاثر از اجرای‬ ‫برجاممی بینید؟‬ ‫بههرحالبخشیاینبودولیبخشمهمترپیروزی‬ ‫اصالح طلبان و لیســت خبرگانی اقای هاشمی رفسنجانی‬ ‫«نه» بزرگ به اصولگرایان بود تا انکه بلی به اصالح طلبان‬ ‫و لیست خبرگانی اقای هاشمی با شــد‪ .‬واقعا سی نفر لیست‬ ‫ائتالف امید تهران را کســی نمی شناخت به جز دکتر عارف‬ ‫و اقای علی مطهری‪ ،‬ســهیال جلودارزاده و اقای محجوب‬ ‫‪ 26‬نفر دیگر بــرای ‪ 80‬تا ‪ 90‬درصد رای دهندگان ناشــناس‬ ‫بودند‪.‬حتی اصحابرسانه وکسانیکه دررسانهکار می کنند‬ ‫و خبرنگار هســتند اینها را نمی شــناختند اما رفتند به لیست‬ ‫امید رای دادند‪ ،‬البته خیلی ها با اکــراه این کار را کردند ولی‬ ‫می خواستندلیستاصولگرایاندرانتخاباتمجلسشورای‬ ‫اسالمی و اقایان جنتی‪ ،‬مصباح و یزدی در انتخابات خبرگان‬ ‫رهبری رای نیاورند‪ ،‬بر همین اســاس حاضر شدند به اینها‬ ‫رای دهند‪.‬‬ ‫برخی می گویند برجام انتخابات هفتم اسفند را به‬ ‫دو قطبیدالور‪-‬دلواپسیاموافقانبرجام‪-‬مخالفان‬ ‫برجام تبدیل کرد و این نتیجه رقم خورد‪ ،‬نظر شما‬ ‫چیست؟‬ ‫خیر‪ ،‬راحت بگویم حتی اگر برجام هم اتفاق نیفتاده‬ ‫بود یعنی همچنان مشکالت هســته ای ادامه پیدا می کرد‬ ‫یا همچنان اقای ظریف داشت مذاکره می کرد و دور بعدی‬ ‫مذاکره قرار بود بعد از عید در فروردین ماه باشد مطمئنا نتیجه‬ ‫انتخاباتهمین می شد‪.‬یعنی اینکهفکرشود به خاطر برجام‬ ‫این اتفاق افتاد‪ ،‬داریم خودمــان را گول می زنیم‪ .‬به خاطر‬ ‫برجام نبود به خاطر «نه» بزرگــی بود که مردم به رادیکال ها‬ ‫دادند‪ .‬هفتم اسفند نشــان داد که تمام انچ ه در این ‪ 6‬سال‬ ‫گذشته تحت عناوین و اتهام های مختلف‪ ،‬اصولگرایان به‬ ‫اصالح طلباننسبتدادهبودند‪،‬مردمهیچیکرانپذیرفتندو‬ ‫باورنکردند‪.‬اینمعنیرایهفتماسفندبود‪،‬البتهدریک سری‬ ‫از حوزه هــای انتخابیــه به ویــژه شهرســتان های کوچک‬ ‫تعیین کننده نتیجه انتخابــات معادالت قومــی و قبیله ای‬ ‫بود‪ .‬در این حوزه های انتخابیه اساســا بحث اصولگرایی و‬ ‫اصالح طلبیمطرحنیست‪.‬‬ ‫به نظر شما برجام ریاست جمهوری اقای روحانی‬ ‫را دو دوره ای کرد؟‬ ‫خیر‪ ،‬اگــر اقای روحانــی نتواند در ســال ‪ 95‬که‬ ‫سال اصلی و اخر دوره ریاست جمهوری او است‪ ،‬گام های‬ ‫اقتصادی بلندی بردارد به طوری که مردم احســاس کنند‬ ‫این اقدامات روی زندگی شــان اثر مثبت گذاشــته است‪،‬‬ ‫نتیجه طور دیگری می شــود‪ .‬من همیشــه گفتم اقتصاد‬ ‫پاشنه اشیل دولت روحانی است‪ .‬اوایل امسال کارشناسان‬ ‫خود دولت اقای روحانی گفتند ‪ 7‬میلیون بیکار داریم‪ .‬یقینا‬ ‫این هفت میلیون امروز ‪ 8‬میلیون و در ســال ‪ 95‬می شوند‬ ‫‪ 9‬میلیون‪ .‬اگر اقای روحانی نتواند یک درصد معنی داری‬ ‫از ایــن ‪ 9‬میلیون را در معرض فرصت شــغلی قــرار دهد با‬ ‫مشکل کسب رای در انتخابات ریاست جمهوری ‪ 96‬مواجه‬ ‫می شود‪ .‬خیلی از صنایع و واحد های تولیدی خوابیده اند‪.‬‬ ‫انبارهایشان پر از محصوالتی است که تولید کرده اند ولی‬ ‫به خاطر رکود به فروش نمی رسد‪ .‬خیلی از صنایع ما به جای‬ ‫انکه سه یا دو شــیفت کار کنند به زحمت دارند یک شیفت‬ ‫کار می کنند و امروز انها تعطیل شــده اند اینها مشــکالت‬ ‫کمی نیســت‪ .‬دولت حدود ‪ 500‬هزار میلیارد تومان بدهی‬ ‫دارد‪ .‬قیمت نفت ایران زیر ‪ 25‬دالر رفته‪ 75 ،‬درصد بودجه‬ ‫دولت صــرف هزینه های جــاری می شــود یک چهارم به‬ ‫بخش عمرانی تخصیص می یابد‪ .‬بودجه عمرانی امسال‬ ‫‪ 37‬هزار میلیارد تومان بود‪ .‬در هشــت ما ه اول ســال فقط‬ ‫حدود هشــت هزار میلیارد تومان اختصــاص یافت چون‬ ‫دولت پول نداشت‪ ،‬در چهار ماه بعدی هم به فرض که چند‬ ‫هزار میلیارد تومان دیگر خرج شود اما فقط حدود یک سوم‬ ‫بودجه عمرانی عملیاتی خواهد شــد و دو سوم مابقی فقط‬ ‫روی کاغذ می مانــد‪ .‬دولت به زمین و زمان بدهکار اســت‬ ‫به ســازمان تامین اجتماعی‪ ،‬بیمه و بانک ها و پیمانکاران‬ ‫بدهکار اســت‪ .‬در خیلی جاها دولت حتی نتوانسته حقوق‬ ‫کامل کارمندان و موسسات بزرگ خود را بدهد‪ .‬وضع دولت‬ ‫از نظر اقتصادی اصال مناســب نیست‪ .‬اگر روحانی نتواند‬ ‫گام های جدی بــرای اقتصاد بردارد فکــر می کنم که دور‬ ‫دومی شدنش زیر عالمت سوال می رود‪.‬‬ ‫خریداری ‪ 138‬هواپیمای ایرباس و ای تی ار برای‬ ‫نوسازی ناوگان هوایی شرکت ایران ایر بالفاصله‬ ‫بعد از اجرای برجام را چقدر بجا و چقدر تبلیغاتی‬ ‫می دانید؟‬ ‫فکر می کنم بخشی از ان واقعا نیاز است چون من‬ ‫برای سخنرانی در دانشگاه ها زیاد مسافرتمی کنم‪،‬می بینم‬ ‫واقعا وضع هواپیماهای ما افتضاح است‪ ،‬به ندرت صندلی‬ ‫سالم در هواپیماها پیدا می شود‪ .‬واقعا وضع هواپیماهای ما‬ ‫اصال مساعد و مناسب نیست و باید یک حرکت جدی برای‬ ‫نوسازی ناوگان هواپیمایی کشور اتفاق می افتاد‪ .‬کما اینکه‬ ‫باید یک سرمایه گذاری بزرگ در بخش صنعت ریلی‪ ،‬شبکه‬ ‫راه های کشور و صنعت پتروشیمی و نفت ایران انجام شود‪.‬‬ ‫متاسفانه دولت به مســائل زیربنایی توجه نکرده چون پول‬ ‫نداشته است‪.‬‬ ‫فکــر می کنیــد در معــادالت سیاســی امریکا و‬ ‫انتخابات ریاســت جمهوری پیش رو برجام تاثیر‬ ‫داشته باشد؟‬ ‫نه‪ ،‬فکر نمی کنــم‪ .‬در عین حال اگر ایران برســر‬ ‫توافق بمانــد و اژانس هم تاییــد کند حتی اگــ ر ترامپ هم‬ ‫انتخابشودیعنیبدترینحالتبرایایران‪،‬فکرنمی کنمکه‬ ‫بیاید برجام را لغو کند چون کاخ سفید با این کار خودش را در‬ ‫برابراروپاوافکارعمومیامریکاقرارمی دهد‪.‬اگرایرانبهانه‬ ‫به دست تندروهای امریکا دهد ان وقت چه ترامپ انتخاب‬ ‫شــود یا یک جمهوریخواه دیگــر و چه هیــاری کلینتون‬ ‫انتخاب شود ان وقت می توانند برجام را هوا کنند‪.‬‬ ‫به نظر شما برجام در معادالت سیاسی داخل ایران‬ ‫و ارایش درون جناح ها چه تاثیری گذاشــت؟ چرا‬ ‫اصولگرایان را به دو دســته مخالفــان و موافقان‬ ‫تقسیمکرد؟‬ ‫اصولگراها مدت ها اســت که دو دســته شده اند‪،‬‬ ‫منتهابرجاممثلکاتالیزورشد‪.‬اختالفیکهمیاناصولگرایان‬ ‫در زمان احمدی نژاد به وجود امد و خیلــی عمیق بود بر اثر‬ ‫برجام علنی شد‪ .‬اصولگرایان مدت هاست که به دو جریان‬ ‫واقع بین و ایدئولوژیک گرای غرب ستیز تقسیم شده است و‬ ‫برجاممثلکاتالیزوریشدکهعمقاختالف هارانمایانکرد‪.‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫‪231‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪232‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫ن بعضی مواقع از دولت روحانی در‬ ‫ چرا اصالح طلبا ‬ ‫زمان مذاکرات حمایت و گاهی اوقات هم سکوت‬ ‫می کردند؟ ‬ ‫اصالح طلبان موافق برجام بودند‪ .‬اصالح طلبان‬ ‫هرچه باعث شــود اعتدال و میانه روی در کشــور شــانس‬ ‫بیشتریپیداکندوتقویتشودازانحمایتمی کنند‪،‬بنابراین‬ ‫اصالح طلبانهمازسیاست خارجیروحانیحمایتمی کنند‬ ‫چون یک جورهایی یاداور سیاســت تنش زدایی اســت که‬ ‫در زمان اصالحات شروع شــد‪ ،‬منتها اصالح طلبان رقابت‬ ‫اعالم نشده ای هم با روحانی دارند‪.‬‬ ‫برجام در اینده سیاست داخلی کشور چه نقشی‬ ‫خواهد داشت؟‬ ‫به نظر من نقشی ندارد‪ ،‬اال اینکه فقط در یک افق‬ ‫کلی باعث تقویت میانه روها می شود‪ .‬برجام اگر نتواند منجر‬ ‫به دستاوردهای اقتصادی ملموس برای مردم شود‪ ،‬اوضاع‬ ‫سیاسی کشــور طور دیگری می شــود‪ .‬االن در هر خانه ای‬ ‫باز شــود یک جوان بیکار که فارغ التحصیل دانشگاه است‬ ‫در ان خانه زندگی می کند‪ .‬د ر خیلــی از خانواده ها یکی‪ ،‬دو‬ ‫نفر شغل شــان را به علت تعدیل نیرو از دست دادند ‪ .‬به نظر‬ ‫من اگر اقای روحانی نتواند گام های جدی و اساسی بردارد‬ ‫برجام نمی توانــد اقای روحانی را نجات دهــد و انچه باعث‬ ‫می شود روحانی بتواند برای دور دوم مجددا پیروز شود فقط‬ ‫و فقط بهبود وضعیت اقتصادی اســت‪ ،‬واال گفتن اینکه ما‬ ‫م و ما با اتحادیه اروپا رابطه برقرار کردیم‪،‬‬ ‫تنش زدایی کردی ‬ ‫ما برجام را به سرانجام رســاندیم هیچ کدام مان ع رویگردانی‬ ‫مردم از روحانی نمی شــود‪ .‬بنابراین حتما روحانی باید برای‬ ‫اقتصاد کاری کند تا خیلی از مردم دوباره بیایند و در سال ‪96‬‬ ‫به او رای دهند‪.‬‬ ‫اصالح طلبان چطور؟ اگر حالت دوم اتفاق بیفتد و‬ ‫روحانینتواندتحولاقتصادیدرکشورایجادکند‬ ‫ان زمان چه رویکردی را دنبــال می کنند؟ ایا نامزد‬ ‫اختصاصی معرفی می کنند تا اثار اقتصادی برجام‬ ‫را با رویکرد اصالح طلبی به مردم نشان دهند؟‬ ‫اصالح طلبان دربــاره رابطه با روحانــی دو گروه‬ ‫هســتند‪ .‬خیلی از اصالح طلبان معتقدند که ما با روحانی‬ ‫خیلــی کاری نداریم و بده بســتانی با روحانــی نداریم که‬ ‫ســعید حجاریان و عباس عبدی چنین فکــری دارند‪ ،‬این‬ ‫دســته می گویند ما تا انجا که می توانستیم کمک کردیم‬ ‫ولی دیگر بهشت و دوزخ روحانی به ما مربوط نیست‪ .‬من‬ ‫خودم به شــخصه اصال این نظر را نــدارم‪ ،‬معتقدم مردم‬ ‫اســباب بازی ما نیســتند‪ .‬ما نمی توانیم به مــردم بگوییم‬ ‫مردم در ‪ 24‬خرداد ســال ‪ 92‬بیایید به روحانی رای دهید و‬ ‫بعد بگوییم حاال دیگر نتیجه به ما مربوط نیست‪ ،‬بنابراین‬ ‫ما در قبال مردم مســئولیت داریم‪ .‬اگر ما از مردم دعوت‬ ‫کردیم که بیایند به روحانی رای دهند و خیلی ها به روحانی‬ ‫رای دادند بعد نمی توانیم بگوییم هر کاری دولت روحانی‬ ‫کرد به ما مربوط نیســت بلکه به ما مربوط می شــود چون‬ ‫مردم به اعتبار اصالح طلبان امدند‪ ،‬اصالح طلبان پشــت‬ ‫چک روحانی را امضا کردند مردم به اعتبار امضای پشــت‬ ‫چک قبــول کردند بــه روحانــی رای دهنــد‪ .‬همین االن‬ ‫اصالح طلبان در قبال ‪ 30‬نفری که از تهران وارد مجلس‬ ‫شدند مسئولیت دارند‪ .‬نمی توانند بگویند به ما ربطی ندارد‪،‬‬ ‫مردم می توانستند به انها رای ندهند‪ .‬عملکرد تک تک ‪30‬‬ ‫نفر به اصالح طلبان مربوط می شــود‪ .‬باید یاد بگیریم که‬ ‫مســئوالنه و متعهدانه عمل کنیم واال اعتبارمان نزد مردم‬ ‫از بین می رود‪ .‬فکر می کنم اصالح طلبان به این ســادگی‬ ‫نمی توانند بگویند روحانی خیلی خوب کار نکرد‪ ،‬حاال برویم‬ ‫سراغ همان عارف خودمان‪ .‬اگر تحولی در اقتصاد کشور‬ ‫به وجود نیاید فکر می کنم عارف هم نمی تواند در انتخابات‬ ‫ریاســت جمهوری ســال ‪ 96‬رای بیاورد چون مردم به انها‬ ‫رای نمی دهند‪.‬‬ ‫مضراتهمزیستیباسرمایهداریجهانی‬ ‫دکترنادرصادقیانازضربهخوردنطبقهمتوسطپسازبرجاممی گوید‬ ‫مردم منتظر نتیجه هســتند و چنانچه این‬ ‫نتیجه محقق نشــود‪ ،‬به یک جریان و یک‬ ‫روندمعکوستبدیلخواهدشد‪.‬یعنیدقیقا‬ ‫امیدبهناامیدیوتدبیربهبی تدبیریتبدیل‬ ‫می شود‪ .‬حاال این تا چه حد درست است یا‬ ‫نه‪،‬بحثدیگریاستمامی خواهیمبه طور‬ ‫عینیببینیمکهدقیقاتاثیروتاثراینمباحث‬ ‫با هم چگونه اســت؟ تاکنون چنین اتفاقی‬ ‫نیفتادهاست‬ ‫مردم به همه دولت ها یک فرصت ایفای نقش‬ ‫می دهند و اگر کارامدی و توفیق را نبینند‪،‬‬ ‫طبیعتا نظرشان را عوض می کنند‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫حاال این امیــد و انتظار تا چه حد بــا واقعیت منطبق‬ ‫اســت بســتگی به پیامدهای عینی و تاثیــرات ملموس و‬ ‫مستقیم این توافق بر زندگی اقتصادی‪ ،‬معیشتی و روزمره‬ ‫توده مردم دارد‪ .‬این مقوله هنوز ان گونه که باید‪ ،‬تاثیرات‬ ‫ملموســی نداشــته‪ ،‬یعنی از لحاظ اماری کاهشی در روند‬ ‫گرانی‪ ،‬تــورم‪ ،‬بیکاری و‪ ...‬مشــاهده نمی کنیم‪ ،‬در واقع‬ ‫بیشــتر در وجه سیاســی یک اتفاقی افتاده اســت‪ .‬مردم‬ ‫منتظر نتیجه هستند و چنانچه این نتیجه محقق نشود‪ ،‬به‬ ‫یک جریان و یک روند معکوس تبدیل خواهد شد‪.‬‬ ‫یعنی دقیقا امید بــه ناامیدی و تدبیر بــه بی تدبیری‬ ‫تبدیل می شود‪ .‬حاال این تا چه حد درست است یا نه‪ ،‬بحث‬ ‫دیگری اســت ما می خواهیم به طور عینی ببینیم که دقیقا‬ ‫تاثیر و تاثر این مباحث با هم چگونه است؟ تاکنون چنین‬ ‫اتفاقی نیفتاده است‪ .‬از سوی دیگر جمع بندی دیدگاه های‬ ‫کارشناسی خیلی علمی و دقیق که خیلی هم سیاسی نباشد‬ ‫و بیشتر کارشناسانه باشد من ندیدم‪ .‬یعنی ارائه نشده و هر‬ ‫چه هست بیشــتر به کلیات اشــاره می کنند‪ .‬درواقع االن‬ ‫افکار عمومی در یک حالت تعلیق‪ ،‬ســرگردانی و تا حدی‬ ‫ابهام به سر می برند‪ .‬عده ای می خواهند همچنان خودشان‬ ‫را دلگرم و امیدوار نگه دارند‪ ،‬عده ای هم نشانه ها و عالئم‬ ‫انها را بــه اینجا می رســاند که گویا این عالئم و نشــانه ها‬ ‫چندان واقع بینانه نیست چون نشــانه هایش را نمی بینند‪.‬‬ ‫وضع معیشــتی و اقتصادی تعداد قابل توجهی از اقشــار‬ ‫اجتماعی حــاد و بحرانی اســت‪ ،‬انها خیلــی تحمل این‬ ‫قضیه را ندارند‪.‬‬ ‫اگر در ســطح مــردم و جامعــه بخواهیم بحث‬ ‫را ادامــه دهیــم یک نکته این اســت کــه برخی‬ ‫می گویند فقط به خاطــر مباحث اقتصادی نبوده‬ ‫که مردم به اقای روحانــی رای دادند‪ .‬این افراد‬ ‫می گویند بخشــی از این ســرمایه اجتماعی که‬ ‫به سمت اقای روحانی شــیفت کرد از مذاکرات‬ ‫هســته ای یک امیدواری بــرای بهبــود رابطه با‬ ‫غرب یا امریکا داشــت‪ .‬شــما موافــق این طرز‬ ‫تفکر هستید؟‬ ‫نه‪ ،‬اصال اینطور نیست‪ .‬اینها که این را می گویند‬ ‫باید بــا یــک کار پیمایش میدانــی و علمی‪ ،‬حرفشــان را‬ ‫ثابت کنند‪ .‬مــردم حداقل حقوق و رفاه و اســتانداردهای‬ ‫اقتصادی را می خواهند و ما منابعش را داریم‪ .‬کارشناسان‬ ‫هم می گویند و شما هم می دانید که ‪ 20‬درصد این بحران‬ ‫محصول برجام است‪ .‬یعنی منشا بیرونی دارد‪ .‬اینها را مردم‬ ‫می بینند و می خوانند‪.‬‬ ‫االن میلیون هــا ایرانــی تحصیالت عالیــه دارند‪.‬‬ ‫میلیون هــا ایرانی به رســانه دسترســی دارنــد و پیگیری‬ ‫می کنند‪ .‬میلیون ها ایرانی سالها است که هزینه داده اند‪.‬‬ ‫این ساده ســازی اســت و به نظر می رســد که مصادره به‬ ‫مطلــوب باشــد‪ .‬سوءاســتفاده سیاســی از یــک معضل‬ ‫اقتصادی است‪ .‬انها که این را طرح می کنند‪ ،‬می خواهند‬ ‫اقتصاد را اهرم و وســیله ای برای بهره برداری سیاســی‪-‬‬ ‫ اعتقادی کنند‪.‬‬ ‫درصورتی که این طور نیســت و مســلما کسانی که‬ ‫مردم ایران و اقتدار را دوست داشته باشند‪ ،‬فکر نمی کنم‬ ‫خیلی عالقه مند باشــند که نان شان را کســی از بیرون به‬ ‫انها بدهد درحالی که کشور فقیری هم ندارند‪ .‬منابع ما هم‬ ‫فراوان است و بحث سر مدیریت است‪ .‬فکر می کنم همه‬ ‫اینها یک سری اظهارنظرهای جریان های سیاسی است‪.‬‬ ‫کسانی که این مقوله را مدیریت کردند فرصت زیادی هم‬ ‫ندارند‪ .‬مدت زیادی طول نخواهد کشــید که مردم عمال‬ ‫به جمع بندی می رســند و تاثیراتش را در تحوالت اینده به‬ ‫جا می گذارد‪.‬‬ ‫یعنی همان عاملی که شــاید بتوان گفت مهمترین‬ ‫منبع و علت اســتقبال بخش قابل توجهی از مردم از ایده‬ ‫دولت برای رسیدن به یک نوع گشایش اقتصادی شد‪ ،‬این‬ ‫اگر اتفاق نیفتد‪ ،‬دقیقا به عکس خودش تبدیل می شود و‬ ‫این دفعه به مهمترین علت و عامل عدم حمایت و استقبال‬ ‫مردم از این جریان مدیریتی تبدیل می شود‪ .‬مردم به همه‬ ‫دولت ها یک فرصت ایفای نقش می دهند و اگر کارامدی‬ ‫و توفیــق را نبینند‪ ،‬طبیعتا نظرشــان را عــوض می کنند‪.‬‬ ‫این جمالت حاشیه ای بیشــتر به نظر می رسد و یک نوع‬ ‫مصادره به مطلوب سیاســی‪ -‬ایدئولوژیک است که خیلی‬ ‫به واقعیت های زندگی مردم ربطی ندارد‪.‬‬ ‫برخی می گوینــد مردم ایران مقــداری زودخواه‬ ‫هستند و از تحوالت انتظار سریع نتیجه را دارند‪.‬‬ ‫از منظر کارشناسی اگر فکر کنیم‪ ،‬زمان زیادی از‬ ‫اجرای برجام نگذشته‪ ،‬فکر می کنید مردم این را‬ ‫درک می کنند که به هر حال وقتی توافق صورت‬ ‫می گیــرد و قراردادها بســته می شــود‪،‬باالخره‬ ‫تا حصول نتیجــه زمان می طلبد‪ .‬فکــر می کنید‬ ‫مردم این را متوجه می شوند یا نه همان داستان‬ ‫زودخواهی کار دست دولت می دهد؟‬ ‫نه‪ ،‬بایــد بگویم که این برداشــت کامال اشــتباه‬ ‫است‪ .‬این طرز تفکر سیاسی‪ -‬اقتصادی از سال ‪ 68‬به بعد‬ ‫در دولت و قوه مجریه ما حاکم است‪ .‬اتفاقا مردم ما خیلی‬ ‫دیرخواه و بسیار صبورند‪ .‬ساخت اقتصادی الزاما ربطی به‬ ‫سیاست خارجی و مقوله برجام ندارد‪ .‬بنده هم اقتصاددان‬ ‫نیســتم ولــی اقتصاددانــان می گویند کــه ‪ 80‬درصد ان‬ ‫به مقوله ســاختارهای اقتصــادی ما برمی گــردد‪ .‬اینکه‬ ‫می گویند مردم زودخواه هستند‪ ،‬درست نیست‪.‬‬ ‫متجاوز از ربع قرن اســت که مردم منتظرند‪ ،‬ایا این‬ ‫زودخواهی اســت؟ اتفاقا مــردم ما خیلــی نجیب و خیلی‬ ‫صبورند‪ .‬به اعتقاد بنده اصال این دو موضوع به هم ربطی‬ ‫ندارد‪ .‬دولت هــم نمی اید یک تعهد ســنجش پذیر عینی‬ ‫پیاده کند‪.‬‬ ‫بنده در گفت وگوی پیشــین با مثلث به این مســاله‬ ‫اشــاره کردم که دولت به جای اینکه پاســخ سنجش پذیر‬ ‫اقتصادی و اماری بدهد به نفی رقیــب ان را ارجاع داده و‬ ‫در کانال چالش سیاسی می اندازد‪ .‬درحالی که نگاه مردم‬ ‫به این مقوله خیلی سیاسی نیست‪ .‬دولت بگوید که چقدر‬ ‫توقع داشــته باشند و کامال مشــخص عدد بدهد اما از ان‬ ‫گریزان اســت و نمی دهد‪ .‬مردم می بینند ‪ 45‬میلیارد برای‬ ‫خرید هواپیمایی که تنها در سه فرودگاه امکان فرود دارد‪،‬‬ ‫هزینه می شــود و از این مقوله شــاید ‪ 4 ،3‬درصد جمعیت‬ ‫هم بیشــتر اســتفاده نمی کنند بالفرض اگر این میزان در‬ ‫حوزه مسکن هزینه می شد‪ 200 ،‬صنف با این حوزه درحال‬ ‫ارتزاق هســتند‪ .‬میلیون هــا ایرانی از طریــق این صنعت‬ ‫می توانند زندگی کنند‪.‬‬ ‫اگر این مبلغ در قالب تسهیالت بانکی بدون بهره و با‬ ‫کارمزد بسیار پایین تزریق می شد‪ ،‬شما ببینید چه رونقی در‬ ‫کسب و کار و اقتصاد ایجاد می شد‪ .‬هنوز امضاهای برجام‬ ‫خشک نشده قراردادهای چند ده میلیاردی با بیرون بسته‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫اقای صادقیان! شــما فکر می کنیــد مردم ما در‬ ‫ســال ‪ 94‬چگونه به برجام نگاه می کنند؟ ایا شما‬ ‫هم موافقید که همین توافق هســته ای و تمایل‬ ‫مردم به انجام ان بود که موجب شد اقای روحانی‬ ‫رئیس جمهور شوند؟‬ ‫البته جواب دقیــق به این موضوع مســتلزم این‬ ‫اســت که یک پیمایــش و کار میدانی انجام شــود‪ ،‬ولی‬ ‫به عنوان فردی کــه در جامعــه زندگی می کنــم و با افراد‬ ‫مختلف گفت وگو دارم‪ ،‬نظر شخصی هم می توانم در این‬ ‫زمینه ابراز کنم ‪.‬‬ ‫بدون شــک به زعم بنده جواب ســوال شــما مثبت‬ ‫است‪ .‬امید به بهبود مسائل اقتصادی باعث شد که اجماال‬ ‫معدل کلی نگاه مــردم قبل از اینکه برجام اجرایی شــود‪،‬‬ ‫مثبت باشد‪ .‬ولی این یک امید و یک انتظار بوده است‪.‬‬ ‫‪6‬‬ ‫نادر صادقیان‪ ،‬جامعه شــناس و استاد دانشگاه‬ ‫معتقد اســت که « کــه اگــر در تحوالت پســا برجام‬ ‫گشــایش و تحول اقتصادی در زندگــی مردم حاصل‬ ‫نشــود‪ ،‬دقیقا و قطعا مهمترین عامــل فرصت و منبع‬ ‫قوت و مثبت دولــت به مهمترین عامــل منفی تبدیل‬ ‫خواهد شــد‪ » .‬با او در مــورد تاثیر برجام در ســرمایه‬ ‫اجتماعی حسن روحانی گفت وگو کردیم‪.‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫‪233‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪234‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫می شود ولی در راستای منافع کار‪ ،‬اشتغال و صنوف داخلی‬ ‫هیچ چیزی نمی بینیم‪ .‬مردم اینها را می بینند و می فهمند‪.‬‬ ‫ایا می توانیم از همین نکته ای که اشــاره کردید‬ ‫به این نتیجه برســیم که اقای روحانی به شکلی‬ ‫درحال ســرمایه گذاری روی طبقه متوسط است‬ ‫و تالش می کنــد کارهایی بکند که انها دوســت‬ ‫دارند‪ .‬در حالی که اقــای احمدی نژاد اگر چنین‬ ‫پولی در اختیار داشــت‪ ،‬جامعه هدفش درواقع‬ ‫طبقه ضعیــف جامعــه بــود و در قالــب یارانه یا‬ ‫وام هــای زودبازده یا بــه هر شــکل دیگری این‬ ‫را در جامعه تقســیم می کرد‪ .‬اقــای روحانی اما‬ ‫الاقل شاید بتوان از قراردادهای جدیدش این را‬ ‫فهمید که به نحوی تالش می کند خواست های‬ ‫طبقه متوســط را پاســخ دهــد و به چشــم انها‬ ‫بیاید‪.‬‬ ‫من معتقــدم براینــد رفتارهای اقتصــادی دولت‬ ‫مستقر در جهت امحاء و کوچک شــدن طبقه متوسط در‬ ‫ایران است‪.‬‬ ‫در واقع روزبه روز از کمیت و کیفیت طبقه متوســط‬ ‫کاســته می شــود‪ .‬بنده معتقــدم کنش های ایــن دولت‬ ‫معطوف به منافع سرمایه داری تجاری‪ -‬داللی خارج است‪.‬‬ ‫ان بخشی از ســرمایه داری که صرفا سرمایه داری مالی و‬ ‫دوم‪ ،‬تجاری‪ -‬داللی خارجی اســت‪ .‬بیشتر سیاست های‬ ‫لیبرالی دولت هم در راستای منافع شرکت ها و کمپانی های‬ ‫خارجی است‪ .‬فکر می کنم دولت جدید درحال امتیازدهی‬ ‫است تا مشروعیت سیاســی بگیرد و نهایتا شــاید به زعم‬ ‫خودش به دنبال اهداف امنیت ملی اســت و بیشــتر برای‬ ‫یک نوع همزیستی به ســرمایه داری جهانی پالس و پیام‬ ‫می دهد‪.‬‬ ‫اساســا ربطی بــه طبقه متوســط ندارد‪ .‬مــن تصور‬ ‫می کنم طبقه متوسط هم از توان استفاده های این چنینی‬ ‫حذف شــده است‪ .‬بیشــتر یک رابطه ســوداگرانه است‪.‬‬ ‫تجار خارجی و ایرانیانی که در این حوزه فعالند‪ ،‬می توانند‬ ‫بهره ببرند و ربطی به طبقه متوســط ندارد‪ .‬شاید بخشی از‬ ‫شــعارهای ایدئولوژیک و فرهنگی اش می توانســت این‬ ‫باشــد که ان قدر بحران اقتصادی شــدید شــده که همه‬ ‫مطالبات فرهنگی هم به حاشــیه رفته است‪ .‬بخش سنتی‬ ‫طبقه متوســط هم به دالیل اعتقادی‪ ،‬سیاسی و فرهنگی‬ ‫با دولت زاویه دارد‪.‬‬ ‫بخش طبقه متوســط شــهری هم بیشــتر مطالبات‬ ‫سیاســی‪ ،‬فکری‪ ،‬فرهنگی دارد که دولتــی که خودش را‬ ‫میانه رو معرفی می کند‪ ،‬خیلی نماینده این موضوع نیست‪.‬‬ ‫یک حاشــیه امنی همین قدر که اینها لطمه نبینند‪ ،‬ایجاد‬ ‫شــده که فکر می کنم توقعشــان از این دولت حداقلی و‬ ‫معطوف به تضمین امنیت شان است‪.‬‬ ‫ایا ممکن است برجام به پاشــنه اشیل دولت در‬ ‫ســال ‪ 96‬تبدیل شــود و اقای روحانــی را اولین‬ ‫رئیس جمهور یک دوره ای کند‪.‬‬ ‫اشاره کردم که اگر گشایش و تحول اقتصادی در‬ ‫زندگی مردم حاصل نشــود‪ ،‬دقیقا و قطعا مهمترین عامل‬ ‫فرصت و منبع قوت و مثبت دولت به مهمترین عامل منفی‬ ‫تبدیل شده و دقیقا برمی گردد و معکوس می شود‪.‬‬ ‫دولت در رقابت های داخلی و سیاسی ممکن است با‬ ‫چالش های درونی خیلی جدی مواجه شود و در سطح افکار‬ ‫عمومی در انتخابات های بعدی خودش را نشان دهد‪.‬‬ ‫این خودش را چگونه نشان خواهد داد؟ گرایش‬ ‫به جریان قبل از این دولت‪ ،‬یا یک جریان جدید؟‬ ‫االن قضاوت برای الترناتیو دولت جدید قدری زود‬ ‫اســت‪.‬باید جریانی با گفتمانی به روز داشته باشیم‪ .‬روند‬ ‫تحوالت خیلی ســریع اســت باید دید رقبا چه چیزی برای‬ ‫رقابت خواهند داشت‪.‬‬ ‫در نقد جامعه تقدیری‬ ‫تو گو با دکتر شیخاوندی‬ ‫نگاه به جامعه پس از برجام در گف ‬ ‫اقایشیخاوندی!درخیلیازتحلیل هامی خوانیم‬ ‫که ریاست جمهوری اقای روحانی در واقع نتیجه‬ ‫رقابت دوقطبــی موافقان و مخالفان رســیدن به‬ ‫توافق هسته ای است‪ .‬برجام اکنون چه تاثیری‬ ‫روی طرفداران اقای روحانی داشته است؟‬ ‫اوال که ان موقع که شــعار «می خواهیم هم چرخ‬ ‫سانتریفیوژها بچرخد و هم چرخ کارخانجات» را دادند من‬ ‫به طورکلی به همه وعده هایشــان شــک داشتم‪ .‬به همین‬ ‫دلیل هم در یکی از مجالت نوشــتم که مردم باید شــکیبا‬ ‫باشــند‪ .‬منظورم این بود که این مســاله به این سادگی حل‬ ‫نمی شود‪.‬‬ ‫به همین جهت هم نزدیک به دو ســال و اندی طول‬ ‫کشیدتابهنتیجهبرسد‪.‬اماایشانباکلیدبزرگشانوعده های‬ ‫متعــددی دادند‪ .‬بخشــی هم همیــن مســاله گفت وگو با‬ ‫کشــورهای اروپایی و امریکا درمورد برجــام بود‪ .‬در نتیجه‬ ‫در عمل نتوانستند خیلی از کارها را فعال کنند‪ .‬به خصوص‬ ‫موفق نشدند وعده های بخش سیاسی را تحقق بخشند‪.‬‬ ‫می خواهم تاکیــد کنم که هنوز هم برجــام الاقل در‬ ‫قســمت عمده اش که در ماه های اخیر روی ان تکیه کرده‬ ‫بودند‪ ،‬اثرات خیلی مسلم و ملموسی نداشته‪ ،‬شاید هم این‬ ‫مســاله تا اواخر بهار به طول بینجامد‪ .‬یعنی اینکه طبیعتا با‬ ‫برداشته شدن تمام محدودیت ها و به جریان انداختن بخش‬ ‫اقتصادی و اجتماعی اثراتش در جامعه ایران نمایان شده‬ ‫باشد‪ .‬به همین مناســبت من انچه فعال به وقوع پیوسته را‬ ‫موفقیت های صوری‪ ،‬تشــریفاتی‪ ،‬مبادالتی و مصاحباتی‬ ‫می دانم‪.‬‬ ‫اثرات ان را هنوز جامعه ایرانی احساس نکرده است‪.‬‬ ‫ممکن اســت عده ای به خاطر انتشــار این خبر به خیابان‬ ‫امده و ابزار شادمانی و خردسندی کرده باشند ولی انها فکر‬ ‫می کردند که خیلی زود برجام و اثراتش به ثمر خواهد رسید‪.‬‬ ‫حاال عمال دیده اند که این طور نبوده و احتماال تا شب عید‬ ‫هم خیلی این اثرات برجام ملموس نخواهد بود‪ ،‬مگر اینکه‬ ‫برای ماه های بعدی بهار بماند‪.‬‬ ‫به هر حال دولتی ها می گویند ما در بخش سیاست‬ ‫خارجی وعده هایــی داده بودیم که عملی شــده‬ ‫اســت‪ .‬انها این پیام را مرتب بــه جامعه مخابره‬ ‫می کنند‪.‬‬ ‫خب‪ ،‬این قبول اســت اما وعده هایــی هم درمورد‬ ‫سیاست داخلی دادند که عمال موفق نشدند‪ .‬از این منظر‬ ‫در داخل نتوانستند موفق شوند‪ .‬کل سنگینی کارشان را روی‬ ‫مذاکرات بین المللی گذاشتند که ان هم خیلی طول کشید‪.‬‬ ‫اثرات ان هم همان طور که گفتم در سال جاری فقط به‬ ‫صورت صوری دیده شد‪ .‬مردم تنها به صورت خبری شنیدند‬ ‫و خوشحال شدند‪.‬‬ ‫به هر حال یک امید ایجاد شد و بر اثر این امید هم‬ ‫حتما یک سرمایه اجتماعی حاصل می شود‪ .‬یعنی‬ ‫بخشــی از جامعه تبدیل به ســرمایه ای می شود‬ ‫که اقــای روحانــی می تواند خــودش را به چنین‬ ‫سرمایه ای مستظهر کند‪ .‬این سرمایه اجتماعی‬ ‫که شاید از خرداد ‪ 92‬شــکل گرفته‪ ،‬االن که ما در‬ ‫اسفند ‪ 94‬هستیم‪ ،‬از جمعیت و حجمش کاسته‬ ‫شده یا اضافه شده است؟ یا این سرمایه اجتماعی‬ ‫هنوز در یک حالت تعلیق به سر می برد که تصمیم‬ ‫بگیرد‪ ،‬برود یا بماند‪ ،‬شیفت کند یا همین جا ثابت‬ ‫باشد؟‬ ‫اول من این لغت را تصحیح می کنم که در ِا ِشــل‬ ‫سرمایه جامعتی منظور کل کشــور است‪ .‬اجتماعی بیشتر‬ ‫همان اجتماع محدود خانگــی و قبیله حرف می زند و چون‬ ‫ایران شمول است پس جامعتی یا سوسیال و جامعه کالن‬ ‫اســت‪ .‬البته این مساله معلق اســت و موارد دیگری پیش‬ ‫امده که مربوط به انتخابات اســت‪ .‬درنتیجه احتماال این‬ ‫معلق شــدنش از مثبت اصوال به کمتر شــدن این سرمایه‬ ‫جامعتی به معنای اســتقبال و پذیرش یک جامعه بزرگی به‬ ‫نام ایران برمی گردد‪.‬‬ ‫یعنی شــما می گویید به ســمت کاســته شــدن‬ ‫می رود؟‬ ‫ظاهرا تا اینجا از ان خیلی زیاد کاســته شده است‪.‬‬ ‫برجام بالفاصلــه اثراتش ملموس نشــده و به خصوص که‬ ‫انتخابات هم خیلی به این مساله کمک نکرده است‪ .‬اصوال‬ ‫از قبل هم معلوم بود که به این سادگی و به سرعت هم انجام‬ ‫نمی گیرد‪.‬‬ ‫چرا جامعه نمی پذیرد که برای رسیدن به نتیجه در‬ ‫برجام و در واقع برای ملموس شدن اثرات برجام‬ ‫باید صبر کند؟‬ ‫اوال که جامعه به کلیات اندکی فکر می کند و لغت ها‬ ‫را به همان عنــوان ترتیب که بیان و تبلیغ می شــود‪ ،‬قبول‬ ‫می کند‪.‬البتهفقطباحرفویککلیدنمی توانهمهمطالب‬ ‫را بیان کرد و وعده داد‪ .‬انها هم انتظاری بیش از این ندارند و‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫تقدیری هستند و جامعه ما متاسفانه مردم را تقدیری کردند‪.‬‬ ‫در مصاحبه ای اخیرا بیان کردم که تبلیغات تلویزیون و مواد‬ ‫خوراکی شرایط را تقدیری تر می کند‪ .‬یعنی اختیار خودشان‬ ‫نیســت‪ .‬نیروهای دیگر در کارند یا خداونــد باید لطف کند‬ ‫یا نظر کرده باشــند‪ .‬از دوره احمدی نژاد ایــن تقدیر امده و‬ ‫جا خوش کرده اســت‪ .‬روی این اصل نیروی طبقه متوسط‬ ‫ان چنان نیســت که زمینی فکر و واقعا زمینــی عمل کند‪.‬‬ ‫اندیشه سیاسی اش هم بالیده نشده است‪ ،‬نه بالنده که اسم‬ ‫فاعل است‪ .‬افراد و پیشگامانی هم زیاد این اندیشه را بالنده‬ ‫نکردند‪ .‬روی این اصل اینها همین طور تقدیری مانده اند و‬ ‫می گویند که خداوند چنین کرده و احتماال چنان خواهد کرد‬ ‫و سرنوشت ما این است و در داستان های تاریخی ماست‪.‬‬ ‫اجازه ندادند که طبقه متوسطی هم باشد و سازمان پیدا کند‪.‬‬ ‫طبقه متوسط با حزب خودش‪ ،‬با خواسته اش‪ ،‬با دستوراتش‬ ‫و اهداف به میدان می اید‪ .‬همین طوری گفتن طبقه متوسط‬ ‫براساس مشاغل شان قابل پذیرش نیست‪ .‬اینها که سازمان‬ ‫پیدا نکردنــد تحزبی وجود نــدارد که بتواند سیاســت ها و‬ ‫خواسته هایطبقاتیخودراارائهدهند‪.‬اصوالچنیننیستو‬ ‫بخش اعظم طبقه مهم دولت هم وابسته به دولت یا حواشی‬ ‫دولت اند‪.‬چوندردولتنفوذکردهوغیردولتیعملمی کنند‬ ‫و همین طوری این پول هایی که این طرف و ان طرف گم‬ ‫امکان نقض برجام‬ ‫توسط رئیس جمهور بعدی امریکا‬ ‫فواد ایزدی‬ ‫دانشیار دانشگاه تهران‬ ‫‪8‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫در شرایطی که بیش از یک ماه است که برجام (برنامه‬ ‫جامع اقدام مشترک) میان ایران و گروه ‪ 5+1‬به مرحله اجرا‬ ‫درامده و در ایــن مدت نیز ایران بــه تعهداتش عمل کرده‬ ‫است‪ ،‬اما شاهد ان هســتیم که از زمان امضای برجام در‬ ‫ماه جوالی‪ ،‬کنگره ده ها طرح برای باطل کردن این توافق‬ ‫معرفی کرده است‪ .‬سناتور تد کروز گفته ان را باطل می کند‬ ‫و این در حالی است که باراک اوباما کمتر از یک سال دیگر‬ ‫به عنوان رئیس جمهور در کاخ سفید حضور خواهد داشت‪.‬‬ ‫از انجایی که تحریم ها بازه زمانی دارد‪ ،‬رئیس جمهور بعدی‬ ‫امریکا هیچ الزامی بــرای اجرای تعلیق نــدارد‪ .‬همچنین‬ ‫چون برجــام در داخل امریکا اختالف ایجــاد کرده و یکی‬ ‫از فعالیت های اصلی دولت باراک اوباما بوده است‪ ،‬مورد‬ ‫موضع گیری و حساسیت کاندیداها قرار گرفته است‪.‬‬ ‫باید توجه داشــت که امریکا برای ادامه برجام تعهد‬ ‫حقوقی نداشــته و امکان نقض ان توســط رئیس جمهور‬ ‫بعدی وجود دارد‪ ،‬از این رو موضوع مناظره های کاندیداها‬ ‫بر سر همین مور د همواره ادامه داشته و نامزدهای مختلف‬ ‫با وعده هایی مبنی بر نقض برجام سعی در کسب ارا دارند‪.‬‬ ‫سرنوشت برجام در دوره اتی ریاست جمهوری امریکا‬ ‫بســتگی به این مســاله دارد که چه کســی رئیس جمهور‬ ‫امریکا شــود‪ ،‬کاندیداهای حــزب جمهوریخواه اشــکارا‬ ‫اعالم کرده اند که در صورت دســتیابی به قدرت‪ ،‬برجام را‬ ‫لغو خواهند کرد‪ ،‬در مقابل هیالری کلینتون نامزد پیشــتاز‬ ‫حزب دموکــرات اعالم کرده اســت که برجام را مشــروط‬ ‫پذیرفته است‪ .‬به عبارت دیگر‪ ،‬وی برجام را به عنوان بخشی‬ ‫از یک بســته بزرگتر برای اعمال فشار بیشــتر علیه ایران‬ ‫پذیرفته است‪ .‬در واقع نکته ای که دولتمردان ایران متوجه‬ ‫نشــده اند‪ ،‬این اســت که دولت امریکا به دنبال سرنگونی‬ ‫نظام جمهوری اسالمی ایران است‪ .‬طرف مقابل به دنبال‬ ‫سرنگونی حکومت ماست و دوستان در دولت تصور می کنند‬ ‫که انها به دنبال تعامل با کشور ما هستند‪ .‬این تصور ناشی از‬ ‫عدم اشنایی با طرح طرف مقابل است‪ .‬این گونه تصورات‬ ‫در اینده باعث بروز مشکالت جدی در کشور خواهد شد‪.‬‬ ‫باید بدانیم با انجام توافق هسته ای دشمنی امریکا با‬ ‫جمهوری اسالمی ایران از بین نرفته است‪ ،‬در واقع تلقی‬ ‫واشــنگتن از برجام این اســت که توافقی بــرای مدیریت‬ ‫هسته ای ایران انجام گرفته اســت‪ .‬امریکا بعد از برجام‪،‬‬ ‫در تالش اســت که ایران را در حوزه های دیگر مانند حوزه‬ ‫موشــکی نیز مدیریت کند‪ .‬بر همین اســاس طرح اعمال‬ ‫تحریم های جدید علیــه ایران به دلیل ازمایش موشــک‬ ‫عماد را مطرح کرده است‪ .‬اما همه این اتفاقات اخیر قابل‬ ‫پیش بینی بــود و من پیــش از تصویب برجــام این دوران‬ ‫پســابرجام را پیش بینی کــرده بودم‪ .‬چون خــود مقامات‬ ‫امریکایی چه در کاخ سفید و چه در کنگره پیش از دستیابی‬ ‫به توافق هسته ای مطرح می کردند که حتی پس از برجام‬ ‫نیز ایران را در حوزه های دیگر تحریم کرده و تحت فشــار‬ ‫قرار خواهند داد‪.‬‬ ‫متاســفانه دوســتان ما در دولت ایــران در ان زمان‬ ‫اعالم می کردند که این اظهــارات مقامات امریکایی تنها‬ ‫مصرف داخلی دارد و در اینده به واقعیــت تبدیل نخواهد‬ ‫شد‪ ،‬اما این گونه نشد‪ .‬بر همین اساس می توان گفت که‬ ‫سیاســت های دولت بر پایه واقعیت نبوده ‪ ،‬بلکه بر اساس‬ ‫تفکرات مجذوب شــده به غرب اســت که در ذهن برخی‬ ‫مسئوالن وجود دارد‪.‬‬ ‫اکنون مشــخص شــده اســت که عدم اشــنایی با‬ ‫طرح های طرف مقابل‪ ،‬باعث بروز چنین شرایطی می شود‪.‬‬ ‫کاش ان زمــان که مــا این وضعیــت را پیش بینــی کرده‬ ‫بودیم‪ ،‬به جای اینکه ما را به بیسوادی متهم می کردند‪ ،‬به‬ ‫حرف های مان گوش می کردند‪.‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫می گوینددراینده اینزدیکبهاینترتیبممکناستشش‬ ‫ماه طول بکشد و بعد معلوم شود که تا سال اینده هم به طول‬ ‫خواهدانجامید‪.‬یعنیعمالاین طوریشدهوبههمینجهت‬ ‫می توانم ادعا کنم که خوش بینی اولیه درحال نزول و کاهش‬ ‫است‪ .‬به نظر من عده ای زودتر و عده ای دیگر یواش یواش‬ ‫بیدار می شوند‪ .‬مثل اینکه زیادی خوش بودند و حاال زیادی‬ ‫طول کشــیده مگر اینکه به نحوی از انحــا در ماه فروردین‬ ‫بخشی از اینها تا حدی حل شده باشد و وارد جامعه شود‪ ،‬به‬ ‫جیب جامعه‪ ،‬به زندگی جامعه و به نحوه زیست جامعه و در‬ ‫نتیجه انها هم دوباره به احســاس خودشان گرما ببخشند‪.‬‬ ‫وگرنه ســردی زمســتان تاثیر زیادی در کاهش موفقیت و‬ ‫شادابی و شادانی و رضایت بسیاری از مردم داشته است‪.‬‬ ‫اگرقرارباشددرهمینسطحجامعه شناسیبحث‬ ‫کنیم‪ ،‬این تعبیر درست اســت که اقای روحانی‬ ‫بیشتر روی طبقه متوسط ســرمایه گذاری کرده‬ ‫و خیلی کاری به طبقه ضعیف ندارد‪ .‬شــما این را‬ ‫حس می کنید؟‬ ‫اوال که طبقه متوســط ما خیلی قوی نیست‪ .‬طبقه‬ ‫متوســط ما خیلی واقعا شهری نیســت‪ .‬تازه شهری شده و‬ ‫بیشــتر به نظر من روستایی اســت‪ .‬در مهاجرت های اخیر‬ ‫یک قســمتی از طبقه متوســط مهاجرت کرده و رفته اند‪.‬‬ ‫به طور کلی ِ‬ ‫خود طبقه متوســط تضعیف شده و ادعاهایش‬ ‫هم تضعیف شده اســت‪ .‬روابطش هم مثل طبقه متوسط‬ ‫یک نوع خواست مطلوب در حوزه سیاسی است‪ .‬به همین‬ ‫جهت هم گوش به فرمان اینهاست و از نظر سیاسی خیلی‬ ‫قدرت زیادی هم ندارد‪ .‬یعنی اصال خیلی وارد فاز سیاســی‬ ‫نشدند‪.‬انهاتوقعاتخودراخیلیبه عنوانطبقهمتوسطبازگو‬ ‫نکردند‪ .‬بازمانده ای از طبقات قبلی هستند که کمی اینها را‬ ‫عنوان کردند‪ .‬به صورت اصالح گر و عناوین مشابه ادرس‬ ‫می دهند و خودشــان را به این طریق معرفی می کنند‪ .‬ولی‬ ‫اگربهبنیادریشهطبقاتی شاننگاهکنیمبهنظرمنخیلیهم‬ ‫متوسط نیستند‪ .‬در مقابل ان سنتی ها هم کماکان سنتی تر و‬ ‫کمیجدال کنندههستند‪.‬رویایناصلفکرمی کنمکهاوال‬ ‫امکاناتی نداشت و طبقه پایین هم خیلی مواقع در اصطالح‬ ‫‪7‬‬ ‫دکتــر شــیخاوندی‬ ‫کــه اســتاد دانشــگاه‬ ‫اســت و جامعه شــناس‬ ‫می گویــد‪« :‬باتوجــه بــه‬ ‫موضع گیری های مخالفین‬ ‫از سویی و تاخیر در جبران‬ ‫تعهدها و وعده ها از سوی‬ ‫دیگر‪ ،‬احتمــال اینکه دوباره اقــای روحانی انتخاب‬ ‫شــود‪ ،‬با این جو حاکمی کــه داریم‪ ،‬تا حــدی بعید‬ ‫است‪ ».‬با او در این مورد گفت وگو کرده ایم‪.‬‬ ‫شده و «کی بود کی بود‪ ،‬من نبودم» همین طور ادامه دارد و‬ ‫ی هم برای طبقه متوسط‬ ‫درنتیجه یک جریان اقصادی مهم ‬ ‫اتفاق نیفتاده است‪.‬‬ ‫چنانچه بخواهیم با شیوه ای که شما می فرمایید‪،‬‬ ‫فکر کنیم؛ این طبقه متوسط و این طبقه ضعیفی‬ ‫کــه االن داریم می بینیــم و نامــش را تقدیری یا‬ ‫هرچیز دیگری بگذاریم‪ ،‬ایا در ســال ‪ 9 6‬ترجیح‬ ‫می دهد که همچنان اقای روحانی رئیس جمهور‬ ‫بماند یا فکر می کند که باید تغییرش دهد‪.‬‬ ‫فکر می کنم با این وضعی که االن داریم صحبت‬ ‫می کنیم باتوجه به موضع گیری های مخالفین از ســویی و‬ ‫تاخیر در جبران تعهدها و وعده ها از ســوی دیگر‪ ،‬احتمال‬ ‫اینکه دوباره اقای روحانی انتخاب شود‪ ،‬با این جو حاکمی‬ ‫ که داریم‪ ،‬تا حدی بعید است‪.‬‬ ‫واقعا؟‬ ‫من این گونه فکر می کنم‪ ،‬البتــه با این روندی که‬ ‫فعال هست‪ .‬همان طور که گفتم باید ببینیم که در ماه های‬ ‫اخر بهار‪ ،‬دولــت چه شــگردهایی پیش می گیــرد‪ .‬چون‬ ‫اخرین سال است ممکن است اتفاقاتی بیفتد و تا حدودی‬ ‫راهگشایی کند‪.‬‬ ‫یعنی برجام هم نتواست راهگشا باشد؟‬ ‫برجام فعال حرفی بیش نیســت‪ .‬هنــوز اثراتش را‬ ‫نمی بینیم‪ .‬مساله این اســت و تاخیر در دسترسی به نتایج‬ ‫برجام‪ ،‬ان قدر زیاد است که فرصت های بسیار کمی دارد که‬ ‫اقای روحانی و گروهش و کسانی که در کابینه دولت هستند‬ ‫و طرفداران ایشان بتوانند سازمان پیدا کنند تا برای دور دوم‬ ‫موفقیت هایی به دســت اورند‪ .‬مگر اینکه همه اینها را انبار‬ ‫کنند‪ .‬البته خواهی نخواهی انبار خواهد شد برای ماه های‬ ‫اخرش‪ ،‬ولی تقریبا دیر است‪ .‬به ویژه اینکه تا از باال به بطن‬ ‫جامعه و همان طورکه گفتید فقرا برسد‪ .‬سرمایه گذاری الزم‬ ‫است‪ ،‬همه اینها طول می کشد تا اینکه بیکاری طبقه پایین‬ ‫جامعه را جبران کنند‪ .‬در نتیجه احتمالش کم اســت‪ ،‬مگر‬ ‫اینکه باز بگوییم تقدیر مثبت عمــل کند و خیلی گره ها را در‬ ‫عرض چند ماه باز کند‪.‬‬ ‫‪235‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫گ‬ ‫ف ‬ ‫ت‬ ‫و‬ ‫گ‬ ‫و‬ ‫دوره اوباما _کری‬ ‫تکرار نخواهد شد‬ ‫گفت وگویمثلثبادکترعباسملکی‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪236‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سعیده سادات فهری‬ ‫خبرنگار‬ ‫دکتر ملکی! اکنون در دوران پســابرجام به ســر‬ ‫می بریم و بیش از یک ماه است که برنامه جامع‬ ‫اقدام مشترک وارد فاز اجرایی شده است‪ ،‬کمی‬ ‫راجع به تاثیرات این توافق بگویید‪.‬‬ ‫مهمترین تاثیری که برجام بر سیاست خارجی ایران‬ ‫بر جای گذاشت‪ ،‬این اســت که وضعیت ایران را به حالت‬ ‫عادی برمی گرداند‪ .‬البته این بدان معنا نیست که تمام درها‬ ‫به روی ایران باز است یا بدون هیچ گونه تالشی می توان از‬ ‫مزیت های تجارت‪ ،‬اقتصاد و روابط بین الملل استفاده کرد‪.‬‬ ‫شاید به نوعی بتوان گفت ایران به کشوری می ماند که تازه‬ ‫متولد شده است‪ .‬بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی‪،‬‬ ‫کشــورهایی را شــاهد بودیم که بــه اصطــاح در حقوق‬ ‫بین الملل به انها می گویند همراه با والدت مطهر بوده اند‪.‬‬ ‫منظور از این تازه متولد شــدن این نیست که بخواهم کل‬ ‫تاریخ ایران را نادیده بگیرم یا تجربیات تاریخی مردمان و‬ ‫یا تمدن مان را دست کم بگیرم‪ ،‬بلکه منظور این است که‬ ‫پس از برجام و پس از انتخابات مجلس شــورای اسالمی‬ ‫و مجلس خبرگان‪ ،‬به نقطه ای رســیده ایم که کشــورهای‬ ‫دیگر هســتند‪ .‬از این به بعد قاعده بازی از تحریم‪ ،‬فشار و‬ ‫جلوگیــری از فعالیت های ایران به قاعده بــازی به صورت‬ ‫رقابت‪ ،‬کار بیشتر و طراحی سیاســتگذاری های مناسب و‬ ‫شایسته سوق داده می شــود‪ .‬بنابراین امروز در ایران راه و‬ ‫کار زیادی در پیش داریم‪.‬‬ ‫در این شرایط ایران در سیاست خارجی اش باید‬ ‫به چه سمتی پیش برود؛ غرب‪ ،‬شرق‪ ،‬منطقه یا‬ ‫همه طرف ها را با هم در اولویت قرار دهد؟‬ ‫در مورد پســابرجام اگــر دولت ایران بــه دکترین‬ ‫پیشــین خود یعنی همــان منطقه گرایــی وفــادار بماند‪،‬‬ ‫مناسب تر است‪ .‬منطقه گرایی با تعریف مبسوط و گسترده‬ ‫ان بدان معناســت که ایــران به تدریج خود را یک کشــور‬ ‫اســیایی بداند و برای الزامات یک کشور اســیایی‪ ،‬تفکر‬ ‫اســتراتژیک داشــته باشــد‪ .‬همچنین این رویکــرد بدان‬ ‫معناســت که ما نگاه به شرق داشته باشــیم و یا همان طور‬ ‫کــه قزاقســتان پیشــنهاد کــرده‪ ،‬هویــت اســیایی یکی‬ ‫از پارادایم هــای ذهنی ایران باشــد‪ .‬البتــه منطقه گرایی‬ ‫فقط به معنای اسیایی بودن نیســت؛ یک بار از یک مقام‬ ‫امریکایی پرسیدم که اگر تحریم ها برداشته شود ایا ایران‬ ‫در دریای خزر می تواند فعالیت زیادی به خصوص در بحث‬ ‫سرمایه گذاری در نفت و گاز داشته باشد‪ .‬او گفت ایران مانند‬ ‫غولی می ماند که یک پایش روی خلیج فارس و پای دیگرش‬ ‫روی دریای خزر است‪ .‬بنابراین ما تاجایی که بتوانیم اجازه‬ ‫نخواهیــم داد ایران پــای دومش را محکم کنــد‪ .‬منظور‬ ‫این مقام امریکایی‪ ،‬دریای خزر بــود‪ .‬البته امروز که با هم‬ ‫صحبت می کنیم وضعیت دریای خزر‪ ،‬با ســال های بعد از‬ ‫فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی متفاوت شده است اما به هر‬ ‫حال در برابر فرصت هایی که برای سیاست خارجی ایران در‬ ‫پسابرجام وجود دارد چالش ها‪ ،‬تهدیدات و محدودیت ها را‬ ‫نیز نباید فراموش کرد‪.‬‬ ‫امروز روســیه و ایــران در برخــی حوزه ها چون‬ ‫سوریه همکاری هایی با یکدیگر دارند و از سال ها‬ ‫پیش نیز مسکو در سیاست خارجی ایران جایگاه‬ ‫ویژه ای داشــته اســت‪ .‬در دوره فعلی مسکو در‬ ‫سیاست خارجی ایران باید از چه جایگاه و اولویتی‬ ‫برخوردار باشد؟‬ ‫روسیه‪ ،‬بزرگترین کشــور جهان به لحاظ سرزمین‬ ‫و وسعت سرزمینی اســت‪ .‬همچنین این کشور‪ ،‬بزرگترین‬ ‫قدرت نظامی جهان را از نظر نیروی دریایی و پدافند هوایی‬ ‫و ضدهوایی دارد‪ .‬از سوی دیگر روســیه بزرگترین دارنده‬ ‫منابع طبیعی جهان محسوب می شود‪ .‬از همه مهمتر اینکه‬ ‫روسیه همسایه ایران است و با همسایه باید ساخت‪ .‬من به‬ ‫مشــکالت و محدودیت هایی که جمهوری اسالمی ایران‬ ‫در روابط با روسیه روبه روســت تا اندازه ای واقف هستم اما‬ ‫اگر بخواهم به صورت عمومی و کلی عــرض کنم‪ ،‬باید با‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫را برطرف کند‪ .‬ایران کشوری است که طی این سال ها به‬ ‫تحریم و فشــار قدرت های بزرگ عادت کرده بود و شــاید‬ ‫کمتر به این موضوع فکر می کنیم که چگونه ممکن است‬ ‫تاثیرات نیروهای خارجی بر یک کشور مهم باشد‪ .‬هر کس‬ ‫که به روسیه برود متوجه می شود که مساله کوچکی که در‬ ‫اوکراین و شــبه جزیره کریمه پیش امد‪ ،‬تا چه حد روسیه را‬ ‫تحت فشار گذاشته است‪ .‬در این خصوص کاهش ارزش‬ ‫پول رایج روســیه یعنی روبل‪ ،‬کاهش سرمایه گذاری های‬ ‫خارجی در این کشور و مساله ارســال گاز به اروپا قابل ذکر‬ ‫اســت‪ .‬باوجودی که در مورد تحریم روسیه تمام کشورها‬ ‫از امریکا تبعیت نکردند اما نباید فراموش کرد که امروز این‬ ‫کشور تحت فشار است و در این فشار بازهم به دنبال راه حلی‬ ‫برای تحویل اس ‪ 300‬است‪ .‬به نظر من حتی اگر اس ‪300‬‬ ‫تحویل داده نشــود در اصل روابط ایران و روسیه تغییری‬ ‫ایجاد نخواهد شــد‪ .‬زیرا روابط دو کشور ان قدر گسترده و‬ ‫متنوع است و مسائل مختلف را شامل می شود که تنها یکی‬ ‫از انها اس ‪ 300‬است‪.‬‬ ‫با توجه به تمایل کشورهای اروپایی برای توسعه‬ ‫روابط سیاسی و اقتصادی با ایران‪ ،‬در حال حاضر‬ ‫ایران باید چه نگاه و سیاســتی نســبت به غرب‬ ‫داشته باشد؟‬ ‫با توجه به تجربیاتی که داریم تا به امروز چندین بار‬ ‫به اتحادیه اروپا اعتماد کرده ایم اما انها در پاسخ به اعتماد‬ ‫ما انچه را باید انجام می دادنــد‪ ،‬ندادند‪ .‬یکی از مهمترین‬ ‫دوره ها میان ایران و اتحادیه اروپا در زمان دولت اصالحات‬ ‫بود که به دلیل سیاست خارجی ان دوره و ویژگی هایی که‬ ‫رئیس دولت های هفتم و هشــتم داشــت روابط با اروپا به‬ ‫خوبی پیش می رفت‪ .‬در ان مقطع ایران به تدریج داشت به‬ ‫عضویت منشور انرژی درمی امد و همچنین در حال نهایی‬ ‫کردن قرارداد همــکاری و تجارت با اروپــا بودیم‪ .‬اگر این‬ ‫دو گام را برمی داشتیم در سازمان جهانی تجارت نیز عضو‬ ‫می شــدیم‪ .‬اما تمام این اقدامات به یک باره متوقف شد و‬ ‫همگان به خاطر داریم که مســاله هسته ای چه انعکاسی‬ ‫در روابط ایران و اروپا داشت‪ .‬این اتفاقات باید به ما بیاموزد‬ ‫که از این پس در خصوص روابط با اروپا حساسیت بیشتری‬ ‫داشته باشــیم؛ در این حساســیت باید روابط با اروپا را جلو‬ ‫ببریم و یک ســفیر در اتحادیه اروپا داشته باشیم و انها نیز‬ ‫در ایران سفیر و نماینده داشته باشــند‪ .‬ما باید از امکانات‬ ‫بازار مشترک اروپا‪ ،‬شــورای اروپا‪ ،‬پارلمان اروپا و اتحادیه‬ ‫اروپا که به صورت کلــی‪ ،‬اروپای متحد خوانده می شــود‬ ‫اســتفاده کنیم‪ .‬در عین حــال ایران باید برای هر کشــور‬ ‫اروپایی به صورت مستقل استراتژی داشته باشد‪ .‬زیرا برخی‬ ‫کشــورهای اروپایی در پاره ای موضوعات با اتحادیه اروپا‬ ‫دارای زاویه هستند‪ .‬به عنوان مثال در مورد روسیه‪ ،‬المان‬ ‫با اتحادیه اروپا زاویه دارد خب چرا بــا ایران به این صورت‬ ‫نباشــد‪ .‬یعنی اگر المان مایل اســت با ایران رابطه بهتری‬ ‫داشته باشــد‪ ،‬ان را به هر شــکلی به پیش ببرد‪ .‬همچنین‬ ‫روابط با کشــورهایی مانند ایتالیا‪ ،‬اتریش و فرانســه را که‬ ‫دارای تمدن قدیمی تری هستند باید جدای از اتحادیه اروپا‬ ‫در دستورکار قرار دهیم‪ ،‬زیرا این کشورها بهتر می توانند با‬ ‫ایران همکاری داشته باشند‪.‬‬ ‫روابط با امریکا را باید به چه صورت دنبال کنیم و‬ ‫ایا ممکن است روی کار امدن یک رئیس جمهور‬ ‫جمهوریخواه روابط بــا ایران یا بحــث برجام را‬ ‫تحت تاثیر قرار دهد؟‬ ‫در ایاالت متحده امریکا عدم قطعیت زیاد اســت‬ ‫و هنوز نمی دانیم چه اتفاقی خواهــد افتاد‪ .‬بنابراین باید تا‬ ‫ماه نوامبر منتظر بمانیم و ببینیم که کدام کاندیدا در نهایت‬ ‫به ریاســت جمهوری نایل خواهد شد‪ .‬با این دست فرمانی‬ ‫که دونالد ترامپ‪ ،‬نامزد جنجالی جمهوریخواهان در حال‬ ‫پیشروی در انتخابات اســت بعید نیســت که او پیروز این‬ ‫انتخابات شود‪ .‬چون انتخابات نیز مانند باقی موضوعات‬ ‫در امریــکا دارای فرهنگ هــای مختلف اســت؛ فرهنگ‬ ‫روشــنفکری‪ ،‬فرهنگ هاروارد که باراک اوباما برخاســته‬ ‫از ان اســت‪ ،‬فرهنگ نیکســون که تاحدودی واقع گرایی‬ ‫خشن تجاری را دنبال می کند و در نهایت فرهنگ تگزاسی‬ ‫و گاوچرانی نیز در انتخابــات امریکا وجود دارد که نماینده‬ ‫ان همین ترامپ اســت‪ .‬دور از تصور نیســت که ترامپ با‬ ‫عوامفریبی و شعارهای پوپولیستی بتواند ارای خوبی کسب‬ ‫کند و پیروز شــود‪ .‬در امریکا نیز مانند دیگر کشورها میان‬ ‫رای یک استاد دانشگاه و یک مزرعه دار در تگزاس تفاوتی‬ ‫وجود ندارد‪ .‬حتی ممکن است ارای گروه دوم بیش از گروه‬ ‫اول باشــد و شــخصی مانند ترامپ موفق به کسب کرسی‬ ‫ریاست جمهوری در کاخ سفید شود‪.‬‬ ‫اگر ترامپ رئیس جمهور شــود می تواند برجام و‬ ‫توافق هسته ای را برهم زند؟‬ ‫به نظر من برجام و توافق را بر هم نخواهد زد‪ ،‬زیرا‬ ‫محافظه کارها و جمهوریخواهان در امریکا به نقش ایران در‬ ‫مساله نفت و انرژی‪ ،‬نقش ایران در مساله امنیت خاورمیانه‬ ‫و خلیج فارس و به طــور کل نقش ژئوپلتیــک ایران واقف‬ ‫هستند‪ .‬اما هیچ تردیدی نیســت که ما به هر حال دیگر با‬ ‫حسن نیت اشخاصی چون باراک اوباما‪ ،‬جان کری و ویلیام‬ ‫برنز روبه رو نخواهیم شد‪.‬‬ ‫اگر یک دموکــرات روی کار بیاید بــه چه صورت‬ ‫است؟‬ ‫حتی اگر یک دموکرات مانند هیالری کلینتون روی‬ ‫کار بیاید باز هم شرایطی که در زمان ریاست جمهوری باراک‬ ‫اوباما حاکم بود را شاهد نخواهیم بود‪.‬‬ ‫پس دوره اوباما یک دوره طالیی برای ایران بوده‬ ‫است؟‬ ‫بلــه بنابراین مــا بایــد تــا اوبامــا‪ ،‬رئیس جمهور‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫روسیه روابط خوبی داشت‪ .‬مسکو در سال هایی که گذشت‬ ‫نشــان داد که می تواند یک دوســت مورد اعتمــاد ایران‬ ‫باشد؛ این بدان معنا نیست که روســیه متحد استراتژیک‬ ‫ایران اســت‪ .‬زیرا ایران به صورت کلــی نمی تواند متحد‬ ‫استراتژیک داشته باشد‪ .‬ایرانیان یک قومیت و ملیت تنها‬ ‫در ســطح جهان هســتند و در اطراف ما اغلب کشورها به‬ ‫مناطق ژئوپلتیکی دیگر وابسته هستند؛ بنابراین ما هستیم‬ ‫و ما‪ .‬البته غرض از عنوان کردن این مساله این نیست که‬ ‫ما نباید رابطه خوبی با همســایگان مان داشته باشیم بلکه‬ ‫برعکس اگر یک کشور تنها هستیم بنابراین برای ارتقای‬ ‫امنیت ملی کشور باید بهترین رابطه را با همسایگان داشته‬ ‫باشــیم‪ .‬به نظر من ایران یکی از درخشان ترین دوره های‬ ‫همزیستی مسالمت امیز با همســایگانش را از سال ‪1368‬‬ ‫به بعد یعنــی بعد از پایــان جنگ عراق علیه ایــران تجربه‬ ‫کرده اســت‪ .‬از ان زمان با تمام نامالیمت هایی که وجود‬ ‫داشــته طرف ایرانی تالش کرده مشکالت را حل و فصل‬ ‫کنــد و با کشــورهای دیگر رابطه داشــته باشــد‪ .‬این یک‬ ‫مبنای فلســفی در خصوص روابط ایران و روســیه است‪.‬‬ ‫بنابراین چه روسیه روابطش با ایران را در سطح استراتژیک‬ ‫در نظر بگیرد یا در ســطح پایین تر‪ ،‬در هر حــال ایران باید‬ ‫روابط خوبی با این کشور داشــته باشد‪ .‬اگر این سیاست را‬ ‫در پیش بگیریم پیامدهای مثبتی خواهد داشــت‪ .‬به نظر‬ ‫من اولین پیامد این رویکرد در اسیای مرکزی دیده خواهد‬ ‫شد؛ ایران و ترکیه هر دو در اســیای مرکزی فعال هستند‪،‬‬ ‫اما ترکیه سرمایه گذاری بیشتری کرده و دولت ترکیه بیشتر‬ ‫از دولت ایران از بازرگانان‪ ،‬تجار و مردمانش در این منطقه‬ ‫حمایت کرده اســت‪ .‬امروز اگر به حضور ایران و ترکیه در‬ ‫اســیای مرکزی نگاهی بیندازیم‪ ،‬به نظر من ایران بخش‬ ‫وسیع تری از اسیای مرکزی را پوشش می دهد‪ ،‬زیرا ایران‬ ‫با تمام کشــورهای این منطقه رابطه خوب و نزدیک دارد‪.‬‬ ‫همین طــور در قفقــاز‪ ،‬ایران رابطــه خوبی با ارمنســتان‪،‬‬ ‫اذربایجان و گرجســتان دارد‪ .‬این روابط خوب نخست به‬ ‫دلیل عقالنیت در سیاست خارجی ایران و دوم اعتمادی که‬ ‫روسیه به سیاست ایران دارد‪ ،‬حاصل شده است‪ .‬مسکو این‬ ‫اعتماد را به کشورهای دیگر ندارد بنابراین محدودیت های‬ ‫کشورهای دیگر در جمهوری های خودمختار شمال قفقاز‬ ‫به خوبی قابل مشاهده است‪ .‬نکته دیگر اینکه پیامد روابط‬ ‫خوب با روسیه بر دریای خزر نیز اثرگذار خواهد بود‪ .‬گرچه‬ ‫میزان نفت و گاز حاصل از دریای خزر قابل مقایسه با نفت‬ ‫و گاز حاصل از خلیج فارس نیست اما به لحاظ تنوع گرایی‬ ‫که در مســاله امنیت انرژی وجود دارد‪ ،‬ایــن دریا اهمیت‬ ‫بسزایی دارد‪ .‬بنابراین دریای خزر از نظر انرژی‪ ،‬حمل و نقل‪،‬‬ ‫محیط زیست‪ ،‬موجودات زنده و ژئوپلتیک نقش مهمی در‬ ‫جهان انرژی ایفا می کند‪ .‬اهمیــت ژئوپلتیک دریای خزر‬ ‫از باقی مسائل بیشتر اســت زیرا باالخره یک جایی در دنیا‬ ‫هســت که امریکا نمی تواند در انجا نفوذ کند‪ .‬دریای خزر‬ ‫میان چین‪ ،‬روسیه و ایران واقع شده و به همین خاطر هنوز‬ ‫امریکا نتوانســته در این منطقه جای پــای محکمی برای‬ ‫خود داشته باشد‪.‬‬ ‫شما به اعتماد روســیه به ایران اشاره کردید‪ .‬اما‬ ‫باتوجه به سیاست هایی که مسکو در قبال ایران‬ ‫دنبال کرده به عنوان مثال بحث تحویل ســامانه‬ ‫دفاعی اس ‪ ،300‬انگار ان اعتماد نزد ایرانیان به‬ ‫روسیه وجود ندارد‪ .‬نظر شما چیست؟‬ ‫به نظر من همکاری های دفاعی ایران و روســیه‬ ‫بخش مهمی از روابط دو کشور را تشکیل می دهد؛ در این‬ ‫مورد باید حساس بود و به درســتی مسائل را پیگیری کرد‪.‬‬ ‫باید توجه داشــت ســامانه اس ‪ 300‬تمــام همکاری های‬ ‫دفاعی ایران و روسیه نیست بلکه تنها بخشی از ان است‪.‬‬ ‫همان طور که مطلع هســتید طرف ایرانی در حال پیگیری‬ ‫تحویل اس ‪ 300‬است و طرف روسی نیز تالش دارد موانع‬ ‫‪9‬‬ ‫دکتر عباس ملکــی‪ ،‬معاون امــور بین الملل مرکز‬ ‫تحقیقات اســتراتژیک‪ ،‬عضــو هیات مذاکــره کننده‬ ‫ایران برای پایان جنگ‪ ،‬رئیس موسسه مطالعات دریای‬ ‫خزر‪ ،‬استاد دانشگاه و عضوپیوسته رابرت ویلهلم مرکز‬ ‫مطالعات بین المللی موسســه تکنولوژی ماساچوست‬ ‫معروف بــه ام ای تی‪ ،‬بدون شــک حرف هــای زیادی‬ ‫در مورد سیاســت خارجــی ایران دارد‪ .‬قــرار گفت وگو‬ ‫در دانشگاه صنعتی شــریف بود و دکتر ملکی در طول‬ ‫مصاحبه بــا روی خندان به ســواالت پاســخ داد‪ .‬این‬ ‫دیپلمات و اســتاد دانشــگاه در گفت وگو با «هفته نامه‬ ‫مثلث» به تحلیل دوران پســابرجام در ایران پرداخت‬ ‫و گفت مهمترین تاثیر برجام این اســت که سیاســت‬ ‫خارجی ایران را به حالت عادی بازگرداند‪ .‬او معتقد است‬ ‫در مورد پســابرجام اگر دولت ایران به دکترین پیشین‬ ‫خود یعنی همان منطقه گرایی وفادار بماند‪ ،‬مناسب تر‬ ‫است‪ .‬این اســتاد دانشــگاه درباره روابط با روسیه در‬ ‫دوره فعلی ضمن انکه تاکید کرد که باید با روسیه روابط‬ ‫خوبی داشته باشیم‪ ،‬افزود‪« :‬مسکو در سال هایی که‬ ‫گذشت نشان داد که می تواند یک دوست مورد اعتماد‬ ‫ایران باشد‪ ».‬اما او معتقد اســت که اروپا قابل اعتماد‬ ‫نیست و روابط با کشورهای اروپایی در دوره پسابرجام‬ ‫را باید با حساســیت جلو ببریم‪ .‬ملکی همچنین درباره‬ ‫روابط با امریکا و اینده برجام در این کشــور گفت هنوز‬ ‫به واسطه دوران پیش از انتخابات ریاست جمهوری در‬ ‫این کشــور قطعیت وجود ندارد‪ ،‬اما در عین حال تاکید‬ ‫کرد که دیگر با حسن نیت اشخاصی چون باراک اوباما و‬ ‫جان کری روبه رو نخواهیم شد و باید از دوره باقی مانده‬ ‫بــرای فیصله دادن به مســائل دیگری که در راســتای‬ ‫منافع ملی مان است‪ ،‬بهره ببریم‪.‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫‪237‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪238‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫امریکاست‪ ،‬موضوعات دیگری که در راستای امنیت ملی‬ ‫ایران است را مطرح کرده و فیصله دهیم‪ .‬باید توجه داشته‬ ‫باشــیم که مصوبه اخیر پارلمان اروپا در جهت منافع ایران‬ ‫است که عربستان را تحریم تســلیحاتی کرده است حال‬ ‫پرسش اینجاست که چرا امریکا این کار را نکند‪ .‬ایران باید‬ ‫از این فرصت استفاده کرده و امریکا را نیز متقاعد کند که‬ ‫باید عربستان تحریم تســلیحاتی شود‪ .‬در مورد سوریه نیز‬ ‫ایران باید در یک چارچوب بزرگتر و با حضور امریکا به حل‬ ‫و فصل مساله بپردازد‪ .‬به نظر من گروهی مانند اوباما‪-‬کری‬ ‫که تا بدین حد نسبت به ایران خوشبین باشند تاکنون در دنیا‬ ‫خیلی کم بوده است‪ .‬به عنوان مثال جک استراو در بریتانیا‪،‬‬ ‫یوشــکا فیشــر در المان یا روالند دوما در فرانســه همین‬ ‫رهیافت ها را نسبت به ایران داشــته اند‪ .‬باید توجه داشته‬ ‫باشــیم که حتما تمام دیپلمات ها منافع ملی کشورشان را‬ ‫دنبال می کنند اما انچه در ذهن یک دیپلمات می گذرد نیز‬ ‫خیلی مهم اســت‪ .‬به عنوان مثال یک دیپلمات امریکایی‬ ‫یا بریتانیایی چقــدر در مورد ایران اطالعــات دارد یا تاریخ‬ ‫ایران را دیده و با ان اشنا است‪ .‬به همین خاطر دیپلمات ها‬ ‫و سیاستمدارانی مانند اوباما و کری فرصتی برای ایران بوده‬ ‫و هستند که باید از ان بهره برد‪.‬‬ ‫دکتر ملکی! سوال اخر راجع به بحث روابط ایران‬ ‫با عربستان است؛ روابط دو کشور به دلیل برخی‬ ‫مسائل و تنش ها وارد دوره ای جدید از خصومت‬ ‫شده است‪ .‬به نظر شــما ایران باید چه سیاستی‬ ‫را در قبال عربســتان که همســایه ما نیز هست‬ ‫دنبال کند؛ برخی معتقد به مدارا با ریاض هستند‬ ‫و برخی نیز می گویند که در برابر ال سعود باید با‬ ‫صدای بلند پاسخ داد تا بتوانیم انها را مهار کنیم‪.‬‬ ‫نظر شما چیست؟‬ ‫در پاسخ به این پرسش یک مثال ذکر می کنم؛ در‬ ‫نظر بگیرید در خیابان با کسی دچار اختالف شده ایم ایا اگر‬ ‫صدای تان را باال ببرید مساله حل خواهد شد؟! در رابطه با‬ ‫عربستان نیز باید همین نگاه را داشت به خصوص که داریم‬ ‫در رابطه با دیپلماســی حرف می زنیم کــه صدای بلند یک‬ ‫راه حل دیپلماتیک نیست‪ .‬به نظر من در مورد عربستان تمام‬ ‫شواهد و اثار نشان می دهد که باید با این کشور دوباره باب‬ ‫گفت وگو را باز کنیم‪ .‬اصال مهم نیست که انها چه نظری در‬ ‫این خصوص دارند بلکه اهداف ایران اهمیت دارد‪ .‬اهداف‬ ‫ایران در خلیج فارس‪ ،‬جلب رضایــت مردم از ان جهت که‬ ‫می خواهند به حج بروند و سیاست منطقه گرایی ایران حکم‬ ‫می کند که یک بار دیگر تالش هایــی را برای یافتن منافع‬ ‫مشــترک با ریاض دنبال کنیم‪ .‬البته باید توجه داشــت که‬ ‫سیاستمداران و حاکمان فعلی ریاض هیچ یک مانند ملک‬ ‫عبدالله پادشاه درگذشته عربســتان نخواهند شد؛ چرا که‬ ‫ملک عبدالله از کودکی با ایران اشنا بود‪ .‬یک زمانی او برای‬ ‫اجالس سران کشورهای اسالمی به ایران سفر کرده بود‬ ‫و در برنامه ها دیدار با وزیر دفاع وقت ایران اقای شمخانی‬ ‫نیز گنجانده شده بود‪ .‬اقای شــمخانی در این مالقات به‬ ‫زبان عربی صحبت می کند و ملک عبدالله تعجب می کند‬ ‫و به مسئول تشریفاتی می گوید قرار بود با وزیر دفاع ایران‬ ‫صحبت کنم چرا یک وزیر عرب امد‪ .‬شــمخانی در پاســخ‬ ‫می گوید من ایرانی هســتم اما زبان عربی می دانم‪ .‬او در‬ ‫ابتدا باور نمی کرد ولی بعدتر فهمید که ایرانی بودن یعنی چه‬ ‫و سیستم در ایران به چه صورت است‪ .‬اما در هر حال امروز‬ ‫ملک عبدالله دیگر وجود نــدارد بنابراین ما باید با حاکمان‬ ‫موجود کنــار بیاییم‪ .‬البتــه زمان به دیپلمات هــا اموزش و‬ ‫تجربه زیــادی می دهد‪ .‬به نظــر من دیــدگاه وزیر خارجه‬ ‫کنونی عربستان با سال گذشــته متفاوت است‪ .‬درواقع در‬ ‫منطقه ای مانند خاورمیانه که تا بدین حد نیروهای داخلی و‬ ‫فرامنطقه ای فعال هستند بهبود روابط تهران‪-‬ریاض کاری‬ ‫دشوار اما شدنی است‪.‬‬ ‫در زمین بازنده ها بازی نکنیم‬ ‫گفت وگوی مثلث با علیرضا میریوسفی‬ ‫موضوع بحــث ما این اســت که اینده سیاســی‬ ‫ایران در پســا برجام چگونه خواهد بــود و اینکه‬ ‫تحلیل شما از جهت گیری سیاست خارجه ایران‬ ‫چیست؟‬ ‫به هر حال برجام یک فرصت برای ایران به حساب‬ ‫می اید‪ .‬برای انکــه اهمیت برجــام را درک کنیــم و اینکه‬ ‫چرا برخی از کشــورها از برجام ناراحت هستند بد نیست به‬ ‫مقاله ای که اقای ام جــی روزنبرگ چندی قبــل در گلوبال‬ ‫اژانس نوشته بود‪ ،‬اشاره کنیم‪ .‬اقای روزنبرگ که از مدیران‬ ‫ارشد سابق شورای روابط یهودیان امریکا یا ایپک بود‪ ،‬در‬ ‫این مقاله نشان داد که چطور ایران هراســی در تبلیغات و‬ ‫رسانه های همســو با ایپک جایگزین عرب هراسی شامل‬ ‫عربستان و سایر کشور های عربی شد‪ .‬اقای روزنبرگ بیان‬ ‫می دارد که بعد از یازده ســپتامبر ‪ 2001‬کــه یک جو بدی‬ ‫علیه عربستان ایجاد شده بود‪ ،‬ملک عبدالله‪ ،‬ولیعهد وقت‬ ‫عربستان که باتوجه به بیماری ملک فهد کفیل پادشاهی‬ ‫عربســتان هم به حســاب می امد طرحی را با عنوان طرح‬ ‫صلح عربی در ســال ‪ 2002‬میان اعراب و رژیم اســرائیل‬ ‫پیشــنهاد داد که همان زمان در اجالس اتحادیه عرب به‬ ‫تصویب رســید‪ .‬برای انکه این طرح صلــح عربی به پیش‬ ‫برود و زمینه های ســازش میان اعراب و اســرائیل فراهم‬ ‫شــود‪ ،‬می بایســت چاره ای هم برای جو عرب ستیزی که‬ ‫در امریکا برای دهه ها وجود داشــت می اندیشیدند و باید‬ ‫با عامل دیگری ان را جایگزین می کردند‪ .‬به همین خاطر‬ ‫در سال ‪ 2003‬زمانی که پرونده هســته ای ایران رسانه ای‬ ‫شد‪ ،‬جریان ایپک و رسانه های همسو با ان از این موضوع‬ ‫اســتقبال زیادی کردند‪ ،‬چرا که راه بســیار مناســبی برای‬ ‫اجرایی شــدن این پــروژه پیدا کــرده بودند‪ .‬ایــن بحران‬ ‫دوازده ساله از ســال ‪ 2003‬شروع و تا ســال ‪ 2015‬ادامه‬ ‫داشــت و با اجرای برجام فعال متوقف شــده است‪ .‬در این‬ ‫مدت رسانه های ایپک و رســانه های همسو با ان به همراه‬ ‫البی های کشورهای عربی تالش کردند یک جریان متحد‬ ‫ضد ایران ایجاد کنند و سعی می کردند که با ایران هراسی و‬ ‫دامن زدن به بحث های فرقه ای علیه ایران جو سازی کنند‪.‬‬ ‫برای مثال در سال ‪ 2004‬ادعا شد که ایران به دنبال تشکیل‬ ‫هالل شیعی اســت که این مطلب را ملک عبدالله پادشاه‬ ‫اردن مطــرح کرد‪ .‬ایــن در حالی بود کــه اصطالح هالل‬ ‫شیعی اولین بار توسط موسسه واشنگتن که از نزدیکترین‬ ‫موسسات پژوهشی امریکا به رژیم اسرائیل است‪ ،‬مطرح‬ ‫شــده بود‪ .‬مجموع این موضوعات نشان می دهد که یک‬ ‫پروژه خطرناک علیه ایران شــکل گرفته بود که هوشیاری‬ ‫مقامات ایران و همچنین پایداری و مقاومت ملت ایران در‬ ‫دوازده سال گذشته باعث شد که این سیاست ها به نتیجه ای‬ ‫نرســد و مجبور به تغییر این سیاست ها شــدند‪ .‬به نظر من‬ ‫مهمترین عاملی که حصول بــه برجام را ممکن کرد همان‬ ‫مقاومت مردم ایران در این دوازده ســال بوده است‪ .‬در دو‬ ‫نامه ای که اقای اوباما به مقام معظم رهبری نوشت‪ ،‬خیلی‬ ‫صریح عنوان کرد که سیاســت امریکا سیاست تغییر رژیم‬ ‫نیست و از تغییر سیاست امریکا صحبت کرد‪ .‬این موضوع‬ ‫اصلی ترین علت برقراری برجام بوده اســت‪ .‬این موضوع‬ ‫یک گشــایش بزرگ برای روابط خارجی ایران محســوب‬ ‫می شــود که یک بحران ســاختگی را بعد از دوازده ســال‬ ‫خاتمه داد‪ .‬مزیت دیگری که برجام دارد بحث زمان وقوع‬ ‫ان اســت‪ .‬در حال حاضر قیمت نفت به یک پنجم کاهش‬ ‫یافته و اکثر کشور های نفتی با بحران کسری بودجه شدید‬ ‫مواجه هستند‪ .‬ایران به دو علت فضای متفاوتی دارد؛ یکی‬ ‫اینکه در دوران تحریم ها به مدیریت کشور با بودجه به شدت‬ ‫کاهش یافته نفتی پرداخت و امادگی بیشتری برای تحمل‬ ‫کاهش قیمت ها دارد و دوم اینکه منابع ازاد شده در شرایط‬ ‫کاهش قیمت نفت یک موهبت الهی برای ایران است که‬ ‫به ایران برتری نسبی نسبت به بقیه کشورهای نفتی منطقه‬ ‫می دهد‪ .‬ایران می تواند با این منابع سیاست های خودش‬ ‫‪10‬‬ ‫اغاز سال ‪ 94‬با توافق لوزان همراه بود و ماه های‬ ‫پایانی اش با اجرای برجام گره خورد‪ .‬برجامی که این‬ ‫روزها کارشناسان در خصوص تاثیرات مهم ان در ابعاد‬ ‫مختلف سیاســی‪ ،‬اقتصادی و اجتماعی تحلیل های‬ ‫متعــددی را ارائه می کنند‪ .‬یکی از پرســش های مهم‬ ‫و کلیدی بعد از حل پرونده هســته ای ایران از طریق‬ ‫دیپلماســی و مذاکره‪ ،‬در شــرایط کنونی ان است که‬ ‫سیاست خارجی ایران در پســابرجام چه خواهد بود‪.‬‬ ‫علیرضا میریوسفی‪ ،‬استاد روابط بین الملل دانشگاه‬ ‫در گفت وگو با «مثلث» با بیان اینکه برجام یک فرصت‬ ‫برای ایران به حســاب می اید‪ ،‬معتقد است که اجرای‬ ‫برجام یک گشــایش بزرگ برای روابط خارجی ایران‬ ‫محسوب می شــود که به یک بحران ساختگی بعد از‬ ‫دوازده ســال خاتمه داد‪ .‬بعد از برجام یک تغییر نگاه‬ ‫اســتراتژیک از سمت غرب نســبت به ایران به وجود‬ ‫امده که این نگاه باید دنبال شود‪.‬‬ ‫موانع را نیز بر می دارد و روابط طبیعی ایران با کشــور های‬ ‫شرقی مانند چین و روسیه به حال طبیعی بازخواهد گشت‪.‬‬ ‫امیدواریم در دوران پسا برجام روابط ســازنده ای در هر دو‬ ‫سوی شرق و غرب برقرار شود و ایران دارای روابط متوازنی‬ ‫در سطح جهان هم با کشور های اروپایی و هم با کشور های‬ ‫شرقی باشد‪ .‬لزومی ندارد گســترش روابط با یکی به ضرر‬ ‫روابط با طرف دیگر تعبیر شود‪.‬‬ ‫در ســفرهایی که بعد از برجام و حتــی قبل از ان‬ ‫در زمان تحقق توافق اتمی ایران شــاهد بودیم‪،‬‬ ‫تمایل شدید اعضای اتحادیه اروپا به ایران بود‪.‬‬ ‫بعد از توافق هســته ای شاهد ســفر وزرای امور‬ ‫خارجه کشورهای فرانسه‪ ،‬المان‪ ،‬اتریش و اخیرا‬ ‫هم سفر رئیس جمهور ســوئیس بودیم‪ .‬برخی‬ ‫معتقدند که این سفرها تنها با مقاصد اقتصادی‬ ‫صورت گرفته است‪ ،‬حال انکه این سفرها تاثیرات‬ ‫دیپلماتیک بســیاری نیــز دارد‪ .‬اگر امــکان دارد‬ ‫رونــد دیپلماتیــک و تاثیــرات ان را در این حوزه‬ ‫بیان کنید‪.‬‬ ‫اوال تفکیک روابط سیاسی و اقتصادی بسیار کار‬ ‫دشواری است‪ .‬روابط اقتصادی ضامن تداوم روابط سیاسی‬ ‫است و بالعکس روابط سیاسی می تواند مشوقی باشد برای‬ ‫روابط اقتصادی‪ .‬برای مثال هفته گذشته شاهد سفر وزیر‬ ‫خارجه عمان به ایران بودیم‪ .‬روابط سیاسی ایران و عمان‬ ‫در حد بسیار باالیی است ولی روابط اقتصادی متناسب با ان‬ ‫رشد نکرده و این عدم تناســب باید به شکلی برطرف شود‪.‬‬ ‫مقامات هر دو کشور هم در جریان سفر اخیر بر این موضوع‬ ‫تاکید داشــتند که روابط سیاســی و اقتصادی باید همگام‬ ‫هم شکل بگیرند‪ .‬قطعا بخشــی از انگیزه های روابط میان‬ ‫کشور ها روابط اقتصادی اســت؛ چه با کشور های شرقی‬ ‫مانند چین و چه با کشور های اروپایی مانند المان‪ ،‬فرانسه‬ ‫و سوئیس‪ .‬ولی معموال کشــور ها تالش می کنند که روابط‬ ‫متوازنی هم از نظر سیاســی و هم اقتصادی داشته باشند‪.‬‬ ‫روابط اقتصادی گسترده مستلزم رشد روابط سیاسی است‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫اگر بخواهیم تجدید نظر سیاست های‬ ‫امریکا را مورد مطالعــه قرار دهیم به نظر‬ ‫من یکی از نقاط عطف این تجدید نظر در‬ ‫دسامبر ســال ‪ 2006‬اتفاق افتاد‪ .‬زمانی‬ ‫که گــزارش دو حزبــی همیلتــون ‪ -‬بیکر‬ ‫در کنگره امریکا قرائت شــد ‪ ،‬در انجا به‬ ‫امریکایی ها گفته شد که امکان اجرایی‬ ‫کردن سیاست های یکجانبه و زورگویانه‬ ‫این کشور در خاورمیانه وجود ندارد‬ ‫و معموال مهمترین البی های سیاسی البی های اقتصادی‬ ‫هســتند‪ .‬یعنی البی هایی که تالش می کنند مشکالت را‬ ‫برطرف کنند همین البی های اقتصادی هســتند که تاثیر‬ ‫بسیار زیادی در گسترش روابط سیاسی هم دارند‪.‬‬ ‫موضوع دیگری کــه وجــود دارد‪ ،‬نگرانی رقبای‬ ‫منطقه ای ایران از اجرایی شدن برجام است‪ .‬در‬ ‫چنین شرایطی ایران باید چه اقداماتی انجام دهد‬ ‫که از این نگرانی ها کاسته شود و در سطح منطقه‬ ‫هم یک توازن برقرار شود؟‬ ‫دو موضوع را باید از هم تفکیک کرد؛ یکی موضوع‬ ‫همزمانی برخی رویدادهای مســتقل از هم است و دیگری‬ ‫موضوع اثار و تبعات برجام‪ .‬گاهی دو اتفاق به طور تصادفی‬ ‫به صورت همزمان اتفاق می افتد ولــی لزوما به هم ارتباط‬ ‫مســتقیمی ندارند‪ .‬برای مثال اینکه گفته می شود تشدید‬ ‫تنش های منطقــه ای حاصل برجام اســت؛ در صورتی که‬ ‫چنین ارتباطی را به صورت مستقیم نمی توان برقرار کرد‪ .‬به‬ ‫نظر من افزایش تنش با عربستان و دیگر کشور های منطقه‬ ‫به دلیل تحول و نقطه عطف ایجاد شــده در سوریه بوده و‬ ‫این موضوع با حصول به برجام همزمان شــده است‪ ،‬ولی‬ ‫لزوما حاصل برجام نیست‪ .‬از سال ‪ 2011‬که بحران سوریه‬ ‫شروع شد کشور های مختلف و مخالف دولت سوریه خیلی‬ ‫سعی کردند که این بحران را از یک بحران منطقه ای به یک‬ ‫بحران جهانی ارتقا دهند تا امریکا یا ناتو را وارد بحران سوریه‬ ‫کنندمانندکاریکهدرموردلیبیانجامشد‪.‬درسپتامبر‪2015‬‬ ‫دقیقا عکس این اتفاقات انجام شد و یک قدرت جهانی به‬ ‫نام روسیه وارد بحران سوریه شد و سطح این بحران را یک‬ ‫بحران جهانی به نفع دولت ســوریه و به ضرر کشــورهای‬ ‫مخالف ان ارتقا داد‪ .‬طبیعی است که کشور های مخالف از‬ ‫این وضعیت عصبانی شــوند و سعی کنند ضرباهنگ ایجاد‬ ‫شده بعد از قطعنامه ‪ 2254‬شــورای امنیت درباره سوریه را‬ ‫تخریب کنند‪ .‬نکته دوم این اســت که خیلی از تنش هایی‬ ‫که نســبت به ایران وجود دارد بیشتر تنش های ساختگی و‬ ‫عمدی هستند‪ .‬همان طور که گفته شد از سال ‪ 2002‬پروژه‬ ‫ایران هراســی جایگزین پروژه عرب هراسی شده و در حال‬ ‫حاضر هم کشور هایی مانند عربســتان که سیاست مشت‬ ‫اهنین در قبال تحوالت و چالش های داخلی و منطقه ایشان‬ ‫را دنبــال می کننــد به دنبال این هســتند که این سیاســت‬ ‫خودشان را تحت لوای تنش با ایران توجیه کنند‪ .‬به هر حال‬ ‫این دو موضوع باید مد نظر تحلیل قرار گیرد‪.‬‬ ‫به عنوان سوال اخر به نظر شما ایران در شرایط‬ ‫کنونی باید چه سیاســتی را در پیش بگیرد که در‬ ‫راستای منافع ملی عمل کند؟‬ ‫مهمترین سیاستی که ایران باید در پیش بگیرد این‬ ‫است که در زمین بازی کســانی که می خواهند به این تنش‬ ‫ساختگیدامنبزنندبازینکند‪.‬یعنیبههرحالتوسطکسانی‬ ‫که دارای چالش های داخلی و منطقه ای هســتند تحریک‬ ‫نشود‪،‬کشور هاییکهخودشانرابازندهتحوالتدههگذشته‬ ‫می بینند وســعی می کنند با تحریک ایران بهانه هایی برای‬ ‫نمایش بحران با ایران را به دســت بیاورند تا به ایران هراسی‬ ‫مد نظرشان دامن بزنند‪ .‬این موضوع مانند مسابقات ورزشی‬ ‫سنتی ایران با تیم های عربی است‪ .‬خیلی از تیم های عربی‬ ‫کهدرزمینمسابقهحریفایراننیستندسعیمی کنندجوروانی‬ ‫مصنوعی با عصبانی کردن بازیکنان ایرانی و وادار کردن انها‬ ‫بهانجامکارهایغیر منطقیایجادکنندوچیزهاییکهدریک‬ ‫رقابتمنطقیویکرقابتعادالنهنمی توانندبه دستبیاورندبا‬ ‫چنین ترفند هاییکسبنمایند‪.‬مانندهمانکاراحساسیکهدر‬ ‫حملهبهسفارتوکنسولگریعربستانانجامشدوبهانهخوبی‬ ‫بهعربستانبرایتوجیهسیاست هایمخربشدرمنطقهداد‪.‬‬ ‫بنابراین ادامه یک سیاست متین و منطقی و غیر احساسی از‬ ‫سویایرانوهوشیاریدرمقابلاینتنش هامی تواندراهکار‬ ‫مناسبیباشدتاوارداینتنش زایی هانشویم‪.‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫را با جدیت بیشتری دنبال کند و در عین حال در جهت رفاه‬ ‫مردم گام بردارد‪.‬‬ ‫ایا به دنبال ایــن اتفاق می توان گفــت که روابط‬ ‫ایران با غرب و شرق نسبت به گذشته تغییرات‬ ‫چشمگیری خواهد داشت؟‬ ‫یقینا همین طور خواهد شــد‪ .‬تمام صحبت های‬ ‫من نیز به همین معنی بــود‪ .‬بعد از برجام یــک تغییر نگاه‬ ‫استراتژیک از سمت غرب نسبت به ایران به وجود می اید‪.‬‬ ‫به هر حال بعد از سی و هفت ســال مقاومت مردم ایران و‬ ‫ بی نتیجه بودن سیاســت های دنبال شده انها این موضوع‬ ‫قابل انتظار است‪ .‬اما اگر بخواهیم تجدید نظر سیاست های‬ ‫امریکا را مورد مطالعه قرار دهیم به نظــر من یکی از نقاط‬ ‫عطف این تجدید نظر در دسامبر سال ‪ 2006‬اتفاق افتاد‪.‬‬ ‫زمانی که گزارش دو حزبی همیلتون ‪ -‬بیکر در کنگره امریکا‬ ‫قرائت شــد ‪ ،‬در انجا به امریکایی ها گفته شــد که امکان‬ ‫اجرایی کردن سیاست های یکجانبه و زورگویانه این کشور‬ ‫در خاورمیانه وجود ندارد و هزینه های بسیار زیادی خواهد‬ ‫داشــت و باید تغییری در ایــن رویکرد ایجاد شــود‪ .‬بعد از‬ ‫ان بــا روی کار امدن اقای اوباما با شــعار تغییر و همچنین‬ ‫تحوالت بیداری اسالمی باعث شد که این احساس و نظر‬ ‫در داخل امریکا تقویت شود‪ .‬اینکه واقعا چنین تغییری در‬ ‫سیاست های امریکا رخ خواهد داد یا خیر موضوعی است‬ ‫که زمان ان را مشــخص می کند‪ .‬همچنیــن می توان این‬ ‫انتظار را داشت که تغییرات کلیدی در روابط خارجی ایران با‬ ‫سایر حوزه های قدرت شامل اروپا‪ ،‬چین‪ ،‬روسیه و حتی هند‬ ‫را در اینده شاهد باشیم‪.‬‬ ‫یکی از موضوعات مهم در شــرایط کنونی رابطه‬ ‫میان ایران و روسیه است که کارشناسان در این‬ ‫زمینــه رویکردهای متفاوتی را مطــرح می کنند‪.‬‬ ‫برخی معتقدند که ایران باید روابط خود را با غرب‬ ‫اســتحکام ببخشــد و برخی دیگــر معتقدند که‬ ‫روابط با همه جهان باید به صورت متوازن برقرار‬ ‫باشــد‪ .‬به نظر شما سیاســت ایران باید به کدام‬ ‫طرف باشد؟‬ ‫چند موضوع در این رابطه باید از هم تفکیک شود‪،‬‬ ‫اول اینکه کشور های اروپایی تمایلی به قطع روابط یا کاهش‬ ‫روابط با ایران نداشــتند و حقیقتا همراهی این کشــور ها با‬ ‫تحریم های ضد ایرانی به دلیل فشار امریکا بوده است‪ .‬این‬ ‫تحریم ها هم هزینه های سنگینی را به خود امریکا وارد کرد‬ ‫و هم به کشــور های اروپایی‪ .‬بنابراین مشکل اصلی روابط‬ ‫ایران و اروپا در درجه اول به فشار های امریکا مربوط بود‪.‬‬ ‫به همین خاطر در مذاکرات بــا ‪ 5+1‬نیز اصلی ترین طرف‬ ‫مذاکراتی ایران امریکایی ها بودنــد‪ .‬اما در این مورد که ایا‬ ‫سیاست جدید امریکا یک سیاست واقعی و با دوام است یا‬ ‫خیر‪ ،‬باید تامل کرد‪ .‬در این مورد در ایران شک و تردید هایی‬ ‫در دو مورد وجــود دارد‪ .‬یکی اینکه واقعا اراده سیاســی در‬ ‫این تغییر وجود دارد یا خیر؟ همچنین تردید هایی در مورد‬ ‫توانایی دولت امریکا در تداوم این تغییر مطرح می شــود‪.‬‬ ‫به هر حال این تغییر می تواند یک عملیات فریب باشد و به‬ ‫همین دلیل مذاکرات ایران و ‪ 5+1‬هیچ گاه بر اساس اعتماد‬ ‫نبوده اســت‪ ،‬بلکه بر اساس راســتی ازمایی این مذاکرات‬ ‫انجام شد‪ .‬چیزی که در متن برجام مشخص است این که‬ ‫انعطاف هایی نشان داده شده و تغییراتی در رویکرد امریکا‬ ‫در سیاست ها مشــاهده می شــود‪ .‬با این حال‪ ،‬همان طور‬ ‫که در انتخابات ریاست جمهوری امریکا مشاهده می کنید‬ ‫برخی از کاندیدا ها اعالم می کنند توافق را لغو خواهند کرد‪.‬‬ ‫بنابراین درباره اینکه هیات حاکمه امریکا می توانند این تغییر‬ ‫سیاست را ادامه دهند یا خیر شک و تردید هایی وجود دارد‪.‬‬ ‫در مورد روابط با شــرق باید گفت که اگر روابط با شرق هم‬ ‫مشکلی داشته یا با موانعی روبه رو شده‪ ،‬بیشتر تحت تاثیر‬ ‫فشــار ها و تحریم های امریکایی بوده است که برجام این‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫‪239‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫دیپلماسی اجبار‬ ‫ایران با چالش های جدید در سیاست خارجی خود مواجه می شود‬ ‫ابراهیم متقی‬ ‫‪11‬‬ ‫استاد دانشگاه تهران‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪240‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫دیپلماســی هســته ای ایران با فرایندهای سیاست‬ ‫خارجی و اولویت های وزارت امورخارجه جمهوری اسالمی‬ ‫پیوند یافته است‪ .‬رئیس جمهور اســامی ایران براساس‬ ‫حکمی‪ ،‬روند مذاکرات هســته ای را به وزارت امورخارجه‬ ‫محــول کــرد‪ .‬چنین حکمــی ماهیــت نمادین داشــته و‬ ‫زمینه های الزم برای تغییر در روند سیاستگذاری هسته ای‬ ‫ایران را اجتناب ناپذیر ســاخته اســت‪ .‬روندهای گذشته‬ ‫دیپلماسی هســته ای ایران معطوف به نقش یابی شورای‬ ‫عالی امنیت ملی در موضوعات راهبردی بوده است‪.‬‬ ‫انتقال موضــوع راهبردی بــه حــوزه بوروکراتیک‪،‬‬ ‫به مفهــوم امادگی ایــران بــرای نقش یابی‪ ،‬مشــارکت و‬ ‫همکاری راهبردی با کشــورهای گروه ‪ 5+1‬بوده اســت‪.‬‬ ‫چنیــن اقدامــی به مفهوم ان اســت کــه نشــانه هایی از‬ ‫عملگرایی در روند مذاکرات دیپلماتیک ایران زمینه الزم‬ ‫برای نهایی سازی دیپلماسی هسته ای و تنظیم برنامه جامع‬ ‫اقدام مشترک را به وجود می اورد‪ .‬نهایی شدن دیپلماسی‬ ‫هســته ای انعــکاس «عملگرایی بوروکراتیــک» در روند‬ ‫راهبرد سیاست هســته ای ایران تفســیر می شود‪ .‬چنین‬ ‫اقدامی در قالب فرایندهای اطمینان بخش در سیاســت‬ ‫هسته ای ایران و در فضای مذاکرات چند جانبه و دو جانبه‬ ‫شکل گرفته است‪.‬‬ ‫فرایند و نتایج حاصل از دیپلماسی هسته ای ایران و‬ ‫کشورهای ‪ 5+1‬را می توان به عنوان یکی از خبرسازترین‬ ‫موضوعات سیاست بین الملل در سال ‪ 1394‬دانست‪ .‬در‬ ‫این ارتباط‪ ،‬شــرایطی حاصل شــد که ایران و قدرت های‬ ‫بزرگ جهانــی به «نقطــه تعادلی مطالبــات» در ارتباط با‬ ‫فعالیت هسته ای ایران‪ ،‬قابلیت های راهبردی جمهوری‬ ‫اســامی و روند پایــان دادن بــه تحریم ها نائل شــدند‪.‬‬ ‫درباره نتایج حاصل از دیپلماسی هســته ای ایران و ‪5+1‬‬ ‫رویکردهای مختلفی ارائه شده است‪.‬‬ ‫جنجال و ارزیابی انتقادی نتایج حاصل از برنامه جامع‬ ‫اقدام مشــترک در ایران و امریکا بیش از ســایر کشورها‬ ‫بوده اســت‪ .‬علت ان را می توان انعکاس و پیامد ناشــی‬ ‫از توافق هســته ای برای اینده امنیت ملی ایران و ایاالت‬ ‫متحده دانست‪ .‬در این فرایند‪ ،‬تحلیل برنامه جامع اقدام‬ ‫مشترک با رویکردهای مختلفی انجام پذیرفت‪ .‬کارگزاران‬ ‫اجرایــی دولــت‪ ،‬وزارت امورخارجه و تیــم مذاکره کننده‬ ‫در فرایند دیپلماســی هســته ای امیدوار بودند که با پایان‬ ‫فرایند دیپلماتیک‪ ،‬زمینه بــرای تحقق اهداف اقتصادی‬ ‫و راهبردی ایران در شرایط همکاری جویانه فراهم خواهد‬ ‫شد‪.‬‬ ‫‪ .1‬تاثیــر برنامه جامع اقدام مشــترک بر قابلیت‬ ‫راهبردی ایران‬ ‫اگرچــه نشــانه هایی از امید بــرای اعــاده موقعیت‬ ‫اقتصــادی و اجتماعــی ایــران در تعامل موثر و ســازنده‬ ‫با سیاســت بین الملل مشــاهده می شــود‪ ،‬اما بســیاری‬ ‫از فرایندهــای اعمال شــده علیــه ایــران بیانگــر اغــاز‬ ‫محدودیت های جدید در برابــر الگوهای کنش راهبردی‬ ‫ایران خواهد بود‪ .‬در این فرایند‪ ،‬اقتدار سیاســی و امنیتی‬ ‫ایران در فضای لوایح تنظیم شــده از سوی کنگره امریکا‬ ‫به چالش فراخوانده شده است‪ .‬خروج اورانیوم غنی شده‬ ‫در قالب اکسید اورانیوم‪ ،‬صفحه ســوخت و هگزافلوراید‬ ‫اورانیوم تمامی نگرانی احتمالی جهان غرب درباره قدرت‬ ‫و گریز راهبردی ایران را پایان داده است‪.‬‬ ‫هم اکنون ایران در شــرایط فــارغ از گریز راهبردی‬ ‫قرار دارد‪ .‬تجربه سیاســت بین الملل نشــان می دهد که‬ ‫هرگاه کشوری در چنین وضعیتی قرار گیرد‪ ،‬با چالش های‬ ‫محدودشــونده جدیــد و فرایندهای نوینی از دیپلماســی‬ ‫اجبار روبه رو خواهد شد‪ .‬ســاختار سیاسی و قانون گذاری‬ ‫امریکا در دســامبر ‪ 2015‬ســه موضوع محدودکننده را در‬ ‫قالب الیحه هــای قانونی برای تحقق اهــداف راهبردی‬ ‫گروه هــای محافظــه کار‪ ،‬البی هــای اســرائیل محور و‬ ‫البی های عرب محور قرار داده اســت‪ .‬این گونه لوایح در‬ ‫سال ‪ 2016‬موج جدیدی از محدودیت های راهبردی را در‬ ‫قالب دیپلماسی اجبار امریکا اعمال خواهد کرد‪.‬‬ ‫موضوعات محدودکننده جدید کنگــره امریکا علیه‬ ‫ایران درباره ازمایش های موشــکی و روندهایی است که‬ ‫از ان به عنوان نقش ایران در حمایت از تروریسم نام برده‬ ‫می شود‪ .‬هر یک از این اقدامات دارای ریشه های تاریخی‬ ‫خاص خود بوده و زمینه های الزم برای ایجاد محدودیت‬ ‫علیه ایران در گذشته را به وجود اورده است‪ 225 .‬نماینده‬ ‫کنگره امریکا از رئیس جمهور درخواست کردند که از منابع‬ ‫مالی توقیف شــده ایران مبلغ ‪ 1/7‬میلیارد دالر برداشــت‬ ‫شود تا زمینه توزیع ان بین افرادی به وجود اید که در سال‬ ‫‪ 1982‬و در روند انفجار مقر تفنگــداران دریایی امریکا در‬ ‫لبنان کشته شدند‪.‬‬ ‫ایــن درخواســت متعاقــب الیحــه بودجــه ‪2016‬‬ ‫امریکاست که از محل درامدهای دولت امریکا به عنوان‬ ‫جریمه شرکت هایی که با ایران روابط اقتصادی در دوران‬ ‫تحریم داشــته اند‪ ،‬مبالغی اختصاص یافته است‪ .‬قانون‬ ‫تحریم جدید ایران به موجب قطعنامه ‪ 2231‬و در ارتباط با‬ ‫فعالیت موشکی ایران به ویژه ازمایش موشکی عماد انجام‬ ‫گرفته اســت‪ .‬مقامات ایرانی بر این اعتقادند که قطعنامه‬ ‫‪ 2231‬ارتباطی با برنامــه جامع اقدام مشــترک ندارد‪ .‬در‬ ‫حالی که نگرش امریکایی ها کامال متفاوت بوده و انان بر‬ ‫این موضوع تاکید دارند که مقامات رسمی ایران قطعنامه‬ ‫‪ 2231‬را براساس ماده ‪ 25‬منشور ملل متحد پذیرفته اند‪.‬‬ ‫در ســند امنیت ملی ‪ 2015‬امریکا‪ ،‬سیاســت های ایران‬ ‫به عنوان عامل بی ثبات سازی منطقه ای و در روند حمایت‬ ‫از گروه های تروریستی تفسیر شده است‪.‬‬ ‫قرار دادن ایران در لیست گروه های حامی تروریسم‪،‬‬ ‫محدودیت هــای اقتصــادی و راهبردی زیــادی را برای‬ ‫جمهوری اســامی به وجود اورده اســت‪ .‬به طور کلی هر‬ ‫کشوری که در لیست حامیان تروریســم امریکا قرار گیرد‬ ‫با محدودیت های ناشــی از «قانــون کمک های خارجی‬ ‫مصوب ‪« ،»1961‬قانــون کنترل تســلیحات ‪،»1976‬‬ ‫«قانون مدیریت صادرات ‪ »1979‬و «قانون ضدتروریسم‬ ‫‪ »1996‬روبه رو خواهد شــد‪ .‬اگر ایران خواســته باشد از‬ ‫محدودیت های تحریم های اقتصادی مربوط به حمایت از‬ ‫تروریسم عبور نماید‪ ،‬الزم است که رئیس جمهور امریکا به‬ ‫کنگره گواهی دهد که در شش ماه گذشته کشور مورد نظر‬ ‫هیچ حمایتی از عملیات تروریســتی در جهان نداشــته و‬ ‫در اینده نیــز چنین کاری انجام نخواهــد داد‪ .‬در حالی که‬ ‫رئیس جمهور امریــکا بعد از برنامه جامع اقدام مشــترک‪،‬‬ ‫محدودیت های ســاختاری علیه ایران به دلیل حمایت از‬ ‫تروریسم را به مدت یک سال دیگر تمدید کرده است‪.‬‬ ‫روند بررســی برنامه جامع اقدام مشترک در مجلس‬ ‫ســنا و نمایندگان امریکا نشــان داد که اعضــای کنگره‬ ‫نســبت به توافق حاصل شده رضایت نداشــته و تالش‬ ‫دارند تــا از ســازوکارهای دیگری همانند سیاســت اجبار‬ ‫و محدودســازی راهبــردی در مقابله با ایران اســتفاده‬ ‫نمایند‪ .‬اگرچــه بخشــی از تحریم هــا براســاس برنامه‬ ‫جامع اقــدام مشــترک کاهــش یافته یا حذف می شــود ‬ ‫اما واقعیت ان اســت که شــکل جدیدی از تحریم های‬ ‫موشــکی و راهبردی وجــود دارد که با زیرســاخت های‬ ‫دیپلماســی منطقه ای و بین المللی امریکا پیوند داشــته‬ ‫و زمینه اثرگذاری بر تداوم و اعــاده برخی از تحریم ها در‬ ‫ردیف های جدید را اجتناب ناپذیر می سازد‪.‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫از نظر ابراهیم متقی توافق جامع اقدام مشترک به پایان تحریم ها‬ ‫و فشارهای همه جانبه امریکا علیه تهران منجر نمی شود‬ ‫‪ .3‬برنامه جامع اقدام مشــترک در نگرش کنگره‬ ‫ایاالت متحده‬ ‫کنگره امریکا همواره سیاســت محافظه کارانه تری‬ ‫در مقایسه با دولت ایاالت متحده در برخورد با کشورهایی‬ ‫همانند ایران نشــان داده اســت‪ .‬اگرچه کنگره در دوران‬ ‫دولت بوش نقش موازنه کننده سیاست تهاجمی علیه ایران‬ ‫را عهده دار بــو د اما در دوران باراک اوبامــا چنین فرایندی‬ ‫با تغییرات مشــهود و در جهت متفاوت همراه شده است‪.‬‬ ‫کنگره امریکا حساسیت زیادی در ارتباط با موضوع فعالیت‬ ‫هسته ای ایران نشــان داده و ان را به منزله کاهش اقتدار‬ ‫امریکا در محیط راهبردی می داند‪.‬‬ ‫به همین دلیل اســت که کنگره امریکا تالش دارد تا‬ ‫محدودیت های اعمال شده علیه ایران تا زمان شفاف سازی‬ ‫همه جانبه ادامــه پیدا کنــد‪ .‬در چنین فراینــدی از طریق‬ ‫رژیم های بین المللی و نهادهایی همانند اژانس بین المللی‬ ‫ی علیه ایران پیش بینی‬ ‫انرژی اتمی محدودیت های بیشتر ‬ ‫شده اســت‪ .‬طبیعی اســت که در چنین فرایندی اژانس از‬ ‫امادگی راهبردی الزم برای ایفای چنین نقشــی برخوردار‬ ‫اســت‪ .‬مذاکرات قبلی ایــران و امانو نشــان می دهد که‬ ‫مشــکالت ادراکی‪ ،‬تحلیلی و راهبــردی در روابط ایران و‬ ‫اژانس همچنان باقی مانده است‪.‬‬ ‫‪ .4‬نتایج حاصل از دیپلماسی هسته ای در فرایند‬ ‫مناظره تبلیغاتی کاندیدای ریاست جمهوری امریکا‬ ‫مناظره جمهوریخواهان توسط شبکه فاکس نیوز در‬ ‫‪ 6‬اگوست ‪ 2015‬سازماندهی شد‪ .‬شاید بتوان برگزاری این‬ ‫مناظره را به عنوان تالشی سازمان یافته برای محدودسازی‬ ‫اوباما در روند تصویب توافق هســته ای با ایران دانســت‪.‬‬ ‫فاکس نیوز در زمره شبکه های خبری و رسانه ای محسوب‬ ‫می شود که دارای نگرش محافظه کارانه بوده و تالش دارد‬ ‫تا بر سیاســت کنگره در ارتباط با توافق هســته ای اوباما با‬ ‫ایران تاثیر به جا گذارد‪ .‬انجام چنین مناظره ای را می توان‬ ‫به عنــوان بخشــی از رقابت هــای انتخاباتی دانســت که‬ ‫هم اکنون در کمپ جمهوریخواهان و دموکرات ها مشاهده‬ ‫می شــود‪ .‬در این فرایند طبیعی است که جمهوریخواهان‬ ‫از انگیزه بیشتری برای موفقیت در انتخابات نوامبر ‪2016‬‬ ‫برخوردارند‪.‬‬ ‫ادبیــات بســیاری از کاندیــدای ریاســت جمهوری‬ ‫امریکا به ویژه از حزب جمهوریخــواه‪ ،‬در مقابله با ایران و‬ ‫نتایج حاصل از دیپلماســی هســته ای بوده است‪ .‬جدیت‬ ‫و سرســختی حقیقی و مایوســانه روایت ایران ســتیزی را‬ ‫می تــوان در اندیشــه های محافظــه کاری امریــکا حتی‬ ‫در مقابلــه با رویکــرد جان کری و بــاراک اوبامــا در فرایند‬ ‫دیپلماسی هسته ای با ایران مشــاهده کرد‪ .‬نتیجه چنین‬ ‫روایتی را باید در الیه های پنهانی «فرهنگ سیاسی غلبه»‬ ‫جست وجو کرد‪ .‬گروه های اسرائیل محور در کنگره امریکا‬ ‫همواره فشارهای سیاســی جدیدی را علیه سیاست های‬ ‫راهبردی ایــران منعکس می ســازند‪ .‬نشــانه های جدال‬ ‫عاطفی و سیاســی بین گروه های رقیــب در کنگره امریکا‬ ‫و ریاســت جمهوری را می تــوان در تهدیــدات نظامــی و‬ ‫محدودیت های اقتصادی علیه ایران مشاهده کرد‪.‬‬ ‫رویکــرد افــرادی هماننــد «دونالد ترامــپ»‪،‬‬ ‫«ویک پری»‪« ،‬اســکات واکر»‪« ،‬ســناتور رند پاول»‪،‬‬ ‫«ماک هاچبــی» و «کارلــی فیورینا» نشــان می دهد که‬ ‫تضادهای حــزب جمهوریخواه و گروه هــای محافظه کار‬ ‫نه تنها با ایران گسترش یافته بلکه انان برای نیل به موفقیت‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪ .2‬نتایج دیپلماسی هســته ای در تفکر ساختار‬ ‫دولت و حوزه اجرایی ایاالت متحده‬ ‫اگر چه در بسیاری از مقاطع تاریخی‪ ،‬امریکایی ها از‬ ‫ادبیات کنش تهاجمی علیه ایران استفاده کرده ان د اما این‬ ‫امر در دوران ریاست جمهوری اوباما با تغییراتی رو به رو شده‬ ‫است‪ .‬ضرورت های سیاســت تغییر اوباما‪ ،‬زمینه بازنگری‬ ‫در الگوهای رفتــاری امریکا نســبت به ایــران را به وجود‬ ‫اورده است‪ .‬در این بخش تالش می شود تا سیاست های‬ ‫پیشنهادی مراکز پژوهشی ایاالت متحده در ارتباط با ایران‬ ‫مورد بررســی قرار گیرد‪ .‬بی شــک راهکارهای پیشنهادی‬ ‫را می توان به عنوان بخشــی از الگوهای رفتاری نســبت‬ ‫به ایران دانســت‪ .‬اجرای هریک از ایــن گزینه ها نیازمند‬ ‫توجه به ابزارهای دیگری است که ایران یا سایر متحدان‬ ‫منطقه ای اش می توانند برای موازنــه در برابر امریکا از ان‬ ‫بهره مند شوند‪.‬‬ ‫نگرش راهبردی امریکا در روند مذاکرات هســته ای‬ ‫معطــوف بــه تبییــن نشــانه هایی اســت کــه الگوهای‬ ‫انعطاف پذیری را در دیپلماســی هســته ای ایران به وجود‬ ‫اورد‪ .‬دیپلمات های امریکایــی در گزارش های راهبردی‬ ‫خود بر این موضوع تاکید داشته اند که‪« :‬بسیاری از رهبران‬ ‫ایران نسبت به سیاست های امریکا بدبین و ترسان هستند‪.‬‬ ‫عناصری از سیاســت عملگرایانه در میان رهبــران ایران‬ ‫شکل گرفته اســت‪ .‬این رویکرد‪ ،‬بدبینی و ترس را به امید‬ ‫برای همکاری تبدیل کرده است»‪ .‬چنین نگرشی بر تفکر‬ ‫انان در روند دیپلماسی هسته ای تاثیر به جا گذاشته است‪.‬‬ ‫واقعیت های راهبردی نشــان می دهد که ســاختار‬ ‫سیاسی امریکا براساس نشانه هایی از موازنه و کنترل شکل‬ ‫گرفته اســت‪ .‬بیان چنین شاخص های ســاختاری نشان‬ ‫می دهد که قدرت تصمیم گیــری در اختیار رئیس جمهور‬ ‫یا هر نهاد سیاســی دیگری قرار نــدارد‪ .‬عموما نهادهای‬ ‫سیاسی و ســاختاری امریکا تالش دارند تا زمینه های الزم‬ ‫برای ایجاد موازنه بیــن مراکز مختلف قــدرت را به وجود‬ ‫اورند‪ ،‬در حالی که اگر موضوعات راهبردی مورد توجه قرار‬ ‫گیرد‪ ،‬در ان شرایط رئیس جمهور و کنگره تالش می کنند‬ ‫تا به نتایج نسبتا مشترکی دست یابند‪ .‬الگوی رفتار کاندیدا‬ ‫و همچنین ادبیات انان نشــان می دهد که فضای موجود‬ ‫حزب جمهوریخواه و رویکرد انان در مقابله با ایران ماهیت‬ ‫تهاجمی داشته و از سیاست های اسرائیل حمایت به عمل‬ ‫می اورد‪.‬‬ ‫اگرچه توافق لوزان‪ ،‬وین و ژنو هیچ گونه نشانه ای از‬ ‫پایان تحریم ها را نشــان نمی دهد‪ ،‬اما برخی از کارگزاران‬ ‫دیپلماســی هســته ای ایران امیدوارنــد که زمینــه برای‬ ‫عادی شــدن روابط و جایگاه ایران در سیاســت بین الملل‬ ‫به وجود اید‪ .‬طبعــا چنین رویکردی از ســوی گروه هایی با‬ ‫تحلیل متفاوت از نتایج دیپلماســی هســته ای‪ ،‬دورنمای‬ ‫امیدوارکننــده ای را منعکس نمی ســازد‪ .‬بــه همین دلیل‬ ‫است که کنگره امریکا در ‪ 14‬اوریل ‪ 2015‬حساسیت خود‬ ‫را نسبت به هرگونه احتمال انعطاف پذیری دیپلماتیک در‬ ‫برابر ایران نشان داد‪.‬‬ ‫ادبیات دیپلماتیک باراک اوباما و جان کری معطوف‬ ‫به بهره گیری از مفاهیمی برای متقاعدســازی ایران بوده‬ ‫اســت‪ .‬کنگره امریکا چنین ادبیاتی را نیــز برنمی تابد‪ .‬به‬ ‫همین دلیل اســت که فشــارهای سیاســی جدیدی علیه‬ ‫ایران در دستورکار قرار خواهد داشت‪ .‬در این فرایند انان از‬ ‫سازوکارهای دیپلماسی اجبار بهر ه گرفته اند‪ .‬به گونه ای که‬ ‫اشتون کارتر‪ ،‬وزیر دفاع امریکا در ‪ 10‬اوریل ‪ 2015‬بار دیگر‬ ‫ایران را تهدید بــه کاربرد ابزار نظامی در شــرایطی کرد که‬ ‫مذاکرات دیپلماتیک به نتیجه مطلوب نرسد‪ .‬عدم توازن‬ ‫در مذاکرات و نتایج حاصله‪ ،‬امکان شــکل گیری شــرایط‬ ‫پرمخاطره تری را در اینده اجتناب ناپذیر می سازد‪.‬‬ ‫اکثر مقامــات اجرایــی وزارت امورخارجــه امریکا با‬ ‫استناد به مفاد «طرح جامع اقدام مشترک» بر این موضوع‬ ‫تاکید داشــتند که اوال ایــران تخفیف تحریمی به دســت‬ ‫می اورد‪ .‬ثانیا فرایند کاهش تحریم ها ماهیت تدریجی دارد‪.‬‬ ‫ثالثا تحریم ها در شرایطی حذف می شوند که راستی ازمایی‬ ‫از تاسیســات ایران انجام پذیرد‪ .‬رابعــا اژانس بین المللی‬ ‫انرژی اتمی تایید نماید که ایــران تمامی گام های کلیدی‬ ‫مرتبط با راستی ازمایی را برداشته است‪ .‬در چنین شرایطی‬ ‫اســت که اژانس بین المللی انرژی اتمی نقش محوری در‬ ‫راستی ازمایی و کاهش تحریم ها خواهد داشت‪.‬‬ ‫درباره چگونگی و فرایند حذف تحریم ها رویکردهای‬ ‫مختلفی ارائه شده اســت‪ .‬اصلی ترین شاخص گفتاری و‬ ‫اجرایی گروه ‪ 5+1‬در ارتباط با تحریم ها ان است که حذف‬ ‫تحریم ها مربوط به شرایطی است که ایران اقدامات الزم در‬ ‫ارتباط با پروتکل الحاقی را به انجام رسانده باشد‪ .‬اگر حذف‬ ‫تحریم ها را به عنوان اصلی ترین هدف دیپلماسی هسته ای‬ ‫ایران بدانیم‪ ،‬نتایــج حاصل از مذاکرات لوزان ســوئیس‬ ‫نشان می دهد که هنوز هیچ گونه نتیجه عملی در این ارتباط‬ ‫حاصل نشده است‪ .‬در مصوبه کمیته روابط خارجی سنای‬ ‫امریکا موضوع مربوط به پروتکل الحاقی به منزله بازرسی‬ ‫از تاسیسات راهبردی ایران در دستورکار قرار گرفته است‪.‬‬ ‫‪241‬‬ ‫سیاستخارجی‬ ‫در انتخابات نوامبر ‪ 2016‬تالش دارنــد تا حزب دموکرات‬ ‫را در وضعیــت اتهام قرار دهنــد‪ .‬در حالی که اکثر مقامات‬ ‫اجرایی وزارت امورخارجه امریکا با اســتناد به مفاد «طرح‬ ‫جامع اقدام مشترک» بر این موضوع تاکید داشتند که اوال‬ ‫ایران تخفیف تحریمی به دست می اورد ‪ ،‬ثانیا فرایند کاهش‬ ‫تحریم ها ماهیت تدریجی دارد ‪ ،‬ثالثا تحریم ها در شرایطی‬ ‫حذف می شوند که راستی ازمایی از تاسیسات ایران انجام‬ ‫ی تایید نماید که‬ ‫پذیرد‪ .‬رابعا اژانس بین المللی انــرژی اتم ‬ ‫ایران تمامی گام هــای کلیدی مرتبط با راســتی ازمایی را‬ ‫برداشته است‪ .‬‬ ‫روندهای موجود در سیاست گروه های محافظه کار‬ ‫امریکایی نشان می دهد که مقابله گرایی با ایران بخشی از‬ ‫ت گروه هایی‬ ‫ادبیات سیاســی گروه های جمهوریخواه اس ‬ ‫که بخش قابــل توجهی از تــاش خود را برای به دســت‬ ‫اوردن کاخ ســفید متمرکز کرده اند‪ .‬واقعیت ان اســت که‬ ‫چنین ادبیاتی را نمی توان به عنوان محور اصلی سیاســت‬ ‫نخبگان امریکایی تلقــی کرد‪ .‬همــواره در روند انتخابات‬ ‫ریاســت جمهوری امریکا ادبیات تنــد و افراطی در جهت‬ ‫انتقاد از حزب حاکم به عمل می اید‪.‬‬ ‫ترامپ در زمره جمهوریخواهانی است که هم اکنون‬ ‫از موقعیت ویژه ای در نظرسنجی های امریکایی برخوردار‬ ‫اســت‪ .‬ترامپ به همراه «ویک پری» بر این اعتقادند که‬ ‫باید مانع از لغو تحریم ها شــد‪ .‬ویک پــری این موضوع را‬ ‫مورد تاکید قــرار داد که اگر رئیس جمهور امریکا شــود از‬ ‫طریق همکاری و مشارکت با کشــورهای اروپایی بار دیگر‬ ‫تحریم هــای جدیدی را علیــه ایران اعمــال خواهد کرد‪.‬‬ ‫طیف قابل توجهی از کاندیداهای ریاست جمهوری امریکا‬ ‫بــرای انتخابات نوامبــر ‪ 2016‬تالش دارند تا دیپلماســی‬ ‫هسته ای جان کری و سیاست خارجی باراک اوباما را مورد‬ ‫انتقاد قرار دهند‪.‬‬ ‫سیاست خارجی‬ ‫‪242‬‬ ‫مثلث | شماره ‪302‬‬ ‫‪ .5‬اینده برنامه جامع اقدام مشترک و دولت جدید‬ ‫امریکا‬ ‫ساختار سیاسی امریکا براساس نشانه هایی از موازنه‬ ‫و کنترل شــکل گرفته اســت‪ .‬بیان چنین شــاخص های‬ ‫ســاختاری نشــان می دهد که قــدرت تصمیم گیــری در‬ ‫اختیار رئیس جمهور یا هر نهاد سیاسی دیگری قرار ندارد‪.‬‬ ‫عموما نهادهای سیاسی و ساختاری امریکا تالش دارند تا‬ ‫زمینه های الزم برای ایجاد موازنه بین مراکز مختلف قدرت‬ ‫را به وجود اورند‪ ،‬در حالی که اگر موضوعات راهبردی مورد‬ ‫توجه قرار گیرد‪ ،‬در ان شرایط رئیس جمهور و کنگره تالش‬ ‫می کنند تا به نتایج نسبتا مشترکی دست یابند‪.‬‬ ‫انچه در طــرح ریچارد مندز در کمیتــه روابط خارجی‬ ‫سنای امریکا مطرح شده نشــان می دهد که کنگره تالش‬ ‫محدودیت های جدید امریکا‬ ‫در حوزه موشکی و تسلیحاتی‬ ‫خواهد بود‬ ‫دارد تا قــدرت چانه زنی و فشــار رئیس جمهور بــر ایران را‬ ‫افزایــش دهد‪ .‬بســیاری از نمایندگان کنگــره در ماه های‬ ‫گذشــته بر این موضــوع تاکید داشــتند که دولــت اوباما‬ ‫نمی تواند حقوق هسته ای با رویکرد راهبردی برای ایران در‬ ‫نظر گیرد‪ .‬به همین دلیل است که در روزهای بعد از «برنامه‬ ‫جامع اقدام مشــترک» زمینه برای شــکل گیری فرایندی‬ ‫به وجود امده که فشارهای کنگره علیه رئیس جمهور برای‬ ‫تداوم تحریم ها علیه ایران را اجتناب ناپذیر می سازد‪.‬‬ ‫براساس شکل بندی های قدرت ساختاری در امریکا‬ ‫تصمیم گیری درباره هرگونه تحریم اقتصادی کشــورها از‬ ‫سوی دولت امریکا نیازمند ان اســت که زمینه های توجیه‬ ‫و متقاعدسازی کنگره به وجود اید‪ .‬اگرچه نگرش بنیادین‬ ‫رئیس جمهور اوباما با گروه های محافظه کار در سیاســت‬ ‫امنیتی امریکا نســبتا مشــترک اســت‪ ،‬اما چنین فرایندی‬ ‫به منزله ان تلقی نمی شود که رئیس جمهور از ازادی عمل‬ ‫برای محدودسازی تحریم ها علیه ایران برخوردار باشد‪ .‬در‬ ‫چنین شرایطی کنگره امریکا باید رضایت الزم را در ارتباط‬ ‫با موافقت نامه های خارجی اعــام نماید‪ .‬انچه در مصوبه‬ ‫کمیته روابط خارجی امریکا در ‪ 14‬اوریل ‪ 2015‬مطرح شده‬ ‫را می توان انعکاس چنین وضعیتی در اینده روابط کنگره و‬ ‫رئیس جمهور در ارتباط با سیاست هســته ای ایران و روند‬ ‫کاهش تحریم ها دانست‪.‬‬ ‫ادبیات جدید امریکا برای انتقاد از قابلیت موشکی و‬ ‫سیاست نهضتی ایران در روزهای بعد از تنظیم موافقت نامه‬ ‫هســته ای ماهیت تهاجمی پیدا کرده است‪ .‬حتی رویکرد‬ ‫اشــتون کارتر نیز نشــان می دهد که روی دیگر سیاســت‬ ‫راهبردی امریکا در برخورد با ایران نشــان داده می شــود‪.‬‬ ‫واقعیت ان است که ادبیات تاکتیکی را می توان در ذهنیت‬ ‫و سیاست کارگزاران راهبردی امریکا مشاهده کرد‪ .‬در این‬ ‫ارتباط‪ ،‬باراک اوباما در روزهای بعد از تنظیم موافقت نامه‬ ‫لوزان بر این موضــوع تاکید دارد که تنها راه بهینه ســازی‬ ‫موقعیت ایران ان است که سیاســت های بنیادین خود را‬ ‫در مورد قابلیت های موشــکی و حمایت از سیاســت های‬ ‫نهضتی باید تغییر دهد‪ .‬واقعیت ان است که نتایج حاصل‬ ‫از دیپلماســی هســته ای دارای اثار ســاختاری در ایاالت‬ ‫متحده خواهد بــود‪ .‬اگرچــه کاندیداهای رقیــب در روند‬ ‫فعالیت تبلیغاتــی خود تالش دارند تــا از ادبیات و مفاهیم‬ ‫هیجانی در ضرورت قدرت ســازی امریکا استفاده نمایند‪،‬‬ ‫اما واقعیت های موجود بیانگر ان اســت که چنین ادبیاتی‬ ‫در دوران اســتقرار دولت جدید به کار گرفته نخواهد شد‪.‬‬ ‫کنگره در سال ‪ 2016‬محدودیت های جدیدی را در ارتباط‬ ‫با ایران اعمال خواهد کرد‪.‬‬ ‫موضوع تحریم ها به عنوان یکی از نشانه های ابهام‬ ‫در اینده اقتصادی و راهبردی ایران در سیاست بین الملل‬ ‫محسوب می شود‪ .‬بحران های منطقه ای‪ ،‬تحرک راهبردی‬ ‫ایران را در منطقه افزایش می دهد‪ .‬به همین دلیل اســت‬ ‫که کنگــره و گروه هــای محافظــه کار ایــاالت متحده از‬ ‫ســازوکارهای الــزام اور برای محدودســازی ایــران بهره‬ ‫خواهند گرفت‪ .‬چنین روندی را می توان به عنوان بخشی‬ ‫از اینده سیاســت خارجی و الگوی راهبردی امریکا نسبت‬ ‫به ایران دانســت‪ .‬اگرچه دولت بــر مطلوبیت برنامه جامع‬ ‫اقدام مشترک تاکید دارد اما ابهام در اینده اقتصادی ایران‬ ‫و چگونگی گذار از رکود به عنوان اصلی ترین نشــانه برای‬ ‫موفقیت دولت در برجام محســوب می شــود‪ .‬کارگزاران‬ ‫سیاست خارجی و اقتصادی ایران برای دستیابی به نتیجه‬ ‫نســبتا متوازن در برابر هزینه های ســنگین و تعهداتی که‬ ‫متقبل شــده اند‪ ،‬نیازمند بهینه ســازی موقعیت اقتصادی‬ ‫کشــور در ســال ‪ 1395‬خواهند بود‪ .‬عبور از رکود و رشــد‬ ‫اقتصادی پیش بینی شــده از ســوی دولت بدون توجه به‬ ‫ازادسازی منابع مالی و بهینه ســازی ان در روند برنامه های‬ ‫اقتصادی دولت امکان پذیر نخواهد بود‪.‬‬ ‫پایاندشمنی؟‬ ‫توازن میان شرق و غرب در‬ ‫سیاست خارجی پسابرجام‬ ‫سید علی خرم‬ ‫‪12‬‬ ‫استاد دانشگاه‬ ‫با اجــرای برجام و برداشته شــدن کامل تحریم های‬ ‫بین المللی علیه ایران‪ ،‬روزی نو در تاریخ سیاست خارجی و‬ ‫دیپلماسی ایران رقم خورده است و مسئوالن روابط خارجی‬ ‫ایران می توانند به خوبی شاهد به ثمر رسیدن تالش های‬ ‫شبانه روزی شان برای به سرانجام رساندن برجام در دو سال‬ ‫گذشته باشند‪ .‬شاید بتوان گفت که پس از سه دهه‪ ،‬اکنون‬ ‫ایران بــدون دغدغه ای می تواند به فکر روابط گســترد ه و‬ ‫همه جانبه با همه کشــورهای جهان باشد‪ .‬هر کشوری که‬ ‫تمایل به رابطه بــا ایران داشته باشــد می تواند بدون هیچ‬ ‫نگرانــی از تحریم یا مقررات دســت و پا گیــر بین المللی‪،‬‬ ‫بر اساس منافع متقابل و خواست مشترک با توان و ظرفیت‬ ‫کامل در همه زمینه ها با ایران وارد همکاری مشترک شود‪.‬‬ ‫تحریم ها و قطعنامه ها که با اجــرای برجام‪ ،‬اجرای‬ ‫انها م